T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/8626
Karar No : 2025/4831
TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
2-... Genel Sekreterliği
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Gıda San. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, şirketleri adına düzenlenmiş olan ... tarih ve ...sayılı Dahilde İşleme İzin Belgesinin 10/02/2012 tarihinde gerçekleştirilmiş olan kapatma işleminin iptal edilerek söz konusu belge kapsamında ithalatı yapılan buğday cinsi eşyanın muafiyet kapsamından çıkartılarak taahhüt hesabının müeyyideli olarak kapatılmasına dair İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği'nin... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : 1- Davalı ... Bakanlığı tarafından, tesis edilen işlemin mevzuata uygun olduğu, davacının özel şartın aksine ihracatı tamamlanmadan ithalat yaptığı ileri sürülerek İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
2- Davalı ... İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından, buğday ithalatı için gereken ihracat taahhüdünün yerine getirilmediği, işlemin hukuka uygun olduğu ileri sürülerek İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından temyiz istemlerinin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı şirket adına düzenlenen ... tarih ve ...sayılı dahilde işleme izin belgesi kapsamında 4.390.000 kg parçalanmamış (dondurulmuş) piliç eti ihracatı karşılığında 4.000.000 kg tohumluk olmayan mısır (patlatmalık mısır hariç), 1.668.200 kg soya fasulyesi, 1.111.767,5 kg soya fasulyesi küspesi ile 1.580.479,65 kg adi buğday ithalatı öngörülmüş, anılan belgenin özel şartlar bölümünde ”işbu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir” şartına yer verilmiştir.
İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile davacının dahilde işleme izin belgesi taahhüt hesabı ithal edilen hammaddenin tamamının ihraç edilen mamul bünyesinde kullanıldığı tespit edildiğinden gerçekleşme değeri üzerinden kapatılmıştır.
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı'nın ... tarihli ve ... sayılı inceleme raporunda, belgede yer verilen buğdaya ilişkin şartın ihracat taahhüdünün tamamının tamamlanmasından sonra buğday ithal edilebilmesi olarak yorumlanması gerektiği belirtilmiş, dava konusu dahilde işleme izin belgesi kapsamında da ihracat taahhüdünün tamamı gerçekleşmeden buğday ithalatı yapıldığı tespit edilmiştir.
Davalı Ticaret Bakanlığının 03/04/2014 tarihli yazısı ile, davaya konu belge de anılarak, ihracat taahhüdünün tamamı gerçekleşmeden buğday ithalatı yapıldığı tespit edilen belgelere ilişkin daha önceki müeyyidesiz olarak tesis edilen kapatma işlemlerinin iptal edilmesi, ihracat taahhüdü tamamlanmadan ithal edilen buğdayın muafiyet kapsamından çıkarılarak yeniden belge kapatma işlemlerinin tekemmül ettirilmesi davalı İstanbul İhracatçı Birlikler Genel Sekreterliği'nden istenilmiştir.
İstanbul İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin dava konusu... tarih ve ... tarihli işlemi ile, önceki müeyyidesiz ihracat taahhüdü hesabı kapatma işleminin iptal edildiği belirtilerek, "iş bu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir" özel şartının ihlal edildiği ve eşdeğer eşyaya ilişkin hükümlerin ihlal edildiğinden bahisle söz konusu dahilde işleme izin belgesi kapsamında ithali gerçekleştirilen 364.944,72 USD tutarındaki buğday muafiyet kapsamından çıkartılarak taahhüt hesabı yeniden kapatılmıştır.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 108. maddesinde; "Serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebilir. Eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı halinde, teminat iade olunur. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir." hükmü yer almaktadır.
2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararının 5. maddesinde, şartlı muafiyet sistemi; dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünün elde edilmesinde kullanılan ve serbest dolaşımda bulunmayan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ile değişmemiş eşya, ambalaj ve işletme malzemesinin, Türkiye Gümrük Bölgesinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmalarca, ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, vergisi teminata bağlanmak suretiyle ithal edilmesi ve ihracat taahhüdünün gerçekleşmesini müteakip, alınan teminatın iade edilmesi şeklinde tanımlanmış; 19. maddesinin 2. fıkrası, dahilde işleme izin belgesinin/dahilde işleme izni ihracat taahhüdünün, belgede/izinde belirtilen şartlar da dikkate alınmak suretiyle, dahilde işleme rejimi hükümleri çerçevesinde eşdeğer eşya ve/veya ithal eşyasından elde edilen işlem görmüş ürün ile değişmemiş eşyanın ihraç edildiğinin tespiti kaydıyla kapatılacağını; 26. maddesinin 1. fıkrası, Müsteşarlığın Karar hükümlerine istinaden, dahilde işleme rejimi ile ilgili usul ve esaslara ilişkin tebliğ ve genelgeler çıkarmaya, izin ve talimat vermeye, özel ve zorunlu durumları inceleyip sonuçlandırmaya ve uygulamada ortaya çıkacak ihtilafları idari yoldan çözümlemeye yetkili olduğunu kurala bağlamıştır.
