T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/185
Karar No : 2025/3856
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Gıda San.ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nun 2016/16 sayılı kararı kapsamında gerçekleştirilen tarımsal ürün ihracatı faaliyetlerine yönelik Nisan/2016 - Aralık/2018 tarihleri arası döneme ilişkin tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımı ödenmesi talebiyle yapılan 19/04/2019 tarihli başvurunun zımnen reddine dair işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; davacı şirket ve şirket yetkilileri hakkında elde edilen bilgi ve belgelerin davalı idarece değerlendirilmek suretiyle ihracat iadesi yardımı ödenmesi isteminin zımnen reddi yolunda tesis olunan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; devlete karşı kalkışmada bulunan bir örgütle iltisaklı/irtibatlı olan kişi ve şirketlerin kamu kaynaklarından desteklenme kapsamında tutulmalarına idarenin hukuken zorlanamayacağı, UYAP sistemi üzerinden yapılan sorgulama ile davacı şirket ortakları ..., ... ve ... hakkında "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olmak" suçundan ... Ağır Ceza Mahkemesinin ...esasına kayden açılan kamu davası sonucu haklarında 07/07/2021 tarihinde mahkumiyet kararı da verildiğinin görüldüğü dikkate alındığında, davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisakının bulunduğuna dair bilgiler değerlendirilerek tarımsal ürün ihracat desteğinden yararlanma talebinin zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun gerekçeli olarak reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, gerçekleştirilen faaliyete ilişkin ödenmesi gerek destek için gerekli belgelerle başvuru yapıldığı, şirket yetkilileri hakkında yürütülen soruşturmalar nedeniyle ödeme yapılmayacağı yönünde düzenleme bulunmadığı, işlemin masumiyet karinesine ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket tarafından, Nisan 2016 - Aralık 2018 yılları arasındaki döneme ilişkin Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nun 2016/16 sayılı kararı kapsamında gerçekleştirilen faaliyetlere yönelik tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımı ödenmesi amacıyla çeşitli tarihlerde başvurulmuş ancak herhangi bir ödeme yapılmamıştır.
Bu nedenle davacı şirket tarafından, tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımı destek ödemelerinin yapılması için Merkez Bankasına ödeme talimatı verilmesi talebiyle 19/04/2019 tarihinde davalı idareye başvurulmuş ise de başvuru zımnen reddedilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
02/02/1984 tarihli ve 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Dış ticaretin, ülke ekonomisinin yararına düzenlenmesini sağlamak amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler konulması ve kaldırılması, bu yükümlülüklere ilişkin esasların tespit edilmesi ve oluşan fonların kullanılması bu Kanun hükümlerine göre yürütülür." hükmü yer almaktadır.
28/07/1967 tarihli ve 933 sayılı Kanun'un 3/C maddesi ile 2976 sayılı Dış Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre, Bakanlar Kurulu'nca yürürlüğe konulması kararlaştırılan ve 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 27/12/1994 tarihli ve 94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı'nın "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Karar'in amacı, Kalkınma Planlan ve yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir.", "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Karar, bölgeler arası farklılıklardan kaynaklanan ekonomik ve sosyal dezavantajların ortadan kaldırılmasına, yeni eğitim olanakları sağlanarak istihdamın güçlendirilmesine, özellikle yeni ürün, üretim sistemi ve teknoloji kullanan sektörlerde araştırma ve geliştirme programlarının uygulanmasına, aynı üretim alanında faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin örgütlenmelerine, çevre sorunlarının önlenmesi için sanayinin yeniden yapılanmasına, GATT taahhütlerimiz çerçevesinde tarım ürünlerinin desteklenmesine, ürünlerimizin uluslararası alanlarda tanıtıma ve pazarlanmasına ilişkin devlet yardımlarım kapsar. ", "Devlet Yardımları" başlıklı 3. maddesinde; "Bu Karar; a) Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yardımlarını, b) Çevre koruma yardımlarını, c) Yurt içi ve yurt dışı uluslararası nitelikteki ihtisas fuarlarına ilişkin yardımları, d) Pazar araştırmasına yönelik yardımları, e) Yurt dışı ofis-mağaza işletme ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin yardımları, f) Eğitim yardımlarını, g) Tarımsal ürünlerde ihracat iadesi yardımlarını, h) 1. maddedeki amaçların gerçekleştirilmesine yönelik uluslararası taahhütlerimize aykırılık teşkil etmeyecek diğer devlet yardımlarını kapsar.", "Yetki" başlıklı 4. maddesinde; "Bu Karar'ın yürütülmesine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmaya, Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu yetkilidir.", "Uygulama Usul ve Esasları" başlıklı 5. maddesinde; "Bu Karar kapsamında Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'nca belirlenecek devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülür.", "Kaynak" başlıklı 6. maddesinde; "Bu Karar kapsamında sağlanacak devlet yardımları için gerekli olan kaynak; Genel Bütçe içerisinde yer alan Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve bu Fon'a transfer edilecek ödeneklerdir." düzenlemeleri yer almaktadır.
