T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/4937
Karar No : 2024/2444
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müş. Av. A...
DAVANIN_KONUSU : Kimya mühendisi olan davacının, bitki koruma ürünlerinin perakende satışının yapıldığı eşine ait şahıs işletmesinde "sorumlu yönetici" olarak istihdamına izin verilmesi istemli başvurusunun reddine ilişkin Erzincan Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 12/06/2020 tarih ve E.1601969 sayılı işleminin dayanağı olan ve 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "tüzel" ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasında bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışında faaliyet gösterecek sorumlu yöneticinin istihdamında “tüzel” kişilere hak tanınmasına rağmen gerçek kişilere hak tanınmamasının hukuka aykırı olduğu, dayanak 5996 sayılı Kanunda bu yönde bir düzenleme bulunmadığı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idarece; usule ilişkin olarak, davanın öncelikle ilk inceleme hususları yönlerinden incelenerek hukuka aykırılık tespit edilmesi halinde davanın usulden reddi gerektiği; esasa ilişkin olarak, tüzel kişiler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, birlikler ve kooperatiflere bayi veya toptancı izni verilirken, bu kuruluşlarda çalışanlara da ayrıca toptancı izni verilmesinin etik olmadığı, gerçek kişi ziraat mühendisi, eczacı ve kimyagere bayi veya toptancı izni verilebildiği, bunları çalıştıran gerçek kişiye tüzel kişilik kurmadığı sürece yetki verilmesinin mümkün olmadığı, zaten belirtilen unvanlara sahip kişilerin bizzat kendi adına satış yetkisi alabildiği, dava konusu Yönetmelik öncesi yetki belgesi alanların haklarının korunduğu, davacının, eşinin yanında kimya mühendisi sorumlu yöneticisi olarak çalıştığını iddia etmesine rağmen, kendisine verilen 1998 tarihli belge incelendiğinde bu belgenin bizzat kendisi adına düzenlendiği, davacının belgesinin yeni Yönetmelikte de geçerliliğini koruduğu, sadece Yönetmelik ekinde belirtilen belgeleri sunması gerektiği, Yönetmeliğin uygulanmasında bir problemle karşılaşılmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Erzincan Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 12/06/2020 tarih ve 68695096-155.99-E.1601969 sayılı işleminin dayanağı olan,13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı "Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliği" nin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "tüzel" kelimesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı İdarenin usule yönelik iddiası yerinde görülmeyerek işin esası incelendi.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 19'uncu maddesinin 1'inci fıkrasında: "Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır."; aynı maddenin 5'inci fıkrasında "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kurallarına yer verilmiştir.
Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemek amacıyla 13.2.2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmelik'in "Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12'nci maddesinin Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler başlıklı 1. Fıkrasında," (1) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;
a) Ziraat mühendisi,
b) Eczacı,
c) Kimya mühendisi/kimyager,
ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni, unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir." hükmü yer almıştır
5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerinin incelenmesinden yasa koyucunun bitki koruma ürünlerini diğer tüketim mallarından ayrık tuttuğu ve bitki sağlığına yönelik olarak satılacak ürünlerin satışını ve depolamasını yapacak olan gerçek ve tüzel kişiler ile kişilerin unvanlarının ve belge düzenlenmesine ilişkin koşulların belirlenmesinde idarenin takdir yetkisine sahip olduğu anlaşılmakla, bu alanı düzenleyen madde hükmünde kamu yararına ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek, gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Kimya Mühendisi olan davacı tarafından, 1989 yılından 2006 yılına kadar zirai mücadele bayilik izin belgesine istinaden kendisinin işlettiği, 2006 yılında sadece mali yönden eşine devrettiği ve o tarihten itibaren yetki belgesi olmayan eşinin yanında çalışarak birlikte işlettiklerini beyan ettiği "Teknik Tarım" isimli bitki koruma ürünlerinin perakende satışının gerçekleştirildiği iş yerinde (şahıs işletmesi) kazanılmış hakları ve aile kavramı korunarak, sorumlu yönetici olarak istihdamına izin verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan 01/06/2020 tarihli başvurunun, Erzincan Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 12/06/2020 tarih ve E.1601969 sayılı işlemiyle reddedilmesi üzerine, anılan ret işleiminin dayanağını oluşturan ve 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliği'nin 12. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "tüzel" ibaresinin iptali istemiyle görülmekte olan dava açılmıştır.
