T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/8627
Karar No : 2025/4822
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR) : 1- ... 2- ...
3- ...
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Bakanlığı / ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMLERİN_KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının taraflarca aleyhlerine olan kısımlarının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından; davacılardan ...'ün Başbakanlık Koruma Müdürlüğünde polis memuru olarak görev yapmakta iken; 04/11/2008 tarihinde Başbakanlık yakın koruma ekiplerinden teslim alınan ... marka silahların düzenlenmesi sırasında silahlardan birinden çıkan kurşunla ağır yaralandığı ve %60 oranında sakatlandığı, bu durumun davalı idarenin kusurlu davranışından kaynaklandığı ve ateşli silahların teslim edildiği yerde alınması gereken asgari güvenlik önlemlerinin alınmadığından bahisle uğradıkları iddia edilen zararlara karşılık ... için 900.000,00 TL maddi ve 200.000,00 TL manevi, eşi ... için 150.000,00 TL manevi ve kızı ... için 50.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 1.300.000,00 TL tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; daha önce davacı ...'ün uğramış olduğu manevi zararlara binaen takdiren 25.000,00 TL, eşi ... için 15.000,00 TL manevi tazminat ve kızı ... için de 10.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 50.000,00 TL manevi tazminatın davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin manevi tazminat, maddi tazminat talebinin ise reddine ilişkin kararının, Danıştay Onuncu Dairesinin 10/11/2015 tarih ve E:2012/59, K:2015/4836 sayılı kararı ile manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmı ile maddi tazminatın reddine ilişkin kısmının onanması, manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısmının bozulması, karar düzeltme aşamasında ise maddi tazminata ilişkin kısmının bozulması üzerine, bozma kararına uyularak (nihai olarak maddi tazminat isteminin reddi ile manevi tazminat isteminin kısmen reddine ilişkin kısımları bozulmuş, manevi tazminatın kısmen kabulüne ilişkin kısmı onanmıştır), bozulan kısımlar yönünden yeniden yapılan yargılama sonucunda idarenin hukuki sorumluluğundan söz edebilmek için, bir zararın varlığı, zararı doğuran işlem veya eylemin idareye yüklenebilir olması, zararla işlem veya eylem arasında illiyet bağının bulunması gerektiği, bu çerçevede davalı İçişleri Bakanlığının olayın gelişiminde kusurlu olduğu, davacıların uğramış olduğu maddi ve manevi zararların davalı idarece karşılanması gerektiği, fişek yatağı boş olarak verilmesi gereken AK-47 Kalashnikov marka silahın Başbakanlık korumalarından herhangi biri tarafından hatalı ve kusurlu bir şekilde dolu olarak verildiğinin anlaşıldığı, bu noktada idarenin personelini yetiştirirken gerekli olan eğitim veya talimatları yeterince vermediği gibi, gerekli tedbirlerin alınmasında da ihmalkar davrandığı, çok sayıda silahın teslim alındığı bir birimde görev yapan personelin can güvenliği için alınması gereken güvenlik önlemlerinin yeterince alınmadığı dikkate alındığında, olayın meydana gelmesinde davalı idarenin hizmet kusuru olduğu, anılan olay nedeniyle davacıya maluliyet oranı da dikkate alınarak güç (efor) kaybı tazminatı ödenmesi gerektiği, güç (efor) kaybı tazminatının hesap edilmesi özel ve teknik bilgiyi gerektirdiğinden yaptırılan bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen raporda davacının güç (efor) kaybına ilişkin maddi zarar kayıplarının 1.231.768,00 TL fazlasıyla karşılandığı ve maddi zararı bulunmadığı ifadelerine yer verildiği, anılan bilirkişi raporu doğrultusunda davacının maddi tazminat istemi yönünden davanın reddi gerektiği, hizmet kusurunun ağırlığı ile davacının ekonomik, öğrenim ve diğer durumları bir bütün halinde değerlendirildiğinde, davacılardan ... için 75.000,00 TL, eş ... için 50.000,00 TL, ... için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın, davalı idareye başvurulduğu 01/07/2010 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacılara ödenmesi gerektiği gerekçesiyle maddi tazminat istemi yönünden davanın reddine, manevi tazminat istemi yönünden davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davacılar tarafından, davacılardan ...'e bağlanan vazife malullüğü aylığının kazanç kaybına yönelik zararı karşıladığı, hükme esas alınan bilirkişi raporunda da kazanç kaybına yönelik hesaplama yapıldığı, maluliyete bağlı oluşan efor zararının hesaplanmasının gerektiği, hükmedilen manevi tazminat tutarının yetersiz olduğu ileri sürülmektedir.
