T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2021/7186
Karar No : 2025/1570
DAVACI : ... Müşavirliği ve Lojistik Tic. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, Ticaret Bakanlığı Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan 19/07/2019 tarih ve 2019/5 sayılı Genelgenin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Davacı tarafından, dava konusu Genelge ile ithalatçı ve üreticinin mali yükünün arttığı, sistemden herkesin eşit ve ücretsiz olarak yararlanması gerektiği, benzer elektronik sistemlerde ücret ödenmediği, alınacak ücretin yükümlü ihracatçı/ithalatçı firmaya yansıtıldığı göz önüne alındığında maliyetin arttığı, bu durumda ticaretin etkilenmesinin muhtemel olduğu, gümrük müşavirliği hizmeti vermeleri nedeniyle dava konusu uygulamadan zararları olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 456. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendine dayanan dava konusu işlemin mevzuata uygun olduğu, Bakanlığa verilmiş görev ve yetki kapsamında getirildiği, belirlenen ücretin makul olduğu ve davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ :.Davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacı tarafından,dava konusu Genelge ile ithalatçı ve üreticinin mali yükünün arttığı, sistemden herkesin eşit ve ücretsiz olarak yararlanması gerektiği, benzer elektronik sistemlerde ücret ödenmediği, alınacak ücretin yükümlü ihracatçı/ithalatçı firmaya yansıtıldığı göz önüne alındığında maliyetin arttığı, bu durumda ticaretin etkilenmesinin muhtemel olduğu, gümrük müşavirliği hizmeti verdiklerini bu nedenle dava konusu uygulamadan zararları olduğu ileri sürülerek Ticaret Bakanlığı Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan 19/07/2019 tarih ve 2019/5 sayılı Genelgenin iptali istenilmektedir.
Gümrük İşlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla başlatılan ” Kağıtsız Gümrük” Projesi kapsamında Elektronik ortamda tescil edilecek ihracat ve serbest dolaşıma giriş beyannamelerinden alınacak ücretlerle olarak ilgili 19.07.2019 tarihli 2019/5 sayılı Genelge yürürlüğe konulmuş, söz konusu beyanname ücretlerinin gümrük beyannamesinin ”Beyan Sahibi/Temsilcisi” başlıklı 14 numaralı hanesinde yer alan bilgiler esas alınarak tahsil edileceği hususu düzenlenmiştir.
10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 467 nci maddesi ile 3/6/2011 tarihli ve 637 sayılı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 26 ncı maddesine dayanılarak hazırlanan TİCARET BAKANLIĞI DÖNER SERMAYE İŞLETMESİ YÖNETMELİĞİnin 5. Maddesinin( c) bendinde" Bakanlığın görev alanına giren konulara ilişkin bilgi ve belgelerin matbu veya elektronik ortamda alımını, satışını veya bedelsiz dağıtımını yapmak veya yaptırmak" Bakanlığın görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
Dava konusu düzenlemede dayanağı mevzuata aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Dairemizin 03/02/2020 tarih ve E:2019/10636, K:2020/165 sayılı davanın ehliyet yönünden reddine dair kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 07/06/2021 tarih ve E:2020/2024, K:2021/1179 sayılı kararıyla bozulması üzerine, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davalı idare tarafından, mülga 640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 15. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinden alınan yetki ile basılı ve elektronik belgelerle ile ilgili olarak 09/05/2012 tarihli ve 2012/04 sayılı Genelge yürürlüğe konulmuş ve Bakanlığın görev alanına giren konulara ilişkin bilgi ve belgelerin matbu veya elektronik ortamda alım, basım, satış ve bedelsiz dağıtım usulleri düzenlenerek Genelge ekinde bedelli satış ve bedelsiz dağıtımı yapılacak belgeler (ve varsa ücretleri) belirlenmiştir.
Anılan Genelgede 20/02/2018 tarihli ve 2018/1 sayılı Genelgeyle yapılan değişiklikle söz konusu belge/ücret listesi revize edilmiştir.
Dava konusu edilen 19/07/2019 tarihli ve 2019/5 sayılı sayılı Genelge ile de 09/05/2012 tarihli ve 2012/04 sayılı Genelgeyle düzenlenen ve 20/02/2018 tarihli ve 2018/1 sayılı Genelgeyle revize edilen belgelerin ücretlerini gösteren listeye, gümrük işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla başlatılan "kağıtsız gümrük projesi" kapsamında elektronik ortamda tescil edilecek ihracat ve serbest dolaşıma giriş beyannamelerinden alınacak ücretler, “110 kodlu e-ihracat beyannamesi : 5,00 TL” ve “140 kodlu e-ithalat beyannamesi : 7,00 TL” olacak şekilde ilave edilmiştir.
Bakılan dava, Ticaret Bakanlığı Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü tarafından çıkarılan 19/07/2019 tarihli ve 2019/5 sayılı Genelgenin iptali istemiyle açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin dava konusu işlem tarihindeki haliyle "Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğü" başlıklı 456. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde, “(1) Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: ... (h) Bakanlığın görev alanına giren konulara ilişkin bilgi ve belgelerin matbu veya elektronik ortamda alımını, satışını veya bedelsiz dağıtımını yapmak veya yaptırmak...”;
"Düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 508. maddesinde, "Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükümleri yer almıştır.
