T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/6655
Karar No : 2025/1622
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- Kendi adına asaleten ... ve
...'e valeyeten ...
2-...
3- ...
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : 1. Hukuk Müşaviri Yrd. V. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:2..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, 31/08/2016 tarihinde Hakkâri-Çukurca istikametindeki karakola askeri malzeme taşıyan ... plakalı araçta bulunan yakınları ...'in bölücü terör örgütü mensupları tarafından yola tuzaklanan mayın ve el yapımı patlayıcının patlaması sonucu yaşamını yitirmesinde idarenin kusursuz sorumluluğunun bulunduğundan bahisle olay nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık eş ... için 500,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi, anne ..., baba ... ve çocuklar ... ile ... için ayrı ayrı 500,00'er TL maddi ve 50.000,00'er TL manevi olmak üzere toplam 2.500,00 TL maddi ve 300.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesi'nin ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararıyla; olayla ilgili olarak öncesinde alınmış herhangi bir ihbar ve istihbaratın bulunmadığının anlaşıldığı, dolayısıyla idarenin kusurlu veya kusursuz sorumluluğunu gerektirecek bir sebebin bulunmadığı, terör eylemi kapsamında ölüm olayının vuku bulduğu nazara alındığında talep edilen maddi tazminatın 5233 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümleri uyarınca idarece ödenmesi gerektiği, davacıların 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminat hakları saklı kalmak kaydıyla bunun dışında herhangi bir tazminata hükmedilmesine olanak bulunmadığı, ancak 5233 sayılı Kanun'un manevi zararların karşılanmasını da engellemeyen nitelikte bir yasa olması karşısında davacıların manevi zararlarının idarece sosyal risk ilkesi uyarınca tazmini gerektiği gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile dava konusu terör olayının meydana geliş şekli ve davacıların sosyo-ekonomik durumları dikkate alınarak davacıların her biri için ayrı ayrı 30.000,00'er TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacılara ödenmesine, davacıların maddi tazminat istemleri ile fazlaya ilişkin manevi tazminat istemlerinin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:... İdari Dava Dairesince; Danıştay Onuncu Dairesi'nin 08/11/2021 tarih ve E:2020/5176, K:2021/5333 sayılı kısmen bozma kararına uyularak tarafların istinaf başvurularının kısmen kabulü kısmen reddi ile maddi tazminat istemleri yönünden davanın kısmen kabulü kısmen reddi ile 33.620,30 TL maddi tazminatın uyuşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin kısmının ise reddine, manevi tazminat istemleri yönünden ise davanın kısmen kabulü kısmen reddi ile... ile ... için ayrı ayrı 50.000,00.-TL, eş ... için 75.000,00 TL olmak üzere toplam 175.000,00 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihi olan 24/10/2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idare tarafından davacılara ödenmesine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENLERİN_İDDİALARI : Davacılar tarafından, davacılar yakınları anne ve baba için talepleri gibi manevi tazminata hükmedilmesi gerektiği, hükmedilen tutarların düşük olduğu, davacılar ve davalı idare arasında 5233 sayılı Kanun uyarınca herhangi bir sulh anlaşmasının yapılmadığı, maddi tazminat istemleri yönünden gerçek zararlarının hesaplanarak tazmin edilmesi gerektiği, manevi tazminat istemleri yönünden ise talepleri doğrultusunda karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Davalı idare tarafından, olayın terör eylemi olduğu, uyuşmazlığın 5233 sayılı Kanun uyarınca çözümlenmesi gerektiği, 5233 sayılı Kanun'da manevi tazminatın düzenlenmediği, manevi tazminata faiz işletilemeyeceği, hükmedilen manevi tazminatın sebepsiz zenginleşme niteliğinde olduğu ileri sürülemektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmakta olup davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının kısmen onanması, kısmen düzeltilerek onanması, kısmen bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
31/08/2016 tarihinde Hakkâri ili, Çukurca ilçesi istikametindeki Üzümcü Karakoluna askeri malzeme taşıyan ...'in sevk ve idaresindeki ... plakalı araç, bölücü terör örgütü mensuplarının daha önceden menfez içine yerleştirdikleri el yapımı patlayıcıyı patlatmaları sonucu devrilmiş, devrilme sonrasında terör örgütü mensupları tarafından araca uzun namlulu silahlar ile ateş açılmış, araçta bulunan davacılar yakını ... vefat etmiş, aracın sürücüsü ve ...'in kardeşi olan ... ise yaralanmıştır.
