T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/1462
Karar No : 2025/4647
DAVACI :... Sendikası
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU: Davacı tarafından, Milli Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nün 08/10/2021 tarih ve 640049 sayılı, "Sn. Bakan Direktifi" konulu işleminin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Dava konusu işlem ile sendikal örgütlenme özgürlüğünün en önemli unsurlarından biri olan sendikal faaaliyetlerin kapsam alanının kısıtlandığı, sendikaların kendilerini bulundukları hizmet kolunda çalışan personele tanıtmasında ve üyelerini yapmış olduğu sendikal faaliyetler hakkında bilgilendirmesinde önemli bir rolü olan çalışma masası takvimi ve benzeri materyallerin Bakanlık kadro ve kuruluşlarında kullanımının yasaklanmasına ilişkin işlemin hukuka aykırı olduğu, Anayasa'nın 51. maddesi ile 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 19. maddesinden almış olduğu yetkiyle; iş yerlerinde sendikal faaliyetlerde bulunma, üyelerinin mesleki yeterliliklerinin artırılması ve sorunlarının çözülmesiyle, sendikal faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik kurs, seminer ve sosyal amaçlı toplantılar düzenleme, bilimsel çalışmalar yapma ve yayınlarda bulunma hakkına sahip olduğu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanan “İşyeri Sendika Temsilcilerinin Faaliyetleri ile Çalışmaya Devam Eden Sendika Yöneticilerine Verilecek Haftada Bir Gün İznin Kullandırılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ”de de sendikaların kendilerini ve çalışmalarını tanıtıcı yayınlar yapabileceğinin belirtildiği, ayrıca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinde, yasaklanmış her türlü yayını veya siyasi veya ideoljik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek fiilinin disiplin cezası yaptırımına bağlandığı, anılan Kanun'un sayma yoluyla hangi yayınların yasaklandığını açıkça belirttiği, kanunlarla veya mahkeme kararlarıyla yasaklanmış olanlar haricindeki basılı, görsel, işitsel materyalin kullanılmasının ve genelin istifadesine sunulmasının idareler tarafından hiçbir gerekçeyle kısıtlanmaması gerektiği, dava konusu işlemin sendikal örgütlenme özgürlüğüne aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI: 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca idarenin kendi içinde düzenleme yapma yetkisinin bulunduğu, Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıklarının 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde bakanlık kadro ve kuruluşunda gösterildiği, dava konusu düzenlemenin Bakanlık birim amirlikleriyle Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıklarında uygulama birliğinin sağlanması, farklı kurum/kuruluş ve sivil firmaların reklam içeren takvim ve benzeri materyallerin yerine çalışma masalarında Bakanlık logolu takvim ve benzeri materyallerin kullanılması maksadıyla yapıldığı, dava konusu işlemin davacı sendikanın faaliyetlerini kısıtlayan ya da tanıtıcı yayın yapmasını engelleyen düzenlemeler ihtiva etmediği, tamamen kurum içi düzenlemelere ilişkin olduğu, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle verilen yetki kapsamında söz konusu emirle Bakanlık hizmet birimlerinde kullanılacak ofis materyallerinin Milli Savunma Bakanlığı tarafından üretileceği ve üretilen bu materyallerin yine Milli Savunma Bakanlığı personeli tarafından kullanılacağının duyurulduğu, söz konusu kurum içi düzenlemenin sendikalara, derneklere ya da herhangi bir sivil toplum kuruluşuna yönelik olmadığı gibi bu kuruluşların reklam ve tanıtım faaliyetlerini de engellemediği, nitekim davacı sendika ve diğer sendikaların Bakanlık bünyesindeki faaliyetlerine temsilcileri ve üyeleri aracılığıyla devam ettiği, bu kapsamda reklam, broşür ve benzeri yayınlarını hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın ilgililere ulaştırabildikleri belirtilerek davaya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı, bu sebeple davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI:...
