T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6535
Karar No : 2025/2159
DAVACI : ... Birliği
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI :... Bakanlığı/ANKARA
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN_KONUSU : Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan;
I) İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
II) Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
III) Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
IV) Tohum Sertifikasyon Test Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin;
A) 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi'nde,
B) 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2021 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nde,
yer alan tohumculuğa ilişkin birim fiyatların, Danıştay Onuncu Dairesinin 07/06/2021 tarihli ve E:2020/5464 sayılı yürütmenin durdurulması kararı esas alınarak hesaplanacak 2020 yılı birim fiyatlarına uygulanacak 2021 yılı yeniden değerlendirme oranını aşan kısımlarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, 2020 yılına ait birim fiyat listelerinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onuncu Dairesi’nin E:2020/5464 sayılı dosyasında, yeniden değerleme oranının 2020 yılı için %9,11 olduğu, 2019 yılına ilişkin döner sermaye ücretleri üzerinden farklı kalemlerde %365,12’ye varan oranlarda artış yapıldığı, bu artışlara ilişkin davalı idarece hukuken denetlenebilir bir izahın yapılamadığı, yeniden değerleme oranı üzerinde yapılan fiyat artışlarının haklı, makul ve hukuken denetlenebilir bir gerekçesinin olmadığı görüldüğünden yürütmenin durdurulmasına karar verildiği, E:2020/5464 sayılı dosyasında verilen yürütmeyi durdurma kararı ile bir önceki yılın fiyatları baz alınarak oluşturulan 2021 yılı listelerinin de hatalı düzenlendiğinin anlaşıldığı, dava konusu edilen döner sermaye kalemlerine ilişkin olarak yapılan fiyat artışlarının, yeniden değerleme oranını aşan kısımlarının hukuka aykırı olduğu, %9,11 olan yeniden değerleme oranının fahiş şekilde üzerinde olacak düzeyde artış yapıldığı, bu artışların tohum üretimini ve dolayısıyla tarımsal üretimi olumsuz etkileyeceği, gıda fiyatlarında yüksek enflasyona Devlet eliyle sebep olunacağı, yüksek fiyat artışının hukuki dayanaktan yoksun olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, üretilen mal ve hizmetlerin maliyetinin altında satılmasının mümkün olmadığı, hizmete ilişkin fiyatların ilgili Genel Müdürlüğün görüşü alınarak belirlendiği, hizmetin mahiyetinde oluşan değişikliklerden kaynaklı maliyet artışları olabileceği, mevzuatta yeniden değerleme oranının üzerinde bir artış yapılamayacağı yönünde düzenleme bulunmadığı, yapılan işin önemi, özelliği, kaç personelle yapıldığı gibi hususların değerlendirilerek fiyatların belirlendiği, mevzuat hükümlerine uygun olarak işlem tesis edildiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi'nde, 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2021 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nde ve Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde yer alan birim fiyatların, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 30/12/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/777 sayılı kararı da dikkate alınarak belirlenecek olan 2020 yılı döner sermaye fiyatlarına, %9,11 olan yeniden değerleme oranının uygulanması neticesinde belirlenecek olan miktarı aşan kısımlarının iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan; İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, - 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi'nde, - 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2021 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nde ve - Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde yer alan birim fiyatların yeniden değerlendirme oranını aşan kısımlarının iptali istemiyle açılmıştır.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Resmi kontrollerin, veteriner ve bitki sağlığı hizmetlerinin finansmanı ve harcamalar" başlıklı 35. maddesinde, "(1) Bakanlık, bu Kanun kapsamında yürütülen faaliyetler ve yapılan resmi kontrollerin karşılığı olarak ücret alabilir. Hangi faaliyetlerden ve resmi kontrollerden ne miktarda ücret alınacağı her yıl Aralık ayında Bakanlıkça belirlenir. (2) Bu Kanun kapsamında elde edilecek gelirlerden 21/12/1967 tarihli ve 969 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Merkez ve Taşra Kuruluşlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun ile ilgili olan faaliyet gelirleri, döner sermaye bütçelerine gelir olarak kaydedilir ve bu gelirler öncelikli olarak bu Kanun kapsamındaki faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılır. Diğer gelirler genel bütçeye gelir kaydedilir...(6) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına yer verilmiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298. maddesinin (B) fıkrasında, "Yeniden değerleme oranı, yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır. Bu oran Maliye Bakanlığınca Resmi Gazete ile ilan edilir." kuralı bulunmaktadır.
