T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/4149
Karar No : 2025/1848
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Müdürlüğü / ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU: Davacı tarafından;
1- 04/10/2006 tarihli ve 26309 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi kapsamında sosyal medya hesabı üzerinden takipçileri arasında piyango düzenlemesine izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun, 5.900,00 TL başvuru bedelinin ödenmesi şartıyla değerlendirilebileceğinden bahisle reddine ilişkin Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarihli ve E-...sayılı işleminin,
2- Anılan işlemin dayanağı olan;
a) ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının,
b) ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının ve
c) Başvurulardan alınacak tutarın yeniden güncellenmesine ilişkin ... tarihli ve E... sayılı Genel Müdürlük işleminin,iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından; düzenlemek istediği çekilişin Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin kapsamı dışında kaldığı, başvurusunun reddedilmesine dayanak olarak kanun veya yönetmelik hükmü gösterilmediği, dayanak gösterilen Yönetim Kurulu kararının Yönetmeliğe aykırı olduğu, Yönetim Kurulu kararında yetki aşımı bulunduğu, ilgili mevzuatta izin bedeli alınacağına ilişkin bir düzenleme bulunmadığı, çekiliş için istenen bedelin mali yükümlülük olduğu ve kanunla öngörülmediğinden Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olduğu, çekiliş bedelinin yaklaşık 200 katı izin bedeli istenilmesinin ölçülülük ilkesine de aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı tarafından, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığı; esasa ilişkin olarak ise, ilgili mevzuat uyarınca, idarelerinin görev alanına ilişkin düzenleme yapma yetkisinin bulunduğu ve karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve benzeri piyangoların tertiplenmesine izin vermenin görevleri arasında sayıldığı, Yönetim Kurulunun da en üst karar organı olduğu, Yönetim Kurulunun her zaman düzenleme yapabileceği ve Yönetmeliğin kapsam dışında tuttuğu bir hususu ikincil düzenlemeyle tekrar kapsama alabileceği, yapılan hizmetler için faaliyetlerine kaynak sağlamak amacıyla makul izin bedelleri istenildiği, söz konusu izin bedellerinin günün koşullarına göre güncellendiği, bu bedelin vergi olarak nitelendirilemeyeceği, dava konusu işlemlerin usule ve hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ:...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün ... tarihli ve ...sayılı işleminin, anılan işlemin dayanağı olan ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının, ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının ve başvurulardan alınacak tutarın yeniden güncellenmesine ilişkin ... tarihli ve E... sayılı Genel Müdürlük işleminin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; sosyal medya hesabında bulunan takipçileri arasında toplam bedeli 29,99 TL değerinde olan ikramiye için çekiliş düzenlemek üzere izin almak amacıyla 17/05/2021 tarihinde davalı idareye başvuran davacıya verilen şifahi cevapta, başvurunun değerlendirmeye alınabilmesi için Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik uyarınca başvuru bedeli olan 5.900,00 TL'nin ödenmesi gerektiğinin belirtilmesi üzerine, 28/05/2021 tarihinde yeniden verilen dilekçe ile ilgili Yönetmelik kapsamı dışında kalındığından bahisle başvurunun bedel ödenmeksizin değerlendirilmesi isteminin reddine ilişkin Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün ... gün ve E.... sayılı işlemi ile dayanak gösterilen Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulunun ... tarih ve ... sayılı; ... gün ve ... sayılı kararlarının ve Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün ... gün E... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idare tarafından ileri sürülen davanın süresinde açılmadığı iddiası yerinde görülmeyerek, işin esasının incelenmesine geçilmiştir.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2'nci maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu, 125'inci maddesinde ise, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu, hükümlerine yer verilmiş olup, bu hükümlerle "sosyal devlet" gereğinin yerine getirilmesi yönünde idarelere Anayasal bir sorumluluk yüklenmiştir. Bu durumda, Anayasanın 2'nci maddesine göre, bir Hukuk Devleti olarak nitelendirilen Türkiye Cumhuriyeti bireylerinin ekonomik ve sosyal durumlarını etkileyecek keyfi uygulamalara neden olunmaması için kişilere getirilecek yükümlülüklerin yasalarla belirlenmesi şarttır.
Kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle belirlenen faaliyetlere kaynak sağlamak, karşılığı nakit olmak üzere şans oyunları tertip etmek ve çekiliş düzenlemek, şans oyunlarına ilişkin lisans haklarının ayrı ayrı ya da tamamını belirlenen sürelerle vermek ve denetlemek, karşılığı nakit olmayan her türlü piyangonun tertip ve çekilişine izin vermek ve denetlemek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün kurulmasına, teşkilât ve görevlerine dair usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan ve 15.7.2018 tarih ve 30479 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 285'inci maddesinde Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün görevleri sırasıyla sayılmış, 287'inci maddesinde de, Yönetim Kurulunun, idarenin en üst düzeyde yetkili ve sorumlu karar organı olduğu, belirtildikten sonra, aynı kararnamenin 288'inci maddesinde ise, Yönetim Kurulunun görevleri açıklanmıştır.
Öte yandan; 320 sayılı Milli Piyango Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin yayımı tarihinde yürürlükte bulunan 29'uncu maddesinde, "Yönetim Kurulu veya Genel Müdürlük, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetleri tüzük, yönetmelik, Yönetim Kurulu Kararları, tebliğ, genelge ve diğer emirlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir." hükmüne; halen yürürlükte olan 41'inci maddesinde de, "(1) Türkiye'de karşılığı nakit olmak üzere, şans oyunlarını plânlama, tertip etme ve çekiliş düzenleme hakkı İdareye aittir. Özel kanunların hükümleri saklıdır. (2) Doğrudan veya bir mal ve hizmetin satışı nedeniyle, bedelli ya da bedelsiz, bilet, kupon, iştirak numarası veya her ne şekilde olursa olsun katılım hakkı verilerek karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve benzeri piyango ve çekiliş tertip edilebilmesi için İdareden izin alınması zorunludur. (3) Bu maddenin uygulanması yönünden nakit ve nakit hükmünde sayılanlar ile izin kapsamı dışında tutulacak düzenlemeler ve ikramiye, ödül, promosyon gibi adlar altında katılımcılara yapılacak teslimatlar İdare tarafından hazırlanacak ve Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak yönetmeliklerle düzenlenir. ..." hükmüne yer verilmiştir.
Söz konusu Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak çıkarılan ve halen yürürlükte olan Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin 2'inci maddesinin 1'inci fıkrasının (f) bendinde, bir kişinin kazanabileceği ikramiyenin rayiç bedelinin 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 4'üncü maddesinin (e) fıkrasında belirtilen istisna tutarının % 2 sinin altında kaldığı düzenlemelerin bu Yönetmeliğin kapsamının dışında kaldığı kuralına yer verilmiş olup, bu tutar dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte 154,06 TL olarak belirlenmiş; 4'üncü maddesinin 1'inci fıkrasının (g) bendinde de, "karşılığı nakit olmayan piyango, doğrudan veya bir mal ya da hizmetin satışı nedeniyle bilet, kupon, katılım numarası veya benzerlerinin satılması veya bedelsiz verilmesi suretiyle katılım hakkının verildiği ve düzenleyici tarafından taahhüt edilen karşılığı nakit olmayan her türlü eşya, hak ve benzeri ikramiyeleri kazanacak olanların, yapılacak çekilişle belirlendiği ve bundan sonra bu Yönetmelikte kısaca piyango olarak anılacak ticari, sosyal, yardım ve benzeri amaçlı düzenlemeler" şeklinde tanımlanmıştır.
Bilindiği gibi; idari işlemler idari davaya konu edilmeleri halinde, yetki, şekil sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka uygunluk denetimine tabidir.
Milli Piyango Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 29'uncu maddesi ve halen yürürlükte olan 41'inci maddesi uyarınca çıkarılan Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik halen yürürlükte olup; Yönetmeliğin 2'inci maddesinde, bu Yönetmeliğin, karşılığı nakit olmayan piyangoları tertip edenleri ve katılanları kapsadığı belirtildikten sonra devamında Yönetmeliğin kapsamına girmeyen piyangolar, çekilişler ve düzenlemeler sayılmıştır. Buna göre de, bir kişinin kazanabileceği ikramiyenin rayiç bedeli 154,06 TL'nin altında olan piyango ve çekilişlere ilişkin düzenlemeler bu Yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur. Davacının düzenlemek istediği ve ikramiye bedeli 29,99 TL olan söz konusu çekilişin de anılan Yönetmeliğin kapsamında olmadığı açıktır.