DÜŞÜNCESİ : Davacı, Milli Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nün 08/10/2021 tarih ve 640049 sayılı "Sn. Bakan Direktifi" konulu işleminin iptalini istenilmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 53. maddesine 23/07/1995 tarih ve 4121 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle eklenen fıkra ile kamu görevlilerine kendi aralarında sendikalar ve üst kuruluşlarını kurma ve toplu görüşme yapma hakkı tanınmış ve Anayasa'da belirtilen sınırlar çerçevesinde kamu görevlilerinin sendikal haklarının düzenlenmesi amacıyla 2001 yılında 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu çıkarılmıştır.
Öte yandan, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) "Örgütlenme ve Toplantı Özgürlüğü" başlıklı 11. maddesinde, herkesin asayişi bozmayan toplantılar yapma, dernek kurma, ayrıca çıkarlarını korumak için başkalarıyla birlikte sendikalar kurma ve sendikalara katılma haklarına sahip olduğu; bu hakların kullanılmasının, demokratik bir toplumda gerekli tedbirler niteliğinde olarak, ulusal güvenlik, kamu emniyeti, nizamın muhafazası ve suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için; ancak yasayla sınırlanabileceği, bu maddenin, bu hakların kullanılmasında silahlı kuvvetler kolluk mensupları veya devletin idare mekanizmasında görevli olanlar hakkında meşru sınırlamalar konmasına engel oluşturmadığı kuralına yer verilmiştir. Dolayısıyla, çalışanların sendika kurma ve sendikal faaliyette bulunma haklarının temel hak ve özgürlükler kapsamı içinde olduğu hem Anayasa'nın 53. maddesinde hem de tarafı olduğumuz Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde kabul edilmiş ve güvence altına alınmıştır.
Bu nedenle, demokratik sosyal hukuk devletinin vazgeçilmez ögelerinden birini oluşturan sendikaların görevlerini yerine getirebilmeleri ve sendikal haklarını kullanılabilmeleri, sendikaların bağımsız olmalarını zorunlu kılmaktadır. Nitekim, Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (İLO) 98 ve 151 sayılı Sözleşmeleri'nde sendikalara müdahale yasaklanmıştır.
Teşkilatlanma ve Kollektif Müzakere Hakkı Prensiplerinin Uygulanmasına İlişkin 98 sayılı Uluslararası Çalışma Sözleşmesi'nin 2. maddesinde, işçi ve işveren teşekküllerinin, gerek doğrudan doğruya, gerek mümesilleri veya üyeleri vasıtasıyla, birbirlerinin kuruluşları, işleyişleri ve idarelerine müdahalede bulunmalarına karşı gerekli surette himaye edilecekleri, bilhassa işçi teşekküllerinin bir işverenin veya bir işveren teşekkülünün kontrolüne tabi kılmaya, bir işverenin veya bir işveren teşekkülünün kendi nüfuzu altına alınmış işçi teşekkülleri ihdasını tahrik etmeye veya işçi teşekküllerini mali yollarla veya başka bir şekilde desteklemeye matuf tedbirlerin, bu maddedeki manasıyla müdahale hareketlerinden sayılacağı belirtilmiş; Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 sayılı Sözleşme'nin 5. maddesinde de; kamu görevlileri örgütlerinin kamu makamlarından tamamen bağımsız olacakları, kamu görevlileri örgütlerinin kuruluş, işleyiş veya yönetimlerinde kamu makamlarının her türlü müdahalesine karşı yeterli korumadan yararlanacakları, bir kamu makamının tahakkümü altında kamu görevlileri örgütlerinin kuruluşunu geliştirmeye veya kamu görevlileri örgütlerini bir kamu makamının kontrolü altında tutmak amacıyla mali veya diğer biçimlerde desteklemeye yönelik önlemlerin bu madde bakımından müdahaleci faaliyetler olarak kabul edileceği ifade edilmiştir.