Her ne kadar, dava konusu Yönetmeliğin 12. maddesinin 1. fıkrasında 18/07/2020 tarihli Yönetmelikle değişiklik yapılmış ise de; bu değişikliğin "tüzel" ibaresine yönelik olmadığı ve dava konusu ibarenin aynen korunduğu anlaşıldığından, davanın konusuz kaldığında bahsedilemeyeceği sonucuna varılarak uyuşmazlığın esasının incelenmesine geçilmesi uygun görülmüştür.
Öte yandan, bakılan davanın uygulama işlemi üzerine açıldığı ve gerek davacının idareye başvurusunun gerekse uygulama işleminin yalnızca bitki koruma ürünleri bayi izin belgesine yönelik olduğu dikkate alınarak, dava konusu ibare "bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi" ile sınırlı olarak incelenmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
İlgili Mevzuat:
13/06/2010 tarih ve 27610 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Bitki koruma ürünleri ile ziraî mücadele alet ve makinelerinin onayı ve üretimi" başlıklı 18. maddesinin 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraî mücadele alet ve makineleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin üretimi, ithalatı, kullanımı, ambalajlanması, etiketlenmesi, tanıtımı, nakliyesi, depolanması, reçeteli ya da reçetesiz satışı, onayı, kontrolü ve teminine ilişkin işlemler Bakanlık tarafından belirlenir." kuralına; 7. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri, ziraat mühendisleri, kimya mühendisleri veya kimyagerlerin sorumluluğunda üretilir. Bu ürünlerin kalite kontrolü, Bakanlık tarafından uygun görülen laboratuvarlarda bu fıkrada belirtilen meslek mensupları tarafından yapılır." kuralına; 13. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; "Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışı ile tanıtımı" başlıklı 19. maddesinin 1. fıkrasında, "Bitki koruma ürünleri ile zararlı organizma mücadelesinde kullanılan diğer ürünlerin toptan satışı, toptancı bayiler, perakende satışlar ise perakendeci bayiler tarafından yapılır. Ziraî mücadele alet ve makinelerinin satışına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir." kuralına; 5. fıkrasında, "Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına; 31. maddesinin 1. fıkrasında, "Resmî kontroller, uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir. Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar. Kontroller, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir. Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğu Ek-2’de belirtilmiştir." kuralına yer verilmiş; Kanun'un "Üretim, İşleme ve Dağıtım Aşamalarında Resmi Kontrollerden Sorumlu Meslek Mensupları" başlıklı Ek-2 sayılı ekinin "Dağıtım" başlıklı (C) kısmında, bitki koruma ürünleri satış yerlerinde resmi kontrollerden sorumlu meslek mensupları, ziraat mühendisi, kimyager, kimya mühendisi, orman mühendisi ve orman endüstri mühendisi olarak sayılmıştır.