Bu durumda, ikramiye gibi karşılığı nakdi olmayan çekilişlerle ilgili esasları düzenleyen ve halen yürürlükte olan Yönetmeliğin kapsamı dışında tutulan bedeli içeren çekilişe izin verilmesinde, başka bir ifadeyle, bu Yönetmeliğe aykırı olacak şekilde başvuru bedeli karşılığında mümkün olduğuna ilişkin düzenlemelerde yetki ve amaç unsurları yönünden hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün ... gün ve E....sayılı işlemi ile başvurulardan alınacak tutarın güncellenmesine ilişkin ... gün E... sayılı işleminin; Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulunun ... gün ve ... sayılı ve ... gün ve ... sayılı kararlarının iptal edilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı sosyal medya hesabında bulunan takipçileri arasında bedeli 29,99 TL olan "gıpta günlük ajanda" isimli ikramiye için çekiliş düzenlemek üzere izin almak amacıyla 17/05/2021 tarihinde davalı idareye başvurmuş, davalı idare tarafından verilen şifahi cevapta, başvurunun değerlendirmeye alınabilmesi için Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmelik uyarınca başvuru bedeli olan 5.900,00 TL'nin ödenmesi gerektiği belirtilmiş, bunun üzerine davacı tarafından 28/05/2021 tarihinde verilen ikinci dilekçede ise, ilgili Yönetmelik kapsamı dışında kaldığından bahisle başvurusunun bedel ödenmeksizin değerlendirilmesi talebinde bulunulmuş, bu başvuruya ... tarihli ve E-...sayılı işlem ile verilen cevapta, dava konusu Yönetim Kurulu kararları ve Genel Müdürlük işlemi dayanak gösterilerek başvuru bedeli olan 5.900,00 TL'nin ödenmemesi halinde başvurunun değerlendirmeye alınmayacağının tekrar belirtilmesi üzerine davacı tarafından anılan işlem ve dayanağı Yönetim Kurulu kararları ile Genel Müdürlük işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
Her ne kadar, dava açıldıktan sonra Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin bazı maddelerinde, 16/06/2022 tarihli ve 31868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle başvuru ve izin ücretine yönelik düzenlemeler yapıldığı görülmüş ise de; Yönetmeliğin kapsamını düzenleyen 2. maddesinin 1. fıkrasının uyuşmazlığı ilgilendiren (f) bendinde herhangi bir değişiklik yapılmadığı gibi, idari işlemlerin geriye yürümeyeceği de dikkate alındığında, anılan düzenlemelerin işbu davaya etki etmesi mümkün görülmediğinden, uyuşmazlığın esasının incelenmesi uygun görülmüştür.
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı İdarenin Süre İtirazının İncelenmesi
Davalı idare tarafından, yasal süresi içinde açılmadığından davanın süre aşımı yönünden reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ''Dava açma süresi'' başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu, bu sürenin idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başladığı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabileceği; "Sürelerle ilgili genel esaslar" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasında, sürelerin tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı hükümlerine yer verilmiştir.
Uyuşmazlıkta, sosyal medya hesabı üzerinden takipçileri arasında piyango düzenlemesine izin verilmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine yönelik 01/06/2021 tarihli uygulama işlemi üzerine davacının bakılan davayı, 01/07/2021 tarihinde, dolayısıyla 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi uyarınca 60 günlük yasal süre içinde açtığı anlaşılmıştır.
