T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/2398
Karar No : 2025/4159
DAVACI : ... Tic. ve San. Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Genel Müdürlüğü / ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU : Davacı tarafından, davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı basın duyurusu ile ilan edilen, 31/03/2022 tarihinden itibaren, ücretli otoyol ve köprülerdeki Otomatik Geçiş Sistemi'nin kaldırılarak geçiş ücretlerinin Hızlı Geçiş Sistemi üzerinden tahsil edilmesine devam edileceğine yönelik işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI :
Bilgi güvenliği ve bilişim teknolojileri alanında faaliyette bulunduğu, sahibi olduğu ve kiraladığı araçlar ile davalı idarenin sunduğu hizmetlerden yararlandığı ve aldığı kararlardan etkilendiği, dava konusu işlemle bugüne kadar sorunsuz olarak kullandığı sistemi terk etmek zorunda bırakıldığı, Otomatik Geçiş Sistemi'nin Hızlı Geçiş Sistemi'ne göre daha üstün ve tüketicinin çıkarına olduğu, ASELSAN tarafından oluşturulduğu ve AB standartlarına daha yakın olduğu, bu nedenlerle iki sistem arasında Otomatik Geçiş Sistemi'nin tercih edilmesi gerektiği, kamu yararı gözetilmeden Otomatik Geçiş Sistemi'nin kullanımına son verildiği, Otomatik Geçiş Sistemi'nde geçişlerde sesli ve görsel uyarı bulunmakta iken Hızlı Geçiş Sistemi'nde bulunmadığı ve bu nedenle normal geçişlerle cezalı geçişlerin ayırt edilemediği, Hızlı Geçiş Sistemi gişelerinde araçların trafikte bekleme sürelerinin uzadığı, ağır araçların Otomatik Geçiş Sistemi gişelerinden geçmesi ile araçların trafikte bekleme sürelerinin azaldığı, bunun sonucunda çevreye yayılan gaz oranının azaldığı, verimliliğin ve hizmet kalitesinin arttığı, Otomatik Geçiş Sistemi'nin hata payının Hızlı Geçiş Sistemi'ne göre daha az olduğu, Otomatik Geçiş Sistemi cihazlarının Hızlı Geçiş Sistemi'ne dönüştürülebilmesi için yeterli sayıda çip bulunmadığı, bunun sonucunda cezalı geçişlerin artacağı, tüketicinin tek bir ürüne yönlendirilerek seçme hakkının elinden alınmasında kamu yararı bulunmadığı, bu durumun Anayasa’nın 172. maddesi ile Devlete yüklenen pozitif yükümlülüğe aykırı olduğu, tüketicinin her iki sistemin cihazları için yapılan kampanyalardan kendisine uygun olanı seçme özgürlüğünün olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI :
Usul yönünden; davacının bu davayı açmakta güncel, hukuki ve meşru bir menfaatinin bulunmadığı ve davanın bu nedenle ehliyet yönünden reddi gerektiği, dava konusu işlemin doğrudan tarafı olmayan davacının, dava konusu işlemi hukuki niteliği ve sonuçlarıyla birlikte tam olarak öğrendiği tarihten itibaren yasal süresi içinde davasını açmadığı ve davanın bu nedenle süre yönünden reddi gerektiği,
Esas yönünden; dava konusu işlemde kamu yararı bulunduğu, Otomatik Geçiş Sistemi'nin 1999 yılında devreye alındığı, cihaz ücretinin yüksek olması ve cihaz alım işlemlerindeki prosedür fazlalığı nedeniyle hedeflenen kullanıcı kitlesine ulaşılamadığı, 2012 yılında Hızlı Geçiş Sistemi ile ücret tahsilatının devreye alındığı, iki sistem üzerinden hizmet verilen yaklaşık 16 milyon kullanıcının yaklaşık 2 milyonu Otomatik Geçiş Sistemi kullanıcısı iken yaklaşık 14 milyonunun Hızlı Geçiş Sistemi abonesi olduğu, 1999 yılından itibaren (işlem tarihi itibarıyla 23 