31/01/2015 tarih ve 29253 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Gelirler" başlıklı 8. maddesinde, "(1) İşletmelerin gelirleri;
a) İşletmelerin faaliyet alanlarıyla ilgili mal ve hizmetlerin satışlarından elde edilen gelirlerden,
b) Faiz gelirlerinden,
c) İşletmelere ait lüzumu kalmayan ve hurdaya ayrılan taşınır ve taşınmazların satış bedellerinden,
ç) İstekli ve yüklenicilerden kesilecek gecikme cezaları ile gelir kaydedilecek teminatlardan,
d) İşletmelere ait taşınır ve lojmanlar hariç taşınmazlardan elde edilen kira bedellerinden,
e) Reklam gelirlerinden,
f) Benzeri diğer gelirlerden oluşur.
(2) Her türlü imal ve üretim maddeleri toptan ve/veya perakende olarak işletmelerde, ticaret merkezlerinde, toptancı hal müdürlüklerinde ve işletmeler tarafından açılacak özel satış yerlerinde satılabilir. Fiyatlar, piyasa ve kalite dikkate alınarak Merkez Döner Sermaye İşletmesinde, İşletme Müdürünün başkanlığında, Başkanlık Mali Hizmetler Daire Başkanı, Muhasebe Yetkilisi ve ilgili Genel Müdürlüğün/Başkanlığın yetkili personelinin; taşra teşkilatında ise, işletme müdürünün başkanlığında, müdür yardımcıları, müdür yardımcısı olmayan işletmelerde gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi ve ilgili şube müdürü/bölüm başkanı/şube şefi/birim sorumlularından müteşekkil en az dört kişiden oluşturulacak Fiyat Tespit Komisyonu tarafından belirlenir. Komisyon eksiksiz olarak toplanır. Komisyon kararları çoğunlukla alınır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur, karşı oy kullanan komisyon üyeleri gerekçesini komisyon kararına yazmak ve imzalamak zorundadır. Komisyonca alınan kararlar komisyon başkan ve üyelerinin adları, soyadları ve görev unvanları belirtilerek imzalanır. Komisyonda oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu teşkil eder. Üretimi yapılan aşı, serum, biyolojik ve kimyasal maddeler ile tahlil, analiz, muayene, kontrol ve sertifika hizmet satış bedeli ilgili Genel Müdürlüğün görüşü alınmak kaydıyla Başkanlıkça belirlenir. Çiftçi kayıt sistemi belgesi, bitkisel ve hayvansal üretime verilen desteklemeler ile teşvik primleri ödemelerinde düzenlenen dosya ve basılı evrak bedelleri Başkanlıkça belirlenir. Fiyatlar mali yılın başından önce yayımlanır. Bu fiyatlar maliyetin altında olamaz. İşletme mahsul ve mamulleri, işletme personeline de ihtiyacı oranında bu fıkra hükümlerine göre satılır.
(3) İşletmelerin, her türlü imal ve üretim maddeleri, gerçek ve tüzel kişilere Bakan Oluru ile bayilik verilerek satılabilir. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili esas ve usuller Bakanlıkça belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
04/08/1984 tarih ve 18479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği'nin "Kuruluşlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Satış İşlemleri Usul ve Bedel Tespiti" başlıklı 63. maddesinde, "Kuruluşların ürettikleri mal ve hizmetlerin satışında bu Yönetmeliğin 29 uncu maddesindeki ihale usullerinin uygulanması mecburi değildir.
Üretilen mal ve hizmetler maliyet bedelinin altında olmamak kaydıyla kuruluşlar tarafından tesbit edilecek bedelle ticari usullere göre satılır.