21/08/1996 tarih ve 22734 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Mülga Zirai Mücadele İlaçlarının Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin, "Bayilik ve Toptancılık Yapabilecekler" başlıklı 5. maddesinde, "Zirai mücadele ilaçlarının toptan ve perakende satışları, zirai mücadele ilaçları bayilik ve toptancı izni almış özel ve tüzel kişi ve kuruluşlar tarafından yapılır." düzenlemesine; "Bayilerde ve Toptancılarda Bulunması Gereken Özellikler" başlıklı 6. maddesinde ise, "Zirai mücadele ilaçları bayilik ve toptancı izni verilecek kişilerde aranacak şartlar şunlardır:
a) Türk vatandaşı olmak,
b) Bitki koruma bölümü mezunu veya bitki koruma dersi almış Ziraat Mühendisi olmak,
c) Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatında zirai mücadele hizmetlerinde en az beş yıl çalışmış "b" bendi dışındaki Ziraat Mühendisi, Ziraat Teknisyeni olmak,
Yabancı ülkelerde bu unvandan birini almış olanların muadeletlerinin belgelendirilmesi ve onaylanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
11/10/2007 tarih ve 26670 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yukarıda anılan Yönetmeliği yürürlükten kaldıran Mülga Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin "Yetki" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışları, bitki koruma ürünleri bayilik izin belgesi veya bitki koruma ürünleri toptancı izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişi ve kuruluşlar tarafından yapılır.
(2) Kamu iktisadi kuruluşlar, iktisadi devlet teşekküller, kooperatifler, üretici birlikleri, çiftçi birlikleri ve ziraat odaları gibi kuruluşlar, bünyelerinde 6 ncı maddede belirtilen özellikleri taşıyan bir kişiyi istihdam etmek şartıyla bitki koruma ürünlerinin perakende veya toptan satışlarını yapabilirler." düzenlemesine; "Bayi veya toptancı izin belgesi alabilecekler ve sınav" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasında ise, "Bitki koruma ürünleri bayilik veya toptancı izin belgesi verilecek kişilerde aranacak şartlar şunlardır;
a) Türk vatandaşı olmak,
b) Bitki koruma bölümü mezunu ziraat mühendisi olmak,
c) Bitki koruma bölümü mezunu ziraat mühendisi dışında, kamu kurum ve kuruluşlarında veya özel kuruluşlarda zirai mücadele hizmetlerinde en az üç yıl çalışmış ziraat mühendisi olmak,
ç) Kamu kurum ve kuruluşlarında veya özel kuruluşlarda zirai mücadele hizmetlerinde en az on yıl çalışmış ziraat teknisyeni veya meslek yüksekokullarından bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker olmak,
d) Bakanlıkça veya Milli Eğitim Bakanlığınca veya Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığınca yılda bir kez yapılacak olan sınavda 80 ve üzeri puan almak." düzenlemesine yer verilmiştir.
10/03/2011 tarih ve 27870 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve yukarıda anılan Yönetmeliği ilga eden Mülga Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin "Yetki" başlıklı 5. maddesinde, "Bitki koruma ürünlerinin toptan ve perakende satışları, bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi veya bitki koruma ürünleri toptancı izin belgesi sahibi gerçek kişiler tarafından yapılır." düzenlemesine; "Bayi veya toptancı izin belgesi alabilecekler" başlıklı 6. maddesinin yayımlandığı tarihteki halinde, "(1) Bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi verilecek kişilerde aranacak şartlar şunlardır:
a) Türk vatandaşı olmak,
b) Ziraat mühendisi olmak,
c) Yılda bir kez Bakanlıkça yapılacak veya yaptırılacak olan sınavda 100 tam puan üzerinden 70 ve üzeri puan almak.
(2) Birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen unvanı yurtdışında almış olanların, eşdeğerliliklerinin belgelendirilmesi ve yetkili idarelerce onaylanması zorunludur.
(3) Sınav tarihi, Bakanlık tarafından il müdürlüğü aracılığı ile en az üç ay önce ilan edilir.
(4) Sınav için müracaatlar, sınavın yapılacağı tarihten en az kırkbeş gün önce il müdürlüğüne yapılır. İl müdürlüğü bu müracaatları sınav tarihinden otuz gün önce Bakanlığa bildirir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Bahse konu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten, yürürlükten kaldırıldığı 13/02/2019 tarihine kadar geçen süreçte, anılan maddede yapılan değişikliklerle, bitki koruma ürünleri bayi ve toptancı izin belgesi alabilecek kişilere, 30/05/2012 tarihli değişiklikle eczacılar, 27/07/2012 tarihli değişiklikle ziraat teknisyeni veya bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş teknikerleri, 12/11/2013 tarihli değişiklikle de kimya mühendisi veya kimyagerler eklenmiştir.
