T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/2309
Karar No : 2025/4885
DAVACI : ...
DİĞER DAVACI : ...
DAVALILAR : 1- ... /...
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Bakanlığı /ANKARA
VEKİLİ : 1. Hukuk Müş. Yrd. V. ...
DAVANIN KONUSU : 05/05/2012 tarih ve 28283 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan;
1- Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin,
2- Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin,
3- Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin,
4- 9. sıranın ve "Not" bölümündeki "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin, hakimler yönünden,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, yargı erkinin protokolde Cumhuriyet başsavcısı tarafından temsil edilmesinin başsavcının hakimin amiri olduğu yönünde izlenim yarattığı, dava konusu düzenlemelerin hakimlik mesleğinin itibarını zedeler nitelikte olduğu, hakimlerin protokolde temsilinin hakim tarafından yapılması gerektiği, iddia makamının temsilcisine karar makamının önünde yer verilmesinin hukuka aykırı olduğu, Cumhuriyet başsavcılarının yürütme erkine bağlı olduğu, yargı mensubu olarak kabul edilemeyecekleri, dolayısıyla yargıyı temsil etmek üzere protokolde önde yer almalarının kuvvetler ayrılığı ilkesine, yargı bağımsızlığına ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'a aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI : Davalı Cumhurbaşkanlığı tarafından, usul yönünden davacıların dava açmakta menfaatinin bulunmadığı, esas yönünde ise; dava konusu talebin idari yargı yetkisi sınırlarını aştığı, yerindelik denetimi yapılmasının istenildiği, Yönetmelikte Anayasadaki sıralamanın dikkate alındığı, temsil yetkisi olanlara öncelik verildiği, her il merkezinde bir Cumhuriyet başsavcısının bulunduğu, ancak hukuk mahkemeleri ve ceza mahkemelerinin iş yoğunluğuna göre kurulabildiği, Cumhuriyet başsavcısının görev ve sorumlulukları ile temsil kabiliyeti ve yerleşmiş uygulamalar gereği törenlere katılma zorunlulukları olduğu dikkate alındığında düzenlemede hukuka aykırılık olmadığı, listenin 1981 tarihli listeyle hemen hemen aynı olduğu, dolayısıyla eski Yönetmelik eki liste ile aynı olan bu listeye dava açılmasında hukuki bir gerekçe olmadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davalı İçişleri Bakanlığı tarafından, dava konusu Yönetmeliğin 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'a ve günün ihtiyaçlarına uygun olarak düzenlendiği ileri sürülmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 05.05.2012 tarih ve 28283 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 16.04.2012 tarih ve 2012/3073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmelik ekinde yer alan Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası başlıklı 1 sayılı listesinin ;Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının2. sırasına yerleştiren ifadenin , Bölge Adliye Mahkemesi Komisyonu Başkanını 4. sıranın 3. sırasına yerleştiren ifadenin , Hakimlerin tebrikata giriş sırasını gösteren 9. sırasının ve "Not" kısmında yer alan "2.ilçelerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." hükmünün iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkındaki 2429 sayılı Kanunun 4.maddesinde; Ulusal ve Resmi bayramlarda yapılacak törenlerin Milli Savunma İçişleri, Dışişleri, Milli Eğitim, Gençlik ve Spor ve Kültür Bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle düzenleneceği kuralına yer verilmiştir.
Anılan Kanun hükmü uyarınca hazırlanan Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği ve ekinde yer alan Başkent dışındaki illerde tebrikata giriş sırasını gösteren liste 16.04.2012 tarihli ve 2012/3073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulmuştur.
Dava konusu Bakanlar Kurulu Kararı eki Ek-1 listesinin davacılar tarafından iptali istenilen 4.sırasında: Cumhuriyet başsavcısı, adli yargı adalet komisyonu başkanı, bölge adliye ve bölge idare mahkemesi başkanları, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı, idare ve vergi mahkemeleri başkanları ,üniversite rektörleri, baro başkanı yer almış listenin 9.sırasında hakimler, savcılar, noter odası başkanı yer almış listenin "Not" başlıklı kısmında" 2.ilçelerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." kuralına yer verilmiştir.