Sipariş alınarak yapılacak mal ve hizmet satışında sipariş bedelinin en az % 10'u peşin, geri kalanı işin tesliminde alınır.
Kuruluşun bağlı bulunduğu idarenin birinci derecedeki ita amirince izin verilecek mal ve hizmetler için kredili satış yapılması mümkündür. Bu takdirde, siparişle birlikte işin bedelinin % 10'u peşin alınır, mal veya hizmetin tesliminde işin bedelinin % 25'i ödenmiş olmak kaydıyla kalan bedel 12 ayı geçmemek üzere eşit miktarlarda takside bağlanabilir." düzenlemesi yer almıştır.
28/11/2020 tarih ve 31318 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 521 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2021 yılındaki bedel artışlarında esas alınması gereken, 2020 yılı yeniden değerleme oranı %9,11 (dokuz virgül on bir) olarak tespit edilmiştir.
Davalı idarece, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı olacak şekilde her kalem için ayrı ayrı hukuken denetlenebilir somut verilerle ortaya konulmadan belirlenen dava konusu birim fiyatların, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 30/12/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/777 sayılı kararı da dikkate alınarak belirlenecek olan 2020 yılı döner sermaye fiyatlarına, %9,11 olan yeniden değerleme oranının uygulanması neticesinde belirlenecek olan miktarı aşan kısımlarının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde, 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi'nde, 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2021 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nde ve Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde yer alan birim fiyatların, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 30/12/2021 tarih ve YD İtiraz No:2021/777 sayılı kararı da dikkate alınarak belirlenecek olan 2020 yılı döner sermaye fiyatlarına, %9,11 olan yeniden değerleme oranının uygulanması neticesinde belirlenecek olan miktarı aşan kısımlarının iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın merkez ve taşra birimlerinde kurulan döner sermaye işletmelerince üretilen mal ve hizmetlerin satış bedeli her yıl davalı idarece liste halinde belirlenmektedir.
Davacı tarafından, Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan 2020 yılı listelerinin (İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Tohum Sertifikasyon Test Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde yer alan 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi ile 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2020 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nin) tohumculuğa ilişkin kısımlarında yer alan birim fiyatların yeniden değerleme oranını aşan kısımlarının iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle Dairemizin E:2020/5464 sayılı esasına kayden dava açılmıştır.
Anılan davada Dairemizin 07/06/2021 tarih ve E:2020/5464 sayılı kararıyla, anılan listelerde yer alan tohumculuğa ilişkin birim fiyatların yeniden değerlendirme oranını (%9,11) aşan kısımlarının yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.
Ardından davalı idarece dava konusu 2021 yılı listeleri yayımlanmış; bunun üzerine davacı tarafından, anılan listelerde yer alan tohumculuğa ilişkin birim fiyatların, Danıştay Onuncu Dairesinin 07/06/2021 tarihli ve E:2020/5464 sayılı yürütmenin durdurulması kararı esas alınarak hesaplanacak 2020 yılı birim fiyatlarına uygulanacak 2021 yılı yeniden değerlendirme oranını aşan kısımlarının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan, Dairemizin 07/06/2021 tarih ve E:2020/5464 sayılı kararına karşı davalı idarece itiraz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 30/12/2021 tarihli ve YD İtiraz No:2021/777 sayılı kararı ile itirazın gerekçeli olarak (%22,58 olan yeniden değerleme oranını aşan kısmının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle) reddine karar verilmiş olup; anılan davada Danıştay Onuncu Dairesince verilen 13/05/2024 tarihli ve E:2020/5464, K:2024/1895 sayılı nihai kararda ise, dava konusu 2020 yılı listelerinin davacı tarafından iptali istenilen ve karar ekinde liste halinde belirtilen tohumculuğa ilişkin kısımlarında yer alan birim fiyatların, yeniden değerlendirme oranını (%22,58) aşan kısımlarının iptaline karar verilmiştir. Anılan kararın temyiz incelemesi henüz sonuçlanmamıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun "Resmi kontrollerin, veteriner ve bitki sağlığı hizmetlerinin finansmanı ve harcamalar" başlıklı 35. maddesinde,
"(1) Bakanlık, bu Kanun kapsamında yürütülen faaliyetler ve yapılan resmi kontrollerin karşılığı olarak ücret alabilir. Hangi faaliyetlerden ve resmi kontrollerden ne miktarda ücret alınacağı her yıl Aralık ayında Bakanlıkça belirlenir.