Bu itibarla, davalının süre itirazı yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
15/07/2018 tarih ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, "Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü" başlıklı Yirmibirinci bölümünde yer alan;
283. maddesinde, "Bu Bölümün amacı; kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle belirlenen faaliyetlere kaynak sağlamak, karşılığı nakit olmak üzere şans oyunları tertip etmek ve çekiliş düzenlemek, şans oyunlarına ilişkin lisans haklarının ayrı ayrı ya da tamamını belirlenen sürelerle vermek ve denetlemek, karşılığı nakit olmayan her türlü piyangonun tertip ve çekilişine izin vermek ve denetlemek üzere Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün kurulmasına, teşkilât ve görevlerine dair usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne;
285. maddesinde, "İdarenin görevleri şunlardır:
a) Piyango planlarını hazırlamak, piyango biletlerinin basımını ve satışını sağlamak, piyango çekilişlerini gerçekleştirmek ve ikramiyelerini ödemek.
b) Sayısal loto sistem ve planlarını hazırlamak ve uygulamak, tertip ve çekilişlerini gerçekleştirmek, ikramiyelerini ödemek.
c) Hemen-kazan oyunu planlarını hazırlamak ve bu oyunun tertip ve uygulanmasını gerçekleştirmek, ikramiyelerini ödemek.
ç) Her türlü eşya piyangosu, şans oyunları ve müşterek bahis veya benzeri oyunları tertip etmek.
d) Talih oyunlarını ve işletmelerini denetlemek, bu amaçla gerekli esasları belirlemek.
e) Karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve benzeri piyangoların tertiplenmesine izin vermek, bunları izlemek ve denetlemek, bu hususlara ait esasları belirlemek.
f) Gerektiğinde faaliyet konusuna giren oyunlarla ilgili bilet, kupon ve benzerlerini karşılığı Türk parası veya döviz olarak ödenmek üzere yurtdışında pazarlamak.
g) Gerek görülen durumlarda faaliyet konuları ile ilgili yerli ve yabancı kuruluşlarla işbirliği yapmak veya bu kuruluşlarla ortaklık kurmak.
ğ) Faaliyet konuları ile ilgili uluslararası kuruluşlarda Türkiye'yi temsil etmek ve gerekli işbirliğini sağlamak.
h) Kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak." hükmüne;
287. maddesinde, Yönetim Kurulunun, idarenin en üst düzeyde yetkili ve sorumlu karar organı olduğu kuralına;
288. maddesinde, "Yönetim Kurulunun görevleri şunlardır:
a) Mevzuat çerçevesinde İdarenin yönetim ve gelişmesi için gerekli kararları almak.
b) İdarenin yıllık bütçesini, bilanço ve netice hesaplarını, kadrolarını ve faaliyet raporlarını incelemek, gerektiğinde değiştirmek, Genel Müdürün teklifi ile yönetim giderleri bütçesinin bölümleri içinde aktarmaları yapmak, bölümler arasında aktarma, ek ve olağanüstü ödenek tekliflerinden uygun gördüklerini Bakanlığın tasvibine sunmak için karar almak.
c) İdarenin yönetimi ile ilgili idari, teknik, personel, alım satım ve ihale yönetmeliklerini incelemek, onaylamak ve yetki sınırlarını tayin etmek.
ç) İdarenin yetki alanına giren piyango, şans oyunları ve müşterek bahis ihdası ile bunların planlarını tanzim, çekilişleri tertip ve icabında bunları tadil ve ilan etmek.
d) Talih oyunları ve işletmeleriyle, bunların denetimi için gerekli usul ve esasları belirlemek.
e) İdare gelirlerinin etkin bir şekilde ve gerektiğinde yerinde tahsilini sağlayıcı tedbirleri almak, buna ilişkin şekil ve şartları tespit etmek.
f) Yurtdışında benzeri kuruluşlarla müştereken yapılacak çekilişlere katılma kararı almak.
g) İlgili mevzuata göre; yurt içinde ve dışında konusu ile ilgili faaliyetlerini yürütmek için ortaklıklar kurulmasına, bölge, şube müdürlükleri ile büro açmaya ve kapamaya karar vermek, bunların yetki ve çalışma esaslarını tespit etmek.
ğ) Yurtiçi ve yurtdışında özel çekilişler tertip edilmesine karar vermek, çekiliş organizasyonunun kamu kurum kuruluşları, kamu tüzel kişileri, vakıflar veya kamu yararına çalışan dernekler tarafından üstlenilmesi halinde bu kuruluşlara yapılacak katkı miktarını tespit etmek.
h) İdare mallarının korunması hakkında lüzumlu kararları almak.