Ayrıca, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nda, kamu görevlileri sendikalarının kurulu olduğu hizmet kolunda bulunan kamu kurumu ve kuruluşlarına, sendikaların faaliyetlerinin niteliğini, bu faaliyetlerin yürütülmesinde uygulanacak ilke ve esasları belirleme, bunlara göre sendikaların iş ve işlemlerini denetleme ve bu faaliyetlere izin verme ya da vermeme gibi bir hak ve yetki tanınmamıştır.
Dava konusu 08/10/2021 tarih ve 640049 sayılı "Sn. Bakan Direktifi" konulu işlemde; Milli Savunma Bakanlığı tarafından basılmamış takvim vb. materyalin kullanılmayacağı, Bakanlığın kadro ve kuruluşlarında yer alan kurumlarında takvim vb. materyal basımı yapmayacağı, bu materyallerin basımının idarelerince yapılıp dağıtılacağına dair düzenlemenin yapıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, gerek ulusal mevzuatımızda gerekse tarafı olduğumuz uluslararası sözleşmelerde, kamu otoritesinin sendikal faaliyetlere müdahale etmemesi genel bir ilke olarak kabul edilmiştir.
Bu kapsamda konu değerlendirildiğinde, dava konusu işlem ile davalı idarenin, kurum bünyesinde gerçekleşecek sendikal faaliyetlerin nitelik ve içeriğini sınırlandırması sendikal faaliyetlere karışma (müdahale) niteliğinde olup bu karışmanın hukuksal dayanağı bulunmamaktadır.
Diğer yandan, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 11. maddesi ile ilgili olarak vermiş olduğu kararlar incelendiğinde; Mahkemenin sendika hakkının kullanılmasını engelleyen bir karışmayı "yasayla öngörülme", "demokratik bir toplum için zorunlu olma" ve "ölçülü-orantılı olma" koşullarının her biri yönünden ayrı ayrı inceleyerek sonuca ulaştığı görülmektedir.
Yapılan açıklamalar ışığında söz konusu düzenlemenin bahsedilen koşulları taşımaması nedeniyle sendika hakkının kullanılmasına karışma (müdahale) niteliğinde olduğu ve örgütlenme özgürlüğünü ihlal eden bu yönüyle uluslararası sözleşmelere ve hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davanın konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Üye ...'ın, "Dava konusu işlemin uygulamaya yön verecek yeni kurallar belirlemediği, kişilerin hukukunu etkiler nitelikte düzenleme içermediği ve kurum içi yazışma niteliğinde olduğu, bu nedenle anılan işlemin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmadığı sonucuna varıldığından davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği" yönündeki azlık oyuna karşılık, dava konusu işlemin kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olduğuna oy çokluğuyla karar verilerek, işin esasına geçildi.
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Milli Savunma Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nün, 08/10/2021 tarih ve 640049 sayılı, "Sn. Bakan Direktifi" konulu yazısında; "Sn. Bakan tarafından; çalışma masalarının üzerinde Milli Savunma Bakanlığı logolu takvim vb. dışında materyal kullanılmaması direktifi verilmiştir.
Emrin alınması ile birlikte; Bakanlık kadro ve kuruluşunda görevli personelin çalışma masalarında Milli Savunma Bakanlığı tarafından basılmamış takvim vb. materyal kullanılmayacaktır. Ayrıca; Bakanlık kadro ve kuruluşunda yer alan kurumlar, takvim vb. materyal basımı yapmayacaktır. Takvim vb. materyal basımı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılacak ve dağıtılacaktır. ..." ibarelerine yer verilmiştir.
Anılan yazının dağıtım kısmında, Genelkurmay Başkanlığı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları yer almaktadır.
Davacı sendika tarafından, söz konusu yazının iptali istemiyle 09/12/2021 tarihinde bakılan dava açılmış; Danıştay Onikinci Dairesinin 24/01/2022 tarih ve E:2021/7957, K:2022/61 sayılı kararı ile dosya Dairemize gönderilmiş ve Dairemiz esasına kaydedilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın;
"Sendika kurma hakkı" başlıklı 51. maddesinde,
"Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakkı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir.
Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir.
İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla düzenlenir.
Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişleri, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykırı olamaz." hükmü yer almaktadır.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin;
"Milli Savunma Bakanlığı" başlıklı Onikinci Bölümünde yer alan "Görev" başlıklı 336. maddesinde,
"(1) Milli Savunma Bakanının görev ve yetkileri:
a) Milli Savunma görevlerinin siyasi, hukuki, sosyal, askeri okullardaki (harp okulları ve astsubay meslek yüksekokulları) eğitim, mali ve bütçe hizmetlerini,
b) Silahlı Kuvvetlerin Cumhurbaşkanınca kararlaştırılacak savunma politikası çerçevesinde, Genelkurmay Başkanlığı tarafından tespit olunan ve Milli Savunma Bakanı tarafından onaylanan ilke, öncelik ve ana programlarına göre:
1) Barışta ve savaşta personel temini ile asker alma hizmetlerini,
2) Silah, araç, gereç ve her çeşit lojistik ihtiyaç maddelerinin tedariki hizmetlerini,
3) Askeri fabrikalar ve tersaneler dahil harp sanayii hizmetlerini,
4) Sağlık ve veteriner hizmetlerini,
5) Türkiye Cumhuriyeti sınırları dâhilinde gerçekleştirilecek insani amaçlı mayın ve/veya patlamamış mühimmat temizliğine yönelik faaliyetlerini,
6) 24/2/2000 tarihli ve 4536 sayılı Denizlerde ve Yurt Yüzeyinde Görülen Patlayıcı Madde ve Şüpheli Cisimlere Uygulanacak Esaslara İlişkin Kanun kapsamında faaliyetlerini,
7) İnşaat, emlak, iskan ve enfrastrüktür hizmetlerini,
c) Teftiş, inceleme ve soruşturma hizmetlerini,
ç) Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarında görev alacak personelin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hizmetlerini Milli İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğü aracılığıyla,
Yürütmektir." hükmüne;
"Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıkları" başlıklı 338. maddesinde,
"(1) Genelkurmay Başkanlığı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıkları Milli Savunma Bakanına bağlıdır. Cumhurbaşkanı gerekli gördüğünde Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanları ve bağlılarından doğrudan bilgi alabilir, bunlara doğrudan emir verebilir. Verilen emir herhangi bir makamdan onay alınmaksızın derhal yerine getirilir.
(2) Genelkurmay Başkanı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları Milli Savunma Bakanına ayrı ayrı bağlı ve sorumludur.
(3) Genelkurmay Başkanlığı ile Kuvvet Komutanlıklarının teşkilatı Milli Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda gösterilir. …" hükmüne;
"Hizmet birimleri" başlıklı 339. maddesinde,
"(1) Bakanlığın hizmet birimleri şunlardır: ...