yıl) işletilen Otomatik Geçiş Sistemi'nin teknolojik olarak ömrünü doldurduğu, bu nedenle tüm sistem ekipmanlarının yeniden tasarlanmasının ve yeni bir sistem kurulmasının zorunluluk haline geldiği, Otomatik Geçiş Sistemi'nin kapatılması ile daha fazla yatırım yapılmayarak kamu hazinesinin yersiz maddi külfet altına sokulmadığı, her iki sistem için ayrı ayrı oluşturulan Ana Kontrol Merkezleri'nin dava konusu işlemle teke düşürüldüğü ve böylece çağrı merkezi, tebligat, vatandaş işlemleri ile yazışma ve geçiş işlemlerinde verimlilik artışının amaçlandığı, bunun yanı sıra sistemde modernizasyon çalışması yapılarak iki sistemli yapının eski teknolojisinden kaynaklı problemlerin giderildiği, bu sayede abone sayısının azami ölçüde artırılmasının, kullanıcı şikayetlerinin azaltılmasının ve cezasız tahsilat oranlarının artırılmasının hedeflendiği, gelir ve trafik hesaplarının tek merkezde toplandığı, bilgilerin daha hızlı ve güvenilir şekilde raporlanmaya başladığı, böylece tüm masrafların düşürülmesinin ve sistem performansının iyileştirilmesinin hedeflendiği, Hızlı Geçiş Sistemi'nde ihlalli geçişlerin tespitinin diğer sistemlere göre daha kolay ve güvenilir olduğu, kamu zararının tahsilinin kolaylaştığı, tek tip sistemin kurulması ile karmaşık yapının sadeleşmesinin ve standartlaşmanın hedeflendiği, dava konusu işlemle kamu hizmetindeki verimliliğin artırılması, bunun yanı sıra da eldeki hizmet sunucularının verimliliğini artırma yolunda en az kamu harcaması yapılacak şekilde etkin, verimli ve rasyonel kullanılmasının amaçlandığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; ... tarihli, ... sayılı basın duyurusu ile ilan edilen 31/03/2022 tarihinden itibaren ücretli otoyol ve köprülerdeki Otomatik Geçiş Sisteminin (OGS) kaldırılarak geçiş ücretlerinin Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) üzerinden tahsil edilmesine devam edileceğine yönelik işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
Davacı şirketin maliki olduğu ve kiraladığı araçların bulunduğunu belirtmesi, bu nedenle otoyol ve köprülerden yararlanması karşısında dava konusu işlemin güncel ve meşru menfaatini etkilediği görüldüğünden, davalı idarenin davacının dava açma ehliyetinin bulunmadığı yolundaki usule itirazı yerinde görülmeyerek işin esasının incelenmesine geçildi.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin Onyedinci Bölümünde Karayolları Genel Müdürlüğü'ne ilişkin düzenlemeler yapılmış; "Amaç ve kapsam" başlıklı 208. maddesinde ise; "Bu Bölümün amacı; karayolları ağının ulaştırma ana planı, stratejik plan ve programlar çerçevesinde ilgili diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde ulusal düzeyde geliştirilerek yaygınlaştırılmasına; karayolları ve karayollarıyla ilgili altyapı ile diğer yatırım ve hizmetlerin, ekonomik ve sosyal gelişmenin gereklerine uygun, diğer ulaşım sistemleri ile uyumlu, güvenli ve çevreye duyarlı bir şekilde yapılması ve/veya yaptırılması ve Karayolları Genel Müdürlüğünün çalışma usul ve esasları ile teşkilat ve görevlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir." kuralı getirilmiş; 217. maddesinde, Genel Müdürlüğün gelirleri gösterilmiş ve Genel Müdürlük tarafından işletilen geçişi ücretli karayollarından alınan ücretler bu gelirler arasında sayılmıştır.
Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin çıkarıldığı tarihte 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un yürürlükte olan "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanun'un amacı; karayolları ağının kalkınma planları, ulaştırma ana planı, stratejik plan ve programlar çerçevesinde ilgili diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde ulusal düzeyde geliştirilerek yaygınlaştırılmasını; karayolları ve karayollarıyla ilgili altyapı, diğer yatırımlar ve hizmetlerin, ekonomik ve sosyal gelişmenin gereklerine uygun, diğer ulaşım sistemleri ile uyumlu, güvenli ve çevreye duyarlı bir şekilde yapılması ve/veya yaptırılması ve Karayolları Genel Müdürlüğünün çalışma usul ve esasları ile teşkilat ve görevlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir." kuralı yer almaktaydı.
6001 sayılı Kanun'un "Geçiş ücretlerinin belirlenmesi" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasında; "Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimleri Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan tarafından belirlenir. Bu karayollarının geçiş ücretleri ile bu ücretlerin yeniden belirlenmesi; ücretlendirilen karayolunun mesafesi, trafik yoğunluğu, aracın cinsi, sosyal ve ekonomik faktörler dikkate alınarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen esas ve usullere göre Genel Müdürün teklifi üzerine Bakan onayı ile yürürlüğe girer." kurala bağlanmıştır.
Anılan Kanun ile Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne dayanılarak ve Karayolları Genel Müdürlüğünün sorumluluğu altında bulunan otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarının geçişi ücretli olacak kesimlerinin geçiş ücretlerinin belirlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanarak 14/05/2012 tarihli, 28292 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik yürürlüğe konulmuştur.
Yönetmeliğin Tanımlar başlıklı 3. maddesinde, geçiş sistemlerine ilişkin verilerin toplandığı aynı zamanda da banka kontrol merkezleri ile bağlantılı merkez "Ana Kontrol Merkezi"; ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücret "Geçiş Ücreti"; Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı geçişi ücretli olan karayollarında ücret toplama amacıyla kurulan sistemler "Geçiş ücreti toplama sistemleri"; temassız akıllı kartın gişe sahasında bulunan okuyucu/yazıcı birimle elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin karttan veya banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemi "Kartlı Geçiş Sistemi"; araç içerisinde bulunan araç içi ünitenin (elektronik etiketin) gişe sahasında bulunan antenler ile elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemi ise "Otomatik Geçiş Sistemi" olarak tanımlanmıştır.
Yönetmeliğin 10. maddesinin 1. fıkrasında da geçiş ücreti toplama sistemlerinin Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından belirlenmesi öngörülmüştür.
Dosyanın incelenmesinden, davalı idarenin sorumluluğundaki geçişi ücretli Otoyol ve Boğaz Köprülerden ücret toplama işlemleri operatör marifetiyle nakit para ile gerçekleştirilirken nakit ödeme yerine 1999 yılında OGS sistemi devreye alındığı, OGS cihazının ücreti ve cihaza erişmedeki prosedürün yeterince yaygınlaşmasını sağlamaya engel olması üzerine 2012 yılında HGS ile ücret tahsilat sisteminin devreye alındığı, aradan geçen süre (yaklaşık 23 yıl) içinde 16 milyona yakın otoyol kullanıcısının 2 milyonluk kısmını OGS kullanıcısı oluştururken kalan yaklaşık 14 milyonunun HGS abonesi olduğu; dava dilekçesinde, işlemin tesisi sırasında kamu yararının açıklan(a)madığı, HGS sistemine zorlanmanın tüketici hakları açısından doğru olmadığı, HGS sisteminde geçişte sesli uyarının olmamasının sorunlara yol açtığı, OGS sisteminin daha hızlı geçiş sağladığı, tek bir ödeme ürününe, geçiş sistemi kullanma zorunluluğunun kamu yararı içermediğinin ileri sürüldüğü; davalı idare cevap dilekçesinde ise, tüm sistem ekipmanlarının yeniden tasarlanması, tek merkez üzerinden yeni ücret kurulum ve tahsil sistemi ve bunun için ortaya çıkan yatırım ihtiyacı karşısında, sayıca az ve daha önceki teknoloji ürünü olan OGS sistemine yatırım yapmak suretiyle kaynak israfına yol açmamak, OGS ve HGS için ayrı ayrı yürütülen Ana Kontrol Merkezini birleştirerek sistemi sadeleştirip standartlaştırmak, ihlalli geçişlerin tespitinde HGS siteminin sunduğu daha kolay ve güvenilir imkanlardan yararlanmak, Devlet ve Yap-İşlet-Devret (YİD) otoyolları dahil tüm sistemlerin geçiş ve gelir bilgilerini tek elden kolay, hızlı ve güvenilir şekilde raporlaştırmak, verimlilik ve rasyonellik sağlamak adına OGS sisteminin kapatılarak HGS ile birleştirilmesi yoluna gidildiği yolunda açıklama ve savunma yapıldığı anlaşılmaktadır.