Davacılar tarafından, yargı erkini Cumhuriyet Başsavcısının değil yargıçların temsil etmesi gerektiği, başsavcıların protokolde önde olmasının kamuoyunda yargıçların başsavcılara bağlı olduğu intibasını uyandırdığı, 5235 sayılı Kanunda mahkemeleri Cumhuriyet başsavcısının temsil edeceğine dair bir düzenlemeye yer verilmediği bu sebeple mevcut protokolde Cumhuriyet Başsavcısının yargıçların önünde yer almalarının yüksek yargı organlarındaki temsil ve protokol sırasına da aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
Bilindiği üzere, kamu yönetimi anlayışında protokol, kimi kurumların ve o kurumların yöneticilerinin resmi ilişkilerini ve törensel etkinliklerini düzenleme, törene katılanların öncelik ve sonralık durumuna göre yerlerini belirleme, törensel davranışları ve kuralları saptama olarak tanımlanmıştır. Bir başka deyişle, kamu görevlisininin tören ve benzeri durumlarda uymak zorunda oldukları davranış biçimi olup; kamusal yaşamda devlete, kuruma ve kişiye hak ettiği ve layık olduğu değeri ve önemi göstermektedir. Bu nedenle de, devletler, kurumlar ve kişiler arasındaki tüm ilişkilerde protokol kurallarına uymak ulusal, kurumsal ve kişisel saygınlığı göstermektedir.
Öte yandan,Protokolde önde gelme (Öncelik-Sonralık Sıralama düzeninde) hiyerarşik olarak üstte yer alma hakkıdır.
Davalı idarece ,Cumhuriyet Başsavcılığı makamını temsil eden Cumhuriyet Başsavcısının önde yer almasına gerekçe olarak her ilde yalnızca bir tane Cumhuriyet Başsavcısının bulunduğu ve törenlere katılma zorunluluğunun bulunduğu ileri sürülmekle beraber listenin 4. sırasında törenlere katılma zorunluluğu bulunan ve yargıyı temsil eden diğer ünvanlar arasında da öncelik hakkının yerleşik uygulamalara dayalı olarak oluşturulduğu anlaşılmaktadır.
Anayasanın başlangıç kısmında kuvvet ayrımının , Devlet organları arasında üstünlük anlamına gelmeyip ,belli bir Devlet yetkilerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir iş bölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu belirtilmiştir.
Buna göre,"kuvvetler ayrılığı" ilkesi benimsenerek hazırlanıp yürürlüğe konulan Anayasamızın üçüncü kısmında devletin temel örgütlenme biçimi olan yasama, yürütme ve yargı organlarının ulusal ve resmi bayramlarda da bu sıralamaya göre törenlerde yer almaları gerektiği hususunda kuşku bulunmamaktadır.
Dava konusu 16.04.2012 tarih ve 2012/3073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmelik ekinde yer alan Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası başlıklı 1 sayılı listesinde hakim ve savcıların genel ve özel bütçeli kuruluşların üst yöneticileri ile silahlı kuvvetler mensuplarından sonra gelmek üzere listenin 9. sırasına yerleştirilmiş olması devletin temel örgütlenme biçimini yansıtan bir sıralama anlayışına aykırı olduğundan iptali gerekmektedir.
Öte yandan, dava konusu listenin 4. sırasında yer alan ve yargıyı temsil edenler arasındaki yatay sıralamanın yargıyı temsil edenlerin hukuki statülerine ve sahip oldukları yetki ve konumlarına göre oluşturulmaması sebebiyle iptali gerekmektedir.
