T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2022/864
Karar No : 2024/4981
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde verilmemesi nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesi uyarınca 298.152,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Seyhan Sosyal Güvenlik Merkezinin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istenilmektedir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işlemin, davacı adına kayıtlı ...ve sonrasında ... plakalı araçları kullanan ...'a uygulanan 29/08/2009 tarihli trafik para cezası ile başlatılıp devamında muayene istasyonu evrakları, eczaneden ilaç alma, yine belli tarihlerde verilen trafik para cezasına dayandırıldığı, söz konusu belgelerin her birinin farklı yıllara ait olduğu, bu kişinin davacının sürekli çalışanı olduğunu ispat için yeterli olmadığı, davacının işyerinde çalıştığına dair başkaca herhangi bir bilgi ya da belge bulunmadığı, varsa işyerindeki diğer çalışanların ifadelerine başvurulmadığı dolayısıyla konuyla ilgili diğer bilgi ve belgelerin incelenmesi suretiyle ayrıntılı bir rapor düzenlenmeksizin sadece ...'ın şikayeti doğrultusunda ve aralarında makul sayılamayacak kadar uzun zaman dilimi bulunan delillere dayanılarak tesis edildiği, sigortasız işçi çalıştırıldığına ilişkin cezayı gerektiren fiilin, konuyla ilgili diğer kayıt ve belgeler incelenerek ve ilgililerin ifadesine başvurulmak suretiyle somut bilgi ve belge ile aksine ihtimal verilmeyecek şekilde ispatlanarak sübuta erdirilmesi gerekirken eksik inceleme ve tespite dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu .... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu, davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı adına düzenlenen fatura, makbuz ve belgelerde dava dışı sigortalının imzasının bulunduğu, davacının kendisi adına kayıtlı bulunan araçta şoförü olarak çalıştığını beyan ettiği, denetmen raporu doğrultusunda tesis edilen Kurum işlemi hukuka uygun olduğundan Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacıya ait ... Ve... plaka sayılı araçlarda sırasıyla şoför olarak çalıştığını iddia eden ... isimli kişinin 08/05/2018 tarihli şikayet dilekçesi üzerine 04/04/2019 tarihinde yapılan denetimde ...'a rastlanıldığı, ...plakalı araçla ilgilenirken tespit edildiği, tespit sırasında davacının alınan beyanında; ...'ın kendisinin şoförü olarak haftanın her günü tatil günleri hariç olmak üzere çalıştığını kabul ettiği, söz konusu araçların kullanımı sırasında ... adına kesilen trafik ceza tutanaklarının bulunduğu, davacı adına reçete edilen ilaçların ... tarafından alındığına ilişkin belgelerin bulunduğu, araçların trafik muayene randevularına ilişkin belgeler, zirai ürün alım irsaliyeleri, kargo tutanakları, para çekme işlem kayıtları gibi belgeler üzerinde yapılan denetim ve inceleme neticesinde dava dışı ...'ın çalışmalarının sigortasız olduğunun anlaşılması üzerine Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Seyhan Sosyal Güvenlik Merkezinin... tarih ve ... sayılı işlemi ile işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmediğinden bahisle uygulanan 298.152,00 TL idari para cezasının iptali talebiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı bildirimi ve tescili" başlıklı 8. maddesinde, "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmüne; "Sigortalılığın sona ermesi" başlıklı 9. maddesinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten,... itibaren sona erer... Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından,... en geç on güne içinde Kuruma bildirilir." hükmüne; "Prim belgeleri ve iş yeri kayıtları" başlıklı 86. maddesinde, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz... Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır." hükmüne; "Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendinde, "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne; (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; j) bendinde "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
12/05/2010 tarih ve 27579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 26. maddesinde, "Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca, işyeri kayıtlarının incelenmesi sonucunda yapılan tespitlerden çalıştığı belirlendiği hâlde, hizmetleri Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği saptanan sigortalıların geriye yönelik hizmetleri dikkate alınır. Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının işyerinde yaptıkları durum tespiti sırasında, sigortalı, işyerinde çalışan diğer sigortalılar, işyeri mahallinde bulunanlar veya işveren beyanına dayanılarak yaptıkları ve tespit tarihinden önceki bir yıllık süreye ilişkin hizmetler de sigortalılıkta dikkate alınır. Bir yıllık süreyi aşan sigortalı çalışmalar ise her zaman düzenlenebilir nitelikte olmayan kanunen geçerli kayıt ve belgeler ile kanıtlanmak şartıyla dikkate alınabilir. Kamu idarelerinin denetim elemanlarınca yapılan denetimler sonucu belirlenen ve Kuruma bildirilen sigortalı çalışmalar üzerine, ilgili mevzuat uyarınca gerekli işlemler yapılır." kuralı düzenlenmiştir.
