T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/8427
Karar No : 2025/6984
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Valiliği / ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR): 1- ... 2- ... 3- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve müştereken malik oldukları ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın "tarımsal niteliği korunacak alan" vasfından çıkarılarak "arsa" vasfının devamına karar verilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin Adana Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün ... tarih ve E-... sayılı işleminin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu taşınmazın 19/07/2005 tarihinde yürürlükte olan 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planlarda "Konut Alanı" olarak belirlendiği, arsa vasfında olduğu, bu tarihte yürürlükte olan planlara yönelik olarak yargı organlarınca verilmiş bir iptal kararı bulunmadığı, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun Geçici 6. maddesi uyarınca 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planları uyarınca arsa vasfı kazanmış taşınmazların izinli sayılacağı, başka bir deyişle bu vasıflarını korumaya devam edecekleri, bahsi geçen düzenlemeden yararlanılabilmesi için taşınmazın 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planları uyarınca arsa vasfı kazanmış olmasının yeterli olduğu, güncel imar planlarına göre arsa vasfında olmasının beklenemeyeceği, aksine yorumun 5403 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesinde yer alan istisna hükmünü anlamsız kılacağı ve uygulama kabiliyetini ortadan kaldıracağı, 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış imar planlarında ''Konut Alanı'' olarak belirlenen dava konusu taşınmazın "tarımsal niteliği korunacak alan" vasfından çıkarılarak "arsa" vasfının devamına karar verilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu.... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka aykırı olarak verildiği, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığının cevaben verilen yazısında Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planının uyuşmazlık konusu alan için yürürlükte olmadığı, Mahkeme kararı ile Nazım İmar Planının iptal edildiği,...-...-...,... ve ... ada/parsellerde yer alan taşınmazların plansız alanda kaldığı ve bölgeye yönelik 1/5000 ölçekli plan çalışmalarına başlandığının bildirildiği, Tarım ve Orman Bakanlığının 7181 sayılı Kanun'un uygulanmasında karşılaşılan sorunlar nedeniyle müteakip zamanlarda görüş bildirdiği, Bakanlığın ... tarih ve E... sayılı görüşünde, 7181 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile 5403 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. maddede yer alan hüküm gereğince Mahkeme kararı ile iptal edilen onaylı köy yerleşik alanları veya imar planları bütün sonuçları ile birlikte yok hükmünde olduğundan, iptal edilen plan ile arsa vasfı kazanmış alanların da bu niteliklerini kaybedeceğinin, bu kapsamdaki alanlar için Bakanlık mevzuatı kapsamında yeniden görüş alınması gerektiğinin belirtildiği, davacıların iddiasına dayanak aldığı planların günümüzde yürürlükte ve geçerli olmadığı, bahse konu parsellerin yürürlükte olan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planında, Tarımsal Niteliği Korunacak Alan olarak, planlı alan sınırı içerisinde kaldığı, aynı idari işleme karşı birden fazla dava açıldığı ve Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davacılar tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ:...
DÜŞÜNCESİ :Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacılar tarafından; Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve müştereken malik oldukları ... ada, ...parsel sayılı taşınmazın 7181 sayılı Kanun ile 5403 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. madde kapsamında, "tarımsal niteliği korunacak alan" vasfından çıkarılarak "arsa" vasfının devamına karar verilmesi talebiyle davalı idareye yapılan başvurunun, 7181 sayılı Tapu Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 21. maddesi ile 03/07/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na eklenen Geçici 6. maddesindeki düzenlemeden yararlanılabilmesi için onaylı imar planına bağlı olarak arsa vasfını kazanmış yerlerin dayandığı planın yürürlükte olması gerektiği, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığının ... tarihli yazısından, ... tarih ve ... sayılı Belediye Meclisi kararı ile revizyon imar planı yapılarak dava konusu taşınmazın Tarımsal Niteliği Korunacak Alan olarak planlandığının anlaşıldığı belirtilerek ... tarih ve E-... sayılı işlemle reddedilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın "Toprak Mülkiyeti" başlıklı 44. maddesinde, Devletin, toprağın verimli olarak işletilmesini korumak, geliştirmek ve erozyonla kaybedilmesini önlemek amacıyla gerekli tedbirleri alacağı düzenlenmekte; "Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması" başlıklı 45. maddesinde de, Devletin, tarım arazilerinin amaç dışı kullanılmasını ve tahribini önlemek, tarımsal üretim planlaması ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal üretimi artırmak amacıyla tedbir alması öngörülmektedir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlayacak usûl ve esasları belirlemektir." düzenlemesine; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanun; arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım plânlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulmasına ilişkin sorumluluk, görev ve yetkilerin tanımlanması ile ilgili usûl ve esasları kapsar." düzenlemesine yer verilmiştir.
