T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/6921
Karar No : 2025/3843
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ...Genel Müdürlüğü / ...
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN MÜDAHİL
(DAVALI YANINDA) : ... Besi ve Tarım Ürünleri A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DİĞER DAVALI : ... Birliği
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine ilişkin kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Şanlıurfa ili, Merkez ilçe, ... Köyünde bulunan, ... ada, ... parsel ve ... ada ... parsellerde ( ... sayılı parselin ifrazı sonucu oluşan parseller) bulunan ve kendisine ait fıstık bahçesinin, DSİ Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Bozova 1. kısım pompaj sulama projesinde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle taban suyunun yükselmesi sonucunda fıstık ağaçlarının zarar görmesinde davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ...Değişik İş sayılı dosyasında yaptırdığı tespit ile belirlenen 615.086,25 TL maddi tazminatın zararın oluştuğu 09/05/2013 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararıyla, Mahkemelerince mahallinde gerçekleştirilen keşif neticesinde düzenlenen bilirkişi raporunda, dava konusu olayda Devlet Su İşleri XV. Bölge Müdürlüğü tarafından yaptırılan ve işletmesi 2006 yılında Tatarhöyük Sulama Birliğine devredilen Bozova Pompaj Sulaması 1. Kısım projesi kapsamında sulanan davacı arazisindeki 435 adet fıstık ağacının, Devlet Su İşleri ve Tatarhöyük Sulama Birliği tarafından yapılması zorunluluk arz eden drenaj kanallarının yapılmaması ve ... Ova A.Ş'nin 2008 yılından itibaren zararın oluştuğu bölgede münavebe yaptığı, münavebe uygulamalarında buğday, mısır ve domates üretimine ağırlık verdiği, bölgede ... Ova A.Ş tarafından tüm ürünlerde yoğun su uygulandığı, özellikle buğday ve mısır bitkisinde yağmurlama sulama yapıldığı, zararın oluşumunda, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün 1/3 oranında, Tatarhöyük Sulama Birliğinin 1/3 oranında ve ... Ova A.Ş'nin 1/3 oranında kusurunun bulunduğunun belirlendiği, zararın oluşumunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün ve Tatarhöyük Sulama Birliğinin hizmet kusurlarının bulunduğu, ancak ... Ova A.Ş'nin ticari faaliyet kapsamında yaptığı tarımsal faaliyetten kaynaklı fiilinin hizmet kusuru kapsamında olmadığından ... Ova A.Ş'nin sorumluluğu yönünden idari yargı tarafından hüküm verilmesinin mümkün olmadığından ayrıca adli yargıda dava açılabileceği, davacıya ait parseldeki antepfıstığı bahçesindeki ağaçların kurumasının taban suyu seviyesinin yükselmesinden kaynaklandığı, 662.560,00 TL tutarındaki zararın oluşumunda hizmet kusuru bulunan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün ve Tatarhöyük Sulama Birliğinin 2/3 oranında sorumlulukları bulunduğundan, kusur oranına tekabül eden 441,706,66 TL maddi tazminatın, idareye başvuru tarihi olan 19/03/2014 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce davacıya ödenmesine fazlaya ilişkin maddi tazminat isteminin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; uyuşmazlık konusu olayda; dava dosyası içeriğinde yer alan ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararında davacıya ait fıstık bahçesinde Bozova 1. Kısım pompaj sulama projesinde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle, taban suyunun yükselmesi sonucunda 