İlçelerde tebrikata giriş sırasının ildeki sıraya göre belirlenmesi uygulama birlikteliğinin sağlanması açısından gerekli olduğundan yönetmeliğin sonunda "Not "başlığı altında ilçelerde tebrikata giriş sırasının ildeki sıraya göre belirleneceği yolunda yer alan düzenlemede ise hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, 5.5.2012 tarih ve 28283 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliğinin Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası başlıklı 1 sayılı Listesinin 4. sırasının davacıların istemiyle sınırlı olmak üzere Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. sırasına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Komisyonu Başkanını 4. sıranın 3. sırasına yerleştiren ifadenin, Hakimlerin tebrikata giriş sırasını gösteren 9. sırasının ve "Not" kısmında yer alan "2.ilçelerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesine yönelik iptal isteminin reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, davacı ... yönünden davanın ehliyet yönünden reddi, davacı ... yönünden davanın kısmen ehliyet yönünden reddi, kısmen dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolunda verilen Dairemizin 25/12/2018 tarihli ve E:2013/1652, K:2018/4213 sayılı kararının, davacı ... tarafından temyiz edilmesi üzerine, davacı ... yönünden, davanın, Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin 9. sırasının ve "Not" bölümünde yer alan "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemine ilişkin kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının onanmasına, Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan; Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin iptali istemine ilişkin kısmı bakımından davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmı ile Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekinde yer alan "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin 9. sırasının ve "Not" bölümündeki "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemi bakımından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesine rağmen yargılama giderlerinin davacılar üzerinde bırakılmasına ilişkin kısmının bozulmasına yönelik Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 08/03/2021 tarih ve E:2019/1899, K:2021/441 sayılı kararı uyarınca; bozulan kısım hakkında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Dava; 05/05/2012 tarih ve 28283 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan; Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin, aynı listede yer alan 9. sıranın ve "Not" bölümündeki "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemiyle açılmışır.
Danıştay Onuncu Dairesinin 25/12/2018 tarih ve E:2013/1652, K:2018/4213 sayılı kararı ile davacı ... yönünden davanın ehliyet yönünden reddine; davacı ... yönünden, Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan; Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin iptali istemi bakımından davanın ehliyet yönünden reddine, aynı listenin 9. sırasının ve Not bölümünde yer alan "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin iptali istemi yönünden ise dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.
Davacı ...'nun temyiz isteminde bulunması üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 08/03/2021 tarih ve E:2019/1899, K:2021/441 sayılı kararı ile Daire kararının, davacı ... yönünden, davanın, Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin 9. sırasının ve "Not" bölümünde yer alan "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemine ilişkin kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmının onanmasına, Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan; Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin iptali istemine ilişkin kısmı bakımından davanın ehliyet yönünden reddine ilişkin kısmı ile Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekinde yer alan "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin 9. sırasının ve "Not" bölümündeki "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemi bakımından karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesine rağmen yargılama giderlerinin davacılar üzerinde bırakılmasına ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmiştir.
Böylece, anılan Daire kararının, dava konusu Yönetmeliğin davacı ... yönünden ehliyet yönünden reddine, davacı ... yönünden ise Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin 9. sırasının ve "Not" bölümünde yer alan "2. İlçelerde tebrikat giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir." cümlesinin hakimler yönünden iptali istemine ilişkin kısmı hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin kısmı kesinleşmiştir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinin 1. fıkrasında, Danıştay dava daireleri kararlarına karşı Danıştayda temyiz yoluna başvurulabileceği; 2575 sayılı Kanun'un 38. maddesinde, idari dava dairelerinden ilk derece mahkemesi olarak verilen kararların İdari Dava Daireleri Kurulunca temyizen inceleneceği kurala bağlanmış; 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin 4. fıkrasında ise, Danıştay dava dairelerine, ilk derece mahkemesi olarak verdikleri kararların temyizen bozulması halinde ısrar imkanı tanınmamıştır.
Bu nedenle, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun kısmen bozma kararına uyularak bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın;
"Başlangıç" metninde, "... Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medeni bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu; ..." kuralına;
"1. İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliği" başlıklı 123. maddesinde,
"İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir. ..." hükmüne;
"Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinin, dava konusu Yönetmeliğin yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan halinde,
"Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler." hükmüne yer verilmiştir.