10/07/2019 tarih ve 30827 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak uyuşmazlığa uygulanan hükümleri yayım tarihinde yürürlüğe giren 7181 sayılı Tapu Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen 3194 sayılı İmar Kanunun "Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması" başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "Tarım arazileri, 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda belirtilen izinler alınmadan; tarımsal amaç dışında kullanılamaz, planlanamaz, köy ve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı veya yerleşik alan olarak tespit edilemez." hükmüne; 7181 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na eklenen Geçici 6. maddede ise "19/7/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planları veya arsa vasfı kazanmış parseller ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce belirlenen onaylı köy ve/veya mezraların yerleşik alanı ve civarı ile yerleşik alanlar izinli kabul edilir." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu; toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlamak ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak belirlenmesi, sınıflandırılması, arazi kullanım plânlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usûl ve esasları düzenlemektedir.
Yukarıda hükmüne yer verilen ve 5403 sayılı Kanun'a, 7181 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile eklenen Geçici 6. maddede; 7181 sayılı Kanun'un 6. maddesiyle değiştirilen 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 8. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde yer alan, 5403 sayılı Kanunda belirtilen izinler alınmadan tarım arazilerinin amacı dışında kullanılamayacağına ilişkin yasağın istisnaları (yasak kapsamı dışında kalan haller) düzenlenmekte olup söz konusu düzenleme ile 5403 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış imar planları ile tarım dışı amaçla kullanımı kesinleşen alanların istisna kapsamına alındığı ve tarım dışı amaçla kullanıma açılan bu alanlar yönünden düzenleme getirildiği görülmektedir.
Ancak bakılmakta olan uyuşmazlıkta, 5403 sayılı Kanun'a 7181 sayılı Kanun'un 21. maddesi ile eklenen ve 10/07/2019 tarihinde yürürlüğe giren Geçici 6. madde hükmünün uygulanabilmesi, bir başka ifadeyle 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 veya 1/1000 ölçekli imar planlarına göre arsa vasfı kazanmış parsellerin izinli kabul edilmesi için söz konusu imar planlarının onaylandığı tarihten bugüne halen yürürlükte bulunması, iptal edilmemiş veya değişiklik geçirmemiş olması gerektiği de açıktır.
Dosyada yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacılar tarafından, Adana ili, Seyhan ilçesi, ... Mahallesinde bulunan ve müştereken malik oldukları ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın; 1/1000 ölçekli ve 1/5000 ölçekli imar planlarının 13/05/2005 tarihinde onaylandığı, 7181 sayılı Tapu Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 21. maddesi ile 03/07/2005 tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na eklenen Geçici 6. maddedeki düzenleme uyarınca 19/07/2005 tarihinden önce planları onaylanmış taşınmazların arsa vasfının devam ettirilmesi gerektiği, Geçici 6. maddede arsa vasfının devam edeceği taşınmazlar hakkında imar planının yürürlükte olması ya da olmaması gibi bir ayrıma gidilmediği, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığının ... tarih ve E-... sayılı yazısı uyarınca imar planlarının halen yürürlükte olduğu belirtilerek "tarımsal niteliği korunacak alan" vasfından çıkarılarak "arsa" vasfının devamına karar verilmesinin 12/08/2020 tarihli dilekçe ile talep edildiği, davalı idarece 7181 sayılı Tapu Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 21. maddesi ile 03/07/2005 tarih ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'na eklenen Geçici 6. maddedeki düzenlemeden yararlanılabilmesi için onaylı imar planına bağlı olarak arsa vasfını kazanmış yerlerin dayanağı planın yürürlükte olması gerektiği belirtilerek davacıların talebinin dava konusu işlem ile reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İdare Mahkemesince verilen 19/01/2022 tarihli ara kararı ile Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Seyhan Belediye Başkanlığından davaya konu taşınmazın bulunduğu alanın, 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı bulunup bulunmadığının, 19/07/2005 tarihinde yürürlükte olan imar planlarına karşı dava açılıp açılmadığının sorulduğu, dava konusu taşınmazı kapsayan alandaki planlama sürecinin açıklanmasının ve anılan planlara ilişkin meclis kararları ile taşınmazın renkli kalemle işaretlenmiş olarak gösterildiği onaylı plan paftalarının gönderilmesinin istenildiği, Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığının 28/02/2022 tarihli cevabi yazısında, dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda 5403 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesinde yer verilen 19/07/2005 tarihinden