T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2020/844
Karar No : 2024/4115
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı
(... Gümrük Müdürlüğü)
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Proje Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: ... Tic. Ltd. Şti. adına tescilli ... tarihli ve ... sayılı serbest dolaşıma giriş beyannamesi ile ithalat işlemleri gerçekleştirilip bilahare davacı tarafından satın alınan ... şasi numaralı araçla ilgili olarak Gebze Gümrük Müdürlüğü'nce alınan ... tarihli ve ... sayılı "mülkiyetin kamuya geçirilmesi" kararı sebebiyle uğranıldığı ileri sürülen 163.216,00 TL maddi zararın araca el koyma tarihi olan 10/09/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; idarenin, kamu hizmetinin geç yerine getirilmesinden doğan hizmet kusuruna bağlı olarak, davacının, el konulan araç üzerindeki mülkiyet hakkından yoksun kalması nedeniyle maddi zararının oluştuğu sabit olup, dosyada mevcut olan araç satış sözleşmesinin 18/02/2008 tarihli olduğu ve aracın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi tarihi olan 2015 yılına ilişkin araç değerini yansıtmadığı görüldüğünden, araç bedeli olarak Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği'nin aynı marka-model araç için 2015 yılına ilişkin belirlenen 163.216,00 TL bedelin davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından, uyuşmazlıkta adli yargının görevli olduğu, davanın süresinde olmadığı, olayda idarenin hizmet kusurunun bulunmadığı, davacının bir zararı varsa aracı ithal eden kişilere karşı adli yargıda dava açması gerektiği, hükmedilen tutarın çok yüksek olduğu ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacının mülkiyetinde bulunan ve... Tic. Ltd. Şti. adına tescili serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle ithal edilen ... şasi numaralı ve ... plakalı araç hakkında Bakanlık müfettişlerince düzenlenen soruşturma raporu ile yapılan yurt dışı araştırmaları neticesinde dava konusu aracın da dahil olduğu 151 adet araç hakkında "yeni ve kullanılmamış" olarak beyan edilmesine rağmen "eski" oldukları ve ithalat rejim kararına aykırı şekilde ithal edildiklerinin tespit edildiği gerekçesiyle 29/09/2014 tarihli mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı alınmıştır.
İthalatçı firma tarafından bu karara itiraz edilmiş, itirazın reddi üzerine ise ... Vergi Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında dava açılmıştır. Açılan dava sonucunda, ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile ehliyet yönünden davanın reddine dair verilen kararın Danıştay Yedinci Dairesinin 06/03/2019 tarih ve E:2016/6856, K:2019/1088 sayılı kararıyla bozulması üzerine yeniden yapılan yargılamada mahkemece ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Anılan karar Danıştay Yedinci Dairesinin 05/10/2023 tarih ve E:2021/3468, K:2023/3705 sayılı kararı ile onanmış, davalı idarenin kararın düzeltmesi istemi de aynı Dairenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedilmiştir.
Dava konusu araca 10/09/2015 tarihinde "araç trafikten men tutanağı" ile el konulmuş ve muhafaza altına alınmıştır.
Davacı tarafından, aracına emniyet birimlerince el konulması üzerine Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği tarafından belirlenen 163.216,00 TL kasko değerinin araca el koyma tarihi olan 28/08/2015 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar, idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin malvarlığında meydana gelen azalma veya elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan zarardır.
Uyuşmazlıkta, davacı adına kayıtlı araca kaçak olduğu gerekçesiyle yapılan el koyma, bir idari işlem niteliğinde olmakla birlikte bu idari işlemin davacının zararına doğrudan yol açmayacağı, yapılan tahkikatın ardından açılan ceza davası sonucunda aracın kaçak olduğunun mahkeme kararı ile sabit olması ve müsadere kararı verilmesi veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yönünde bir karar alınması durumunda zararın ortaya çıkacağı, aksi durumda ise aracın davacıya iade edileceği ve bu durumda da ortada bir zarardan bahsedilemeyeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden; davacının mülkiyetinde bulunan ... plakalı, aracın,... Tic. Ltd. Şti. adına tescili serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle ithal edildiği, Bakanlık müfettişlerince düzenlenen 01/04/2014 tarihli soruşturma raporu ile yapılan yurt dışı araştırmaları neticesinde "yeni ve kullanılmamış" olarak beyan edilmesine rağmen "eski" olduğu ve ithalat rejim kararına aykırı şekilde ithal edildiğinin tespit edildiği gerekçesiyle 29/09/2014 tarihli mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararı alındığı, bu karara karşı ithalatçı firma tarafından yapılan itirazın reddi üzerine açılan davada ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, anılan kararın Danıştay Yedinci Dairesinin 05/10/2023 tarih ve E:2021/3468, K:2023/3705 sayılı kararı ile onandığı, davalı idarenin kararın düzeltmesi isteminin de aynı Dairenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile reddedildiği anlaşılmaktadır.
Davada, tazminat olarak aracın kasko değerinin talep edildiği göz önüne alındığında; el konulan aracın ancak kesinleşmiş bir müsadere veya mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararı ile davacının mülkiyetinden çıkacağı ve davacının mal varlığında bir azalma olacağı açıktır. Davaya konu araç ile ilgili olarak verilen mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararının ... Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptaline karar verildiği dikkate alındığında, aracın davacının mülkiyetinden çıktığından bahsedilmesi mümkün değildir.
Bu itibarla, zararın tam ve kesin olarak oluştuğu kabul edilerek tazminat isteminin kabulü yolunda verilen ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın kabulüne ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 17/10/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.