(2) Bu Kanun kapsamında elde edilecek gelirlerden 21/12/1967 tarihli ve 969 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının Merkez ve Taşra Kuruluşlarına Döner Sermaye Verilmesi Hakkında Kanun ile ilgili olan faaliyet gelirleri, döner sermaye bütçelerine gelir olarak kaydedilir ve bu gelirler öncelikli olarak bu Kanun kapsamındaki faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılır. Diğer gelirler genel bütçeye gelir kaydedilir. ...
(6) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Maliye Bakanlığının görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir." kuralına yer verilmiştir.
Anılan Kanun hükmüne de dayanılarak hazırlanan ve 31/01/2015 tarihli, 29253 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Gelirler" başlıklı 8. maddesinde,
"(1) İşletmelerin gelirleri;
a) İşletmelerin faaliyet alanlarıyla ilgili mal ve hizmetlerin satışlarından elde edilen gelirlerden,
b) Faiz gelirlerinden,
c) İşletmelere ait lüzumu kalmayan ve hurdaya ayrılan taşınır ve taşınmazların satış bedellerinden,
ç) İstekli ve yüklenicilerden kesilecek gecikme cezaları ile gelir kaydedilecek teminatlardan,
d) İşletmelere ait taşınır ve lojmanlar hariç taşınmazlardan elde edilen kira bedellerinden,
e) Reklam gelirlerinden,
f) Benzeri diğer gelirlerden oluşur.
(2) Her türlü imal ve üretim maddeleri toptan ve/veya perakende olarak işletmelerde, ticaret merkezlerinde, toptancı hal müdürlüklerinde ve işletmeler tarafından açılacak özel satış yerlerinde satılabilir. Fiyatlar, piyasa ve kalite dikkate alınarak Merkez Döner Sermaye İşletmesinde, İşletme Müdürünün başkanlığında, Başkanlık Mali Hizmetler Daire Başkanı, Muhasebe Yetkilisi ve ilgili Genel Müdürlüğün/Başkanlığın yetkili personelinin; taşra teşkilatında ise, işletme müdürünün başkanlığında, müdür yardımcıları, müdür yardımcısı olmayan işletmelerde gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi ve ilgili şube müdürü/bölüm başkanı/şube şefi/birim sorumlularından müteşekkil en az dört kişiden oluşturulacak Fiyat Tespit Komisyonu tarafından belirlenir. Komisyon eksiksiz olarak toplanır. Komisyon kararları çoğunlukla alınır. Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon başkanı ve üyeleri oy ve kararlarından sorumludur, karşı oy kullanan komisyon üyeleri gerekçesini komisyon kararına yazmak ve imzalamak zorundadır. Komisyonca alınan kararlar komisyon başkan ve üyelerinin adları, soyadları ve görev unvanları belirtilerek imzalanır. Komisyonda oyların eşitliği halinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu teşkil eder. Üretimi yapılan aşı, serum, biyolojik ve kimyasal maddeler ile tahlil, analiz, muayene, kontrol ve sertifika hizmet satış bedeli ilgili Genel Müdürlüğün görüşü alınmak kaydıyla Başkanlıkça belirlenir. Çiftçi kayıt sistemi belgesi, bitkisel ve hayvansal üretime verilen desteklemeler ile teşvik primleri ödemelerinde düzenlenen dosya ve basılı evrak bedelleri Başkanlıkça belirlenir. Fiyatlar mali yılın başından önce yayımlanır. Bu fiyatlar maliyetin altında olamaz. İşletme mahsul ve mamulleri, işletme personeline de ihtiyacı oranında bu fıkra hükümlerine göre satılır.