f) Personel Genel Müdürlüğü, ... " hükmüne;
"Personel Genel Müdürlüğü" başlıklı "339/F" maddesinde,
"(1) Personel Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Bakanlığın personel politikası ve planlaması ile personel sisteminin geliştirilmesi konusunda çalış-malar yapmak ve tekliflerde bulunmak,
b) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı ile bağlı, ilgili kurum ve kuruluşlarında görevli Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin atama, nakil, terfi, emeklilik ve benzeri özlük işlemlerini ilgili kuvvet komutanlıkları ile koordine ederek yürütmek,
c) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatındaki sivil personele ilişkin işlemleri yürütmek,
ç) Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu subay ve astsubayların atama işlemlerini ilgili kuvvet komutanlıkları ile koordineli olarak yürütmek,
d) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı ile ilgili eğitim planlarının koordinasyonunu sağlamak, hizmet içi eğitim ve mesleki gelişim ile ilgili eğitimleri planlama, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütmek,
e) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı, Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları, Milli Savunma Üniversitesi ve Harita Genel Müdürlüğünün personel ve askeri öğrenci temin faaliyetlerini yürütmek,
f) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı, Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıkları ile bağlı, ilgili kurum ve kuruluşlarda görevli personelin ilgili mevzuatı çerçevesinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hizmetlerini yürütmek,
g) Akıllı kart sistemi ile ilgili işlemleri yürütmek,
ğ) İlgili mevzuat çerçevesinde subay ve astsubayların açığa alma işlemlerini yürütmek,
h) Bakanlığın yurtdışı teşkilatı kadrolarına personel seçilmesi, atanması ve yurtdışı geçici görevlere personel seçilmesi ve görevlendirilmesi işlemlerini ilgili kuvvet komutanlıkları ile koordineli olarak yürütmek,
ı) Bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı, Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıkları ile Milli Savunma Üniversitesi ve Harita Genel Müdürlüğünün kuruluş, teşkilat ve kadro konularındaki çalışmalarını yürütmek,
i) Bakan tarafından verilen diğer görevleri yapmak." hükmüne;
"Ortak Hükümler" başlıklı Onsekizinci Bölümünde yer alan "Bakanlar" başlıklı 503. maddesinde,
"(1) Bakan, bakanlık kuruluşunun en üst amiri olup, bakanlık icraatından ve emri altındakilerin faaliyet ve işlemlerinden sorumlu, bakanlık merkez, taşra ve yurtdışı teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların faaliyetlerini, işlemlerini ve hesaplarını denetlemekle görevli ve yetkilidir.
(2) Bakanlar, kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanımı amacıyla, bakanlık hizmetlerini mevzuata, Cumhurbaşkanının genel siyasetine, Cumhurbaşkanı karar ve talimatlarına, kalkınma planlarına ve yıllık programlara uygun olarak yürütmekle, bakanlığın faaliyet alanına giren konularda diğer bakanlıklarla işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevli ve Cumhurbaşkanına karşı sorumludur." hükmüne;
"Düzenleme görev ve yetkisi" başlıklı 508. maddesinde,
"(1) Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun;
"Amaç" başlıklı 1. maddesinde,
"Bu Kanunun amacı, kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve meslekî hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için oluşturdukları sendika ve konfederasyonların kuruluşu, organları, yetkileri ve faaliyetleri ile sendika ve konfederasyonlarda görev alacak kamu görevlilerinin hak ve sorumluluklarını belirlemek ve toplu sözleşme yapılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmü;
"Kapsam" başlıklı 2. maddesinde,
"Bu Kanun, Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin yürütmekle görevli oldukları kamu hizmetlerinin görüldüğü genel, katma ve özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile bunlara bağlı kuruluşlarda kamu iktisadî teşebbüslerinde, özel kanunlarla kurulan banka ve teşekküller ile bunlara bağlı kuruluşlarda ve diğer kamu kurum veya kuruluşlarında işçi statüsü dışında çalışan kamu görevlileri hakkında uygulanır." hükmü;
"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde,
"Bu Kanunun uygulanmasında; …
f) Sendika: Kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve meslekî hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kuruluşları, …
ifade eder." hükmü;
"Sendika ve konfederasyonların yetki ve faaliyetleri" başlıklı 19. maddesinde,
"Kamu görevlileri sendikaları ile konfederasyonlar, bu Kanundaki hükümler çerçevesinde, toplu sözleşme görüşmelerinde taraf olmaya yetkilidir.