Bakanlıkça onaylı bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bu ürünleri toptan veya perakende satacak ve depolayacakların uyması gereken esasları belirlemek amacıyla çıkarılan ve 13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, yukarıda aktarılan Yönetmeliği yürürlükte kaldıran Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliğin dava tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle;
4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, "Bayi"nin, bitki koruma ürünlerini perakende satan, izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikleri ifade edeceği; (d) bendinde, "Bitki koruma ürünü"nün, kullanıcıya farklı formlarda sunulan, bitki ve bitkisel ürünleri zararlı organizmalara karşı koruyan veya bu organizmaların etkilerini önleyen, bitki besleme amaçlı olanlar dışında bitki gelişimini etkileyen, koruyuculara ilişkin özel bir düzenleme kapsamında bulunmayan ancak bitkisel ürünleri koruyucu olarak kullanılan, bitki ve bitki kısımlarının istenmeyen gelişmelerini kontrol eden veya önleyen, istenmeyen bitkileri yok eden, bir veya daha fazla aktif madde veya maddeleri içeren, sinerji yaratan veya güvenilirliği artıran maddeler gibi bileşenleri içeren preparatları ifade edeceği; (p) bendinde, "Sorumlu yönetici"nin, bitki koruma ürünlerinin, toptan veya perakende satışının yapıldığı yerlerde bu Yönetmelik hükümlerine uygun satış yapılmasından işveren ile birlikte sorumlu olan ve bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen unvanlara sahip olan, Bakanlıkça yapılan sınavda başarılı olmuş kişiyi ifade edeceği; (s) bendinde, "Toptancı"nın, bitki koruma ürünlerinin, toplu olarak ve büyük miktarlarda satışını yapan izin belgesi sahibi gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikleri ifade edeceği belirtilmiş;
"Bayi veya toptancı izin belgesi almak için başvuru yapabilecekler" başlıklı 12. maddesinde, "(1) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak koşulu ile;
a) Ziraat mühendisi,
b) Eczacı,
c) Kimya mühendisi/kimyager,
ç) Bitki sağlığı ile ilgili dersleri alarak mezun olmuş tekniker veya ziraat teknisyeni,
unvanlarından birine sahip kişiler veya bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birlikler, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almak için Bakanlığa müracaatta bulunabilir.
(2) Birinci fıkrada belirtilen unvanları yurt dışında almış olanların, eşdeğerliliklerinin belgelendirilmesi ve yetkili idarelerce onaylanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiş;
Geçici 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce bitki koruma ürünleri bayi veya toptancı izin belgesi almış olan ve izin belgelerinin geçerliliği devam eden kişilerin satış yetkisi devam eder. Ancak bu kişilerin, Yönetmeliğin 13 üncü maddesinde belirtilen sınav başarı belgesi hariç olmak üzere diğer bilgi ve belgeler ile faaliyette bulunulan ilin il müdürlüğüne en geç 1/6/2020 tarihine kadar başvuru yapması ve belgelerini bu Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde yenilemeleri zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve üst hukuk normlarına aykırı olmamak kaydıyla yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
5996 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen hükümleri incelendiğinde, bitki koruma ürünlerinin toptan veya perakende olarak satılması ve depolanması ile bunları satacaklar ve depolayacaklar hakkında kurallar koymaya, bu konuda düzenleme yapmaya Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
