T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/4995
Karar No : 2025/3998
DAVACI : ... Federasyonu
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_ÖZETİ : 03/09/2013 tarihli ve 28754 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Taksimetre Muayene Yönetmeliği'nin, 28/05/2022 tarihli ve 31849 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değişik/ek;
a) 7/A maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin, (c) bendinde yer alan "(a) ve" ibaresinin,
b).7/A maddesinin 4. fıkrasının,
c).7/A maddesinin 5. ve 7. fıkralarında yer alan "Üretici veya ..." ibareleri ile 6. ve 8. fıkralarında yer alan "... üretici veya ..." ibarelerinin,
ç).9. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Taksimetrenin periyodik muayene geçerlilik süresi bir yıldır." cümlesinin,
iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : Yönetmeliğin 7/A maddesinde yer alan iptal istemine konu düzenlemeler ile ilgili olarak; Türkiye’de taksimetre üreten 7 firmadan sadece 2 tanesinin uzaktan tarife yükleme özelliğine sahip taksimetre ürettiği, taksimetre yükleme işlemleriyle ilgili yazılımların sadece üretici firmalarda olduğu ve bu yazılımları fahiş fiyatlarla tamir ve ayar servislerine verdikleri, uzaktan tarife yükleme işinin üretici firmaların tekeline verilmesine ilişkin dava konusu düzenleme sonrasında fiyatların daha da artacağı, uzaktan tarife yükleme işlemlerinin olası siber saldırılara açık olduğu, bu durum gözetilerek AB ülkelerinde uzaktan tarife yüklenmesine izin verilmediği, tekelleşme ve siber saldırılara mahal vermemek adına yapılması gereken düzenlemenin, uzaktan tarife yüklenmesine izin verilmeyerek, yazılım yükleme işinin üreticilerden alınarak Bakanlığa verilmesi ve Bakanlığın belirleyeceği makul bir ücret kapsamında tamir ve ayar servislerince yapılması olduğu, Yönetmeliğin 9. maddedeki iptal istemine konu düzenleme ile ilgili olarak; daha önce 3 yıl olarak belirlenen taksimetre periyodik muayene süresinin, anılan düzenleme ile birlikte 1 yıla indirildiği, 3516 sayılı Ölçü ve Ayarlar Kanunu'nun 9. maddesinin 2. fıkrası uyarınca düzenlenen Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği'nde naklimetre ve hububat muayene aletlerinin periyodik muayenelerinin 2 yılda bir yapılmasının öngörüldüğü, buna rağmen dava konusu düzenleme ile taksimetrelerin periyodik muayenelerinin 1 yıla düşürüldüğü, AB müktesabatında da taksimetrelerin muayene süresinin 2 yıl olduğu, periyodik muayene süresinin 3 yıl olarak uygulandığı süreçte herhangi bir sorun yaşanmadığı, dava konusu düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ_SAVUNMASI : Usul yönünden, davanın süresinde açılıp açılmadığının resen tetkiki ile açılmadığının tespiti halinde bu nedenle davanın reddine karar verilmesi gerektiği; esas yönünden, Yönetmeliğin 7/A maddesindeki iptal istemine konu düzenlemeler ile ilgili iddialara yönelik olarak; taksimetrelerin muayenesi, ayarlanması ve damgalanmasının, 3516 sayılı Ölçüler ve Ayarlar Kanunu'na göre yapıldığı, anılan Kanun'un 9. maddesine göre de dava konusu Yönetmeliğin tesis edildiği, taksimetrelerin piyasaya arzının 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu ve bu Kanun gereği AB mevzuatıyla uyumlaştırılan Ölçü Aletleri Yönetmeliği'ne uygun şekilde yürütüldüğü, taksimetrelere tarife yükleme işlemlerinin üreticinin tasarımına bağlı olarak, kablo, flash bellek kumanda veya bilgisayara bağlanmak suretiyle yahut uzaktan veri iletim tekniğiyle yapılabildiği, yeni düzenleme ile tarife yükleme işlemleri uzaktan üretici firma tarafından yüklenebileceği gibi, idarelerince belirlenen servis noktalarında da yapılabildiği, akaryakıt fiyatlarındaki değişikliklerle paralel olarak taksimetre tarifelerinde değişikliğe gidildiği hallerde, özellikle taksi sayısının fazla olduğu illerde, servis noktalarında ciddi yoğunluk olması nedeniyle uzaktan tarife yüklenebilmesi imkanının da getirildiği, üreticiler tarafından uzaktan tarife yükleme imkanı getirilmeden evvel de servisler tarafından fahiş fiyatlar alınması nedeniyle idarelerine çokça şikayet geldiği, fiyatların Bakanlıkça