2013/5 sayılı Sosyal Güvenlik Denetmenleri Denetim Standartları Genelgesi'nin "Sigortalı hizmet kazandırma bilgi ve belgeleri" başlıklı 4.11.3. maddesinin "b) İşyeri Kayıtları" alt başlıklı bölümünde, "Çalışmaları işyeri kayıtlarındaki her türlü bilgiden tespit edilenlere, başka bir delile veya tespite gerek kalmadan (çalışmaya dayanmayan sigortalılık, sigortalılık niteliği bulunmama vb. durumlar hariç) hizmet kazandırılır... Bu bağlamda; şikayet veya ihbar üzerine yapılan incelemede şikayetçinin veya sigortasız çalıştırıldığı ihbar edilenin isim veya imzasının fatura, sevk irsaliyesi, posta alındıları v.s. belgelerde görülmesi durumunda bu durum çalışmanın delili (fiili karinesi) sayılacak, bu karinenin aksini işveren ispatlamak yükümlülüğünde ve ispatlanamaması halinde, imzaların veya isimlerin belirlendiği gün sayısına göre değil, aksine bir tespit olmadığı sürece şikayet edilen dönem (dönemin bir yılı aşması durumunda her yıl açısından belge ile delillendirme şartı aranır, aksi halde aynı yıl sonuna kadar hizmet verilmekle yetinilecektir) içerisinde çalışmanın aralıksız ve sürekli geçtiğinin kabulü ile (gerek görülmesi halinde ifadelerle teyit edilerek) hizmet kazandırılması yoluna gidilir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dosyanın incelemesinden; davacıya ait...ve ...araçlarda sırasıyla 01/05/2009 tarihinden itibaren şöför olarak çalıştığı ve sigorta bildirimlerinin yapılmadığına dair şikayeti üzerine davalı idare tarafından yapılan durum tespitinde şikayetçi ... ile davacının alınan beyanlarının birbirini doğruladığı, 04/04/2019 tarihli iş yeri durum tespit tutanağında davacının ... plakalı aracın kendi adına tescilli olduğunu, 45 yıldır tespit yapılan ... Mahallesi, ... Bulvarı, ... Ap. No:... Kat:... Seyhan / Adana adresinde ikamet ettiğini, dava dışı ...'ın tatil günleri hariç olmak üzere haftanın her günü şoförü olarak kendisini çağırdıkça gelerek çalıştığını, kendisine asgari ücret üzerinden ödeme yaptığını, ancak kendisi istemediği için sigorta bildiriminin yapılmadığını beyan ettiği, akabinde davalı idarenin denetim incelemesinde ise ...'ın tanıdık biri olarak güvenilir olması nedeniyle bir kısım para çekme işlemleri, araç muayene, kargo, zirai malzeme alımı, adına reçete edilen ilaçların tedariki gibi ev hizmetlerinde yardımcı olduğunu ifade ettiği anlaşılmaktadır.
Dosya içerisinde bulunan ve denetmen raporunda ayrıntılı olarak incelenen kayıt ve belgelerden sigortasız çalıştırıldığını belirten ... ve davacının iş yeri durum tespiti raporu ve denetmen araştırması safahatı içerisinde verdiği beyanların sigortalı çalışmanın varlığı yönünde örtüştüğü görülmektedir.
Sigortalı çalışmanın oluşumu iş görecek kişinin belli bir zaman dilimi içerisinde, hizmetini işverenin emrine hasretmesi ile mümkündür. Bu zaman dilimi günün tüm süresini kapsayabileceği gibi günün veya haftanın belli saatlerine de hasredilebilecektir. Haftanın veya ayın belli gün ve saatlerinde de çalışma söz konusu olabilir. Önemli olan düzenli bir çalışmanın varlığıdır. Hizmetin fiilen verilmesi her zaman gerekli olmayıp işverenin emir ve talimatı için hazır durumda beklemek sigortalı çalışmanın varlığı için gerekli olan bağımlılık unsurunun tezahürüdür.
Bu doğrultuda davacı adına yürütülen işlerin, tanıdık ve güvenilir olmaktan öteye işveren emir ve talimatı gereği yapıldığı ve hizmet ifası olduğu ortadadır.
Diğer taraftan tespit edilen kayıt ve belgeler ile tutanak ve faturaların 29/08/2009 tarihinden itibaren gerçekleşen söz konusu çalışmanın bir yıldan fazlaya ait, kayıt ve belgeye dayanan çalışmalar olduğunu ortaya koyduğu, ayrıca yıllara yayılan her bir kayıt ve belgenin o yılın hizmetini ispata yeterli olduğu, aksi durumun davacı tarafça ispatlanamadığı birlikte değerlendirildiğinde sigortalı çalışmanın açık ve duraksamaya yer vermeden ortaya konulduğu görülmektedir.
Bu durumda; 2013/5 sayılı Sosyal Güvenlik Denetmenleri Denetim Standartları Genelgesi uyarınca her yıla ait kayıt ve belge olması halinde o yıl için başkaca belgeler aranmaksızın ait olduğu yılın sonuna kadar hizmet verileceği, dönemin bir yıldan fazla olması halinde devam eden yıllara da ait belge olması gerektiğinden ve idare tarafından her yıla hizmet verilmesine esas kayıt belge bulunduğu için dava dışı ...'ın şoförlük başta olmak üzere ev hizmetleri niteliğindeki işlerde görevli olduğundan bahisle 29/08/2009-04/04/2019 tarihleri arasındaki (16/05/2012-14/06/2012 arası tutuklu/hükümlü bulunduğu için bildirim yapılamayacak dönem haricinde) hizmetinin sigortalı olması kabul edilerek sigortalı sayılamayacak döneme ilişkin 15/05/2012 tarihinde işten çıkışının ve 15/06/2012 tarihinde tekrar işe girişinin yapılması gerektiğinin tespiti suretiyle tesis edilen idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE,
2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 18/11/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.