T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/5807
Karar No : 2024/3784
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN_KONUSU : 04/03/2014 tarih ve 28931 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği'nin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından; Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü'nden Gümrükler Muhafaza Kısım Amiri olarak emekli olduğu, emekli kimlik kartı verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, 17/05/1995 tarihinde yürürlüğe giren T.C. Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları Yönetmeliğinin yürürlükten kaldırıldığından bahisle reddedildiği, T.C. Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları Yönetmeliğinin, Emekli Sandığı tarafından aylık bağlanan kişiler adına düzenlenecek tanıtım (kimlik) kartları ile bu kişilerden çeşitli kanunlarla ücretsiz seyahat hakkı tanınanlara verilecek ücretsiz seyahat kartlarının niteliği, şekli, çeşitleri ile buna ilişkin diğer usul ve esasların tespiti amacıyla düzenlendiği, Maliye Bakanlığına bağlı olan Emekli Sandığının 16/05/2006 tarihinde kabul edilen 5502 sayılı Kanunla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı SGK'ya devrolunduğu, anılan Yönetmelik 04/03/2014 tarihinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu Yönetmeliğin 15. maddesi ile yürürlükten kaldırılmışsa da bir idari makamın (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı), başka bir idari makamın (Maliye Bakanlığı) yetkili olduğu bir konuda işlem tesis etmesinin yetki tecavüzü olduğu, bu nedenle işbu Yönetmeliğin iptalinin gerektiği, her ne kadar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile birleşmiş ise de birleşmenin dava konusu Yönetmelikten sonra 09/07/2018 tarihinde yayımlanan 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4. maddesinin (c) fıkrası ile gerçekleştiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idarece; dava konusu Yönetmeliğin 4736 sayılı Kanunun 1. maddesinin 8. fıkrası uyarınca verilen yetki doğrultusunda hazırlandığı, Yönetmeliğin “Atıflar” başlıklı 14. maddesiyle, 17/05/1995 tarihli mülga Yönetmeliğe atıfların korunduğu, dava konusu Yönetmeliğin içeriği itibarıyla tüm hizmetlerin Bakanlıklarınca verildiği, 17/05/1995 tarihli “TC Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları Yönetmeliği”nin dayanaklarının 5434 sayılı Kanun’un 127. maddesi, 1005 sayılı Kanun ve 3713 sayılı Kanun olduğu, 2005 yılında değişikliğe gidilerek adına “ve Ücretsiz Seyahat Kartları” ibaresinin eklendiği, 5. maddenin eklendiği, bahsi geçen Yönetmeliğin dayanağı olan 5434 sayılı Kanunun 127. maddesinin, 31/05/2006 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un 106. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı, dolayısıyla 17/05/1995 tarihli Yönetmeliğin dayanak maddesinin yürürlükten kaldırıldığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacı ...vekili Av. ... tarafından, 04/03/2014 tarih ve 28931 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği'nin iptali istenilmektedir.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda değişiklik yapılması hakkında Kanun'nun ek 2. fıkrasında,''4/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun veya 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki hizmetleri sebebiyle vatani hizmet tertibinden aylık bağlananların; 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı maddesi ile mülga 45 inci ve 64 üncü maddelerine veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesine, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre vazife malulü sayılarak aylık bağlananların kendileri, eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan sınıf veya görev değiştirerek çalışmaya devam edenler ile vazife malulü sayılarak aylık bağlananlardan, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamaları nedeniyle ödenmekte olan aylıkları kesilenlerin kendileri ile eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları, anne ve babaları; yukarıda sayılan kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılacak şekilde hayatını kaybedenlerin ya da aynı kapsamda aylık almaktayken hayatını kaybedenlerin eşleri, evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış olan çocukları, anne ve babaları; engelliler için sağlık kurulu raporuyla %40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere birlikte yolculuk ettikleri refakatçileri, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanırlar. '' hükmü yer almakta olup; aynı maddenin 3. Fıkrasında ise, ''Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise %50 indirimli olarak yararlanırlar. Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler .Belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, toplu taşım hizmetlerinde, öğrenci ve basın kimlik kartı sahiplerine indirim uygulamaya yetkilidirler.24.2.1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun, 3.11.1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun ve 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ücretsiz veya indirimli tarife uygulanması ile ilgili diğer hükümleri saklıdır. Cumhurbaşkanı birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir. '' hükmü bulunmaktadır. Yine aynı maddede 6495 sayılı yasanın 88 maddesiyle getirilen değişiklikle; İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamında hizmet verecek toplu taşıma araçları, toplu taşıma hizmetlerinin kapsamı ile bu hizmetlerden ücretsiz ve indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esaslar, Maliye, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme, İçişleri, Çevre ve Şehircilik ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarının görüşleri alınmak suretiyle Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır.
4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda değişiklik yapılması hakkında Kanun' nun 1. Maddesinin 8. Fıkrasında yeralan yetkiye dayalı olarak 04.03.2014 tarihinde Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği 14. Maddesinde, bu Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılan 17/5/1995 tarihli ve 22286 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları ve Ücretsiz Seyahat Kartları Yönetmeliğine yapılan atıflar bu Yönetmelik hükümlerine yapılmış sayılacağı hükmü ve Yürürlükten kaldırılan yönetmelik başlığı altında 15. madde ise; 17/5/1995 tarihli ve 22286 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığınca Aylık Bağlananlara Verilecek Tanıtım Kartları ve Ücretsiz Seyahat Kartları Yönetmeliği yürürlükten kaldırıldığı hükmü yer almaktadır.