316 adet fıstık ağacının zarar görmesi üzerine davalı idarenin kusuru da gözetilerek davacıya 229.324,66 TL. ödenmesine karar verildiği görüldüğünden, Dairelerinin 13/03/2018 tarihli ara kararı ile davacının işbu dosyada zararına konu 410 fıstık ağacı içinde söz konusu 316 adet fıstık ağacının da yer alıp almadığı, yer alıyorsa bu husus ile kuruyan fıstık ağaçlarının yerine dikilecek ağaçların bilirkişi heyetince esas alınan 15. yıldan itibaren ürün vermeye başlayacak olması nedeniyle ürün geliri de dikkate alınarak zarar hesabının yeniden yapılması için bilirkişi heyetinden ek bilirkişi raporu istenildiği, dosyaya sunulan 17/04/2018 tarihli ek raporda; işbu dosyanın konusu olan kurumuş 410 ağaç ile E: ... sayılı dosyada kuruduğu tespit edilen 316 ağacının birbirinden ayrı olduğu, E: ... sayılı dosyada kuruduğu tespit edilen 316 ağacının işbu dosyadaki 410 fıstık ağacı içinde yer almadığının belirtildiği, ancak hesaplamaya ilişkin ara kararında belirtilen hususta açıklama yapılmadığından Dairelerinin 12/07/2018 tarihli ara kararı ile yeni bir ek rapor istenildiği, dosyaya sunulan 08/09/2018 tarihli ek raporda; dava konusu parselde taban suyu yükselmesi nedeniyle kuruyan 7x8 m aralıklarla dikilmiş 50-60 yaşlarında toplam 164 ağaç ile 4x4 m aralıkla dikilmiş 35-40 yaşlarında toplam 246 ağacın kuruması sonucu oluşan zarar miktarının 2012 yılı verilerine göre toplam 543.250 TL olduğu, oluşan zarardan DSİ Genel Müdürlüğü'nün 1/3 oranında, Tatarhöyük Sulama Birliğinin 1/3 oranında ve aşırı su tüketimi sonucu drenaj probleminin oluşmasına doğrudan katkı sunan ... Ova A.Ş.'nin 1/3 oranında sorumluluklarının bulunduğu yönünde görüş verildiği, bilirkişiler tarafından dosyaya sunulan 21/02/2019 tarihli nihai rapordaki; taban suyu seviyesinin yükselmesi nedeniyle kuruyan fıstık ağaçlarının sayısı, yaşları, verimleri, üretim masrafı, geliri ve oluşan zarar miktarı hususlarındaki tespitler Dairelerince hükme esas alınabilecek yeterlikte görülerek, davacının taban suyu seviyesinin yükselmesi nedeniyle kuruyan 410 adet ağacı nedeniyle maruz kaldığı toplam 543.250,00 TL zararının idarelerin kusuru oranında tazmini gerektiği, bilirkişi raporunda, DSİ Genel Müdürlüğünün 1/3 oranında, Tatarhöyük Sulama Birliğinin 1/3 oranında, aşırı su tüketimi sonucu drenaj probleminin oluşmasına doğrudan katkı sunan ... Ova A.Ş.’nin 1/3 oranında kusurlu olduğu yönünde görüş sunulmuşsa da bilirkişi raporunun kusur taksimine ilişkin kısmı Dairelerince hükme esas alınabilecek yeterlik ve nitelikte bulunmadığı, ... İdare Mahkemesinin E: ... sayılı dosyasına sunulan 04/02/2011 tarihli bilirkişi raporunda taban suyu seviyesinin yükselmesinin tek nedeninin tarımda aşırı, bir diğer ifade ile kontrolsüz su kullanımı olduğu, damlama ve yağmurlama sulama sistemin adeta yüzey sulama sistemi gibi çalıştırıldığı tespitine yer verildiği; Danıştay Onuncu Dairesinin 19/03/2015 tarih ve E:2011/8499, K:2015/1233 sayılı bozma sonrası alınan raporda da ... Ova A.Ş. tarafından tüm ürünlerde yoğun su kullanıldığı, ayrıca ... Ova A.Ş. tarafından davacıların fıstık bahçesinde oluşan taban suyunun alıcı ortama verilmesi amacıyla projesiz yüzeysel-sığ drenaj kanalı açıldığı, bu eylemin ... Ova A.Ş. tarafından gerçekleştirilmiş olmasının taban suyundan kaynaklı zarar ile ... Ova A.Ş. arasında kuvvetli bir illiyet bulunduğunu gösterdiği ve aşırı su tüketimi sonucu drenaj probleminin oluşmasına ... Ova A.