T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/29
Karar No : 2025/1562
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Komutanlığı
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Muş İl Jandarma Komutanlığı Jandarma Özel Harekât Taburunda jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacı tarafından; 15/09/2015 tarihinde gerçekleştirilen operasyon dönüşünde Muş-Diyarbakır (Kulp) karayolu ... Köyü mevkiinde bölücü terör örgütü mensuplarınca karayoluna önceden döşenen patlayıcı maddenin infilak etmesi/ettirilmesi sonucu içerisinde bulunduğu askeri araçta ağır yaralandığı ve olayda davalı idarenin sorumluluğu bulunduğundan bahisle, uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak efor kaybı nedeniyle 1.000,00 TL (miktar artırımı sonrası 639.123,30 TL) maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; davacının dava konusu olay neticesinde efor kaybı nedeniyle uğradığı zarara karşılık hesaplanan toplam 639.123,30 TL tazminat tutarından, pasif döneme ilişkin 158.260,43 TL'lik tutarın çıkarılması sonucu toplam 480.862,87 TL maddi tazminatın davalı idarece davacıya ödenmesine, maddi tazminat isteminin geriye kalan 158.260,43 TL'lik kısmının reddine, duyulan acı ve elemle orantılı olacak şekilde davalı idarece 50.000,00 TL manevi tazminatın davacıya ödenmesine fazlaya ilişkin manevi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; mahkeme kararının esasına yönelik tarafların istinaf başvurularının reddine, davacının faiz başlangıç tarihine yönelik istinaf isteminin kabulüne karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI :
1- Davacı tarafından, bilirkişi raporunda toplam tazminat miktarının 639.123,630 TL olarak hesaplandığı, bu miktar üzerinden miktar artırım dilekçesi sunulduğu, mahkemenin pasif dönem için tazminat ödenmemesine yönelik kararının hukuka aykırı olduğu, mahkemece hükmedilen manevi tazminat miktarının da davacının çektiği acıları karşılayacak düzeyde olmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
2- Davalı idare tarafından, olayda idarenin sorumluluğu bulunmadığı, manevi tazminata faiz yürütülmemesi gerektiği, maddi tazminat bakımından idareye başvuru tarihinden itibaren faiz işletilmesi gerektiği, bilirkişi hesaplamasının hatalı olduğu, davacının görevine devam ettiği, maddi durumunda değişiklik olmadığı ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Taraflarca karşılıklı olarak temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava dosyasının incelenmesinden; Muş İl Jandarma Komutanlığı Jandarma Özel Harekât Taburunda jandarma uzman çavuş olarak görev yapan davacı tarafından, 15/09/2015 tarihinde gerçekleştirilen operasyon dönüşünde Muş-Diyarbakır (Kulp) karayolu Suluca Köyü mevkiinde bölücü terör örgütü mensuplarınca karayoluna önceden döşenen patlayıcı maddenin infilak etmesi/ettirilmesi sonucu içerisinde bulunduğu askeri araçta ağır yaralandığı ve olayda davalı idarenin sorumluluğu bulunduğundan bahisle, uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık olarak efor kaybı nedeniyle 1.000,00 TL (miktar artırımı sonrası 639.123,30 TL) maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Mahkemece davacının maluliyet oranının tespit edilebilmesi için Adli Tıp Kurumu Van Adli Tıp Şube Müdürlüğü aracılığıyla dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılmış ve 24/05/2018 tarihli raporda davacının maluliyet oranı %43 olarak belirtilmiştir.
Öte yandan, davacıya Jandarma Genel Komutanlığı Nakdi Tazminat Komisyonunun 30/06/2016 tarihli kararıyla 12.656,40 TL nakdi tazminat ödenmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
Genel anlamı ile tam yargı davaları, idarenin faaliyetlerinden ötürü, hakları doğrudan zarara uğrayanlar tarafından idare aleyhine açılan tazminat davaları olup, idarenin hukuki (mali/tazmin) sorumluluğunun yargı aracılığıyla yerine getirilmesini sağlamaktadır.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz (objektif) sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, hukuka uygun olarak yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazmin etmekle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.
