T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6040
Karar No : 2025/2332
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müş. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Un Yem Gıda Sanayi ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
DAVANIN_KONUSU : Davacı şirket tarafından, ...tarih ve... sayılı Para Kredi Koordinasyon Kurulu kararına istinaden, 2017 ve 2018 yıllarında yapılmış olan ihracatlara ilişkin navlun desteğinin ödenmesi ve mağduriyetlerinin giderilmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen 19/04/2018 tarihli ve E:1957 sayılı Bakan Onayının 2016/6 sayılı Karar ve Uygulama Usul ve Esasları Genelgesine dayanmadığı, mevzuatın Bakanlığa tanıdığı yetki kapsamında olmadığı ve dolayısıyla kanunilik ve hukuki güvenlik ilkesine uygun bir nitelik taşımadığı sonucuna varıldığından söz konusu Onay'a dayanılarak davacı şirket tarafından, 2017 ve 2018 yıllarında yapılmış olan ihracatlara ilişkin navlun desteğinin ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun zımnen reddine dair işlemde hukuku uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun kabulüne, Ankara 17. İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, kararın temyize tabi olduğu, 2016/6 sayılı Kararın uygulama usul ve esaslarını belirleme hususunda Bakanlığa yetki verdiği, Bakan Onayının sadece navlun desteklerine değil tüm ihracat desteklerine ve dış ticaret süreçlerine yönelik tedbirleri içerdiği ve dayanağının sadece 2016/6 sayılı Karar olmadığı, olağanüstü hal döneminde yürürlüğe girdiği de dikkate alınması gerektiği, işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçeli olarak onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, her ne kadar ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince davacının istinaf başvurusunun kabulüne ve dava konusu işlemin iptaline ilişkin karar kesin olarak verilmiş ise de anılan kararın, verildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi kapsamında temyize tabi olduğuna karar verilerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından, 2017 ve 2018 yıllarına ilişkin navlun desteği ödenmesi amacıyla Karadeniz İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'ne çeşitli tarihlerde başvurulmuş ancak herhangi bir ödeme yapılmamıştır.
Bu nedenle davacı şirket tarafından, ...tarih ve ...sayılı Karar'a istinaden, 2017 ve 2018 yıllarında yapılmış olan ihracatlara ilişkin navlun desteğinin ödenmesi ve mağduriyetlerinin giderilmesi istemiyle 19/12/2018 tarihinde davalı idareye başvurulmuş ise de başvuru zımnen reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
02/02/1984 tarihli ve 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Dış ticaretin, ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması, bu yükümlülüklere ilişkin esasların tespit edilmesi ve oluşan fonların kullanılması bu Kanun hükümlerine göre yürütülür." hükmü yer almaktadır.
28/07/1967 tarihli ve 933 sayılı Kanun'un 3/C maddesi ile 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre, Bakanlar Kurulu'nca yürürlüğe konulması kararlaştırılan ve 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı'nın "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Karar'in amacı, Kalkınma Planlan ve yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir.", "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Karar, bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütlerimiz çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslararası alanlarda tanıtıma ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarım kapsar. ", "Devlet Yardımları" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Karar; a) Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yardımlarını, b) Çevre koruma yardımlarını, c) Yurt içi ve yurt dışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarına ilişkin yardımları, d) Pazar araştırmasına yönelik yardımları, e) Yurt dışı ofis-mağaza işletme ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin yardımları, f) Eğitim yardımlarını, g) Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımlarını, h) 1. maddedeki amaçların gerçekleştirilmesine yönelik uluslararası taahhütlerimize aykırılık teşkil etmeyecek diğer devlet yardımlarını kapsar.", "Yetki" başlıklı 4. maddesinde; "Bu Karar'ın yürütülmesine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmaya, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu yetkilidir.", "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinde; "Bu Karar kapsamında Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca belirlenecek devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülür.", "Kaynak" başlıklı 6. maddesinde; "Bu Karar kapsamında sağlanacak devlet yardımları için gerekli olan kaynak; Genel Bütçe içerisinde yer alan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve bu Fon'a transfer edilecek ödeneklerdir." düzenlemeleri yer almaktadır.
03/06/2011 tarihli ve 637 sayılı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 37. maddesinde de; "(1) İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile ilgili yetki ve görevler ile her türlü işlemler Bakanlık tarafından yürütülür. (2) Bakanlık, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin iş ve işlemleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile görevlendireceği ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla da gerçekleştirebilir. İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme Fiyat İstikrar Fonuna aktarılmak üzere ilgili yıl merkezi yönetim bütçe kanununda Bakanlık bütçesi için öngörülen ödenek, ilgili mevzuatı çerçevesinde yapılacak destek ödemelerinde kullanılmak üzere, ilgili kuruluşlar tarafından bildirilen tutarların karşılanması için Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonuna tahakkuka bağlanmak suretiyle ödenir. Aktarılan bu tutar, ihracata yönelik Devlet desteklerine dair mevzuat hükümleri çerçevesinde kullandırılır. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan destek ödemelerinin Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla yapılması halinde, ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde destekten yararlanmak isteyen başvuru sahipleri bu kuruluşlara başvurur. Başvuruya istinaden bu kuruluşlarca ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar kapsamında inceleme yapılır ve destek ödemeleri tutarları tespit edilir. Destek ödemelerine ilişkin tahakkuk listeleri bu kuruluşlarca Bakanlığa sunularak Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan başvuru sahiplerinin hesabına aktarılması gereken tutarlar bildirilir. Bakanlık münhasıran bu tahakkuk listelerine istinaden Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan gerekli ödemelerin yapılmasını bu maddeye istinaden belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sağlar. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan bu şekilde yapılan destek ödemelerine ilişkin olarak Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar Bakanlığa karşı malî açıdan sorumludur. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında verilen krediler ile yapılan fazla veya yersiz ödemeler amme alacağı sayılır ve Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin olarak ortaya çıkmış veya çıkacak hukukî ihtilaflar sonucunda mahkemelerce hak sahiplerine ödenmesine karar verilen Devlet destekleri kapsamındaki ödemeler de Bakanlıkça Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılır. (3) Bu madde kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılan ihracata yönelik Devlet desteklerinin harcanması, belgelendirilmesi, muhasebeleştirilmesi, belgelerin muhafazası ve ibrazı, raporlanması, kontrolü ile Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlık tarafından bu madde çerçevesinde görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşların denetimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almıştır.
Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca hazırlanan İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar'ın 1. maddesinde, bu Karar ile ülkemizden konteyner, karayolu veya havayolu kargo taşımacılığı ile yapılan ihracatta, ihracatçı firmalarımızın navlun giderlerinin belirli bir bölümünün Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan karşılanmasının amaçlandığı; 13. maddesinde, bu Kararın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi'ni belirlemeye, ihracatçı firmalara sağlanacak destek miktarını sınırlamaya, sonlandırmaya, ödenecek destek miktarını her türlü kamu alacağına karşılık mahsup etmeye, ... desteklenecek ürünleri, ülkeleri, destek oranları, tutarları ve destek süresini belirlemeye Bakanlığın yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.
Ayrıca Fetullahçı Terör Örgütü ile mücadele kapsamında Devlet yardımlarından yararlanmak üzere yapılan başvuruların incelenmesi aşamasında göz önünde bulundurulacak olan 19/04/2018 tarih ve E.1957 sayılı Bakan Onayının 1. paragrafında, "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi...."; 4. Paragrafında, "... İşbu Onayın 2. Paragrafı kapsamında haklarında tedbir alınmasına neden olan sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin tutukluluk, gözaltı, ev hapsi, yurtdışına çıkış yasağı, adli kontrol şartıyla salıverilme veya güvence bedeli ile serbest bırakılma durumları devam etmeyen .... firmalara ilişkin gerçekleştirilen işlemlerin geri alınması ve firmaların Onayları kapsamında tedbirli değerlendirildiği süre zarfında mahrum kaldığı tüm hakların iadesi ve ödemelerin gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. ..." düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuatın incelenmesinden; 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulunun İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı ile Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'na verilen yetkiye dayanılarak anılan kurulca hazırlanan İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar ile ülkemizden konteyner, karayolu veya havayolu kargo taşımacılığı ile yapılan ihracatta, ihracatçı firmalarımızın navlun giderlerinin belirli bir bölümünün Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan karşılanmasının amaçlandığı görülmektedir.
Bununla birlikte, 19/04/2018 tarih ve E.1957 sayılı Bakan Onayı ile "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi" ve "Onayın 2. Paragrafı kapsamında haklarında tedbir alınmasına neden olan sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin tutukluluk, gözaltı, ev hapsi, yurtdışına çıkış yasağı, adli kontrol şartıyla salıverilme veya güvence bedeli ile serbest bırakılma durumları devam etmeyen .... firmalara ilişkin gerçekleştirilen işlemlerin geri alınması ve firmaların Onayları kapsamında tedbirli değerlendirildiği süre zarfında mahrum kaldığı tüm hakların iadesi ve ödemelerin gerçekleştirilmesi gerektiği " yönünde karar alındığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından yapılan ihracatlara yönelik navlun destek ödemesi talebinin, şirket yöneticilerinin FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında gözaltına alındığı ve haklarında denetimli serbestlik kararı verildiği, kapatılan derneklerin üyesi oldukları, çocuklarının FETÖ/PDY kontrolündeki okullarda eğitim gördüğü, Bank Asya'da hesap açanlar arasında oldukları gerekçeleriyle bu aşamada uygun görülmediği davalı idarece savunulmaktadır.
Bu durumda, davacı şirket sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu yönünde davalı idarece yapılan değerlendirmenin kuşkusuz keyfiyetten uzak olması gerekir.
Bu kapsamda, dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece somut şekilde ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır.
UYAP kayıtlarında yapılan incelemede, ...Ağır Ceza Mahkemesince...tarih ve E:..., K:... sayılı dosyada "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" ve "Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkındaki Kanuna Muhalefet" suçlarından yapılan yargılamada sanık ... hakkında verilen beraat kararının ... Bölge Adliye Mahkemesi ...Ceza Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı üzerine 01/07/2019 tarihinde kesinleştiği, ... Ağır Ceza Mahkemesince ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyada "Dernekler Kanununa Muhalefet" suçundan yapılan yargılamada sanık ...hakkında verilen beraat kararının 05/04/2019 tarihinde kesinleştiği görülmüştür.
Dosyada bulunan bilgi ve belgeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; davalı idarece bakılmakta olan dosyada davacı şirket yetkililerinin terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğuna ilişkin yeterli delil sunulmadığı sonucuna varılmış olup, davacı şirket yetkililerinin FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ve irtibatının olduğu gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bununla birlikte, davalı idarece, davacı şirkete navlun destek ödemesi yapılıp yapılmayacağı noktasında davacının başvurusunun İhraç Taşımalarına Navlun Desteği Sağlanması Hakkında Karar ve Kararın Uygulama Usul ve Esaslarına ilişkin Genelge kapsamında değerlendirilerek ve mevzuattaki şartları taşıyıp taşımadığı tespit edilerek işlem tesis edilmesi gerektiği de tabiidir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik davacı istinaf isteminin kabulü ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında sonucu itibariyle hukuka aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE,
2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun kabulü, İdare Mahkemesi kararının kaldırılması ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA,
3. Temyiz yargılama giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, artan posta ücretinin iadesine,
4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 30/04/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.