ı) Bağış kabul etmek, bağışta bulunmak.
i) Başbayiler ve bayilere verilecek komisyon miktar ve oranını belirlemek.
j) Mevzuatla verilen sair görevleri yapmak." hükmüne;
290. maddesinde de, Genel Müdürün idarenin en üst amiri olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.
320 sayılı Milli Piyango Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin;
Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin yayımı tarihinde yürürlükte bulunan 29. maddesinde,
"Yönetim Kurulu veya Genel Müdürlük, kanunla yerine getirmekle yükümlü olduğu hizmetlerin tüzük, yönetmelik, Yönetim Kurulu Kararları, tebliğ, genelge ve diğer emirlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir." hükmüne;
Halen yürürlükte olan 41. maddesinde,
"(1) Türkiye'de karşılığı nakit olmak üzere, şans oyunlarını plânlama, tertip etme ve çekiliş düzenleme hakkı İdareye aittir. Özel kanunların hükümleri saklıdır.
(2) Doğrudan veya bir mal ve hizmetin satışı nedeniyle, bedelli ya da bedelsiz, bilet, kupon, iştirak numarası veya her ne şekilde olursa olsun katılım hakkı verilerek karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve benzeri piyango ve çekiliş tertip edilebilmesi için İdareden izin alınması zorunludur. ...
(5) Bu maddenin uygulanması yönünden nakit ve nakit hükmünde sayılanlar ile izin kapsamı dışında tutulacak düzenlemeler ve ikramiye, ödül, promosyon gibi adlar altında katılımcılara yapılacak teslimatlar İdare tarafından hazırlanacak ve Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak yönetmeliklerle düzenlenir. ..." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanılarak çıkarılan ve halen yürürlükte olan Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde, "Bir kişinin kazanabileceği ikramiyenin rayiç bedelinin 8/6/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin (e) fıkrasında belirtilen istisna tutarının % 2 sinin altında kaldığı düzenlemeler"in, bu Yönetmeliğin kapsamının dışında kaldığı kuralına yer verilmiş olup, bu tutar, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte 154,06 TL olarak belirlenmiş; 4. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde de, karşılığı nakit olmayan piyango, "doğrudan veya bir mal ya da hizmetin satışı nedeniyle bilet, kupon, katılım numarası veya benzerlerinin satılması veya bedelsiz verilmesi suretiyle katılım hakkının verildiği ve düzenleyici tarafından taahhüt edilen karşılığı nakit olmayan her türlü eşya, hak ve benzeri ikramiyeleri kazanacak olanların, yapılacak çekilişle belirlendiği ve bundan sonra bu Yönetmelikte kısaca piyango olarak anılacak ticari, sosyal, yardım ve benzeri amaçlı düzenlemeler" şeklinde tanımlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 2. maddesine göre, Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Hukukun genel ilkeleri arasında yer alan normlar hiyerarşisi gereği, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği kabul edilmektedir.
Davalı idarenin, gerek 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 41. maddesi, gerekse 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 283. ve 285. maddeleri uyarınca, karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve piyangonun düzenlemesine izin vermek, bunların düzenlenmesi ve izin koşullarına dair esasları, dolayısıyla izin karşılığında talep ve tahsil edilecek başvuru ve/veya izin bedelini belirlemek ve izin kapsamı dışında tutulacakları tespit etmek konularında görevli ve yetkili olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, Hukuk Devleti ilkesinin gereği olarak, idarenin anılan yetkisine istinaden kendi koyduğu kurallara ve normlar hiyerarşisine uymakla yükümlü olduğu da şüphesizdir.
Kanun koyucu, 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4971 ve 7420 sayılı Kanunlarla değişik 41. maddesiyle, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğüne, karşılığı nakit olmayan bütün eşya ve piyangoların düzenlenmesine izin verme, buna yönelik izin başvurularından başvuru bedeli ile izin verilmesi uygun görülenlerden ayrıca izin bedeli alma konusunda yetki verdikten sonra; bu yetkinin sınırlarının Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanacak ve davalı Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak yönetmelikle daraltılabileceği, daha açık bir ifadeyle, izin kapsamı dışında tutulacak ve dolayısıyla (izin alınması gerekmeyen piyangolar için başvuru da yapılmayacağından) başvuru ile izin bedeli tahsil edilmeyecek karşılığı nakit olmayan eşya ve piyangonun davalı idarelerce belirlenebileceğini hükme bağlamıştır.