Geçişi ücretli olan davalı idarenin sorumluluğundaki Devlet ile Yap-İşlet-Devret (YİD) otoyolların tümünün geçiş ve gelir bilgilerini tek elden kolay, hızlı ve güvenilir şekilde raporlaştırmak, verimlilik, rasyonellik ve kaynak tasarrufu sağlamak, oransal olarak ihlalli geçişleri tespit üstünlüğüne sahip olan ve daha az oranda hatalı okuma yapmak gibi kolay ve güvenilir imkanlara sahip HGS geçiş sisteminin üstünlüklerinden yararlanmak amacıyla Ana Kontrol Merkezini teke indirmek suretiyle geçiş sistemlerine ilişkin verilerin toplanmasını ve tahsilat sitemini sadeleştirmek, standardizasyonu sağlamak üzere, işletmecilik gerekleri doğrultusunda önceki teknoloji ürünü olan OGS sitemine yeni yatırım yapmak yerine, 31/03/2022 tarihinden itibaren ücretli otoyol ve köprülerdeki Otomatik Geçiş Sisteminin (OGS) kaldırılarak, geçiş ücretlerinin hakim kullanıma sahip olan Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) üzerinden tahsil edilmesine devam edileceği yolunda tesis edilen dava konusu işlemde kamu yararı ve hukuka aykırılık görülmemiştir.
Dava dilekçesinde ileri sürülenlerin, davacı şirketin işletmeciliğine ait girdilerden hareketle hususları içermesi karşısında tesis edilen işlemdeki sadeleştirme, verimlilik, kaynak tasarrufu nedenleriyle ortaya çıkan kamu yararı doğrultusunda tesis edilen işlemi kusurlandıracak nitelik taşımadığı görülmektedir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Otoyol ve köprü ücretlerinin tahsili amacıyla 1999 yılında Otomatik Geçiş Sistemi devreye alınmış, 2012 yılında Hızlı Geçiş Sistemi'nin de devreye alınması ile iki yapılı bir sisteme geçilmiştir.
Davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı basın duyurusu ile, 31/03/2022 tarihinden itibaren Otomatik Geçiş Sistemi'nin kaldırılarak otoyol ve köprü geçiş ücretlerinin Hızlı Geçiş Sistemi üzerinden tahsilatına devam edileceği, Otomatik Geçiş Sistemi etiketi olan araç sahiplerine Otomatik Geçiş Sistemi cihazının alındığı banka tarafından ücretsiz olarak Hızlı Geçiş Sistemi etiketi verileceği ve hesaplarının Hızlı Geçiş Sistemi hesabına dönüştürüleceği duyurulmuştur.
