T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/3434
Karar No : 2025/1839
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLLERİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Komutanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMLERİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, davacılardan ...'in Jandarma Üsteğmen olarak Diyarbakır-Hani 3. J.Komd.Tb.K.lığı emrinde görev yapmaktayken, 08/02/2016 tarihinde Sur ilçesinde gerçekleştirilen operasyonda yaralanarak felçli kaldığından bahisle, uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık şimdilik ... için sürekli iş gücü kaybına uğraması ve ekonomik geleceğinin sarsılması nedeniyle 50,00 TL, sürekli bakıcıya muhtaç kalması nedeniyle uğradığı bakıcı gideri zararı için 50,00 TL maddi ve 200.000,00 TL manevi tazminatın, diğer davacı eş ... için 150.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; 3713 sayılı Kanun hükümlerinin uygulandığı, bakıcı aylığı bağlandığı dikkate alındığında davacının aktif ve pasif dönemde maddi bir zararının bulunmadığı, davacıların duyduğu elem ve üzüntünün kısmen de olsa giderilmesi gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat istemi yönünden davanın reddine, manevi tazminat istemi yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; maddi tazminat istemi yönünden davacılar tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine, manevi tazminat istemi yönünden davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacı ... için 50.000,00 TL ve ... için 50.000,00 TL manevi tazminatın davalı idareye başvuru tarihi olan 03/10/2017 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine fazlaya ilişkin manevi tazminat istemi yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından; hükmedilen manevi tazminat miktarının düşük olduğu, hayatını tek başına devam ettiremediği, başkasının yardımına muhtaç olduğu, %100 oranında engelli olduğu, çalışma gücünü daimi olarak kaybettiği, maddi tazminat isteminin bilirkişi incelemesi yaptırılmadan reddedildiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından; dava konusu olayda idarelerinin sorumluluğunun bulunmadığı, davacılara nakdi tazminat ödendiği, vazife malüllüğü aylığı bağlandığı, yapılan ödemelerin maddi ve manevi tazminatın karşılığı olduğu, hükmedilen manevi tazminatın yüksek olduğu, harçtan muaf oldukları ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMASI :Taraflarca karşılıklı olarak temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacıların duruşma istemi yerinde görülmeyerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dosyanın incelenmesinden; davacılardan ...'in Diyarbakır-Hani 3. J.Komd.Tb.K.lığı emrinde Jandarma Üsteğmen olarak görev yapmaktayken, 08/02/2016 tarihinde Sur İlçesinde gerçekleştirilen operasyonda terör örgütü mensupları tarafından açılan ateş sonucu omzundan, boynundan ve ayak bölgesinden ağır şekilde yaralandığı, davacıların 03/10/2017 tarihinde davalı idareye başvurduğu, başvurularının zımnen reddi üzerine uğradıkları iddia edilen zararlarına karşılık şimdilik ... için sürekli iş gücü kaybına uğraması ve ekonomik geleceğinin sarsılması nedeniyle 50,00 TL, sürekli bakıcıya muhtaç kalması nedeniyle uğradığı bakıcı gideri zararı için 50,00 TL maddi tazminatın ve 200.000,00 TL manevi tazminatın, diğer davacı eş ... için 150.00,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kurala bağlanmıştır.
İdare, kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.
6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun "Bedensel zarar" başlıklı 54. maddesinde, bedensel zararların; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olduğu; "Belirlenmesi" başlıklı 55. maddesinin 1. fıkrasında, destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararların, bu Kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanacağı, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacını taşımayan ödemelerin, bu tür zararların belirlenmesinde gözetilemeyeceği; zarar veya tazminattan indirilemeyeceği, hesaplanan tazminatın, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesi ile artırılamayacağı veya azaltılamayacağı; 2. fıkrasında, bu Kanun hükümlerinin, her türlü idari eylem ve işlemler ile idarenin sorumlu olduğu diğer sebeplerin yol açtığı vücut bütünlüğünün kısmen veya tamamen yitirilmesine ya da kişinin ölümüne bağlı zararlara ilişkin istem ve davalarda da uygulanacağı hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1- Bölge İdare Mahkemesi Kararının Dava Konusu Olay Nedeniyle Davacının Uğradığı Güç Kaybı (Efor) Zararı Yönünden İncelenmesi:
Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin uğramış olduğu kalıcı bedensel sakatlığının sebep olduğu iş gücü kaybının mevcut işini yürütmesine engel olup / olmadığına bakılmaksızın gelirinde ve mal varlığında bir eksilme olmamış olsa dahi günlük faaliyetlerini ve işini eskisine ve emsallerine göre daha fazla efor sarf ederek gerçekleştireceği kabulünden hareketle "güç (efor) kaybı tazminatı" olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmiştir. Bedensel kayba uğrayan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi ve işini yapabilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsenmiştir. Bu doğrultuda, idari faaliyetlerin neden ve etkisiyle kamu görevlilerinin veya diğer kişilerin güç (efor) kaybına dayanan maddi zararının idare hukukunun ilke ve kuralları uyarınca idarece tazmin edilmesi gerektiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin mal varlığının (patrimuanın) aktifinde meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan toplam zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu olay neticesinde her ne kadar davacılar tarafından olay sebebiyle davacı ...'in %100 malül olduğu belirtilmişse de dosyada bulunan belgelerde davacının maluliyet oranını gösterir bir sağlık kurulu raporuna rastlanılmamıştır. Dolayısıyla öncelikle davacının dava konusu olay sebebiyle sürekli maluliyet oranının tespit edilmesi için dava konusu olay tarihinde yürürlükte olan 03/08/2013 tarih ve 28727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği'ne göre, yine bu Yönetmelikte belirtilen sağlık hizmeti sunucularından sağlık kurulu raporu alınması ve tazminat hesabının güncel maluliyet oranına göre yapılması gerekmektedir.