Davalı idare ise, yukarıda anılan Kanun hükmüyle verilen yetkiyi kullanarak, dava konusu Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendiyle, bir kişinin kazanabileceği ikramiyenin rayiç bedelinin 08/06/1959 tarihli ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 4. maddesinin (e) fıkrasında belirtilen istisna tutarının % 2'sinin altında kaldığı düzenlemeleri Yönetmelik kapsamı dışında bırakmış; böylelikle söz konusu piyangolar için izin başvurusu yapılmasına gerek olmadığını, başvurulduğu takdirde de başvuru bedeli alınmayacağını kabul etmiştir. Dava konusu uygulama işleminin tesis edildiği 2021 yılı itibarıyla söz konusu bentte geçen meblağ 154,06 TL’dir.
Dolayısıyla, davacı tarafından düzenlenmek istenen ve ikramiye bedeli 29,99 TL olan çekiliş de dahil olmak üzere ikramiye bedeli 154,06 TL’nin altında kalan karşılığı nakit olmayan piyangoların dava konusu Yönetmeliğin kapsamı dışında bulunması nedeniyle Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünden izin alınmaksızın düzenlenebileceği, ilgililerce mevzuat bilinmeksizin veya yanlış yorumlanmak suretiyle başvuru yapılması halinde ise söz konusu piyangonun izne tabi olmadığı belirtilmek suretiyle bu başvuruların -başvuru ile izin bedeli tahsil edilmeksizin- iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır.
Dava konusu Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün... tarihli ve E-... sayılı işleminde ise, davacının Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin 2. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendi kapsamında sosyal medya hesabı üzerinden takipçileri arasında piyango düzenlemesine izin verilmesi istemiyle yaptığı başvuru, 5.900,00 TL başvuru bedelinin ödenmesi şartıyla değerlendirilebileceğinden bahisle reddedilmiş ve söz konusu işlemde ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararı, ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararı ve Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlük Makamının ... tarihli, E... sayılı ve "İzin bedeli Hk." konulu Olur'u dayanak gösterilmiştir.
Uygulama işleminin dayanakları olan dava konusu ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararında, 01/01/2013 tarihinden itibaren karşılığı nakit olmayan piyangoları düzenleyecek kişilerden her kampanya için 2.000 TL + KDV'den az olmamak üzere dağıtmayı taahhüt ettikleri toplam ikramiye rayiç bedelinin %2'si oranında izin bedeli + KDV alınması kaydıyla piyango düzenlemelerine izin verilmesine karar verilmiş; ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararında, 11/10/2012 tarihli karar atıfta bulunularak kamu kaynaklarının etkili ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması ilkesi gereğince, 01/10/2017 tarihinden itibaren, karşılığı nakit olmayan piyangoları düzenleyecek kişilerden her kampanya için 6.000 TL + KDV'den az olmamak üzere dağıtmayı taahhüt ettikleri toplam ikramiye rayiç bedelinin %6'sı oranında izin bedeli + KDV alınmasına, ayrıca Yönetmelik kapsamı dışında olan uygulamaları düzenleyecek gerçek veya tüzel kişilerden her bir uygulama için 2.000 TL + KDV başvuru bedeli alınmasına karar verilmiş; Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlük Makamının... tarihli, E... sayılı ve "İzin bedeli Hk." konulu Olur'unda ise, idare gelirlerine kısmi katkı sağlamak amacıyla, 01/02/2021 tarihinden itibaren yapılacak başvurularda geçerli olmak üzere, karşılığı nakit olmayan her bir kampanya için 10.000 TL + KDV'den az olmamak üzere dağıtmayı taahhüt ettikleri toplam ikramiye rayiç bedelinin %10'u oranında izin bedeli + KDV alınması, ayrıca Yönetmelik kapsamı dışında olan uygulama başvuruları için de 5.000 TL + KDV başvuru bedeli alınması uygun görülmüştür.
