T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2023/6171
Karar No : 2025/2171
DAVACI : ... İçecek Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...Bakanlığı /ANKARA
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN_KONUSU : 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Seri No:1)'in 2. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ_İDDİALARI : İzinli alkollü içki üreticisi olan davacı şirket tarafından, 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan dava konusu Tebliğin 1. maddesi ile 11/09/2020 tarihli, 31241 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin 3.2. bölümünün (b) bendinde yer alan, "5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmaz veya kod uygulanmaz." düzenlemesinin yürürlükten kaldırıldığı, Tebliğin iptali istenen 2. maddesi ile, değişikliğe ilişkin Tebliğin, yayım tarihinden itibaren yürürlüğe girmesinin öngörüldüğü, dolayısıyla 02/11/2023 tarihinden önce üretilen ve satıcı ile nihai tüketicide bulunan 5 cl'den küçük bandrolsüz ürünler ile ilgili süreci düzenleyen bir geçici düzenlemeye yer verilmediği, Tebliğ'in yayım tarihi ile yürürlük tarihi arasında makûl bir süre öngörülmesi gerektiği, Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 17. maddesinin 2. fıkrasında, ekonomik ve ticari alanla ilgili olan taslakların yayım ve yürürlük tarihleri arasında makûl bir süre bırakılması gerektiğinin düzenlendiği, mevzuata uygun olarak üretilen ve satın alınan ürünleri elinde bulunduranların mağdur edildiği, hükmün iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından; usule ilişkin olarak; dava konusu düzenlemenin kesin ve icrai bir işlem vasfı taşımadığından davanın öncelikle bu yönden reddi gerektiği, esasa ilişkin olarak ise; genel bütçe gelirleri içerisinde ÖTV'ye ilişkin gelir kaleminin oluşmasında en büyük iki kalemden birinin tütün mamulleri ve alkollü içkilerden alınan vergi olduğu düşünüldüğünde; bandrolün, vergi kayıp ve kaçağını önlemeye yönelik bir güvenlik mekanizması olduğu, firmaların bandrolsüz olarak alkollü içki ürünlerini piyasaya arz etmesi sonucunda kamunun zarara uğratılacağı, firmalar vergi borçlarını ödememeleri nedeniyle devlet adına tahsil ettikleri vergileri ilave finansman kaynağı olarak kullandıklarından bu durumun haksız rekabete yol açacağı, diğer taraftan, Ürün İzleme Sistemi (ÜİS) Uygulama Genel Tebliğinde belirlenen usul ve esaslar uyarınca özellikle borçları nedeniyle bandrol temin edemeyen bazı firmaların 5 cl'nin altındaki ambalajlarla alkollü içki üretimine yöneldiği, bu hacmin altındaki alkollü içkiler dolayısıyla piyasada kayıt dışı ürünlere rastlandığı, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun bandrole ilişkin hükümlerinin uygulanamadığı, sektörde bandrol alarak üretim yapan ve vergisini ödeyen firmalar aleyhine ortaya çıkan rekabet eşitsizliği ve kayıp kaçağın bertaraf edilebilmesi amacıyla istisna düzenlemesinin yürürlükten kaldırıldığı, ayrıca Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 02/02/2023 tarih ve 32092 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle; Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinde yapılan değişiklikle, 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin ithalinin, üretiminin ve piyasaya arzının yasaklandığı, ilgili Yönetmelik düzenlemesine istinaden söz konusu 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin üretimi ve ithalatı 30/04/2023, piyasaya arzı ise 31/05/2023-30/06/2023 tarihleri itibarıyla hukuki açıdan mümkün olmadığından davacının, mezkûr Tebliğ düzenlemesinin yayımı tarihinde (02/11/2023) yürürlüğe girmesi ve yürürlüğe ilişkin ek bir süre verilmemesi nedeniyle bu durumun 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içki ürünlerini ellerinde bulunduran üretici, satıcı veya tüketicileri mağdur edecek mahiyette olduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı, yapılan Tebliğ düzenlemesinin tüketiciler açısından da mağduriyet oluşturduğu iddiasının ise söz konusu düzenleme ile tüketicilere bir yükümlülük atfedilmemesi nedeniyle yerinde olmadığı, davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmektedir.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Davanın, Dairemiz kararında yer verilen gerekçeyle reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava, 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) 2. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmeyerek işin esasına geçildi.