Bu doğrultuda, sürekli kalıcı maluliyetinin tespiti halinde davacının güç (efor) kaybından doğan zararının;
Aktif dönemdeki, (olay tarihinden yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihe kadar olan dönemdeki) maddi zararının, 2022 yılına kadar asgari geçim indirimi (AGİ) dahil net asgari ücrete yukarıdaki belirtilen Yönetmeliğe göre tespit edilecek sakatlık oranının uygulanması suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
Ayrıca, güç (efor) kaybına dayanan maddi tazminatın hesabında, davacının yasal olarak emekliye ayrılacağı tarihten TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel bakiye yaşam süresinin sonuna kadar geçen pasif devrede de, bedensel kaybı nedeniyle daha fazla efor sarf ederek yaşamını devam ettirmesi söz konusu olacağından, pasif dönem zararının da aynı usulle ( AGİ hariç net asgari ücret tutarına sakatlık oranının uygulanması suretiyle) hesaplanması gerekmektedir.
Aktif dönemin işleyecek devre zararı ile pasif dönem zararı hesaplanırken, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihte bilinen net asgari ücret miktarı her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle belirlenmelidir.
Bununla birlikte, Mahkemece, davacıya ödenen nakdi tazminat ile tütün ikramiyesinin yasal faiz ile güncellenmiş tutarlarının davacıya sağlanan "yarar" kapsamında kabul edilmesi suretiyle ilgilinin zararından indirilerek denkleştirme yapılması ve ortaya çıkacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, davacının sürekli güncel maluliyet (çalışma / iş gücü kaybı) oranının tespiti amacıyla rapor alınması, alınacak rapora ve yukarıda belirtilen esaslara göre bilirkişi incelemesi yaptırılarak maddi tazminat miktarının tespit edilmesi ve davacıya ödenmesine karar verilmesi gerektiğinden maddi tazminat isteminin reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan; Sosyal Güvenlik Kurumunun ... tarih ve ... sayılı yazısına göre bakıma muhtaç olduğundan, davacıya 5434 sayılı Kanun'un Ek 77. maddesi uyarınca asgari ücretin iki katı tutarında her ay bakıcı aylığı ödendiği dikkate alındığında; davacıya ayrıca bakıcı tazminatı ödenmeyeceği açıktır.
2- Bölge İdare Mahkemesi Kararının Manevi Tazminat İstemlerine ilişkin kısmının İncelemesi:
Manevi zarar; kişinin fizik yapısının ve iç huzurunun bozulmasını, yaşama gücünün ve sevincinin azalmasını, kişilik haklarının zedelenmesini, şeref ve haysiyetinin rencide edilmesini, ölüm veya uğranılan diğer cismani zarar nedeniyle duyulan acı ve ızdırabı, kişinin günlük yaşamını zorlaştıran belli ağırlıktaki her türlü üzüntü ve sıkıntıyı ifade etmektedir. Kendisinin veya yakınlarının uğradığı tecavüz, saldırı veya meydana gelen bir ölüm olayı sonucunda; fiziki veya manevi acılar duyan, ruhsal dengesi bozulan, yaşama sevinci azalan kişinin manevi yönden zarara uğramış olduğu kabul edilmektedir.
Manevi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi gidermeye yönelik bir tazmin aracı değil, manevi değerlerinde bir eksilme meydana gelen ve yaşama sevinci ve zevki azalan kişinin manen tatminini sağlamaya yönelik bir tazmin aracıdır. Manevi zararın başka türlü giderim yollarının bulunmayışı veya yetersiz kalışı manevi tazminatın parasal olarak belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu açıdan manevi tazminat, olay nedeniyle duyulan elem ve ızdırabı kısmen de olsa hafifletmeyi amaçlamaktadır. Tam yargı davalarının ve manevi tazminatın belirtilen niteliği gereği takdir edilecek manevi tazminat miktarının, olayın ve zararın ağırlığını ortaya koyacak şekilde belirlenmesi, bununla birlikte olayın meydana geliş şekli, idarenin sorumluluk sebebi gözetilerek hakkaniyetli ve makul bir tutarı aşmaması gerekmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesince manevi tazminat istemlerinin kabulü ile davacı ... için 200.000,00 TL, davacı eş ... için 150.000,00 TL manevi tazminata hükmedildiği, Bölge İdare Mahkemesince, manevi tazminat yönünden davalı idare tarafından yapılan istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, kısmen reddine, davacı ... için 50.000,00 TL ve ... için 50.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmiş ise de, dava konusu olayın oluş şekli, davacılar üzerinde yarattığı etki ve yaşadıkları sıkıntılar göz önünde bulundurulduğunda; davacılar tarafından talep edilen manevi tazminat miktarlarının hukuka uygun ve yerinde olduğu sonucuna varıldığından temyize konu kararın manevi tazminat istemlerine ilişkin kısmında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin KABULÜNE, davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/03/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.