Bunun üzerine; davacı tarafından; 31/03/2022 tarihinden itibaren, ücretli otoyol ve köprülerdeki Otomatik Geçiş Sistemi'nin kaldırılarak geçiş ücretlerinin Hızlı Geçiş Sistemi üzerinden tahsil edilmesine devam edileceğine yönelik işlemin iptali istemiyle idare mahkemesi nezdinde 11/03/2022 tarihinde bakılan dava açılmış, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine, dava dosyasının Danıştay'a gönderilmesine karar verilmiş, bunun üzerine dosya Dairemiz esasına kaydedilmiştir.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
1-.Davalı İdarenin Ehliyet İtirazının İncelenmesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde, iptal davaları, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar olarak tanımlanmıştır.
Dava konusu işlem, ülke çapındaki ücretli otoyol ve köprülerin tamamına yönelik bir düzenleme olup, dava konusu işlemle ücret tahsilatına ilişkin sistemsel bir değişiklik yapılmaktadır.
Davacının bir tüzel kişilik olarak mülkiyetinde bulunan veya kiraladığı araçlarla dava konusu işlemin kapsadığı ücretli otoyol ve köprüleri kullandığı muhakkak olduğundan, dava konusu işlemin iptalini istemekte subjektif dava açma ehliyetinin bulunduğu ve davalı idarenin davanın ehliyet yönünden reddi gerektiğine ilişkin itirazının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
2-.Davalı İdarenin Süre İtirazının İncelenmesi
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinin 1. fıkrasında, dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda altmış gün olduğu; 4. fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı hüküm altına alınmıştır.
Uyuşmazlık konusu olayda, dava konusu basın duyurusunun 14/02/2022 tarihli olduğu, davacı tarafından dava konusu işlemin duyurulmasından itibaren altmış günlük yasal dava açma süresi içerisinde olacak şekilde 11/03/2022 tarihinde davanın açıldığı görülmekte olup, davalı idarenin davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazının yerinde olmadığı sonucuna varılmıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun'un;
"Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde,
"(1) Bu Kanunun uygulanmasında; ...
b) Bakanlık: Ulaştırma Bakanlığını, ...
c) Bakım, onarım ve işletme tesisi: Karayolu ile ilgili bakım, onarım ve işletme işlerinin yapılması amacıyla oluşturulan yapı ve tesisleri,
d) Devlet yolları: Belediyeler veya diğer kurumların sorumluluğunda bulunan yollar dışında kalan ve transit trafiği, illere, limanlara, tersanelere, hava alanlarına, demiryolu istasyonlarına, sınır kapılarına kesintisiz olarak ulaştıran ana karayollarını,
e) Erişme kontrolü: Transit trafiğe tahsis edilen karayollarında, yaya, hayvan ve motorsuz taşıt ve araçların girmesinin engellenerek, ancak izin verilen motorlu taşıtların yararlandırıldığı, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasak olduğu, trafiğin özel bir kontrole tâbi tutulmasına ilişkin uygulamayı, ...
g) Genel Müdürlük: Karayolları Genel Müdürlüğünü, ...
h) İl yolları: Belediyeler veya diğer kurumların sorumluluğunda bulunan yollar dışında kalan, illeri birbirine, Devlet yollarına, limanlara, tersanelere, demiryolu istasyonlarına, hava alanlarına ve kamu ihti-yacının gerektirdiği diğer yerlere bağlayan ve bir il sınırı içinde başlayıp biten karayollarını, …
i) Karayolu: Trafik akışına imkân sağlamak üzere kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeritleri, köprüler, tüneller, her türlü sanat yapıları, koruma yapıları ve diğer alanları, …
k) Otoyol: Yüksek standartlara sahip, trafik seyrinde asgari hız sınırlaması uygulanan, seyahat hızı yüksek ve üzerinde erişme kontrolünün uygulandığı karayolunu, ...