Davalı idare tarafından, hükmedilen manevi tazminat tutarının yüksek olduğu, olayda idarelerinin hizmet kusurunun bulunmadığı, tazminat ödeme şartlarının oluşmadığı ileri sürülmektedir.
TARAFLARIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
Davacılar tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen kabulü, kısmen reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Dava, davacılardan ...'ün Başbakanlık Koruma Müdürlüğünde polis memuru olarak çalışmakta iken, 04/11/2008 tarihinde Başbakanlık yakın koruma ekiplerinden teslim alınan AK-47 Kalashnikov marka silahların düzenlenmesi sırasında silahlardan birinden çıkan kurşunla ağır yaralandığı ve %60 oranında sakatlandığı, bu durumun davalı idarenin kusurlu davranışından kaynaklandığı, ateşli silahların teslim edildiği yerde alınması gereken asgari güvenlik önlemlerinin alınmadığından bahisle uğradıkları iddia edilen zararlara karşılık ... için 900.000,00 TL maddi ve 200.000,00 TL manevi, eşi ... için 150.000,00 TL manevi ve kızı ... için 50.000,00 TL manevi olmak üzere toplam 1.300.000,00 TL tazminatın yasal faziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
Anayasanın 125. maddesinde; idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğu belirtildikten sonra, son fıkrasında, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hükme bağlanmıştır.
İdare, kural olarak yürüttüğü kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olup; idari eylem ve/veya işlemlerden doğan zararlar, idare hukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereği tazmin edilmektedir.
İdarenin yürütmekle görevli olduğu bir hizmetin kuruluşunda, düzenlenişinde veya işleyişindeki nesnel nitelikli bozukluk, aksaklık veya boşluk olarak tanımlanabilen hizmet kusuru; hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi hallerinde gerçekleşmekte ve idarenin tazmin yükümlülüğünün doğmasına yol açmaktadır.
Kusursuz sorumluluk, kamu hizmetinin görülmesi sırasında kişilerin uğradıkları özel ve olağan dışı zararların idarece tazmini esasına dayanmakta olup; kusur sorumluluğuna oranla ikincil derecede bir sorumluluk türüdür. Başka bir anlatımla idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, idari faaliyet ile nedensellik bağı kurulabilen, özel ve olağan dışı zararları kusursuz sorumluluk ilkesi gereği tazminle yükümlüdür. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin görevini yaparken, görevi nedeniyle uğramış olduğu zararların da kusursuz sorumluluk ilkesi uyarınca tazmini gerekmektedir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A) Temyize Konu Kararın Davacılardan ...'ün Maddi Tazminat İstemi Yönünden İncelenmesi:
Tazminat hukukunda, çağın gereklerine uygun olarak geliştirilen içtihatlarla, kişinin uğradığı kalıcı bedensel sakatlığının sebep olduğu iş gücü kaybının mevcut işini yürütmesine engel olmamasına bağlı olarak gelirinde ve mal varlığında bir eksilme olmamış olsa dahi "güç (efor) kaybı tazminatı" olarak adlandırılan tazminatın ödenmesi gerektiği kabul edilmiştir. İşgücü kaybına uğrayan kişinin günlük yaşamını sürdürebilmesi ve mevcut işini yapabilmesi için zarardan önceki durumuna ve diğer kişilere göre daha fazla bir güç (efor) sarf ettiği gerçeğinden hareket edilerek zararı, bir anlamda, bu "fazladan sarf edilen gücün" oluşturduğu esası benimsenmiştir. Bu doğrultuda, idari faaliyetlerin neden ve etkisiyle kamu görevlilerinin veya diğer kişilerin güç (efor) kaybına dayanan maddi zararının idare hukukunun ilke ve kuralları uyarınca idarece tazmin edilmesi gerektiği hususunda bir duraksama bulunmamaktadır.