belirlenmesine yönelik 3516 sayılı Ölçüler ve Ayarlar Kanunu'na madde ekleme hazırlıklarına başlandığı, bu bağlamda, uzaktan tarife imkanın getirilmesinin fiyatların artmasına etkisinin bulunmadığı, uzaktan tarife yükleme imkanı ile taksici esnafının günlerce sıra beklemesinin önüne geçilmeye çalışıldığı, siber saldırı riskinin sadece uzaktan tarife yüklenmesinde olmadığı, internet üzerinden gerçekleştirilen tüm işlemler bakımından bu riskin söz konusu olabileceği, Ölçü Aletleri Yönetmeliği'nin (2014/32/AB) yazılım uygulama rehberi olan ve WELMEC tarafından yayımlanan WG 7.2 dökümanında ölçü aletlerinin uzaktan güncellenmesi esaslarına yer verildiği, alternatif ve rekabet oluşturan bir ürünün tekelleşme oluşturacağından söz edilemeyeceği, 9. maddedeki iptal istemine konu düzenleme ile ilgili iddialara yönelik olarak; Ölçü ve Ölçü Aletleri Yönetmeliği'nde taksimetreye ilişkin düzenlemelerin 12/12/2013 tarihinde ilga edildiği ve Taksimetre Muayene Yönetmeliği'nin yürürlüğe girdiği, önceki düzenlemede muayene süresi 3 yıl olarak belirlenmişse de, her tarife değişikliği üzerine 20 gün içinde muayeneye girilmesi gerektiğinin de düzenlendiği, son 2 yıla kadar her yıl asgari 1 defa tarife güncellemesi yapıldığı ve buna bağlı olarak yılda bir kere muayeneye girildiği halde, 2022 yılının ilk 9 ayında iki kez tarife güncellemesi yapıldığı ve eski düzenlemeye göre 2 defa muayeneye girildiği, yeni getirilen düzenleme ile yılda 1 kez muayeneye girilmesinin esasen taksici esnafının lehine olduğu, AB üyesi ülkelerde periyodik muayene süresinin her ülkenin ulusal mevzuatıyla belirlendiği, 2 yıllık standart bir süre belirlenmediği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca hazırlanan Tetkik Hakiminin raporu ve sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra, dava dilekçesi öncelikle 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi yönünden incelenerek gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
03/09/2013 tarihli ve 28754 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Taksimetre Muayene Yönetmeliği'nde, 28/05/2022 tarihli ve 31849 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değişiklik ve eklemeler yapılması üzerine bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, iptal davalarının idari işlemler hakkında yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılacağı belirtildikten sonra ilk inceleme konularının belirlendiği; 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendinde, dilekçenin ehliyet yönünden inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise, bu hususta Kanun'a aykırılık görülmesi halinde davanın reddedileceği hükme bağlanmıştır.
5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; esnaf ve sanatkarlar ile bunların yanlarında çalışanların mesleki ve teknik ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlerine uygun olarak gelişmelerini ve mesleki eğitimlerini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumak ve bu maksatla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğindeki esnaf ve sanatkarlar odaları ile bu odaların üst kuruluşu olan birlik, federasyon ve Konfederasyonun çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir."; "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Esnaf ve sanatkar: İster gezici ister sabit bir mekanda bulunsun, Esnaf ve Sanatkar ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkar meslek kollarına dahil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedeni çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri, ...
d) Oda: Esnaf ve sanatkarların kuracakları ihtisas ve karma esnaf ve sanatkarlar odalarını,
e) İhtisas odası: Aynı meslekte faaliyette bulunan esnaf ve sanatkarların bir araya gelerek il merkezlerinde veya ilçelerde kurmuş oldukları esnaf ve sanatkarlar odalarını,
f) Karma oda: İhtisas odası kurabilecek sayıya ulaşamayan değişik mesleklerdeki esnaf ve sanatkarların bir araya gelerek kuracakları odaları,
g) Şube: Birlik tarafından oda kurulamayan ilçelerde açılacak ve buradaki esnaf ve sanatkarların işlemlerini yürütecek hizmet birimlerini, ...