ifade eder." hükmü;
"Görev ve sorumluluk alanındaki yol ağları" başlıklı 13. maddesinde,
" (1) Genel Müdürlüğün görev ve sorumluluk alanında bulunan karayolları; otoyollar, Devlet yolları ve il yolları olmak üzere üç sınıfa ayrılır. … " hükmü yer almıştır.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin "Karayolları Genel Müdürlüğü" başlıklı Onyedinci Bölümünde Karayolları Genel Müdürlüğü'nün kuruluş ve görevlerine ilişkin düzenlemeler yapılmış;
"Amaç ve kapsam" başlıklı 208. maddesinde,
"(1) Bu Bölümün amacı; karayolları ağının ulaştırma ana planı, stratejik plan ve programlar çerçevesinde ilgili diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği içinde ulusal düzeyde geliştirilerek yaygınlaştırılmasına; karayolları ve karayollarıyla ilgili altyapı ile diğer yatırım ve hizmetlerin, ekonomik ve sosyal gelişmenin gereklerine uygun, diğer ulaşım sistemleri ile uyumlu, güvenli ve çevreye duyarlı bir şekilde yapılması ve/veya yaptırılması ve Karayolları Genel Müdürlüğünün çalışma usul ve esasları ile teşkilat ve görevlerine ilişkin hükümleri düzenlemektir." hükmüne;
"Görev ve yetkiler" başlıklı 211. maddesinde,
"(1) Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri şunlardır:
a) Otoyol, Devlet ve il yolları ağına giren karayolları güzergâhları ile bunların değişikliklerine ilişkin planları hazırlamak veya hazırlatmak.
b) Hazırlayacağı programlar uyarınca karayollarını yapmak, yaptırmak, emniyetle kullanılmalarını sağlayacak şekilde sürekli bakım altında bulundurmak, bakımını yaptırmak, onarmak, onarımını yaptırmak, işletmek, işlettirmek. ...
ç) Otoyollar ve bunların üzerinde bulunan bakım ve işletme tesisleri ile hizmet tesislerinin, diğer mal ve hizmet üretim birimleri ile varlıklarının yapımını ve/veya bakım ve onarımını ve/veya işletmesini yapmak veya yaptırmak ve denetlemek. ...
ı) Bu Bölümde verilen görevlerin yapılabilmesi için lüzumlu her türlü araç gereç, taşıt ve makineler ile donatımlarını, bunların işletilmesi ve onarılması için gerekli olan uygun malzemeyi seçmek, temin etmek, gerektiğinde imal etmek veya ettirmek, depolamak, onarmak, gerekli ambar, atölye ve tesisleri donatmak, işletmek veya işlettirmek. ...
o) Görev alanına giren konularda mevzuatla verilen diğer işleri yapmak veya yaptırmak." hükmüne;
"Hizmet birimleri" başlıklı 214. maddesinde,
"(1) Genel Müdürlüğün merkez teşkilatı aşağıdaki hizmet birimlerinden oluşur: …
e) İşletmeler Dairesi Başkanlığı. ...
(2) Hizmet birimlerinin görevleri yönetmelikle düzenlenir." hükmüne;
"Ortak Hükümler" başlıklı Ellisekizinci Bölümünde yer alan "Düzenleme yetkisi" başlıklı 796. maddesinde,
"(1) Bağlı, ilgili, ilişkili ve diğer kurum ve kuruluşları, görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idarî düzenlemeler yapabilir." hükmüne yer verilmiştir.
22/10/2021 tarih ve 31636 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Karayolları Genel Müdürlüğü Görev, Yetki ve Sorumluluk Yönetmeliğinin "İşletmeler Dairesi Başkanlığı" başlıklı 15. maddesinde,
"(1) İşletmeler Dairesi Başkanlığının görevleri şunlardır: …
e) Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletilen otoyollarda;
1) Otoyolu ve üzerinde bulunan köprü, tünel ve bunlara ait işletme merkezleri ve benzeri tesislerin ilgili mevzuat çerçevesinde bakım ve işletmesi ile ilgili yapılan/yaptırılan tüm iş ve işlemleri yürütmek ve denetlemek, ...
g) Kamu finansmanı ile yapılan/yapılması planlanan ücretli karayollarında ücret toplama sistemleri kurulumu, bakımı ve işletmesini yapmak/yaptırmak.