Bu durumda, ikramiye gibi karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişler ile ilgili esasları düzenleyen ve halen yürürlükte olan Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin kapsam dışında tuttuğu bir hususa, daha açık bir ifadeyle uyuşmazlık konusu çekilişe, bu Yönetmeliğe aykırı olacak şekilde, başvuru bedeli karşılığında izin verilebileceğine ilişkin dava konusu düzenleyici işlemler ile bireysel işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bir diğer ifadeyle, her ne kadar 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 41. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 283. ve 285. maddeleri, davalı idareyi, herhangi bir istisna öngörülmeksizin karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve piyangonun düzenlemesine izin vermek, bunların düzenlenmesi ve izin koşullarına dair esasları belirlemek konusunda yetkili kılmış ve bazı piyangoları mutlak surette izin kapsamı dışında tutma konusunda emredici bir kuralla sınırlamamış ise de, idarece anılan yetkinin kullanılması aşamasında izin kapsamı dışında tutulacak karşılığı nakit olmayan piyangolar takdiren belirlenmiştir.
Bu itibarla, artık bu aşamadan sonra, davalı idarenin kendi koymuş olduğu kurallara, en üst karar organı olan Yönetim Kurulu ile en üst yöneticisi olan Genel Müdürün de uymak zorunda bulunduğu kuşkusuz olup, Yönetim Kurulu ve Genel Müdürün karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişlere ilişkin yetkilerinin de, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin kapsamı ile sınırlı bulunduğunun kabulü zorunludur. Esasen bu durum, normlar hiyerarşisi ilkesinin de bir gereği olup, yetkili idare organı tarafından adı geçen Yönetmelikte değişiklik yapılmadığı sürece, Yönetmelik kapsamı dışındaki karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişlerin -Yönetmelik değişikliği haricinde alınan karar ve olurlarla- kapsama dahil edilmesi suretiyle bunların düzenlenmesi için davalı idareye izin verme, izin koşullarını belirleme ve ücret talep etme yetkisinin tanınması mümkün bulunmamaktadır.
Bu nedenle, dava konusu düzenleyici işlemlerin, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin kapsamı dışında kalan karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişlere davalı idarece izin verilebilmesi için, bu çekilişleri düzenleyecek kişilerden başvuru bedeli alınmasını öngören ve başvuru bedeli belirleyen kısımları ile bu düzenlemelere istinaden tesis edilen uygulama işleminde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Diğer taraftan, dava konusu düzenleyici işlemlerden Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlük Makamının ... tarihli, E... sayılı ve "İzin bedeli Hk." konulu Olur'unun Yönetim Kurulu'nun ... tarihli ve ... sayılı yetki devri kararına dayandığı görülmektedir. Söz konusu Yönetim Kurulu kararında, Yönetim Kurulu'nun toplantı ve karar yeter sayısı sağlanamadığı takdirde, Yönetim Kurulunun görev ve yetkisinde bulunup süreklilik arz eden iş ve işlemler ile ivedi durumlarda Genel Müdürün yetkili kılınması uygun görülmüştür.
Bilindiği üzere, İdare Hukukunda "yetki", idareye Anayasa ve yasalarla tanınmış olan karar alma gücünü ifade etmektedir. İdari işlemin en temel unsurunu oluşturan "yetki", yasayla hangi makama verilmiş ise ancak onun tarafından kullanılabilir. Bu nedenle ilke olarak "yetkisizlik kural, yetkili olma istisna"dır. Buna bağlı olarak, yetki devrinin ancak kanunun açıkça izin vermesi halinde ve yine açıkça izin verdiği konular hakkında yapılabilmesi mümkün olup, yetki devreden makamın da devrettiği yetkinin kapsam ile sınırlarını açıkça belirtmesi ve bunu yazılı bir şekilde yerine getirmesi gerekmektedir.
320 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin yukarıda aktarılan hükümlerinin irdelenmesinden; Yönetim Kurulunun, adı geçen idarenin en üst düzeyde yetkili ve sorumlu karar organı olduğu, Genel Müdürün ise idare hizmetlerini mevzuata, Yönetim Kurulu kararlarına, plan ve programlara uygun olarak yürütmek ve idareyi üçüncü kişi ve kurumlar nezdinde temsil etmekle görevli olmak üzere idarenin en üst amiri, icra ve temsil merci olduğu; dolayısıyla mevzuatla idareye verilen konularda karar alma, bu arada karşılığı nakit olmayan her türlü eşya ve piyangonun düzenlemesine izin verme, bu kapsamda yapılan başvurular sırasında tahsil edilecek başvuru bedeli ile izin verilmesi uygun görülenlerden ayrıca alınacak izin bedelini belirleme yetkisinin Yönetim Kuruluna ait olduğu şüphesizdir.