(3) İşletmelerin, her türlü imal ve üretim maddeleri, gerçek ve tüzel kişilere Bakan Oluru ile bayilik verilerek satılabilir. Bu fıkranın uygulanması ile ilgili esas ve usuller Bakanlıkça belirlenir." düzenlemesine yer verilmiştir.
04/08/1984 tarih ve 18479 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği'nin "Kuruluşlarca Üretilen Mal ve Hizmetlerin Satış İşlemleri Usul ve Bedel Tespiti" başlıklı 63. maddesinde, "Kuruluşların ürettikleri mal ve hizmetlerin satışında bu Yönetmeliğin 29 uncu maddesindeki ihale usullerinin uygulanması mecburi değildir.
Üretilen mal ve hizmetler maliyet bedelinin altında olmamak kaydıyla kuruluşlar tarafından tesbit edilecek bedelle ticari usullere göre satılır.
Sipariş alınarak yapılacak mal ve hizmet satışında sipariş bedelinin en az % 10'u peşin, geri kalanı işin tesliminde alınır.
Kuruluşun bağlı bulunduğu idarenin birinci derecedeki ita amirince izin verilecek mal ve hizmetler için kredili satış yapılması mümkündür. Bu takdirde, siparişle birlikte işin bedelinin % 10'u peşin alınır, mal veya hizmetin tesliminde işin bedelinin % 25'i ödenmiş olmak kaydıyla kalan bedel 12 ayı geçmemek üzere eşit miktarlarda takside bağlanabilir." düzenlemesi yer almıştır.
Öte yandan, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun mükerrer 298. maddesinin (B) fıkrasında, "Yeniden değerleme oranı, yeniden değerleme yapılacak yılın Ekim ayında (Ekim ayı dahil) bir önceki yılın aynı dönemine göre Devlet İstatistik Enstitüsünün Toptan Eşya Fiyatları Genel Endeksinde meydana gelen ortalama fiyat artış oranıdır. Bu oran Maliye Bakanlığınca Resmi Gazete ile ilan edilir." kuralı bulunmaktadır.
Anılan hüküm uyarınca 28/11/2020 tarih ve 31318 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 521 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile 2021 yılındaki bedel artışlarında esas alınması gereken yeniden değerleme oranı 2020 yılı için % 9,11 (dokuz virgül on bir) olarak tespit edilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri uyarınca, döner sermaye işletmelerince üretilen mal ve hizmetlerin, maliyet bedelinin altında olmamak kaydıyla tespit edilecek bedelle ticari usullere göre satılması mümkün olup; üretilen mal ve hizmetin niteliğinde veya maliyetinde bir değişiklik olmaması durumunda bedelinin yeniden değerleme oranı üzerinden hesaplanarak güncellenmesi, niteliğinde veya maliyetinde bir değişiklik olması durumunda ise, maliyet hesaplaması yapılmak suretiyle bedelinin somut verilerle ortaya konularak tespit edilmesi gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, dava konusu birim fiyatların, davalı Tarım ve Orman Bakanlığının merkez ve taşra birimlerinde kurulan döner sermaye işletmelerince üretilen, iki yüz adetin üzerinde kalemden oluşan mal ve hizmetlere ilişkin olduğu ve davalı idarenin, bu mal ve hizmetlerin satış bedelinin belirlenmesinde yetkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, söz konusu yetki sınırsız olmayıp, idarenin satış bedelini yeniden değerleme oranını aşacak şekilde belirleyebilmesi için, mal veya hizmetin maliyetinin, yeniden değerleme oranının uygulanması sonucu bulunacak tutarı aştığını hukuken denetlenebilir, somut verilerle ortaya koyması gerektiği de açıktır.