ğ) Kamu Özel İş birliği modeli kapsamında yapılan/yapılması planlanan ücretli karayollarında ücret toplama sistemleri kurdurmak, bakım ve işletmesini denetlemek.
h) Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletilen ücretli karayollarında ücretlendirme, para toplama ve buna bağlı iş ve işlemleri yapmak/yaptırmak. ...." düzenlemesi yer almaktadır.
14/05/2012 tarih ve 28292 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Karayolları Genel Müdürlüğünün Sorumluluğu Altında Bulunan Otoyollar ile Erişme Kontrolünün Uygulandığı Karayollarında Geçiş Ücretlerinin Belirlenmesi ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin;
"Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde,
"(1) Bu Yönetmelikte geçen; ...
b) Ana Kontrol Merkezi: Geçiş sistemlerine ilişkin verilerin toplandığı aynı zamanda da banka kontrol merkezleri ile bağlantılı merkezi,
c) Bakan: Ulaştırma ve Altyapı Bakanını, ...
d) Geçiş ücreti: Ücretli karayolunu kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti,
e) Geçiş ücreti toplama sistemleri: Otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı geçişi ücretli olan karayollarında ücret toplama amacıyla kurulan sistemleri,
f) Genel Müdür: Karayolları Genel Müdürünü,
...
ğ) Hesap: Araç plakası bildirilerek Kartlı Geçiş Sistemi, Otomatik Geçiş Sistemi, Hızlı Geçiş Sistemi veya İdarece kullanımı uygun görülen diğer geçiş ücreti toplama sistemlerine bağlı olarak geçiş ücretini toplamaya yetkili katılım bankaları veya bankalarda açtırılacak hesabı, …
i) Kartlı Geçiş Sistemi: Temassız akıllı kartın gişe sahasında bulunan okuyucu/yazıcı birimle elektro-manyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin karttan veya banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini,
j) Köprü geçiş ücreti: Köprüleri kullanmanın karşılığı olarak kullanıcı tarafından ödenmesi gereken ücreti,
k) Köprüler: İdarenin sorumluluğunda işletilen köprüleri,
l) Otomatik Geçiş Sistemi: Araç içerisinde bulunan araç içi ünitenin (elektronik etiketin) gişe sahasında bulunan antenler ile elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini, …
p) Ücretli karayolu: İdarenin sorumluluğunda işletilen ve geçiş ücreti uygulanan karayolu kesimlerini, …
s) Hızlı Geçiş Sistemi: Araç içerisinde bulunan araç içi etiketin (pasif etiketin) gişe sahasında bulunan antenler ile elektromanyetik dalga kullanarak haberleşmesi sonucu geçiş ücretinin banka hesabından otomatik olarak düşülmesini sağlayan operatörsüz geçiş ücreti toplama sistemini,
ifade eder." kuralına;
"Geçiş ücreti sistemlerinin kullanımı" başlıklı 10. maddesinde,
"(1) Geçiş ücreti toplama sistemleri İdare tarafından belirlenir.
(2) Sürücü, İdare tarafından kurulmuş sistemlerde kendisinin kullandığı ödeme sistemine ait giriş ve çıkışta bulunan şeritleri, kurallara uygun olarak kullanmak zorundadır. Bu şeritlerin dışındaki çıkış şeritlerinden geçiş yapılması halinde cezalı geçiş ücreti tahakkuk ettirilir.
(3) Sürücüden kaynaklanan nedenlerle giriş veya çıkış bilgisinin olmadığı durumlarda en uzak mesafe ücreti uygulanır. Bu uygulamaya itiraz, geçişten itibaren 45 gün içinde Ana Kontrol Merkezine yapılabilir.