6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun "Bedensel zarar" başlıklı 54. maddesinde, bedensel zararların; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olduğu; "Belirlenmesi" başlıklı 55. maddesinin 1. fıkrasında, destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararların, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağı, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemelerin, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemeyeceği; zarar veya tazminattan indirilemeyeceği, hesaplanan tazminatın, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamayacağı veya azaltılamayacağı, bu Kanun hükümlerinin, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve davalarda da uygulanacağı hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) Bölge İdare Mahkemesi Kararının, İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İsteminin Kısmen Kabulüne, Kısmen Reddine Dair Kısmına Karşı Taraflarca Yapılan İstinaf Başvurularının Esastan Reddine, Davacının İstinaf Başvurusunun Faiz Başlangıç Tarihi Yönünden Kabulüne İlişkin Kısmının İncelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın, İdare Mahkemesi kararının manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine dair kısmına taraflarca yapılan istinaf başvurularının esastan reddine, davacının istinaf başvurusunun faiz başlangıç tarihi yönünden kabulüne ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup, taraflarca ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
B) Bölge İdare Mahkemesi Kararının Maddi Tazminata İlişkin Kısmının İncelenmesi:
İdare Mahkemesi tarafından davacının maluliyet oranının tespit edilebilmesi için Adli Tıp Kurumu Van Adli Tıp Şube Müdürlüğü aracılığıyla dosya üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırıldığı ve 24/05/2018 tarihli raporda davacının maluliyet oranının %43 olarak tespit edildiği, efor kaybının hesaplanması amacıyla alınan 06/08/2018 tarihli bilirkişi raporunda davacının son maaşının hesaba esas alındığı, 15/09/2016 ve 31/12/2018 tarihleri arasında işleyen zararın hesaplandığı, söz konusu tarihten sonra her yıl için son maaş üzerinden ayrı ayrı %10 artırım ve indirim yöntemine göre hesaplama yapıldığı, davacının 55 yaşında emekli olacağı kabul edilerek bu tarihten sonrası için pasif dönem hesabının da AGİ'siz asgari ücret esas alınarak gerçekleştirildiği, sonuç itibarıyla toplam zararın 639.123,30 TL olduğunun tespit edildiği, İdare Mahkemesince anılan bilirkişi raporu hükme esas alınarak ve pasif dönem için hesaplanan 158.260,43 TL'lik kısmın reddi gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat talebinin kısmen kabulü, kısmen reddi yolunda karar verildiği görülmektedir.
Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin kalıcı sakatlıkları nedeniyle beden gücü kaybına bağlı olarak gelirinde, dolayısıyla mal varlığında bir eksilme meydana gelmemiş olsa dahi güç (efor) kaybı tazminat olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmektedir. Beden gücü kaybına uğrayan kişinin aynı görevi zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarfıyla yaptığı gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsemektedir. Bu doğrultuda kamu görevlilerinin, görevlerinin neden ve etkisinden kaynaklanan güç (efor) kaybına dayanan maddi zararlarının tazmin edilmesi gerektiğinde duraksama yoktur.
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin mal varlığının (patrimuanın) aktifinde meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan toplam zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde ve gücünde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir.
Uyuşmazlıkta, davacının dava konusu olay nedeniyle %43 oranında çalışma gücü kaybına uğradığı, dolayısıyla günlük yaşamını ve çalışma hayatını emsallerine ve eskiye nazaran daha fazla güç (efor) sarf ederek sürdürmek zorunda kalması nedeniyle maddi zararının bulunduğu açık olup, davacının güç (efor) kaybından doğan zararı;
Aktif dönemde, zarara uğranılan tarihten itibaren 3269 sayılı Kanunun 5. maddesiyle 5434 sayılı Kanunun 40. maddesine yapılan atıf uyarınca emeklilik yaşı olarak kabul edilen 55 yaşın sonuna kadar asgari geçim indirimi (AGİ) dahil net asgari ücrete (2022 yılına kadar AGİ dahil, 2022 yılından sonra AGİ hariç olmak üzere) çalışma gücü kaybı olan %43 oranının uygulanması; pasif dönemde ise, davacının 55 yaşını ikmalinden TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel yaşam süresinin sonuna kadar geçecek süre için -bir çalışmanın karşılığı olmaması nedeniyle- AGİ hariç net asgari ücrete yine çalışma gücü kaybı oranının uygulanması sonucu ortaya çıkacak miktarların toplanması suretiyle hesaplanmalı, 2330 sayılı Kanun uyarınca davacıya ödenen nakdi tazminatın yasal faiz uygulanarak güncellenmiş hali yarar kabul edilmek suretiyle yapılacak ödemeden düşülmelidir.
Söz konusu hesaplamada, işleyecek döneme ilişkin asgari ücretler, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihte bilinen net asgari ücret miktarının her yıl %10 artırılması ve %10 iskontoya tabi tutulması suretiyle belirlenmelidir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda davacının aktif ve pasif dönemde efor (güç) kaybından kaynaklanan maddi zararının bilirkişi marifetiyle hesaplanarak ödenmesine karar verilmesi gerekirken, davacının görev aylığı esas alınarak yapılan hesaplama ile belirlenen, hükme dayanak olabilecek nitelikte bulunmayan bilirkişi raporu esas alınmak suretiyle ve pasif dönem hariç tutularak davacının maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bu itibarla, Bölge İdare Mahkemesi kararının tarafların İdare Mahkemesi kararının maddi tazminatın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmına yönelik istinaf başvurularının reddine dair kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, işbu bozma kararına uyulmak suretiyle karar verilmesi durumunda, yeniden yapılacak hesaplama sonucunda belirlenecek olan maddi tazminat tutarının miktar artırım dilekçesiyle talep edilen 639.123,30 TL'yi aşmayacak şekilde hükmedilmesi ve tamamına idareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi gerektiğinde de duraksama bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarafların temyiz istemlerinin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2. Davanın kısmen kabulü, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının kısmen reddi, kısmen kabulü yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının manevi tazminata ilişkin kısmının ONANMASINA, maddi tazminata ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Kararın bozulan kısmına yönelik olarak yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 12/03/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.