11/09/2020 tarih ve 31241 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kağıtı ve Alkollü İçkilerden Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin 3. maddesinde uygulamanın usul ve esaslarının belirlendiği, 3.1 maddesinde, Bandrol, kod ve kodlanmış Etiket Kullanma kullanma zorunluluğu getirilen hallerin sayıldığı, Bandrol, Kod ve Kodlanmış Etiket Kullanma Zorunluluğundan İstisna Olan Hallerin belirlendiği 3.2. maddesinin b) bendinde "5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmaz veya kod uygulanmaz." kuralı, ikinci paragrafında" Bu ürünlere, üreticileri tarafından piyasaya arz edilmek üzere etiketlenip kapüşonlandıkları anda bandrol uygulanması gerekmektedir" kuralına yer verilmiştir.
02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) in 1. Maddesi ile 11/9/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin 3.2. bölümünün (b) bendi yürürlükten kaldırılmıştır. Dava konusu edilen 2. maddesi," Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer" şeklinde düzenlenmiştir.
Diğer yandan, 02/02/2023 tarih ve 32092 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesiyle değiştirilen Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin Piyasaya arz başlıklı 13. maddesinin 6. fıkrası Danıştay 13. Dairesinin 24/01/2024 tarih ve E:2023/407, K:2024 /376 sayılı kararı ile, "5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ile" kısmı hukuka uygun bulunarak davanın reddine , Yönetmeliğin 4. maddesiyle aynı Yönetmeliğe eklenen Geçici 13. ve 14. maddeleri yönünden;" Dava konusu Yönetmelik değişikliğinin 4. maddesiyle, anılan Yönetmeliğe eklenen Geçici 13. ve 14. maddelerde, "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ile bira hariç 300 cl’den büyük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen ikinci ayın sonundan itibaren üretilemez ve ithal edilemez. Bu ürünler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen üçüncü ayın sonundan itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, dördüncü ayın sonundan itibaren toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arz edilemez"; "Bira hariç olmak üzere, cam haricindeki ambalaja sahip alkollü içkiler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen ikinci ayın sonundan itibaren üretilemez ve ithal edilemez. Bu ürünler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen üçüncü ayın sonundan itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, dördüncü ayın sonundan itibaren toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arz edilemez.” kuralları yer almıştır.
Bu kapsamda, 5 cl’den küçük ve bira hariç 300 cl’den büyük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ile bira hariç olmak üzere cam haricindeki ambalaja sahip alkollü içkiler 30/04/2023 tarihinden sonra üretilemeyecek ve ithal edilemeyecek, 31/05/2023 tarihinden itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, 30/06/2023 tarihinden itibaren ise toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arz edilemeyecektir.
Alkollü içkilerin ambalaj hacimleri ile ambalaj materyaline dair yapılan Yönetmelik değişikliklerinde yukarıda yer verilen gerekçelerle hukuka uygunluk bulunmadığından, söz konusu yönetmelik değişikliklerinin hangi tarihlerden itibaren uygulanacağına ilişkin davaya konu geçiş hükümlerinde de hukuka uygunluk bulunmamıştır.