2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'un;
1. maddesinde, "1923 yılında Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim günü Ulusal Bayramdır. Türkiye'nin içinde ve dışında Devlet adına yalnız bugün tören yapılır. Bayram 28 Ekim günü saat 13.00'ten itibaren başlar ve 29 Ekim günü devam eder." düzenlemesine;
4. maddesinde, "Ulusal ve resmi bayramlarda yapılacak törenler Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Milli Eğitim, Gençlik ve Spor ve Kültür Bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir. Bu yönetmelik Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren engeç üç ay içinde yayımlanır.
" düzenlemesine yer verilmiştir.
2429 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca 16/04/2012 tarihli ve 2012/3073 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kabul edilip 05/05/2012 tarihli ve 28283 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren dava konusu Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin, yayımlandığı tarihteki haliyle;
"Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelik; ulusal bayram Cumhuriyet Bayramı ve resmi bayramlar Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı, Zafer Bayramı ile mahalli kurtuluş günleri, Atatürk günleri ve tarihi günlerin kutlanmasını sağlamak amacıyla yapılacak törenleri kapsar.";
"Tören ve kutlama ilkeleri" başlıklı 2. maddesinde,
"... (4) Başkent dışında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, Başbakan veya Bakanların törene katılması durumunda;
a) Cumhuriyet Bayramı ve Zafer Bayramı tebrikatını, mahalli mülki amir ile birlikte kabul eder ve önde yer alırlar.
b) Şeref tribününde mahalli mülki amirden önce yer alırlar; bu durumda ekli (1) sayılı listede yer alan kişilere şeref tribününün durumuna göre mahalli mülki amir, garnizon komutanı ve belediye başkanından sonra sıra ile yer verilir. ...";
"Cumhuriyet Bayramı törenleri" başlıklı 4. maddesinde,
"... (2) Cumhuriyet Bayramı törenleri aşağıdaki şekilde uygulanır:
a) Başkentte Cumhuriyet Bayramı törenleri:
...
b) Başkent dışında Cumhuriyet Bayramı törenleri:
1) Atatürk anıt veya büstüne mülki idare amiri, garnizon komutanı ve belediye başkanı tarafından çelenk konulur. Mahallin en büyük mülki idare amirliğine ait çelenk anıtın alt kaidesinin tam ortasına, Türk Silahlı Kuvvetlerine ait çelenk onun sağına, belediyeye ait çelenk ise soluna konulur. Çelenk konulduktan sonra İstiklal Marşı ile birlikte bayrak göndere çekilir.
2) Mülki idare amiri tarafından tebrikat, ekli (1) sayılı listede yer alan sıraya göre makamında kabul edilir. ...";
"Zafer Bayramı törenleri" başlıklı 7. maddesinde,
"... (2) Zafer Bayramı törenleri aşağıdaki şekilde uygulanır:
a) Başkentte Zafer Bayramı törenleri:
...
b) Başkent dışında Zafer Bayramı törenleri:
1) Atatürk anıt veya büstüne mülki idare amiri, garnizon komutanı ve belediye başkanı tarafından çelenk konulur. Mahallin en büyük mülki amirliğine ait çelenk anıtın alt kaidesinin tam ortasına, Türk Silahlı Kuvvetlerine ait çelenk onun sağına, belediyeye ait çelenk ise soluna konulur. Çelenk konulduktan sonra İstiklal Marşı ile birlikte bayrak göndere çekilir.
2) Mülki idare amiri beraberinde garnizon komutanı ve belediye başkanı olduğu halde tebrikatı, ekli (1) sayılı listede yer alan sıraya göre makamında kabul eder. ...";
"Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler" başlıklı 10. maddesinde,
"(1) 14/8/1981 tarihli ve 8/3456 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ulusal ve Resmi Bayramlarda Yapılacak Törenler Yönetmeliği, 3/3/1982 tarihli ve 8/4400 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Törenler Yönetmeliği ve 4/9/1973 tarihli ve 7/7058 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Resmi Bayramlar ve Anma Günlerinde Anıtlara Konulacak Çelenklerin Hazırlanma, Taşınma ve Sunulması Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır." kuralları yer almış;
Ekinde yer alan (1) Sayılı Listenin, Yönetmeliğin yayımlandığı tarih itibarıyla yürürlükte bulunan halinde ise, "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir.