Ş.'nin doğrudan katkı sunduğunun belirtildiği; davacı tarafından da zararın tespiti için adli yargıya sunulan dilekçede yine ...Ova A.Ş. tarafından yapılan aşırı sulama sonucu fıstık bahçesini suların bastığı ve bahçenin bataklığa dönüştüğünün ifade edildiği, tüm bu tespitler ışığında, davacının fıstık bahçesindeki zararın oluşmasında asli etkenin ... Ova A.Ş.'nin aşırı (vahşi) sulama yapması olduğunun ortaya çıktığı, buna göre aşırı su tüketimi sonucu drenaj sorununun oluşmasına doğrudan etkisi bulunduğu anlaşılan ... Besi ve Tarım Ürünleri A.Ş.'nin zararın oluşmasında %50 oranında etkisi ve kusuru olduğu, zararın oluşmasında davalı idarelerin kusur ve etkisinin ise (DSİ Genel Müdürlüğünün %25 + Tatarhöyük Sulama Birliğinin %25 olmak üzere) %50 olduğu sonucuna varıldığı, taban suyu seviyesinin yükselmesi nedeniyle kuruyan 410 adet ağacı nedeniyle davacının maruz kaldığı toplam 543.250,00 TL zararının idarelerin %50 kusuru oranında 271.625,00 TL'sinin davalı idarelerce davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı DSİ Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nce verilen ...tarih ve E: ..., K: ... sayılı kararın kaldırılmasına, davacının tazminat talebinin kısmen kabulü ile 271.625,00 TL tazminatın, idareye başvuru tarihi olan 19/03/2014 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin tazminat talebinin reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI :
Davacı tarafından, herhangi bir bilimsel veriye dayanılmaksızın Mahkemece kusur oranlarına ilişkin değerlendirme yapılmasının hukuka aykırı olduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirtilen tutarının gerçek zararlarını belirlemekten çok uzak olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idarelerden Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, dava konusu olayda davacının zararının ortaya çıkmasında idarelerinin de ... Sulama Birliğinin de herhangi bir hizmet kusuru bulunmadığı, davacı zararının davacının ve yöredeki çiftçilerin aşırı ve vahşi sulama yapmasından kaynaklandığı, davanın reddi gerektiği ileri sürülmektedir.
Davalı yanında müdahil ...Besi ve Tarım Ürünleri A.Ş. tarafından, şirketlerince iddia edildiği gibi vahşi sulama yapılmadığı, vahşi sulama yapılması durumunda kendilerinin de ürün kaybına uğrayacakları ve tarlanın verimsizliğine neden olacakları, yıllardır damla sulama tekniği kullanıldığı, şirketlerinin herhangi bir kusurunun bulunmadığı ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMALARI : Davacı tarafından, davalı idarenin ve müdahil şirketin temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmakta olup; davalı idareler tarafından savunma dilekçesi verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Şanlıurfa ili, Merkez ilçe, ... Köyünde bulunan, ... ada, ... parsel ve ... ada ... parsellerde ( ... sayılı parselin ifrazı sonucu oluşan parseller) bulunan ve kendisine ait fıstık bahçesinin, DSİ Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Bozova 1. kısım pompaj sulama projesinde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle taban suyunun yükselmesi sonucunda fıstık ağaçlarının zarar görmesinde davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğu ileri sürülerek ... Sulh Hukuk Mahkemesinin ... Değişik İş sayılı dosyasında yaptırdığı tespit ile belirlenen 615.086,25 TL maddi tazminatın zararın oluştuğu 09/05/2013 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İdare mahkemesince mahallinde yapılan keşif neticesinde düzenlenen ... tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu ...ve ...