(4) Geçişi ücretli yoldan çıkış, giriş saatinden 12 saatten sonra yapılırsa, en uzun mesafe geçiş ücreti uygulanır.
(5) Geçişi ücretli karayolunda aynı noktadan giriş-çıkış yapılması (U dönüşü) durumunda en uzun mesafe geçiş ücreti uygulanır.
(6) İdarece, dağıtımı ve kredi yüklemesi yapılan kartlardan, yapılan masrafların karşılığı olarak İdare tarafından belirlenen miktarda işlem bedeli alınır." kuralına yer verilmiştir.
Hukuki Değerlendirme:
6001 sayılı Kanun ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin ve bu mevzuata dayanılarak hazırlanan yönetmeliklerin yukarıda aktarılan hükümlerinin incelenmesinden; davalı idarenin görev ve sorumluluk alanında bulunan geçişi ücretli olan otoyol ve köprülerin yapım, bakım, onarım, işletmesini yapma veya yaptırtma, buralarda ücret toplama sistemlerini belirleme, kurma, kurdurma, bunların bakım ve işletmesini yapma, yaptırma, denetleme yetkisinin; karayolları ve karayollarıyla ilgili altyapı ile diğer yatırım ve hizmetlerin, ekonomik ve sosyal gelişmenin gereklerine uygun, diğer ulaşım sistemleri ile uyumlu, güvenli ve çevreye duyarlı bir şekilde yapılması ve/veya yaptırılması amacıyla kurulan Karayolları Genel Müdürlüğüne ait olduğu anlaşılmaktadır.
Buna göre, öncelikle, dayanağı mevzuatta verilen açık yetki uyarınca Karayolları Genel Müdürlüğü'nce tesis edilen dava konusu işlemde yetki ve şekil bakımından hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Diğer taraftan; geçişi ücretli olan otoyol ve köprülerde ücret toplama işlemlerinin, 1999 yılında devreye alınan Otomatik Geçiş Sistemi (OGS) ile 2012 yılında devreye alınan Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) olmak üzere iki ayrı sistemle gerçekleştirilmesi nedeniyle ortaya çıkan sorunları gidermek, karmaşık yapının sadeleşmesini ve standartlaşmayı sağlamak, güncel teknolojilere uyumu yakalamak, kamu gelirinin tahsilini kolaylaştırmak, verimliliği artırmak gibi amaçlarla tesis edilen dava konusu işlemde hukuka, kamu yararına ve ulaşım hizmetlerinin gereklerine aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmış; dolayısıyla dava konusu düzenleme, sebep, konu ve maksat yönlerinden de hukuka uygun görülmüştür.
Her ne kadar davacı tarafından, OGS'nin kaldırılarak tümüyle HGS kullanımına geçilmesinin kamu yararı ile hizmet gereklerine aykırı olduğu gibi tüketicinin seçme özgürlüğünü ortadan kaldırarak Anayasa'nın 172. maddesiyle Devlete yüklenen tüketiciyi koruma ödevini de ihlal ettiği ileri sürülmekte ise de; yukarıda da belirtildiği üzere, mevzuat uyarınca geçiş ücreti toplama sistemlerini belirlemeye yetkili olan davalı idarenin, ikili sistemin sakıncalarının giderilmesi amacıyla faaliyette bulunan iki farklı ücret toplama sisteminden teknoloji, verimlilik, maliyet, abone sayısı gibi kamu yararını ve hizmet gereklerini gözeten unsurları dikkate alarak HGS'yi tercih ettiği, ayrıca davalı idarece yapılan basın duyurusunda belirtildiği üzere, herhangi bir mağduriyet yaşamamaları için, OGS etiketi olan araç sahiplerine OGS cihazının alındığı banka tarafından ücretsiz olarak HGS etiketi verileceği ve hesaplarının HGS hesabına dönüştürüleceği, dolayısıyla tüketicilerin hak ve menfaatlerinin de korunduğu anlaşıldığından, davacı iddiasına itibar edilmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 25/09/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.