Esasen, davalı idarece de bu husus kabul edildiğinden, dava konusu Genel Müdürlük Makamı Oluru, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu'nun ...tarihli ve ... sayılı yetki devri kararına dayandırılmıştır.
Bununla birlikte, gerek 320 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gerekse 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nde Yönetim Kurulunun yetkilerini devredebileceğine dair açık bir hükmün bulunmadığı, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 288. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendiyle Yönetim Kuruluna verilen, idarenin yönetimiyle ilgili idari yetkilerin, dolayısıyla Genel Müdürün idari konulardaki yetkilerinin sınırlarını belirleme görevinin de, Yönetim Kuruluna ait karar alma yetkilerini Genel Müdüre devretmeyi içermediği, bu itibarla Yönetim Kurulu'nun 25/04/2018 tarihli ve 20 sayılı yetki devri kararının yasal dayanağının bulunmadığı gibi, anılan kararla devredilen yetkinin kapsam ve sınırlarının da belirsiz ve müphem olduğu, bu haliyle Genel Müdüre sınırsız bir karar alma/takdir yetkisi tanıyan kararın hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesiyle de bağdaşmadığı sonucuna varılmaktadır.
Kaldı ki, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün yukarıda aktarılan teşkilat yapısına göre, Yönetim Kurulunun karar organı olduğu, Genel Müdürün ise bu Kurulun kararlarını icrayla görevli olduğu dikkate alındığında, karar alma ve icra yetkilerinin aynı kişide birleşmesinin de gerek kanun koyucunun amacı gerekse teşkilat yapısının varlık sebebine de uymadığı görülmektedir.
Bu itibarla, dava konusu Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlük Makamının ... tarihli, E... sayılı ve "İzin bedeli Hk." konulu Olur'unun yetki yönünden de hukuka aykırı bulunduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, davalı idarece, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi dayanak gösterilerek, idarenin en üst karar organı olan Yönetim Kurulunun görev alanına ilişkin her zaman düzenleme yapabileceği ve Yönetmeliğin kapsam dışında tuttuğu bir hususu ikincil düzenlemeyle tekrar kapsama alabileceği ileri sürülmüş ise de; üst norm olan ve konuyu düzenleyen yürürlükteki Yönetmelik hükümlerinin idareyi ve dolayısıyla idarenin Yönetim Kurulunu da bağladığı dikkate alındığında, Yönetim Kurulu kararıyla Yönetmeliğe aykırı olarak ikincil düzenlemeler yapmak Anayasa'da güvence altına alınmış normlar hiyerarşisi ve Hukuk Devleti (hukuki güvenlik ve hukuki belirlilik) ilkelerine uygun düşmediğinden, bu iddiaya itibar edilmesine de imkan bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının, ... tarihli ve ... sayılı Milli Piyango İdaresi Yönetim Kurulu kararının ve başvurulardan alınacak tutarın yeniden güncellenmesine ilişkin ... tarihli ve E... sayılı Genel Müdürlük işleminin; Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü Karşılığı Nakit Olmayan Piyangolar ve Çekilişler Hakkında Yönetmeliğin kapsamı dışında kalan karşılığı nakit olmayan piyango ve çekilişlere davalı idarece izin verilebilmesi için, bu çekilişleri düzenleyecek kişilerden başvuru bedeli alınmasını öngören ve başvuru bedeli belirleyen kısımlarının İPTALİNE,
2. Davacının sosyal medya hesabı üzerinden takipçileri arasında piyango düzenlemesine izin verilmesi istemiyle yapılan başvurunun, ... TL başvuru bedelinin ödenmesi şartıyla değerlendirilebileceğinden bahisle reddine ilişkin Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğünün... tarihli ve E-...sayılı işleminin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, davalı idare tarafından yapılan yargılama giderlerinin davalı idare üzerine bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 26/03/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.