( ... nolu parselin ifraz edilmesi sonucu) nolu parsellerdeki fıstık ağaçlarının asıl kuruma nedeninin taban suyu seviyesinin yüzeye çıkmasından kaynaklandığı, parsellerdeki antepfıstığı bahçesinde yapılan incelemede, taban suyuna maruz kalan bahçenin alçak yerlerinde ağaç kurumalarının olduğu ve bu kurumaların devam ettiği görülmüş, buna rağmen parselin yukarıda kalan yüksek kısımlarına taban suyunun etki etmemiş olması nedeniyle bu tür kurumaların olmadığının gözlendiği, antepfıstığı ağaçları, durgun su ve taban suyuna dayanıklı olmadığı gibi, aşırı sulama veya yanlış sulama sonucunda da zararlanmalar veya kurumalar meydana gelebileceği, doğru şekilde sulama yapıldığı zaman ağaçlarda verim ve kalite artabileceği, fakat sulama suyunun gövde ile temas etmesi veya aşırı sulama durumunda, kök boğazı çürüklüğü (Phytuphtora parasitica) nedeniyle ağaçlarda kurumalar meydana gelebileceği, dava konusu parselde sulamanın yapıldığına dair bir emarenin bulunmadığı, bahçe içerisinde DSİ tarafından gerçekleştirilen sulama projesine ait 2B-6-4-H.2 ve 2B-6-4-H.3 hidrantları bulunmasına rağmen her iki hidrantın kullanılmadığı, vana simitlerinin çıkartıldığı, yani bahçede sulama yapılmadığından, yanlış sulamadan kaynaklanan bir kuruma söz konusu olmadığı, ancak taban suyu yükselmesi sonucunda bu kurumaların meydana geldiği ve parselin alçakta kalan kısımlarında kurumaların halen devam ettiğinin de gözlemlendiği, bu nedenle kurumalara neden olan taban suyu yüksekliği çiftçi kusuru olarak kabul edilemeyeceği, sulama tesislerinin sorumluluğu Sulama Birliğine bırakılmasına rağmen tesislerin sahipliğinin DSİ' de bulunduğu, dolayı sorumlulukta, faydalanan (... Sulama Birliği) ile DSİ arasında ortak olacağı, ayrıca ... Ova A.Ş'nin 2008 yılından itibaren zararın oluştuğu bölgede münavebe yaptığı, münavebe uygulamalarında buğday, mısır ve domates üretimine ağırlık verdiği, bölgede ... Ova A.Ş tarafından tüm ürünlerde yoğun su uygulandığı, özellikle buğday ve mısır bitkisinde yağmurlama sulama yapıldığının, her iki üründe arazinin engebeli olmasından dolayı yağmurlama sulama olsa bile yüzey akışın meydana gelebileceği, münavebede sadece domates bitkisinde damla sulama yapıldığı bilgisine ulaşıldığı, fıstık bahçesinde oluşan taban suyunun alıcı ortama verilmek üzere ... Ova A.Ş tarafından projesiz yüzeysel-sığ drenaj kanalı açıldığı, bu eylemin ilgili ... Ova A.Ş tarafından gerçekleştirilmiş olması, taban suyundan kaynaklı zarar ile ... Ova A.Ş arasında kuvvetli bir illiyet bulunduğu, zararın oluşumunda sorumluluğu bulunduğu, ayrıca tarla için drenaj sisteminin sulama projelerinden önce yapılması gerekmekte iken yapılmadığı, bu durumun oluşan zarar ile idarenin işlem ve eylemi arasında illiyet bağı bulunduğunu gösterdiği, oluşan zararda sorumluluklarını yerine getirmeyen DSİ Genel Müdürlüğü'nün 1/3 oranında, Tatarhöyük Sulama Birliğinin 1/3 oranında ve Harran Ova Sulama Birliğinin 1/3 oranında sorumluluklarının bulunduğu, bahçede taban suyu yükselmesi sonucu nedeniyle kuruyan 7x8 m aralıklarla dikilmiş 35-40 yaşlarda toplam 246 ağacın kuruması sonucu oluşan zarar miktarının 662.560 TL olarak hesaplandığı belirtilmiştir.
... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; uyuşmazlık konusu olayda; dava dosyası içeriğinde yer alan ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E: ..., K: ...sayılı kararında davacıya ait fıstık bahçesinde Bozova 1. Kısım pompaj sulama projesinde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle, taban suyunun yükselmesi sonucunda 316 adet fıstık ağacının zarar görmesi üzerine davalı idarenin kusuru da gözetilerek davacıya 229.324,66 TL. ödenmesine karar verildiği görüldüğünden, Dairelerinin 13/03/2018 tarihli ara kararı ile davacının işbu dosyada zararına konu 410 fıstık ağacı içinde söz konusu 316 adet fıstık ağacının da yer alıp almadığı, yer alıyorsa bu husus ile kuruyan fıstık ağaçlarının yerine dikilecek ağaçların bilirkişi heyetince esas alınan 15. yıldan itibaren ürün vermeye başlayacak olması nedeniyle ürün geliri de dikkate alınarak zarar hesabının yeniden yapılması için bilirkişi heyetinden bilirkişi ek raporu istenilmesi üzerine dosyaya sunulan 17/04/2018 tarihli ek raporda; işbu dosyanın konusu olan kurumuş 410 ağaç ile E:... sayılı dosyada kuruduğu tespit edilen 316 ağacının birbirinden ayrı olduğu, E:... sayılı dosyada kuruduğu tespit edilen 316 ağacının işbu dosyadaki 410 fıstık ağacı içinde yer almadığı belirtilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesince alınan ek raporlar arasındaki çelişkileri gidermek adına alınan 21/02/2019 tarihli bilirkişi raporunda, dava konusu taşınmazda taban suyu yükselmesi nedeniyle kuruyan 7x8 m aralıkla dikilmiş 50-60 yaşlarında toplam 246 ağaç ile 4x4 m aralıkla dikilmiş 35-40 yaşlarında toplam 164 ağacın kuruması sonucu oluşan zarar miktarının 2012 yılı verilerine göre toplam 543.250 TL olduğu; sorumluluklarını yerine getirmeyen; DSİ Genel Müdürlüğünün 1/3 oranında, Tatarhöyük Sulama Birliğinin 1/3 oranında, aşırı su tüketimi sonucu drenaj probleminin oluşmasına doğrudan katkı sunan ... Ova A.Ş.’nin 1/3 oranında kusurlu olduğu belirtilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi Kararanda bahsi geçen Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi, ... Mahallesi (Köyü) ... ada ... parsel ve ...parselde yer alan 316 fıstık ağacının davalılardan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen Bozova 1. Kısım Pompaj Sulama Projesi'nde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle sular altında kalarak kuruduğundan bahisle oluştuğu ileri sürülen zarara karşılık olarak 229.324,66 TL maddi tazminatın zararın öğrenildiği tarihten itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılan dava sonucunda, ... İdare Mahkemesince, Danıştay Onuncu Dairesinin 27/02/2018 tarih ve E:2016/7289, K:2018/901 sayılı bozma kararına uyularak, uyuşmazlıkta, ... A.Ş.'nin asli kusurlu olduğu kabul edilerek takdiren %70 oranında kusurlu olduğu, davalı idarelerin tali kusurlu olduğu kabul edilerek her bir davalı idarenin ayrı ayrı %10 oranında hizmet kusurunun bulunduğu, davacının da tali kusurlu olduğu kabul edilerek %10 oranında kusurlu olduğu sonuç ve kanaatine ulaşıldığı, davacının mal varlığında oluşan gerçek ve nihai maddi zarar olan 297.464,80 TL'nin davalı idarelerin toplam kusur oranına (%20) karşılık gelen 59.492,96 TL'lik kısmının kabulü ile 29.746,48 TL'lik kısmının Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından, 29.746,48 TL'lik kısmının ... Sulama Birliği Başkanlığı tarafından idari başvurunun reddi tarihi olan 14/07/2009 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idareler tarafından davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin isteminin reddi yolunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı Danıştay Onuncu Dairesinin 26/02/2025 tarih ve E:2024/815, K:2025/1209 sayılı kararıyla onanmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmış; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2/1-b maddesinde ise, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, idari dava türleri arasında sayılmıştır.
İdare kural olarak, yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları ödemekle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
Tam yargı davalarında, öncelikle zarara yol açtığı öne sürülen idari işlem veya eylemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi esas alındığından, olayın oluşumu ve zararın niteliği irdelenip, idarenin hizmet kusuru olup olmadığının araştırılması, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorumluluk ilkelerinin uygulanıp uygulanmayacağının incelenmesi, tazminata hükmedilirken de her halde sorumluluk sebebinin ve nedensellik bağının açıkça belirtilmesi gerekmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda hizmet kusuru, özel hukuktaki anlamından uzaklaşarak nesnelleşen, anonim bir niteliğe sahip, bağımsız karekteri olan bir kusurdur. Hizmet kusurundan dolayı sorumluluk, idarenin sorumluluğunun doğrudan ve asli nedenini oluşturmaktadır.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir." kuralına yer verilmiştir.