2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı'na istinaden dahilde işleme tedbirlerinin uygulama usul ve esaslarını belirlemek üzere, 20/12/2006 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliği'nin 38. maddesinin 2. fıkrasında; dahilde işleme izin belgesinin/dahilde izleme izni ihracat taahhüdünün, belgede/izinde belirtilen şartlar da dikkate alınmak suretiyle, dahilde işleme rejimi hükümleri çerçevesinde eşdeğer eşya ve/veya ithal eşyasından elde edilen işlem görmüş ürün ile değişmemiş eşyanın başlamış işlemler dahil olmak üzere ihraç edildiğinin tespiti kaydıyla kapatılacağı, aksine bir durumun tespiti halinde, bu tebliğin 45 inci maddesi hükmüne göre işlem yapılacağı, Tebliğin 45. maddesinde; dahilde işleme tedbirlerini, dahilde işleme rejiminde ve belgede/izinde belirtilen esas ve şartlara uygun olarak yerine getirmeyenlerden; şartlı muafiyet sistemi kapsamında ithal edilen ve Türkiye Gümrük Bölgesi dışına veya serbest bölgelere ihracatı gerçekleştirilmeyen eşyanın ithali esnasında alınmayan verginin, ithal tarihi itibarıyla 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edileceği belirtilmektedir.
2007/3 sayılı Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesi'ni yürürlükten kaldıran ve 12/12/2011 tarihinde yürürlüğe giren 2011/1 sayılı Tarım Ürünlerine İlişkin Dahilde İşleme Rejimi Genelgesi'nin 7/1-a maddesinin değiştirilmeden önceki halinde; "DİR kapsamında buğday ithalatına, ihracat taahhüdüne konu eşyanın ihracatının tamamının gerçekleştirilmesini müteakip izin verilir." kuralı, 29/05/2014 tarihli değişiklik ile ise "DİR kapsamında buğday unu, buğday irmiği, makarna ve bulgur ihracatı gerçekleştirilmesini müteakip, ihraç edilen eşyaya tekabül eden miktarda buğday ithalatı yapılır" hükmü yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu işlem, dahilde işleme izin belgesi kapsamında gerçekleştirilen buğday ithalatının, belgede yer alan "İş bu belge kapsamında yapılacak buğday ithalatına ihracat taahhüdünün tamamlanmasını müteakip izin verilecektir." özel şartına aykırı şekilde, ihracat taahhüdü tamamlanmadan gerçekleştirildiği ve eşdeğer eşyaya ilişkin hükümlerin ihlal edildiğinden bahisle tesis edilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri kapsamında, davalı Ticaret Bakanlığı'nın, dahilde işleme rejimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu, bu kapsamda dahilde işleme izin belgesine özel şartlar konulabileceğinden ve söz konusu şart dahilde işleme rejimi için davalı idarece öngörülmüş bir tedbir niteliğinde bulunduğundan, ihracat taahhüdünün bu özel şarta uygun şekilde gerçekleştirilmesi gerektiğinin kabulü gerekmektedir.
Uyuşmazlıkta, Dahilde İşleme İzin Belgesinde 06/06/2011 tarihinde yapılan revizyon ile mısır temini imkansız hale geldiğinden ikame ürün olarak buğday ithaline karar verildiği, bu izne dayalı olarak buğday ithal edildiğinden eşdeğer eşyaya ilişkin hükümlerin ihlal edilmesinden bahsedilemese de, davacı şirketin belge kapsamındaki 1.498.700 kg buğday ithalatını gerçekleştirdiği 01/08/2011 tarihinde henüz ihracat taahhüdünü tamamlamadığı, bu nedenle belgede yer alan özel şarta aykırı hareket ederek ihracat taahhüdünü tamamlamadan buğday ithalatı yaptığı görülmektedir.
Bu durumda, anılan mevzuat hükümleri uyarınca, şartlı muafiyet sistemi içerisinde ve dahilde işleme izin belgesi kapsamında, dahilde işleme izin belgesinde yer alan özel şarta aykırı olarak ithal edilen bir eşya nedeniyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarelerin temyiz istemlerinin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 27/10/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.