03/06/2011 tarihli ve 637 sayılı Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 37. maddesinde de; "(1) İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile ilgili yetki ve görevler ile her türlü işlemler Bakanlık tarafından yürütülür. (2) Bakanlık, Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin iş ve işlemleri, Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile görevlendireceği ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla da gerçekleştirebilir. İhracata yönelik Devlet destekleri kapsamında Destekleme Fiyat İstikrar Fonuna aktarılmak üzere ilgili yıl merkezi yönetim bütçe kanununda Bakanlık bütçesi için öngörülen ödenek, ilgili mevzuatı çerçevesinde yapılacak destek ödemelerinde kullanılmak üzere, ilgili kuruluşlar tarafından bildirilen tutarların karşılanması için Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonuna tahakkuka bağlanmak suretiyle ödenir. Aktarılan bu tutar, ihracata yönelik Devlet desteklerine dair mevzuat hükümleri çerçevesinde kullandırılır. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan destek ödemelerinin Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar vasıtasıyla yapılması halinde, ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde destekten yararlanmak isteyen başvuru sahipleri bu kuruluşlara başvurur. Başvuruya istinaden bu kuruluşlarca ilgili mevzuatında belirtilen usul ve esaslar kapsamında inceleme yapılır ve destek ödemeleri tutarları tespit edilir. Destek ödemelerine ilişkin tahakkuk listeleri bu kuruluşlarca Bakanlığa sunularak Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan başvuru sahiplerinin hesabına aktarılması gereken tutarlar bildirilir. Bakanlık münhasıran bu tahakkuk listelerine istinaden Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan gerekli ödemelerin yapılmasını bu maddeye istinaden belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde sağlar. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan bu şekilde yapılan destek ödemelerine ilişkin olarak Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar Bakanlığa karşı malî açıdan sorumludur. Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında verilen krediler ile yapılan fazla veya yersiz ödemeler amme alacağı sayılır ve Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlıkça görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşlar nezdinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ihracata yönelik Devlet destekleri kapsamında yapılan ödemelere ilişkin olarak ortaya çıkmış veya çıkacak hukukî ihtilaflar sonucunda mahkemelerce hak sahiplerine ödenmesine karar verilen Devlet destekleri kapsamındaki ödemeler de Bakanlıkça Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılır. (3) Bu madde kapsamında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonundan yapılan ihracata yönelik Devlet desteklerinin harcanması, belgelendirilmesi, muhasebeleştirilmesi, belgelerin muhafazası ve ibrazı, raporlanması, kontrolü ile Türkiye İhracatçılar Meclisi, İhracatçı Birlikleri, Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı ile Bakanlık tarafından bu madde çerçevesinde görevlendirilen ilgili diğer kurum ve kuruluşların denetimine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir." hükmü yer almıştır.
2016/16 sayılı Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Para-kredi Ve Koordinasyon Kurulu Karar'ın 2. maddesinde; "(1) Bu Karar, ülkemiz tarımsal ürünlerinin uluslararası piyasalarda rekabet gücünün ve ihracat potansiyelinin artırılması amacıyla hazırlanmıştır.",
4. maddesinde; "(1) Destekleme ve Fiyat İstikrar fonu ödenekleri çerçevesinde karşılanmak üzere; aşağıdaki tabloda yer alan ürünlerin ihracatında, yine tabloda belirtilen ihracat iade miktarları, azami ödeme oranları ve miktar barajları dikkate alınarak, ihracat iadesi yardımı sağlanır,
(2) İhracatçı firmalar adına doğan hak edişler, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde ihracatçı adına açılacak hesaptan, anılan Banka kanalıyla mahsup yoluyla karşılanır. düzenlemesine yer verilmiştir. ..." düzenlemelerine yer verilmiştir.