Olayla ilgili olarak yürütülen soruşturma kapsamında Hakkari Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma numaralı dosyasında ''Silahlı Terör Örgütüne Üye Olma'', ''Devletin Birliğini ve Ülke Bütünlüğünü Bozma'' suçları ile diğer bazı suçlardan şüpheliler hakkında soruşturma yürütülmüş, ancak yeterli delil edilemediği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş, anılan kararda patlamayı PKK/KCK terör örgütü üyelerinin gerçekleştirdiği ifade edilmiştir.
Davacılar tarafından, 21/10/2016 tarihinde idare kayıtlarına giren dilekçe ile ...'in ölümü olayı ile ilgili olarak uğranılan zararlara karşılık maddi ve manevi tazminat ödenmesi istemiyle idareye başvuruda bulunulmuş, İçişleri Bakanlığınca 01/11/2011 tarihli yazı ile anılan başvuru gereğinin yerine getirilmesi amacıyla Hakkari Valiliğine gönderilmiş, aynı yazının bir örneğinin de davacılara gönderilmesi üzerine davacılar tarafından ...'in ölümü olayında idarenin kusursuz sorumluluğu bulunduğundan bahisle uğranılan zararların karşılanması istemiyle bakılan dava açılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) Bölge İdare Mahkemesi kararının, maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı ile davacılardan eş ...'in manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın belirtilen kısımları usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın anılan kısımlarının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
B) Bölge İdare Mahkemesi kararının, kabul edilen maddi tazminat miktarına işleyecek yasal faizin başlangıcı yönünden incelenmesi:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, temyiz incelemesi sonunda Danıştay'ın, kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onayacağı hükme bağlanmıştır.
Faiz; en basit biçimiyle, idarenin tazmin borcu bağlamında; kişilerin, idarenin eylem ve/veya işlemlerinden dolayı uğradıkları zararların giderilmesi istemiyle başvurmalarına karşın, idarenin zararı kendiliğinden ödemeyip, yargı kararıyla tazminata mahkûm edilmesi sonucunda, idarenin temerrüde düştüğü tarihten tazminatı ödediği tarihe kadar geçen süre için 3095 sayılı Kanuna göre hesaplanacak tutarı ifade etmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, uyuşmazlık bakımından ön karar başvurusunda bulunulduğu tarihteki haliyle 13. maddesinde, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği; bu isteklerinin kısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi içinde dava açılabileceği kuralı yer almaktadır.
İdari işlem ve eylemlerden dolayı uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan davalarda, uygulanacak yasal faizin başlangıç tarihi olarak idareye başvuru tarihinin, dava dilekçesinde yasal faizin başlangıç tarihine ilişkin bir istemde bulunulmaması halinde ise dava tarihinin esas alınması Danıştay içtihatlarında genel kabul görmüş ve istikrar kazanmıştır.
Bakılan davada, Bölge İdare Mahkemesince, hükmedilen maddi tazminata, uyuşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren yasal faiz işletilmesine hükmedildiği görülmüştür.
Buna göre, davacılar tarafından dava dilekçesinde yasal faizin başlangıç tarihi yönünden olayın gerçekleştiği tarihten itibaren talepte bulunulduğundan, hükmedilen maddi tazminata Danıştay'ın yerleşik içtihatları gereği idareye başvuru tarihi olan 24/10/2016 tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi gerektiği açıktır.
Bu itibarla, temyize konu kararın hüküm fıkrasının 6 numaralı bendinde yer alan " uyuşmazlık tutanağının düzenlendiği tarihten" ibaresinin; "idareye yapılan başvuru tarihi olan 24/10/2016 tarihinden" şeklinde düzeltilmesi gerekmektedir.
C) Bölge İdare Mahkemesi kararının, davacılardan çocuklar ... ve ...'in manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmı ile kabul edilen ve ret edilen manevi tazminat tutarları üzerinden hükmedilen vekalet ücretine ilişkin kısmının incelenmesi:
Davacılardan çocuklar ... ve ...'in manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmı yönünden:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendinde "Aynı davanın, daha önceden kesin hükme bağlanmamış olması" hükmüne yer verilmek suretiyle "kesin hüküm" hallerinin bulunmaması doğrudan dava açma şartları arasında sayılmış, Kanunun 115. maddesinde; mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır.