"1. TBMM üyeleri
2. Mahallin en büyük komutanı, general ve amiraller, garnizon komutanı
3. Büyükşehir belediye başkanı, bakan yardımcısı, il belediye başkanı
4. Cumhuriyet başsavcısı, adli yargı adalet komisyonu başkanı, bölge adliye ve bölge idare mahkemesi başkanları, bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı, idare ve vergi mahkemeleri başkanları, üniversite rektörleri, baro başkanı
5. Vali yardımcıları, kaymakamlar, il genel kolluğunun en üst amirleri, il genel meclisi başkanı ile ilçe belediye başkanları
6. Rektör yardımcıları, fakülte dekanları, enstitü ve yüksekokul müdürleri
7. Genel ve özel bütçeli kuruluşların üst yöneticileri
8. Valilikçe belirlenecek sayıda, garnizon komutanınca tespit edilecek silahlı kuvvetler mensupları
9. Hakimler, savcılar, noter odası başkanı
....
NOT:
1. Başkent protokol listesinde yer alan kişilerin ilde bulunması halinde bunların yeri mülki idare amirince Başkent protokolü esas alınarak belirlenir.
2. İlçelerde tebrikata giriş sırası ildeki sıraya göre belirlenir."
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava Konusu Yönetmelik'in ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı 1 sayılı listede yer alan; Cumhuriyet başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, adli yargı adalet komisyonu başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, bölge adliye mahkemesi başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin iptali isteminin incelenmesi:
Ulusal ve resmi bayramlarda yapılacak törenlere ilişkin dava konusu düzenlemelerin kanuni dayanağı, 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun'un 4. maddesidir. Anılan maddeye göre, ulusal ve resmi bayramlarda yapılacak törenler konusunda düzenleme yapmak hususunda idarenin yetkisinin bulunduğu açıktır.
Bu kapsamda çıkarılan dava konusu Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği ile ulusal bayram Cumhuriyet Bayramı ve resmi bayramlar Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Atatürk’ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı, Zafer Bayramı ile mahalli kurtuluş günleri, Atatürk günleri ve tarihi günlerin kutlanmasını sağlamak amacıyla yapılacak törenlerin ve kutlama ilkelerinin güncellenmesi, daha önce üç farklı yönetmelik ile düzenlenen bu konunun tek bir yönetmelikte birleştirilmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğe genel olarak bakıldığında; Yönetmelik ile tören ve kutlamalara ilişkin temel esas ve usullerin belirlendiği, belirtilen esas ve usuller dahilinde, tören ve kutlama programlarını hazırlamak ve uygulanacak genel esasları belirlemek hususunda Başkentte yapılan Cumhuriyet Bayramı ve Zafer Bayramı törenlerinde Dışişleri Bakanlığı Protokol Genel Müdürlüğüne, il ve ilçelerde ise oluşturulan kutlama komitelerine görev ve yetkiler verildiği, ayrıca Yönetmelikte yer almayan hususlarda düzenleme yapmak konusunda mülki idare amirine de yetki verildiği, Yönetmeliğin uygulanmasında ortaya çıkabilecek tereddütlerin giderilmesinde ise, Başkentteki tören ve kutlamalarda Dışişleri Bakanlığı'nın, Başkent dışındaki tören ve kutlamalarda ise İçişleri Bakanlığının yetkili olduğunun kabul edildiği görülmektedir.