Sendika ve konfederasyonlar kuruluş amaçları doğrultusunda toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeterek aşağıdaki faaliyetlerde bulunabilirler:
a) Genel olarak kamu personelinin hak ve ödevleri, çalışma koşulları, yükümlülükleri, iş güvenlikleri ile sağlık koşullarının geliştirilmesi konularında görüş bildirmek ve toplu sözleşmenin uygulanmasını izlemek üzere yapılacak çalışmalara temsilciler göndermek.
b) Devlet personel mevzuatında kamu görevlilerinin temsilini öngören çeşitli kurullara temsilci göndermek.
c) Verimlilik araştırmaları yapmak, sonuçlarla ilgili raporlar düzenlemek, önerilerde bulunmak ve işverenlerle bu konularda ortak çalışmalar yapmak.
d) Üyelerin meslekî yeterliliklerinin artırılması ve sorunlarının çözülmesi ile sendikal faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik kurs, seminer ve sosyal amaçlı toplantılar düzenlemek, bilimsel çalışmalar yapmak ve yayınlarda bulunmak.
e) Üyelerin ortak ekonomik ve sosyal hak ve menfaatleri ile personel hukukunu ilgilendiren konularda ilgili kurumlara ve yetkili makamlara sunulmak üzere çalışmalar yapmak ve öneriler getirmek.
f) Üyelerin idare ile ilgili doğacak ihtilaflarında, ortak hak ve menfaatlerinin izlenmesinde veya hukukî yardım gerekliliğinin ortaya çıkması durumunda üyelerini veya mirasçılarını, her düzeyde ve derecedeki yönetim ve yargı organları önünde temsil etmek veya ettirmek, dava açmak ve bu nedenle açılan davalarda taraf olmak.
g) Üyeleri ve ailelerinin yararlanmaları için hizmet amacıyla, eğitim ve sağlık tesisleri, dinlenme yerleri, misafirhane spor alanları ve benzeri yerler ile kitaplık, kreş, yuva ve huzur evleri, yardımlaşma sandıkları kurmak ve yönetmek ile herhangi bir bağışta bulunmamak kaydı ile üyeleri için kooperatifler kurulmasına yardım etmek ve nakit mevcudunun yüzde onundan fazla olmamak kaydıyla bu kooperatiflere kredi vermek.
h) Yangın, su baskını, deprem gibi tabii afetlerin vukuunda, gerektiğinde üyelik şartı aranmaksızın nakit mevcudunun yüzde onunu aşmamak kaydıyla afete uğrayan bölgelerde konut, sağlık ve eğitim tesisleri yapılması amacıyla kamu yararına çalışan dernekler ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ile kamu kurum ve kuruluşlarına aynî ve nakdî yardımda bulunmak, afete uğrayan bölgelerde konut ve sağlık tesisleri yapmak
ı) Gerektiğinde, nakit mevcudunun yüzde onunu aşmamak kaydıyla ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile koordinasyon halinde, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 64 üncü maddesi ve 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrasında sayılanlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Kar-şılanması Hakkında Kanunun ek 1 inci maddesi hükümlerine göre nakdî tazminat ödenmesi veya aylık bağlanması hakkı bulunanlara aynî ve nakdî yardımda bulunmak." hükmü bulunmaktadır.
Öte yandan; 4688 sayılı Kanun'un "Sendika üyesi olamayacaklar" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (g) bendinde, Millî Savunma Bakanlığı ile Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında (Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı dahil) çalışan sivil memurlar ve kamu görevlilerinin, bu Kanun'a göre kurulan sendikalara üye olamayacakları ve sendika kuramayacakları hüküm altına alınmışken, anılan bent, Anayasa Mahkemesi’nin 10/4/2013 tarih ve E: 2013/21, K: 2013/57 sayılı kararı ile Millî Savunma Bakanlığı ve Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında görev yapan sivil personelin sendika kurmalarının yasaklanmasının, demokratik toplum düzeni açısından meşru ve ölçülü bir müdahale niteliği taşımadığı gerekçesiyle Anayasa'nın 13. ve 51. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiş olup, bu haliyle dava konusu işlemin ilişkin olduğu idarelerde görev yapan sivil memurların ve kamu görevlilerinin (anılan maddenin (f) bendi uyarınca Silahlı Kuvvetler mensupları hariç olmak üzere) sendikal faaliyetlerde bulunabilecekleri tartışmasızdır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa'nın 51. ve devamı maddelerinde güvence altına alınan "sendika hakkı", çalışanların ve çalıştıranların sadece istedikleri sendikaları kurmaları ve bunlara üye olmaları yönünde bir hakla sınırlı kalmamakta; aynı zamanda oluşturdukları tüzel kişiliklerin varlığının ve bu tüzel kişiliklerin kendine özgü faaliyetlerinin de garanti altına alınmasını içermektedir. Üyelerinin ekonomik, sosyal ve kültürel ortak menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurulan sendikalar ve bunların üst kuruluşlarının serbestçe sendikal faaliyetlerde bulunabilmesi ... sendika hakkının gereklerindendir. (AYM, E:2014/177, K:2015/49, 14/05/2015)
Somut uyuşmazlıkta, dava konusu işlemle Bakanlık kadro ve kuruluşunda görevli personelin çalışma masalarında, Milli Savunma Bakanlığı tarafından basılmamış takvim ve benzeri materyal kullanılmayacağı konusunda Genelkurmay Başkanlığı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarının talimatlandırıldığı görülmektedir.