Davacı tarafından, dava konusu listelerin öncülü olan bir önceki yıla, yani 2020 yılına ilişkin listelere karşı açılan davada, Danıştay Onuncu Dairesinin 13/05/2024 tarihli ve E:2020/5464, K:2024/1895 sayılı kararıyla; İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin, Tohum Sertifikasyon Test Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2020 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde yer alan 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi ile 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2020 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nin davacı tarafından iptali istenilen ve karar ekinde liste halinde belirtilen tohumculuğa ilişkin kısımlarında yer alan birim fiyatların, % 22,58 olan yeniden değerlendirme oranını aşan kısımlarının iptaline karar verilmiştir.
Bu itibarla, öncelikle, dava konusu listelerdeki tohumculuğa ilişkin birim fiyatlara da esas/temel olan 2020 yılı birim fiyatlarının, 2019 yılı için belirlenen ve 2020 yılındaki bedel artışlarında esas alınması gereken yeniden değerleme oranı olan % 22,58'i aşan kısımlarının 2021 yılı için yapılacak olan belirlemeye dahil edilmemesi gerektiği açıktır.
Dava konusu listelerdeki artış oranlarına gelince; davalı idarece genel itibarıyla, 2020 yılı döner sermaye ücretlerine 2020 yılı için belirlenen ve 2021 yılındaki bedel artışlarında esas alınması gereken % 9,11'lik yeniden değerleme oranının uygulandığı görülmekte ise de; Dairemizce 2020 yılı döner sermaye ücretlerinin % 22,58 olan yeniden değerleme oranını aşan kısımlarının iptaline karar verildiği de dikkate alındığında, yapılan hesaplamada gerçek artış ortalamasının (dava konusu edilen kalemlerdeki toplam artış oranı/kalem sayısı) %17,96 olduğu tespit edilmiştir.
Bu nedenle, Dairemizin 22/12/2021 ve 16/03/2022 tarihli ara kararları ile davalı idareye, dava konusu edilen ve yeniden değerleme oranı üzerinde yapılan birim fiyat artışlarının hangi kriter ve düzenlemeler esas alınarak belirlendiği sorulmuş; ancak idarece, anılan artışlara ilişkin her kalem bazında ayrı ayrı nitelik değişikliği veya maliyet artışına ilişkin herhangi bir açıklamanın yapılamadığı ve hukuken denetlenebilir somut bir verinin sunulamadığı anlaşılmıştır.
Bu durumda, davalı idarece, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırı olacak şekilde her kalem için ayrı ayrı hukuken denetlenebilir somut verilerle ortaya konulmadan belirlenen dava konusu fiyat artışlarının, yukarıda özetlenen Danıştay Onuncu Dairesinin 13/05/2024 tarihli ve E:2020/5464, K:2024/1895 sayılı kararı da dikkate alınarak belirlenecek olan 2020 yılı döner sermaye fiyatlarına %9,11 olan yeniden değerleme oranının uygulanması neticesinde belirlenecek olan miktarı aşan kısımlarının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tarım ve Orman Bakanlığınca yayımlanan;
I) İl Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
II) Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı Merkez Döner Sermaye İşletmesi 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
III) Zirai Karantina ve Zirai Mücadele Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nde,
IV) Tohum Sertifikasyon Test Müdürlükleri Döner Sermaye İşletmeleri 2021 Yılı Birim Fiyat Listesi'nin;
A) 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun Gereğince Islahçı Hakkı Verilmesine İlişkin Fiyat Listesi'nde,
B) 5553 sayılı Tohumculuk Yasası Kapsamında Çeşitli Tescil Denemesine Alınan Çeşit Adayları İçin 2021 Yılında Uygulanacak Deneme ve Diğer Ücretler Tarifesi'nde,
yer alan tohumculuğa ilişkin birim fiyatların, Danıştay Onuncu Dairesinin 13/05/2024 tarihli ve E:2020/5464, K:2024/1895 sayılı kararı da dikkate alınarak belirlenecek olan 2020 yılı döner sermaye fiyatlarına %9,11 olan yeniden değerleme oranının uygulanması neticesinde belirlenecek olan miktarı aşan kısımlarının İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmasız işler için belirlenen... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/04/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.