Yönetmeliğe ekli "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listenin dava konusu 4. sırasında ise, Cumhuriyet başsavcısı, adli yargı adalet komisyonu başkanı ve bölge adliye mahkemesi başkanına bu sırayla yer verildiği; söz konusu listenin uygulanma koşul ve hallerinin, Yönetmeliğin 2. maddesinin 4. fıkrasının (b) bendinde, 4. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin 2 numaralı alt bendinde ve 7. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinin 2 numaralı alt bendinde belirlendiği, buna göre, anılan atıflar uyarınca;
- Başkent dışında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı, Başbakan veya Bakanların törene katılması durumunda, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listede yer alan kişilere, şeref tribününün durumuna göre mahalli mülki amir, garnizon komutanı ve belediye başkanından sonra sıra ile yer verileceğinin,
- Başkent dışında Cumhuriyet Bayramı törenlerinde, mülki idare amirinin, tebrikatı, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listede yer alan sıraya göre makamında kabul edeceğinin,
- Başkent dışında Zafer Bayramı törenlerinde, mülki idare amirinin, beraberinde garnizon komutanı ve belediye başkanı olduğu halde tebrikatı, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listede yer alan sıraya göre makamında kabul edeceğinin,
öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listenin 4. sırasında yer alan düzenlemelerin; Cumhuriyet başsavcılarının yürütme erkine bağlı olduğu, yargı mensubu olarak kabul edilemeyecekleri, dolayısıyla yargıyı temsil etmek üzere protokolde önde yer almalarının kuvvetler ayrılığı ilkesine, yargı bağımsızlığına ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'a aykırı olduğu, bu nedenle hakimlerin protokolde temsilinin hakim tarafından yapılması gerektiği iddiasıyla iptali istenilmektedir. Bu itibarla, anılan düzenlemeler, davacının iddiaları çerçevesinde hukuka uygunluk denetimine tabi tutulmuştur.
5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 16. maddesinde, mahkeme kuruluşu bulunan her il merkezi ve ilçede o il veya ilçenin adı ile anılan bir Cumhuriyet başsavcılığı kurulacağı; 18. maddesinde, Cumhuriyet başsavcılığını temsil etmenin, Cumhuriyet başsavcısının görevleri arasında sayıldığı; 23. maddesinde, adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun, ağır ceza mahkemelerinin bulunduğu yerlerde kurulacağı; 25. maddesinde, bölge adliye mahkemelerinin, bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenen yerlerde, Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak Adalet Bakanlığınca kurulacağı; 34. maddesinde, bölge adliye mahkemesi başkanının mahkemeyi temsil etmek ile görevli olduğu hükümlerinin yer aldığı görülmektedir.
Buna göre, Cumhuriyet başsavcılığının mahkeme kuruluşu bulunan her il ve ilçe merkezinde kurulduğu, adli yargı adalet komisyonunun yalnızca ağır ceza mahkemelerinin bulunduğu yerlerde kurulduğu, keza bölge adliye mahkemelerinin bölgelerin coğrafi durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak sadece Adalet Bakanlığınca belirlenen yerlerde kurulduğu; ayrıca mahkemeler bütçesinin harcama yetkililiği görevi (Adalet Bakanlığının 11/11/2011 tarihli ve 149 sayılı Genelgesi) gibi adliyelere ilişkin bir takım idari görevlerin adli yargı ilk derece mahkemelerinde Cumhuriyet başsavcılarına ait olduğu; öte yandan -kural olarak- ilk derece hukuk ve ceza mahkemeleri ile hakimliklerinde görevli hakim ve/veya başkanlara, görev yaptıkları mahkeme veya hakimlikler haricinde diğer mahkeme ve hakimliklerin temsil görevinin verilmediği hususları birlikte dikkate alındığında; dava konusu Yönetmelik kapsamında bulunan tören ve kutlamalarda yargıyı temsil etmek üzere, Cumhuriyet başsavcılarına protokolde önde yer verilmesinin, yargı teşkilatlanmasının doğal sonucu ve 5235 sayılı Kanun'un gereği olduğu, bu temsilin, Cumhuriyet başsavcılarının hakimlerin amiri olduğu anlamına gelmeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Öte yandan davacı tarafından, Cumhuriyet başsavcılarının yürütme erkine bağlı olduğu, yargı mensubu olarak kabul edilemeyecekleri ileri sürülmüş ise de; 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu uyarınca, hakimler gibi Cumhuriyet başsavcılarının da anılan Kanun kapsamında bulunduğu, hakimlik ve savcılık teminatına tabi olduğu, hakimler ile aynı özlük ve mali haklara sahip olduğu dikkate alındığında, Cumhuriyet başsavcılarının, yargı mensubu olduklarında da duraksama bulunmadığından, anılan davacı iddiasına da itibar edilmemiştir.