Davacı tarafından, bu düzenlemenin "sendika hakkı"nı ihlal eder nitelikte olduğu ileri sürüldüğünden, uyuşmazlık bu husus yönünden değerlendirildiğinde;
İdareler, üst hukuk normlarına aykırı olmamak şartıyla, kendi iç işleyişi ve düzeninin sağlanması amacıyla düzenleme yapma yetkisine sahip olup, yapılan bu düzenlemelerin üst hukuk kurallarının amacını, kapsamını, konusunu ve sınırlarını aşmaması ve temel hak ve hürriyetleri ihlal eder nitelikte olmaması gerekmektedir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin yukarıda yer verilen maddeleri uyarınca, Genelkurmay Başkanlığı ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlıklarının Milli Savunma Bakanına bağlı olduğu ve Milli Savunma Bakanlığı kuruluşunun en üst amiri olan Milli Savunma Bakanının görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda üst hukuk kurallarına uygun olmak ve temel hak ve hürriyetleri ihlal eder nitelikte olmamak kaydıyla uygulama birliğini sağlayıcı idari düzenlemeler yapabileceği açıktır.
Dava konusu işlemin, Milli Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşunda görevli personelin çalışma masalarında davalı idare tarafından basılmamış takvim ve benzeri materyalin kullanılmamasına, Bakanlık kadro ve kuruluşunda yer alan kurumların takvim ve benzeri materyal basımı yapmayacağına, takvim ve benzeri materyal basımının Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünce yapılacağına ve dağıtılacağına ilişkin olarak; çalışma masalarında farklı kurum, kuruluş ve sivil firmaların reklam içeren takvim ve benzeri materyallerin yerine Bakanlık logolu takvim ve benzeri materyallerin kullanılması, dolayısıyla çalışma ortamında düzen ve yeknesaklığın sağlanması, sivil/özel hukuk tüzel kişilerine karşı kurumsal eşit mesafenin ve objektifliğin temini amacıyla tesis edildiği, sendikal faaliyete müdahale amacı taşımadığı anlaşılmaktadır.
Nitekim, davalı idarece savunma dilekçesinde; davacı sendika da dahil olmak üzere ilgili sendikaların, Bakanlıklarının merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı kuruluşlarında 4688 sayılı Kanun tarafından izin verilen çerçevede sendikal faaliyetlerine devam ettiğinin, doğrudan sendikal faaliyetle ilgili reklam, broşür gibi yayınları dağıtmalarına herhangi bir kısıtlama getirilmediğinin ifade edildiği, davacı Sendika tarafından da buna itiraz edilmediği görülmektedir.
Bu haliyle dava konusu işlemde temel hak ve hürriyetlerden olan sendika hakkını ihlal eder veya bu hakka müdahale niteliğinde bir unsur bulunmadığı gibi mevzuata ve hukuka aykırılık da görülmediğinden davanın reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 21/10/2025 tarihinde usulde oy çokluğu, esasta oy birliğiyle karar verildi.