Bu durumda,4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda değişiklik yapılması hakkında Kanunu' nun 1. Maddesinin 8. Fıkrasında verilen yetkiye istinaden davalı idare tarafından ilgili Bakanlıklardan görüş alınmak suretiyle 04/03/2014 tarih ve 28931 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu ,' Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinde 'yetki ve şekil yönünden hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
20/03/2020 tarihinde Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünden Gümrükler Muhafaza Kısım Amiri olarak emekli olan davacı tarafından, SGK İzmir İl Müdürlüğüne yapılan 11/05/2020 tarihli başvuru ile "çeşitli kurum ve kuruluşlardan talep ettiği iş ve işlemlerin yapılabilmesi için unvanını gösterir emekli kimlik kartı düzenlenmesi" isteminde bulunulmuştur.
İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından 15/05/2020 tarihli cevapta “01/12/2010 tarihi itibarıyla tanıtım kartı uygulamasının kaldırıldığı" gerekçesiyle başvuru reddedilmiştir.
Davacı tarafından ise, emekli kimlik kartı düzenlenmesi istemiyle yaptığı başvurunun, 17/05/1995 tarihli Yönetmeliğin ilga edildiğinden bahisle reddedildiği gerekçesiyle bahsi geçen Yönetmeliği yürürlükten kaldıran dava konusu Yönetmeliğin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, yaş haddinden emekliye sevk edilmesi yerine görev süresinin 1 yıl daha uzatılması istemiyle yapmış olduğu başvurunun reddine ilişkin 31/12/2019 tarihli işlemin iptali istemiyle açılan davada, "5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun 40. maddesinin 1. fıkrasında yer alan 65 yaş haddine tabi olduğu anlaşılan davacının, 60 yaş haddini doldurduğundan bahisle yaş haddi süresinin uzatılmamasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olup anılan karar istinaf ve temyiz incelemelerinden geçerek kesinleşmiştir.
Ayrıca, UYAP entegrasyon ekranlarında yapılan sorguda, iptal kararı üzerine görevine geri dönen davacının halen Ege Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü emrinde Kısım Amiri olarak çalıştığı görülmüştür.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USÛL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı; "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" başlıklı 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçesinin, davacının dava açma ehliyeti olup olmadığı yönünden inceleneceği; "İlk inceleme üzerine verilecek karar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, davacının, iptali istenen işlem yönünden dava açma ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığında davanın reddine karar verileceği hükümlerine yer verilmiştir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören kanun koyucu, iptal davaları için menfaat ihlalini, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davalarındaki subjektif ehliyet koşulunun, doğrudan doğruya hukuk devletinin yapılandırılması ve sürdürülmesine ilişkin bir sorun olması dolayısıyla, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun iptal davası yoluyla denetlenmesini engellemeyecek bir biçimde anlaşılması gerekmektedir.
Bununla birlikte, iptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin, ancak bu idari işlemle doğrudan, meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi halde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğurur.
Çalıştığı kurumca yaş haddinden emekliye sevk edilmesi üzerine çeşitli kurum ve kuruluşların özel imkanlarından yararlanmak amacıyla emekli kimlik kartı başvurusunda bulunan davacı tarafından, başvurusunun reddi yönünde tesis edilen uygulama işlemi akabine bakılmakta olan dava ile Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği'nin iptali istenilmiştir.
Dava konusu Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği, 08/01/2002 tarih ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun kapsamında ücretsiz veya indirimli yolcu taşıma hizmeti verecek toplu taşıma araçlarının belirlenmesi, toplu taşıma hizmetinin kapsamı ve bu hizmetlerden ücretsiz veya indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esasların tespiti amacıyla düzenlenmiştir.
Her ne kadar davacı, emekli kimlik kartını alamaması nedeniyle işbu davayı açmış ise de, dava dosyasında ve UYAP üzerinde yapılan incelemelerde, davacının halen Ege Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü emrinde Kısım Amiri olarak çalıştığı görüldüğünden, davacının yalnızca emekli olanlar adına düzenlenebilecek emekli kimlik kartını talep etmek konusunda meşru bir menfaatinin kalmadığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu Yönetmeliğin davacıya uygulanmasına, başka bir ifadeyle emekli kimlik kartı düzenlemesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine dayanak teşkil etmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
Öte yandan, iptali istenen Yönetmelik, ücretsiz veya indirimli yolcu taşıma hizmeti verecek toplu taşıma araçlarının belirlenmesi, toplu taşıma hizmetinin kapsamı ve bu hizmetlerden ücretsiz veya indirimli yararlanmaya ilişkin usul ve esasları düzenlemekte olup, ücretsiz veya indirimli seyahat hakkına sahip kişiler arasında yer almadığı anlaşılan davacı ile Yönetmelik arasında bu yönden de kişisel, güncel ve meşru bir menfaat ilişkisi bulunmamaktadır.
Bu itibarla, 04/03/2014 tarih ve 28931 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliği'nin davacının kişisel, güncel ve meşru bir menfaatini doğrudan etkilemediği açık olduğundan; davacının, anılan düzenlemenin iptali istemiyle dava açmakta subjektif ehliyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi ve 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2- Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin isteği halinde davacıya iadesine,
3- Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4- Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 08/10/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.