ı) Birlik: Aynı ilde kurulan esnaf ve sanatkarlar odalarının, aralarındaki dayanışmayı temin etmek ve bu odaların il genelinde işbirliği ve ahenk içerisinde çalışmalarını ve gelişmelerini sağlamak ve o ilin esnaf ve sanatkarlarını temsil etmek amacıyla il merkezlerinde kuracakları esnaf ve sanatkarlar odaları birliklerini,
j) Federasyon: Aynı meslek dalında kurulan esnaf ve sanatkarlar odalarının, üyelerinin mesleki yönden ihtiyaçlarını karşılamak, çalışmalarını ve gelişmelerini ülke genelinde işbirliği ve ahenk içerisinde yapabilmelerini sağlamak amacıyla, kuracakları esnaf ve sanatkarlar federasyonlarını,
k) Konfederasyon: Esnaf ve sanatkarlar odaları, birlikleri ve federasyonları arasında birliği temin, gelişme ve ilerlemeyi sağlamak ve genel olarak esnaf ve sanatkarların çalışmalarını mesleki yönden ve kamu yararına uygun olacak şekilde düzenlemek ve bu hususta gerekli görülecek her türlü tedbiri almak ve teşebbüste bulunmak, mesleki eğitimlerini geliştirmek, esnaf ve sanatkarları yurt çapında ve uluslararası düzeyde temsil etmek, sorunlarının çözümü için ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar nezdinde gerekli girişimlerde bulunmak, ulusal ekonomideki gelişmelere paralel olarak lüzumlu görülecek mesleki tedbirleri almak ve Bakanlık tarafından esnaf ve sanatkarlarla ilgili verilecek görevleri yapmak üzere kurulan Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonunu,
l) Esnaf ve sanatkarlar meslek kuruluşları: Oda, birlik, federasyon ve Konfederasyonu, ifade eder."; "Odaların kuruluşu" başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasında, "Odalar, oda kurulmak istenen yerde çalışmakta olan sanat, hizmet ve meslek sahipleri ile esnaftan en az beşyüz kişinin isteği ve Bakanlık izni ile kurulur."; "Odaya kayıt" başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında, "Oda kuruluş yeter sayısına ulaşılamadığı için oda kurulması mümkün olmayan yerlerdeki esnaf ve sanatkarların kayıtları birlik marifetiyle tutulabilir. Esnaf ve sanatkarlara odalarca verilen hizmetler, ilçelerde şube açmak suretiyle birlik tarafından verilebilir."; "Oda yönetim kurulunun görev ve yetkileri" başlıklı 11. maddesinde, "Oda yönetim kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: ... f) Oda üyelerinin çalışma konularına giren hususlarda haklarını korumak için resmi ve özel kuruluşlar nezdinde girişimlerde bulunmak, üyelerinin mesleki menfaatlerini ilgilendiren konularda, adli ve idari yargı mercileri önünde oda başkanı marifetiyle odayı temsil etmek..."; "Federasyonun kuruluşu" başlıklı 26. maddesinin 1. fıkrasında, "Federasyon kurulabilmesi için ülke genelinde aynı meslek dalında kurulmuş olan odaların %60'ının genel kurullarının federasyon kurulması yönünde karar almaları ve kurucu oda adedinin 40'dan az olmaması şarttır."; "Federasyon yönetim kurulunun görev ve yetkileri" başlıklı 30. maddesinde, "Federasyon yönetim kurulunun görev ve yetkileri şunlardır: ... f) Üyesi olan odalar ve mensuplarının mesleki bilgi ve eğitim çalışmalarını temin etmek, resmi ve özel merciler nezdinde gerekli girişim ve temaslarda bulunmak, mensuplarının genel mesleki menfaatlerini ilgilendiren konularda adli ve idari yargı mercileri önünde federasyon başkanı marifetiyle federasyonu temsil etmek..." hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İptal davasının subjektif ehliyet koşulu olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru, güncel bir menfaat ilişkisi olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat ilişkisinin varlığı ve sınırları her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir.