Dava dosyasının incelenmesinden, 31/08/2016 tarihinde Hakkâri-Çukurca istikametindeki karakola askeri malzeme taşıyan ... plakalı araçta bulunan yakınları ...'in bölücü terör örgütü mensupları tarafından yola tuzaklanan mayın ve el yapımı patlayıcının patlaması sonucu yaşamını yitirmesinde idarenin kusursuz sorumluluğunun bulunduğundan bahisle olay nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zarara karşılık eş ... için 500,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi, anne ..., baba ... ve çocuklar ... ile ... için ayrı ayrı 500,00'er TL maddi ve 50.000,00'er TL manevi olmak üzere toplam 2.500,00 TL maddi ve 300.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Temyiz incelemesine konu kararın hüküm fıkrasının 4 numaralı bendinde, ... ile ... için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminat isteminin kabulüne karar verilmiş ise de; ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi'nin...tarih ve E:..., K:...sayılı kararı ile ...'in çocukları ... ile ... için ayrı ayrı 50.000 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte adı geçen davacılara ödenmesi yönünde karar verildiği, kararın bu kısmının Dairemizin 08/11/2021 tarih ve E:2020/5176, K:2021/5333 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiş olduğu anlaşılmıştır.
Bu durumda, ... ile ... yönünden manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin verilen kararın kesinleşmiş olması nedeniyle bu davacılar yönünden hüküm fıkrasında yeniden karar verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Kabul edilen ve red edilen manevi tazminat tutarları üzerinden hükmedilen vekalet ücretine ilişkin kısmı yönünden:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinde, bu Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler ile elektronik işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılama giderlerinin kapsamı" başlıklı 323. maddesinde, vekille takip edilen davalarda Kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti yargılama giderleri arasında sayılmış; 332. maddesinde, yargılama giderlerine, mahkemece kendiliğinden hükmedileceği yönünde düzenleme yapılmış; 326. maddesinde ise, yargılama giderlerinin aleyhine hüküm verilen taraftan alınmasına karar verileceği, davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa, mahkemenin yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştıracağı kuralı getirilmiştir.
Ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun “Avukatlık ücreti” başlıklı 164. maddesinin 1. fıkrasında; avukatlık ücretinin, avukatın hukuki yardımının karşılığı olan meblağı veya değeri ifade ettiği hükme bağlanmış, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin "Avukatlık ücretinin kapsadığı işler" başlıklı 2. maddesinde de Tarifede yazılı avukatlık ücretinin kesin hüküm elde edilinceye kadar olan dava, iş ve işlemlerin ücretinin karşılığı olduğu belirtilmiştir.
Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla manevi tazminat taleplerinin kısmen kabulüne kısmen reddine karar verildiği, hüküm fıkrasının 8/c bendinde Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hükümlerine göre; hükmedilen 175.000,00.-TL manevi tazminat miktarı üzerinden hesaplanan 20.575,00.-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacılara verilmesine, reddedilen manevi tazminat için 15.825,00.-TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine şeklinde hüküm tesis edildiği görülmüştür.
Dava konusu olay nedeniyle uğranıldığı ileri sürülen zararlara karşılık eş ... için 100.000 TL manevi, anne ..., baba ... ve çocuklar ... ile ... için ayrı ayrı 50.000 TL manevi olmak üzere toplam 300.000 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle dava açılmış, yapılan yargılama neticesinde eş ... için 75.000 TL manevi, anne ... için 30.000 TL, baba ... İÇİN 30.000 TL ve çocuklar ... için 50.000 TL ile ... için 50.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 235.000 TL manevi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte davacılara ödenmesine, 65.000 TL manevi tazminatın ise reddine karar verildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, manevi tazminat istemlerinin 235.000 TL'lik kısmının kabulüne, 65.000 TL'lik kısmının ise reddine karar verildiği dikkate alınarak hükmedilecek vekalet ücretlerinin de bu tutarlar üzerinden belirlenmesi gerekmekte olup bu yönden hatalı hüküm kurulmasında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
1. Tarafların temyiz istemlerinin KISMEN KABULÜNE, KISMEN REDDİNE,
2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının;
A) Maddi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı ile davacılardan eş ...'in manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı yönünden ONANMASINA,
B) Kabul edilen maddi tazminat miktarına işleyecek yasal faizin başlangıcına ilişkin kısmı yönünden yukarıda belirtilen şekilde DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
C) Davacılardan çocuklar ... ve ...'in manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne ilişkin kısmı ile kabul edilen ve red edilen manevi tazminat tutarları üzerinden hükmedilen vekalet ücretine ilişkin kısmı yönünden BOZULMASINA,
3. Bozulan kısımlar hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 13/03/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.