18/05/2019 tarihli ve 30778 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği'nin;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletmelerinin faaliyet alanlarına, çalışma usul ve esaslarına, gelir kaynaklarına, giderlerine, bütçesine, idari ve mali işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.";
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik, Ticaret Bakanlığı Döner Sermaye İşletmeleri ile döner sermayenin faaliyet alanına giren bütün mal ve hizmetleri kapsar." düzenlemeleri yer almış;
“Faaliyet alanları” başlıklı 5. maddesinin (c) bendinde de, “Bakanlığın görev alanına giren konulara ilişkin bilgi ve belgelerin matbu veya elektronik ortamda alımını, satışını veya bedelsiz dağıtımını yapmak veya yaptırmak.” döner sermaye faaliyetleri arasında sayılmış;
"Gelirler" başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, 5. maddede belirtilen faaliyetlerden elde edilen gelirlerin, Döner Sermayenin gelirleri arasında olduğu belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği hükmüne yer verilmiştir.
Buna göre, idari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, görev alanlarına ilişkin olarak yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilmektedirler.
Bu düzenlemeler arasında uyulması gereken "normlar hiyerarşisi" kuramına göre, hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Normlar hiyerarşisine göre, kanundan sonra gelen yönetmelik, genelge, tebliğ, talimat gibi düzenlemelerin ancak kanunda verilmiş olan hakkın kullanılmasının açıklanması ile ilgili olacağı, bu metinlerde kanun ile verilmiş olan hakkı genişletici veya daraltıcı mahiyette hükümlere yer verilemeyeceği hukukun genel ilkelerindendir.
Yukarıda aktarılan mevzuata göre, davalı idarenin, görev alanına giren konulara ilişkin bilgi ve belgelerin matbu veya elektronik ortamda alımını, satışını veya bedelsiz dağıtımını yapmak veya yaptırmak hususlarında düzenleme yapabileceğinde şüphe bulunmamaktadır. Bu itibarla, dava konusu Genelge'de yetki ve şekil yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
İdari işlem ile ulaşılmak istenen nihai sonuç olan idari işlemin amaç unsurunun her zaman "kamu yararı" olması gerekmektedir.
Dava konusu Genelgenin amacı, gümrük işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla başlatılan "Kağıtsız Gümrük Projesi" kapsamında, 09/05/2012 tarihli ve 2012/04 sayılı Genelgeyle düzenlenen ve 20/02/2018 tarihli ve 2018/1 sayılı Genelgeyle revize edilen belgelerin ücretlerini gösteren listeye “110 kodlu e-ihracat beyannamesi : 5,00 TL” ve “140 kodlu e-ithalat beyannamesi : 7,00 TL”nin ilave edilerek, kağıt olarak satışa sunulan beyannamelerin, daha masrafsız, hızlı, verimli ve belgelere kolay erişilebilir bir ticaretin gerçekleştirilmesini teminen elektronik ortamda da satışının gerçekleştirilmesinin sağlanmasıdır.
Bu itibarla, belge ücretlerini gösteren listeye “110 kodlu e-ihracat beyannamesi” ve “140 kodlu e-ithalat beyannamesi” kalemlerini ilave eden ve bu belgelerin ücretlerini belirleyen dava konusu Genelgenin, yukarıda aktarılan amaçların yanı sıra söz konusu hizmetten faydalananların elektronik sistemin kullanılması ve işletilmesi maliyetlerine katılmalarına yönelik kamu yararı amacıyla hazırlandığı açık olup, Genelgede amaç unsuru yönüyle de hukuka aykırı bir yön görülmemektedir.
Gerek yargısal kararlarda gerekse öğretide idari işlemin sebep unsuru, işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir.
Dava konusu Genelgenin, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin verdiği yetki ve yukarıda aktarılan amaçlar doğrultusunda, belge ücretlerini gösteren listeye “110 kodlu e-ihracat beyannamesi” ve “140 kodlu e-ithalat beyannamesi”nin ilave edilerek ücretlerinin belirlenmesi için yürürlüğe konulması karşısında, hukuki ve maddi gerekçelerinin olduğu anlaşıldığından, dava konusu düzenlemede sebep unsuru yönüyle hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.
Bir idari işlemin konu unsuru ise, o işlemin hukuk aleminde yaptığı etki ve doğurduğu hukuki sonuç veya hüküm olarak ifade edilmektedir. İşlemin konusu, onun içeriğidir. İşlemin konusunun hukuka ve genel ahlaka aykırı olmaması, ayrıca imkansız bulunmaması gerekir.
İptali istenilen Genelgenin konusunu, gümrük işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla belge ücretlerini gösteren listeye “110 kodlu e-ihracat beyannamesi” ve “140 kodlu e-ithalat beyannamesi”nin ilave edilerek ücretlerinin belirlenmesine ilişkin düzenleme oluşturduğundan, bu hâliyle dava konusu düzenlemenin konu unsuru yönünden de hukuka uygun bulunduğu anlaşılmıştır.
Ayrıca satışa sunulan belge ücretleri incelendiğinde de dava konusu belge ücretlerinin belirlenmesinde makul ve ölçülü davranıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu Genelgede hukuka ve kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 12/03/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.