13/02/2019 tarih ve 30685 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bitki Koruma Ürünlerinin Toptan ve Perakende Satılması ile Depolanması Hakkında Yönetmeliği'nin 12. maddesiyle, yürürlükten kaldırılan 10/03/2011 tarihli Resmi Gazete nüshasında yayımlanmış olan Yönetmeliğin aksine, maddede sayılan unvanlarından birine sahip gerçek kişilerle birlikte, bu unvanlardan birine sahip bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden tüzel kişiler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birliklere (18/07/2020 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle ek olarak kooperatiflere), bitki koruma ürünlerinin perakende satışını yapmak amacıyla bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi verilmesine imkan tanındığı görülmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacı tarafından 1989 yılından beri kendisinin işlettiği, ancak 2006 yılında yalnızca mali yönden eşine devrettiğini belirttiği "Erzincan ili, Merkez ilçesi, Karaağaç Mahallesi, Buğday Meydanı No:52" adresinde bulunan "Teknik Tarım" isimli bitki koruma ürünleri perakende satış iş yerinde (bayi) sorumlu yönetici istihdamına izin verilmesi isteminin reddi üzerine, Yönetmelikte sayılan unvanlarından birine sahip gerçek bir kişiyi sorumlu yönetici olarak istihdam eden gerçek kişilere de tüzel kişilere tanınan hakkın tanınanarak bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi verilmesi gerektiği ve daha önceki düzenlemeler uyarınca tarafına verilen bayilik izin belgesine ilişkin kazanılmış haklarının korunması gerektiği ileri sürülerek bakılan dava açılmıştır.
Davalı idarece, ülkemizde faaliyet gösteren kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ile birliklerin (bilahare kooperatiflerin) kuruluş kanunları, faaliyet amaç ve alanları, buralarda görevli personelin çalışma ve sözleşme şartları dikkate alındığında, Yönetmelikte sayılan unvanlara sahip kişilerin, tüzel kişilikler ile kamu kurumları ve kamu kurumu niteliğindeki kuruluşlar ve birliklerde (bilahare kooperatiflerde) sözleşmeli olarak çalışırken aynı zamanda kendi adlarına gerçek kişi olarak bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi verilmesinin, gerek hukuki, gerekse etik açıdan uygun olmadığı, ayrıca söz konusu unvanlara sahip gerçek kişilerin sadece kendileri adına bu belgeyi alabilmelerinin önünde de bir engel bulunmadığı savunulmaktadır.
Öncelikle davalı idarenin, bayi izin belgesi almak için başvuru yapabilecek kişileri tespit konusunda dayanak mevzuat ile kendisine tanınan takdir yetkisini, gerçek kişilerin yanı sıra teşebbüs ve çalışma hürriyetini dikkate alarak tüzel kişileri de dahil ederek kullanmasında mevzuata ve hukuka aykırı bir yön bulunmamaktadır.
Öte yandan, dava konusu Yönetmeliğe bir bütün olarak bakıldığında; bitki koruma ürünlerinin perakende satışının bitki, hayvan ve insan sağlığıyla doğrudan ilgili bulunduğu dikkate alınarak bayide yapılacak bütün işlemlerin (bitki koruma ürünleri hakkında bilgilendirme, tavsiye, kullanım koşullarını aktarma, satış vb.) bizzat izin belgesi sahibi gerçek kişinin bilgi ve tecrübelerinin katkısı ile yapılmasının amaçlandığı; tüzel kişilerin hukuk düzeninin varsaydığı soyut bir kişilik olması, somut bir varlık olmaması, tüzel kişi adına yürütülecek işlerin, organları veya istihdam ettiği personeli aracılığıyla yapılması zorunluluğunun (hukuki zaruret) bulunması nedeniyle tüzel kişi adına perakende satış hizmetinin Yönetmeliğin 12. maddesinde sayılan nitelikleri haiz sorumlu yönetici tarafından bilfiil yürütülmesi gerektiğinin düzenlendiği (m.17/1-a, m.28/1) anlaşılmaktadır.
Bu durumda, davalı idareye 5996 sayılı Kanunla tanınan takdir yetkisinin hukuka ve kamu yararına uygun kullanıldığı, gerçek kişi ile tüzel kişi bayi arasında "sorumlu yönetici istihdamı" bakımından getirilen farklı düzenlemelerin, tüzel kişiliğin hukuki yapısından kaynaklandığı, bu nedenle farklı hukuki statüler yönünden farklı kurallar öngören düzenlemede eşitlik ilkesine aykırı bir yön bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.