İdare hukuku ilkelerine göre maddi zarar; idari işlem veya eylem nedeniyle kişinin mal varlığının (patrimuanın) aktifinde meydana gelen azalma nedeniyle uğranılan zarar ile elde edilmesi kesin olan gelirden yoksun kalma sonucu uğranılan toplam zarar olup; bedensel nitelikteki maddi zarar ise, kişinin sağlığına kavuşmak için yaptığı tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalması ya da yok olması nedeniyle elde edeceği gelirde meydana gelen azalmayı ifade etmektedir.
İdare Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunda, davacının kamu görevinden çıkarıldığı 01/09/2016 tarihine kadar görev aylıkları, bu tarihten sonra ise asgari ücrete, engel oranının uygulanması suretiyle güç (efor) kaybı zararının hesaplandığı, bu zarardan da yarar kalemi olarak, davacıya 5434 sayılı Kanun'un 79. maddesi uyarınca yapılan ek ödemelerin, dava konusu olay nedeniyle yapılan nakdi tazminat ödemesinin güncel değerlerinin, emekli ikramiyesinin normal ikramiyeyi aşan kısmı ile vazife malullüğü aylığının mahsup edildiği, netice olarak da davacının maddi zararının fazlasıyla karşılandığının belirtildiği, temyize konu kararla da bu rapora dayanılarak davacı ...'ün maddi tazminat isteminin reddine karar verildiği görülmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, İdare Mahkemesinin davacıyı sevki üzerine düzenlenen Ankara Şehir Hastanesinin ... tarih ve ... sayılı sağlık kurulu raporunda, davacının brakial pleksus yaralanması teşhisiyle %62 oranında ve sürekli engelli olduğunun bildirildiği, buna göre davacının olay nedeniyle oluşan maluliyetinin sürekli olduğu görülmekte olup, bu durumda günlük yaşamını ve işini daha fazla güç (efor) sarf ederek sürdüreceği, bu fazladan sarf edilen efordan kaynaklanan maddi zararının en fazla net asgari ücret tutarı kadar olacağı, Dairemizin içtihatlarıyla kabul edilmiş bulunmaktadır.
Dava konusu olay nedeniyle davacının talep ettiği efor (güç kaybı) tazminatının hesaplanması için, meslekte kazanma güç kaybı oranının tespit edilmesi, bu tespit yapılırken de 11/10/2008 tarih ve 27021 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve olay tarihinde yürürlükte bulunan Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği'nin 13. maddesine göre davacının çalışma gücü kaybı oranının belirlenmesi ve bu oran esas alınarak davacının güç (efor) kaybı zararının hesaplanması gerekmektedir.
Buna göre, anılan Yönetmeliğe göre belirlenen çalışma gücü güç kaybı oranı esas alınmak suretiyle aşağıdaki ilkeler çerçevesinde davacının güç (efor) kaybı zararı, hesap bilirkişisince yeniden hesaplanmalıdır.
Davacının aktif dönemdeki, (olay tarihinden kamu görevinden çıkarıldığı tarihe kadar olan dönemdeki) maddi zararının, asgari geçim indirimi (AGİ) dahil net asgari ücrete meslekte kazanma gücü kaybı oranı uygulanmak suretiyle hesaplanması gerekmektedir.
Ayrıca, güç (efor) kaybına dayanan maddi tazminatın hesabında, davacının kamu görevinden çıkarıldığı tarihten TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosuna göre belirlenen muhtemel bakiye yaşam süresinin sonuna kadar olan pasif devrede de, kalıcı bedensel kaybı nedeniyle daha fazla efor sarf ederek günlük yaşamını devam ettirmesi söz konusu olacağından, pasif dönem zararının da aynı usulle ( AGİ hariç net asgari ücret tutarına meslekte kazanma gücü kayıp oranının uygulanması suretiyle) hesaplanması gerekmektedir.