kısa bir süre önce Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planının onaylandığı, bu planda taşınmazın "E:0.30 Yoğunluklu Gelişme Konut Alanı" olarak planlanmış alan içerisinde yer aldığı, 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun Geçici 1. maddesine istinaden 2006 yılında 1/25000 ve 1/5000 ölçekli nazım imar planı çalışmalarına başlanıldığı, tamamlanan 1/25000 ölçekli nazım imar planının Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylandığı, onaylanan 1/25000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın yer aldığı alanın "Seyrek Yoğunlukta Gelişme Konut Alanı" olarak planlandığı, üst ölçekli nazım imar planı kararları doğrultusunda 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planının hazırlandığı, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararı ve sonrasında ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın "Taks:0,15, Kaks:0,30 Yoğunlukta Konut Alanı" olarak planlanmış olan alanda yer aldığı, yukarıda yer verilen 1/5000 ölçekli ve 1/25000 ölçekli planlara karşı açılan davalar neticesinde, bu planların iptaline karar verildiği, Mahkemelerin iptal kararları neticesinde yeni planların hazırlanması sürecine girildiği, bu aşamada İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden görüş talep edildiği, ... tarih ve ... sayılı görüş yazısında ve ekinde yer alan Adana Toprak Koruma Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararının ekindeki paftada dava konusu taşınmazın "Tarımsal Niteliği Korunacak Sahalar" olarak gösterilen alan içerisinde yer aldığının belirtilmesi üzerine Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin...... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/25000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın "Mutlak Tarım Alanı" olarak planlandığı, 1/25000 ölçekli nazım imar planına uygun olarak hazırlanan ve Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin...tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli revizyon nazım imar planında da dava konusu taşınmazın "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" olarak planlandığı, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/25000 ölçekli nazım imar planından sonra dava konusu taşınmazı da kapsayan alan için hazırlanan ve Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/25000 ölçekli nazım imar planında dava konusu taşınmazın "mutlak tarım alanı" olarak planlandığı ancak söz konusu planın ... İdare Mahkemesinin E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmesi sonrasında Adana ili genelinde yürürlükte olan 1/25000 ölçekli nazım imar planı bulunmadığı, dava konusu taşınmazın bulunduğu alanda, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararıyla kesinleşen 1/5000 ölçekli nazım imar planının yürürlükte olduğu ve bu planda dava konusu taşınmazın "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" olarak planlandığı hususlarının belirtildiği; Seyhan Belediye Başkanlığının 14/02/2022 tarihli cevabi yazısında ise, dava konusu taşınmazın bulunduğu alana ilişkin olarak, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında, dava konusu taşınmazın "Konut Alanı" olarak belirlendiği ancak söz konusu bölgedeki imar uygulaması hakkında mahkemece verilmiş iptal kararı bulunması nedeniyle bölgenin imara kapalı olduğunun belirtildiği görülmektedir.
Bu durumda; dava konusu taşınmaz, 19/07/2005 tarihinde yürürlükte olan 1/1000 ve 1/5000 ölçekli planlarda "Konut Alanı" olarak planlanmış alan içerisinde yer almakla birlikte, taşınmazın bulunduğu alana ilişkin söz konusu planların yürürlükte olmadığı, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan 1/25000 ölçekli nazım imar planında ise dava konusu taşınmazın "Mutlak Tarım Alanı" olarak planlandığı, Adana Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla onaylanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planında da dava konusu taşınmazın "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" olarak planlandığı görülmekte olup, yukarıda anılan 5403 sayılı Kanun'un Geçici 6. maddesi kapsamında değerlendirme yapılabilmesi için imar planının onaylandığı tarihten bugüne kadar halen yürürlükte bulunması, iptal edilmemiş veya değişiklik geçirmemiş olması ve planlı bir saha üzerinde yeni bir plan yapıldığında güncel planın geçerli olacağı dikkate alındığında 19/07/2005 tarihinde yürürlükte bulunan planlarda yer alan kullanım kararlarını koruyamayan dava konusu taşınmazın, 19/07/2005 tarihinden önce onaylanmış imar planlarında ''Konut Alanı'' olarak belirlendiği gerekçesiyle dava konusu taşınmazın "tarımsal niteliği korunacak alan" vasfından çıkarılarak "arsa" vasfının devamına karar verilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemin iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu kararda hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:... K:...8 sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/12/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.