Bilirkişiye başvurulmasındaki amacın, hukuka uygun karar verebilmek için gerekli verilere ulaşmak olduğu göz önünde tutulduğunda, özel ve teknik bilgiyi gerektiren uyuşmazlıklarda, İdare Mahkemelerince bilirkişilik kurumuna başvurulması veya mevcut bilirkişi raporunun değerlendirilmesi zorunlu ise de; bilirkişilerce düzenlenen rapora her durumda uyulması zorunluluğu bulunmamaktadır. Diğer bir anlatımla, Mahkemece, raporun yetersiz ya da çelişkili görülmesi üzerine, aynı bilirkişilerden ek rapor istenilebileceği veya başka bilirkişilere yeni bir inceleme yaptırılabileceği gibi; teknik bilgiye sahip bilirkişilerce ortaya konulan tespit ve veriler doğrultusunda (bu tespitler esas alınmak ve bu tespitlerle uyumlu olmak kaydıyla) re’sen bir sonuca varılabileceğinin de kabulü gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu uyuşmalık davacıya ait Şanlıurfa ili, Karaköprü ilçesi, ... Mahallesi (Köyü) ... ada ... parsel ve ... ada ... parseldeki 435 fıstık ağacının davalılardan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce gerçekleştirilen Bozova 1. Kısım Pompaj Sulama Projesi'nde yer alması gereken tahliye kanallarının yapılmaması nedeniyle sular altında kalarak kuruduğundan bahisle oluştuğu ileri sürülen zararın tazmini istemiyle açılmış olup davacıya ait aynı taşınmaz üzerinde yer alan 316 fıstık ağacının aynı sebeple kuruması nedeniyle açılan davada ... İdare Mahkemesince, Danıştay Onuncu Dairesinin 27/02/2018 tarih ve E:2016/7289, K:2018/901 sayılı bozma kararına uyularak, uyuşmazlıkta, ... A.Ş.'nin asli kusurlu olduğu kabul edilerek takdiren %70 oranında kusurlu olduğu, davalı idarelerin tali kusurlu olduğu kabul edilerek her bir davalı idarenin ayrı ayrı %10 oranında hizmet kusurunun bulunduğu, davacının da tali kusurlu olduğu kabul edilerek %10 oranında kusurlu olduğu sonuç ve kanaatine ulaşılarak verilen ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 26/02/2025 tarih ve E:2024/815, K:2025/1209 sayılı kararıyla onanmış olması dikkate alınarak bakılmakta olan davada kusur oranları yönünden ortaya çıkan çelişkinin giderilerek bir karar verilmesi gerekirken aşırı su tüketimi sonucu drenaj sorununun oluşmasına doğrudan etkisi bulunduğu anlaşılan ... Besi ve Tarım Ürünleri A.Ş.'nin zararın oluşmasında %50 oranında etkisi ve kusuru olduğu, zararın oluşmasında davalı idarelerin kusur ve etkisinin ise (DSİ Genel Müdürlüğünün %25 + Tatarhöyük Sulama Birliğinin %25 olmak üzere) %50 olduğu sonucuna varıldığı, taban suyu seviyesinin yükselmesi nedeniyle kuruyan 410 adet ağacı nedeniyle davacının maruz kaldığı toplam 543.250,00 TL zararının idarelerin %50 kusuru oranında 271.625,00 TL'sinin davalı idarelerce davacıya ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun reddine, davalı DSİ Genel Müdürlüğünün istinaf başvurusunun kabulü ile ... İdare Mahkemesi'nce verilen... tarih ve E:... , K:... sayılı kararın kaldırılmasına, davacının tazminat talebinin kısmen kabulü ile 271.625,00 TL tazminatın, idareye başvuru tarihi olan 19/03/2014 tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarelerce davacıya ödenmesine, fazlaya ilişkin tazminat talebinin reddine ilişkin kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurularının kısmen kabulü, kısmen reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/09/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.