Aktif dönemin işleyecek devre zararı ile pasif dönem zararı hesaplanırken, bilirkişi raporunun düzenlendiği tarihte bilinen net asgari ücret miktarı her yıl %10 artırılmak ve %10 iskontoya tabi tutulmak suretiyle belirlenmelidir.
Bununla birlikte; 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun uyarınca davacıya ödenen nakdi tazminatın ve 5434 sayılı Kanun'un Ek 79. maddesi kapsamında ödenen tütün ikramiyesinin de olay nedeniyle sağlanan yarar niteliğinde olduğu kabul edilerek, bu ödemlere yasal faiz uygulanarak rapor tarihindeki güncellenmiş değerlerinin hesaplanan maddi zarar tutarından mahsup edilmesi; kamu görevinden çıkarıldığı tarihe kadar 5434 sayılı Kanun kapsamında olan davacıya bu Kanun hükümlerine göre toplam 15 yıl 2 ay 15 günlük hizmetine karşılık olarak ve 12 kıdem yılı esas alınarak bağlanan vazife malullüğü aylığı ile 15 tam hizmet yılına karşılık ödenen emekli ikramiyesinin ise yarar olarak kabul edilip hesaplanan maddi zarar tutarından mahsup edilmemesi gerekmektedir.
Bu durumda, İdare Mahkemesince, yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda davacının aktif ve pasif dönemde efor (güç) kaybından kaynaklanan maddi zararına karşılık ödenmesi gereken tazminatın bilirkişi marifetiyle hesaplanarak adı geçene ödenmesine karar verilmesi gerekirken, hükme esas alınamayacak nitelikteki bilirkişi raporuna dayanılarak maddi tazminat isteminin reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
B) Temyize Konu Kararın Davacıların Manevi Tazminat İstemleri Yönünden İncelenmesi:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar davacıların manevi tazminat istemleri yönünden usul ve hukuka uygun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu yönden bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
Bununla birlikte, dosyanın incelenmesinden, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, davacı ... için 25.000,00 TL, eşi ... için 15.000,00 TL, kızı ... için 10.000,00 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 50.000,00 TL manevi tazminatın davacılara ödenmesine, fazlaya ilişkin 350.000,00 TL manevi tazminat isteminin ise reddine karar verildiği, temyizde Danıştay Onuncu Dairesinin 10/11/2015 tarih ve E:2012/59 K:2015/4836 sayılı kararı ile bu kararın davacıların manevi tazminat isteminin kısmen kabulüne ilişkin kısmının onandığı, kısmen reddine ilişkin kısmının ise hükmedilen tutarın yetersiz olması sebebiyle bozulduğu, kararın bu kısmına yönelik karar düzeltme isteminin aynı Dairenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedildiği, ... İdare Mahkemesince temyize konu karar ile de, anılan kısmen bozma kararına uyularak, davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulü ile ... için 75.000,00 TL, eşi ... için 50.000,00 TL, kızı ... için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminatın kabulüne karar verildiği görüldüğünden, işbu dava sonucunda davacı ... için 75.000,00 TL, eşi ... için 50.000,00 TL, kızı ... için 25.000,00 TL olmak üzere toplam 150.000,00 TL manevi tazminat ödeneceği, mükerrer ödemeye mahal verilmeyeceği açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların maddi tazminata yönelik temyiz isteminin KABULÜNE, manevi tazminata yönelik temyiz isteminin REDDİNE, davalı idarenin temyiz isteminin REDDİNE,
2. ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının davacıların manevi tazminat istemlerinin kısmen kabulüne, kısmen reddine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen açıklama ile ONANMASINA, davacı ...'ün maddi tazminat isteminin reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım yönünden yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. 2577 sayılı Kanun'un (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 15 (on beş) gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 27/10/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.