T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/1113
Karar No : 2024/4949
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Ajansı (...)
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı Belediye tarafından, 2021 yılı BAKA katılım payının bakiyesi olan 2.786.054,56 TL ile 2020 yılı katkı payı borcundan kalan vadesi geçmiş 92.686,32 TL'nin Ajans hesabına yatırılması gerektiğine ilişkin Batı Akdeniz Kalkınma Ajansının ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; belediyenin genel bütçe vergi gelirlerinden tahakkuk ettirilen İller Bankası payından kesinti yapma yetkisinin Hazine ve Maliye Bakanlığı ve/veya İller Bankasında olduğu, dava konusu edilen Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı'nın ... tarih ve E... sayılı yazısının da davacı belediyenin vadesi geçmiş borcunun bildirilmesine yönelik olduğu, kaldı ki davalı idare tarafından dosyaya sunulan Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve E... sayılı yazısında; ilgili ajans tarafından pay tutarına ilişkin ayrıntılı hesaplama tablosunun gönderilmesi halinde Bakanlıkça yapılacak değerlendirme sonrasında davacı belediye için hesaplanan paydan Ajans hesaplarına aktarılmak üzere kesinti yapılabileceğinin belirtildiği, İller Bankasının ya da Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın dava konusu yazı ile bağlı bulunmadığı, dolayısıyla işlemin hazırlık işlemi mahiyetinde olduğu, tek başına hukuksal bir etki oluşturmadığı ve idari davaya konu edilebilecek kesin ve yürütülebilir nitelikte işlemlerden olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacı tarafından, dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olduğu, 2018 yılı kesin hesap cetveline istinaden 2020 yılı borcunun bulunmadığı, payın hatalı hesaplandığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava dosyasının incelenmesinden; davacı Belediye tarafından, 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Hizmetlerine İlişkin Kanun'un 19. maddesine göre hesaplanan 2021 yılı BAKA katılım payının bakiyesi olan 2.786.054,56 TL ile 2020 yılı katkı payı borcundan kalan vadesi geçmiş 92.686,32 TL'nin Ajans hesabına yatırılması gerektiğine ilişkin Batı Akdeniz Kalkınma Ajansının ... tarih ve E... sayılı işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı görülmektedir.
İLGİLİ MEVZUAT:
08/02/2006 tarih ve 26074 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Hizmetlerine İlişkin Kanun'un dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Gelirler ve yönetilecek fonlar" başlıklı 19. maddesinde, "Ajansın gelirleri ve yöneteceği fonlar şunlardır: d) Bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirleri üzerinden,... belediyeler için; borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay.
e) Bölgedeki sanayi ve ticaret odalarının, bir önceki yıl kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yüzde biri oranında, cari yıl bütçesinden aktarılacak pay.
f) Teşkilata ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde belirtilen diğer gelirler.
Cumhurbaşkanı, il özel idareleri için belirlenen oranı yüzde beşe kadar yükseltmeye ya da bu Kanunda belirlenen oranına kadar indirmeye, belediyeler için belirlenen oranı ise; yarısına kadar indirmeye ya da bu Kanunda belirlenen oranına kadar yükseltmeye yetkilidir.
Birinci fıkranın (d) ve (e) bentlerinde belirtilen paylar, ilgili idare ve kuruluşlar tarafından haziran ayının sonuna kadar ajans hesabına aktarılır. (d) bendinde belirtilen paylar, süresi içerisinde aktarılmadığı takdirde, bu idarelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılan paydan ilgisine göre Maliye Bakanlığı ve/veya İller Bankasınca kesilerek ilgili ajans hesabına aktarılır. Diğer alacakların tahsilinde, genel hükümlere göre işlem yapılır." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, bir önceki yıl gerçekleşen bütçe gelirleri üzerinden, belediyeler için borçlanma ve tahsisi mahiyetteki gelir kalemleri hariç tutulmak üzere yüzde bir oranında kalkınma ajansına cari yıl bütçesinden pay aktarılacağı, payın süresi içerisinde aktarılmadığı takdirde, bu idarelere genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılan paydan ilgisine göre Maliye Bakanlığı ve/veya İller Bankasınca kesilerek ilgili ajans hesabına aktarılacağı anlaşılmaktadır.
İdari işlemler; idari makamların kamu gücü ve kamu kudreti kullanarak idare işlevine ilişkin olarak tesis ettikleri, muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran tek yanlı irade açıklamalarıdır. Buna göre, idari işlemin unsurlarının; "idari makamlarca yapılmış olmaları", "tek yanlı olmaları" ve "icrailik niteliğini taşımaları" olduğu anlaşılmaktadır.
İdari işlemlerin yukarıda belirtilen nitelikleri yönünden konuya bakıldığında, davacının 2021 yılı BAKA katılım payından bakiye 2.786.054,56 TL, 2020 yılı katkı payından ise vadesi geçmiş 92.686,32 TL borcu bulunduğu ve bu borcun Ajans hesabına yatırılması gerektiğine ilişkin davalı idare işleminin, "idare işlevi" kapsamında bulunduğu ve tek yanlı bir irade açıklaması ile oluştuğu açık olup, idari davaya konu olabilecek işlem niteliğine sahip olup olmadığının belirlenebilmesi için icrailik niteliğini taşıyıp taşımadığının da ortaya konulması gerekmektedir.
İdari işlemin icrai (yürütülebilir) nitelikte olması için ilgililerin hukuksal durumunu değiştirmesi, ilgilileri hukuksal yönden etkilemesi gerekmektedir. İdari işlemin icrailik unsurunu değerlendirirken işlemin "kesin" ve "nihai" olması hususları üzerinde de durulması gerektiği açıktır.
Gerek öğretide gerekse yargı kararlarında, idari karar alma süreci içinde gerçekleştirilen işlemler arasında ancak nihai işlemin iptal davasına konu olabileceği görüşü yerine hukuksal prosedür içinde yer alan işlemlerin de iptal davasına konu oluşturabileceği kabul edilmektedir. "Ayrılabilir işlemler" kuramının ana amacı, bir idari süreç içinde yer alan işlemlerin hukuki sonuçlar yaratmaları halinde bu süreçten bağımsız olarak dava edilebilmelerinin sağlanmasıdır.
Uyuşmazlıkta, iptali talep edilen Batı Akdeniz Kalkınma Ajansının ... tarih ve E... sayılı işlemiyle, katılım payının ve 2020 yılı katkı payı borcundan vadesi geçmiş borcun ödenmesi yönünde davacıya yükümlülük getirildiği görülmektedir.
Bununla birlikte, davacı tarafından ödeme yapılmaması halinde ise, davalı idarenin talebiyle, katılım payının Hazine ve Maliye Bakanlığınca genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ayrılan paydan kesinti yapılarak Ajans hesabına aktarılması suretiyle tahsili yoluna gidilebileceği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; Batı Akdeniz Kalkınma Ajansının ... tarih ve E... sayılı işleminin, davacının hukuki durumunu etkileyen ve niteliği itibarıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olduğu ve idari davaya konu edilebileceği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın incelenmeksizin reddi yönündeki Isparta İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın incelenmeksizin reddine ilişkin Isparta İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/11/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.