İptal davaları, idarenin hukuka uygun davranmasını sağlayan en önemli denetim araçlarından olmakla birlikte, her idari işleme karşı herkes tarafından iptal davası açılmasının idari işlemlerde istikrarsızlığa neden olmaması ve idarenin işleyişinin bu yüzden olumsuz etkilenmemesi için, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunmasını öngören yasakoyucu, iptal davaları için "menfaat ihlali"ni, subjektif ehliyet koşulu olarak getirmiştir.
İptal davasının içtihat ve doktrinde belirlenen hukuki nitelikleri göz önüne alındığında, idare hukuku alanında tek yanlı irade açıklamasıyla kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte tesis edilen işlemlerin; ancak bu idari işlemle doğrudan meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilgisi kurulabilenler tarafından iptal davasına konu edilebileceğinin kabulü zorunludur. Aksi hâlde, her idari işlemle dolaylı da olsa bir menfaat ilgisi kurulmak suretiyle dava açılmasını kabul etmek, dava konusu edilecek işlem ile dava açacak kişi arasında belli ölçüler içinde menfaat ilişkisi bulunması şartının ihlali sonucunu doğuracaktır.
Tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğindeki esnaf ve sanatkarlar odaları ile bu odaların üst kuruluşu olan birlik, federasyon ve konfederasyonun çalışma usul ve esaslarını düzenleyen 5362 sayılı Kanun hükümlerinden, anılan kuruluşlar kademelendirilerek organlarının görev ve yetkilerinin ayrı ayrı belirlendiği, odaların kurulabilmesi için, oda kurulmak istenen yerde çalışmakta olan sanat, hizmet ve meslek sahipleri ile esnaftan en az beş yüz kişinin isteğinin gerektiği, oda kuruluş yeter sayısına ulaşılamadığı için oda kurulması mümkün olmayan yerlerdeki esnaf ve sanatkarların kayıtlarının birlik marifetiyle tutulabileceği, esnaf ve sanatkarlara odalarca verilen hizmetlerin, ilçelerde şube açmak suretiyle birlik tarafından verilebileceği, odaların görev ve yetkilerinden birinin, üyelerinin mesleki menfaatlerini ilgilendiren konularda dava açmak olduğu, federasyonun kurulabilmesi için, ülke genelinde aynı meslek dalında kurulmuş olan odaların %60'ının genel kurullarının federasyon kurulması yönünde karar almaları ve kurucu oda adedinin 40'tan az olmamasının şart olduğu, federasyonun görev ve yetkilerinden birinin de, mensuplarının genel mesleki menfaatlerini ilgilendiren konularda dava açmak olduğu anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta, davacı Federasyonun, federasyon amaçlarına uygun olarak 5362 sayılı Kanun uyarınca kurulan odaların üyeliği ile kurulduğu, taksilere takılan taksimetrelerin muayenelerine ilişkin olan dava konusu düzenlemeler ile ilgili olarak, hakları ihlal edilmiş kişiler ile bu kişilerin üyesi olduğu odalar veya oda kurulması mümkün olmayan yerlerde kayıtları birlik marifetiyle tutulan kişiler bakımından birlikler tarafından dava açılabileceğinde kuşku bulunmadığı, ancak odaların bir araya gelerek oluşturduğu davacı Federasyonun, doğrudan kendi tüzel kişiliğine veya kendi üyesi tüm odalara uygulanma olanağı bulunmayan dava konusu düzenlemelerin iptalini istemekte bir menfaatinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davacı Federasyonun dava açma ehliyeti bulunmaması nedeniyle uyuşmazlığın esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (c) bendi ve 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi uyarınca davanın EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2- Aşağıda ayrıntısı gösterilen ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
3- Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4- Kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 23/09/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.