Ayrıca Fetullahçı Terör Örgütü ile mücadele kapsamında Devlet yardımlarından yararlanmak üzere yapılan başvuruların incelenmesi aşamasında göz önünde bulundurulacak olan 19/04/2018 tarih ve E.1957 sayılı Bakan Onayının 1. paragrafında, "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi...."; 4. Paragrafında, "... İşbu Onayın 2. Paragrafı kapsamında haklarında tedbir alınmasına neden olan sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin tutukluluk, gözaltı, ev hapsi, yurtdışına çıkış yasağı, adli kontrol şartıyla salıverilme veya güvence bedeli ile serbest bırakılma durumları devam etmeyen .... firmalara ilişkin gerçekleştirilen işlemlerin geri alınması ve firmaların Onayları kapsamında tedbirli değerlendirildiği süre zarfında mahrum kaldığı tüm hakların iadesi ve ödemelerin gerçekleştirilmesi gerektiği değerlendirilmektedir. ..." düzenlemeleri yer almaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuatın incelenmesinden; 11/01/1995 tarih ve 22168 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bakanlar Kurulunun İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı ile Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu'na verilen yetkiye dayanılarak anılan kurulca hazırlanan 26/12/2016 tarihli ve 2016/16 sayılı karar ile ülkemiz tarımsal ürünlerinin uluslararası piyasalarda rekabet gücünün ve ihracat potansiyelinin artırılmasının amaçlandığı görülmektedir.
Bununla birlikte, 19/04/2018 tarih ve E.1957 sayılı Bakan Onayı ile "Sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin FETÖ/PDY ile iltisaklı, irtibatlı veya müzahir olduğuna ilişkin mahkemelerce kesin hüküm verilen ve mezkur sahip, ortak ve/veya yöneticilerinin firma ile ilişkisinin devam ettiği tespit edilebilen firmalara ... İhracatta ve döviz kazandırıcı hizmet ticaretinde Devlet yardımları mevzuatı kapsamında ödeme yapılmaması, yeni taleplerinin kabul edilmemesi" ve "Onayın 2. Paragrafı kapsamında haklarında tedbir alınmasına neden olan sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin tutukluluk, gözaltı, ev hapsi, yurtdışına çıkış yasağı, adli kontrol şartıyla salıverilme veya güvence bedeli ile serbest bırakılma durumları devam etmeyen .... firmalara ilişkin gerçekleştirilen işlemlerin geri alınması ve firmaların Onayları kapsamında tedbirli değerlendirildiği süre zarfında mahrum kaldığı tüm hakların iadesi ve ödemelerin gerçekleştirilmesi gerektiği " yönünde karar alındığı anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı şirket tarafından yapılan 2016/16 sayılı Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Kararı kapsamındaki destek ödemesi talebinin, davacı şirketin Bank Asya'da hesabı bulunduğu, şirket yöneticilerinin FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında gözaltına alındığı ve haklarında denetimli serbestlik kararı verildiği, kapatılan bir dernek üyesi oldukları, çocuklarının FETÖ/PDY kontrolündeki okullarda eğitim gördüğü gerekçeleriyle bu aşamada uygun görülmediği davalı idarece savunulmaktadır.
Bu durumda, davacı şirket sahipleri, ortakları ve/veya yöneticilerinin Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu yönünde davalı idarece yapılan değerlendirmenin kuşkusuz keyfiyetten uzak olması gerekir.
Bu kapsamda, dava konusu işlemin sebep unsuru yönünden hukuki denetiminin yapılabilmesi; bu değerlendirmeyi haklı kılan maddi sebeplerin yargılama esnasında davalı idarece somut şekilde ortaya konulmasına ve izah edilmesine bağlıdır.
UYAP kayıtlarında yapılan incelemede,... Ağır Ceza Mahkemesince "Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma" suçundan yapılan yargılamada sanıklar hakkında verilen mahkumiyet kararının ... Bölge Adliye Mahkemesi ... Ceza Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla bozulmasına karar verildiği, bozma kararı üzerine yeniden yapılan yargılama sonucunda ise... Ağır Ceza Mahkemesi'nin... tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile sanıkların ayrı ayrı beraatine karar verildiği ve anılan kararın da 22/09/2023 tarihinde kesinleştiği görülmüştür.
Dosyada bulunan bilgi ve belgeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; davalı idarece bakılmakta olan dosyada davacı şirket yetkililerinin terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğuna ilişkin yeterli delil sunulmadığı sonucuna varılmış olup, davacı şirket yetkililerinin FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ve irtibatının olduğu gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Bununla birlikte, davalı idarece, davacı şirkete destek ödemesi yapılıp yapılmayacağı hususunda davacının başvurusunun 2016/16 sayılı Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Kararı kapsamında değerlendirilerek ve mevzuattaki şartları taşıyıp taşımadığı tespit edilerek işlem tesis edilmesi gerektiği de tabiidir.
Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçeli reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 16/09/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.