Başka bir anlatımla, dava konusu düzenlemeyle, bitki koruma ürünlerinin satış ve dağıtımı konusunda mesleki formasyona sahip olmayıp yalnızca bir ticari işletme (sermaye) sahibi olan gerçek kişiler adına "sorumlu yönetici" istihdam etmeleri kaydıyla bayi izn belgesi düzenlenmesi; bitli koruma ürünler satış yetkisine sahip olan meslek mensuplarını belirleyen 5996 sayılı Kanun'un 18. maddesinin 7. fıkrası ile ek-2 sayılı ekine, 7472 sayılı Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun
'a, 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'a, 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanun'a açıkça aykırı olacağı gibi kamu sağlığının korunmasına ve bitki koruma ürünlerinin güvenli bir şekilde piyasaya arzına da engel olacaktır.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemenin, somut ve objektif sebeplere dayalı olarak, kamu yararı ve hizmetin gereklerine uygun olarak tesis edildiği anlaşılmaktadır.
Her ne kadar, davacı tarafından 2006 yılından itibaren eşi adına kayıtlı işletmede "sorumlu yönetici" olarak çalıştığı, ancak dava konusu Yönetmelikle bu hakkının elinden alınarak kazanılmış haklarına saygı gösterilmediği ileri sürülmekteyse de, dava dosyasına sunulan ve davacıya ait olan 14/03/1988 tarihli Zirai Mücadele İlaçları Bayilik Belgesi ile 18/06/2001 tarihli Zirai Mücadele Alet ve Makinaları Bayilik İzin Belgesinin incelenmesinden; anılan belgelerin davacının şahsı adına düzenlendiği, dolayısıyla davacının eşi yanında çalıştığından bahisle eşi adına kayıtlı "Teknik Tarım" adlı şahıs işletmesinde sorumlu yönetici olarak istihdamı konusunda herhangi bir izin belgesinin bulunmadığı görülmektedir. Kaldı ki, dava konusu izin belgesini düzenleyen mülga yönetmelikler incelendiğinde, yönetmeliklerde sayılı unvanlara sahip kişileri sorumlu yönetici olarak çalıştıran gerçek kişilere bayi izin belgesi verilmesi yönünde bir düzenlemeye yer verilmediği de görülmektedir.
Nitekim, davacı tarafından 11/09/2020 tarihinde Erzincan İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne yapılan başvuruda, kendisine ait olan bayi izin belgesini hiçbir hak ve karşılık olmaksızın eşine kullandırdığını beyan ettiği görüldüğünden, eşine ait bayi izin belgesi bulunmadığı, bu nedenle "Teknik Tarım" isimli iş yerinde bitki koruma ürünleri satışı yapılmasının mevzuata uygun olmadığı, dolayısıyla bakılan davanın bu açıdan da dayanaktan yoksun bulunduğu sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, Yönetmeliğin Geçici 1. maddesiyle, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce bitki koruma ürünleri bayi izin belgesi almış olan ve izin belgelerinin geçerliliği devam eden kişilerin satış yetkisinin korunduğu görüldüğünden, davacının iddiasının aksine, bahse konu işletmeyi tüzel kişilik kurarak sorumlu yönetici sıfatıyla işletmek yerine geçici madde kapsamındaki belgesini Yönetmelik şartlarına uyarlayıp işletmeyi kendi adına devralmak suretiyle işletebileceği de açıktır.
Bu nedenle, davacının kazanılmış haklarının korunmadığı yönündeki iddiasına itibar edilmemiştir.
Bu durumda, dayanağı 5996 sayılı Kanun hükümlerine uygun olarak, davalı idareye verilen yetki çerçevesinde getirilen dava konusu Yönetmelik düzenlemesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2..Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 06/06/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.