Bu durumda; 2429 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca ulusal ve resmi bayramlarda yapılacak törenler konusunda düzenleme yapmak bakımından verilen yetki kapsamında, ulusal bayram, resmi bayramlar, mahalli kurtuluş günleri, Atatürk günleri ve tarihi günlerin kutlanmasını sağlamak amacıyla yapılacak törenlerin ve kutlama ilkelerinin tespit edilmesi, tören geçişi ve tebrikata giriş sırasının belirlenmesi, sonuç itibarıyla ülke çapında ilke ve kuralları belirli, düzenli ve yeknesak bir tören ve kutlama programının yürütülmesi amacıyla yürürlüğe konulduğu anlaşılan Yönetmeliğin dava konusu kısımlarında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Nitekim, dava konusu Yönetmeliğin bazı maddelerinin yanı sıra Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listenin de iptali istemiyle açılan başka bir davada, Dairemizin 08/03/2017 tarihli ve E:2013/6, K:2017/1294 sayılı kararı ile Yönetmeliğe ekli (1) sayılı listenin 9. sırasında yer alan "Hakimler, savcılar" ibaresi haricindeki kısımlarının iptali istemi yönünden davanın reddi yolunda verilen karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 15/05/2019 tarihli ve E:2017/3358, K:2019/2332 sayılı kararıyla onanarak kesinlemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 05/05/2012 tarih ve 28283 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ulusal ve Resmi Bayramlar ile Mahalli Kurtuluş Günleri, Atatürk Günleri ve Tarihi Günlerde Yapılacak Tören ve Kutlamalar Yönetmeliği'nin ekindeki "Başkent Dışındaki İllerde Tebrikata Giriş Sırası" başlıklı (1) sayılı listede yer alan; Cumhuriyet Başsavcısını il protokolünün 4. sırasının başına yerleştiren ifadenin, Adli Yargı Adalet Komisyonu Başkanını il protokolünün 4. sırasının 2. kısmına yerleştiren ifadenin, Bölge Adliye Mahkemesi Başkanını il protokolünün 4. sırasının 3. kısmına yerleştiren ifadenin iptali istemi yönünden DAVANIN REDDİNE,
2. Aşağıda dökümü yapılan ilk derece yargılama giderlerinin yarısı olan ...-TL'nin, Dairemizin 25/12/2018 tarihli kararıyla davacı ... yönünden davanın ehliyet yönünden reddine karar verildiği ve kararın bu kısmının temyiz edilmeksizin kesinleştiği dikkate alınarak davacı ...'ın üzerinde bırakılmasına; ilk derece yargılama giderlerinin diğer yarısı ...-TL ile aşağıda dökümü yapılan temyiz yargılama giderleri ...-TL'nin toplamı...-TL'nin 2/3'ü olan...-TL'nin (kararın kısmen karar verilmesine yer olmadığı kararıyla neticelenip kesinleşmesi nedeniyle) davalı idarelerden alınarak davacı ve temyiz eden ...'na verilmesine, kalan 1/3'ü olan ...-TL'nin (kısmen davanın reddine karar verilmesi nedeniyle) davacı ve temyiz eden ...'nun üzerinde bırakılmasına,
3. Davalı idareler lehine ilk kararda hükmedilen vekâlet ücretinin kaldırılarak işbu kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen ... TL avukatlık ücretinin davacılardan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra aidiyetine göre taraflara iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 28/10/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.