Diğer yandan, ülkemizde turizm sezonu olan yaz aylarında yerli ve yabancı turistlerce turizm tesisleri ve oteller fazlaca talep gördüğünden, bu tesislere gelen turist sayısındaki artış ile birlikte alkollü içki talep ve tüketiminin artacağı düşüncesiyle işletmecilerin önceden alkollü ürünleri tedarik ederek stoklamasının muhtemel olduğu, nitekim davacının sunduğu faturalarda işletmelerin 2022 yılı yaz sezonundan 2023 yılının ilk aylarına kadar alkollü içki alımı yaptığının görüldüğü, düzenleme ile 30/04/2023 tarihi itibarıyla üretilmiş ürünlerin iki ay içinde tüketilip piyasadan kaldırılmasının istenildiği, söz konusu alkollü içkilerin piyasaya arzının yasaklandığı 30/06/2023 tarihi itibarıyla turizm sezonu yeni başladığından ilgililerin ellerindeki ürünleri tüketmesinin mümkün olamayabileceği, her ne kadar davalı idarece ilgililerin ellerinde kalan ürünleri tekrar ambalajlayıp piyasaya arz edilmek üzere üreticiye iade edebileceği ileri sürülmüş ise de, böyle bir durumun fazladan emek ve maliyet gerektireceği dikkate alındığında, davalı idarece söz konusu ürünlerin tüketileceği turizm sezonunu kapsayacak şekilde ilgililerin ellerinde bulunan ürünlerin eritilebileceği kadar makul ve yeterli süre öngörülmediği anlaşılmaktadır,
Bu bakımdan dava konusu düzenleme tarihi itibarıyla söz konusu geçiş hükümlerinde 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin üretimi, ithalatı ve iç piyasaya arzına ilişkin kısmında da hukuka uygunluk bulunmamaktadır. " gerekçesi ile iptaline karar verilmiştir.
Kural olarak kanun, tüzük ve yönetmelikler ve hukuk normları Resmi Gazete'de yayımlandıkları tarihte yürürlüğe girerler ve yürürlüğe girdikleri tarihten sonraki iş ve işlemlerde uygulanırlar. Yeni düzenlemelerin hukuki istikrarı bozmaması, kişilerin haklarını kullanılmasını zorlaştırmayacak ya da doğmuş olan haklarının hiçe sayılması anlamına gelecek şekilde düzenlenmemesi gerekmektedir.
Buna göre, 02/02/2023 tarih ve 32092 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesiyle değiştirilen Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükmüne göre 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler üretim ve ithalat yoluyla piyasaya arz edilemeyecek olması yanında Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmaların, toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından 5 cl'den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler üretim ve ithalat yoluyla yönetmelikle belirlenen geçiş hükümlerinin iç piyasaya arzına ilişkin kısmının hukuka aykırılığı yargı kararı ile saptanmış olmakla birlikte, Danıştay kararında yer verilen gerekçeler de birlikte değerlendirildiğinde, 5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilere bandrol ve kodlanmış etiket uygulamasına getirilen istisnanın yürürlükten kaldırıldığı 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) yayımlandığı tarih itibarıyla Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmaların, toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcılarının ellerindeki ürünlerin satışı ve tüketimi için yeterli ve makul bir sürenin tanındığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu durumda 2/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) 2. maddesinin "Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer" düzenlemesinde bandrol uygulamasından etkilenecek satıcıların doğmuş olan haklarının kullanılmasını zorlaştıracak nitelikte olmadığı anlaşıldığından hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
11/09/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kağıtı ve Alkollü İçkilerden Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin "3. Uygulamanın Usul ve Esasları" başlıklı kısmının 3.1 maddesinde; bandrol, kod ve kodlanmış etiket kullanma zorunluluğu getirilen hallere, 3.2 maddesinde ise; bandrol, kod ve kodlanmış etiket kullanma zorunluluğundan istisna olan hallere yer verilmiş olup, 3.2 maddesinin (b) bendinde de; "5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmaz veya kod uygulanmaz." düzenlemesine yer verilmiş iken, 02/11/2023 tarihli ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) 1. maddesi ile 11/09/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin 3.2. maddesinin (b) bendi yürürlükten kaldırılarak, 5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmama, kod uygulanmamasına yönelik istisna sona erdirilmiş ve 2. maddesi ile de Tebliğ'in yayımı tarihinde yürürlüğe gireceği düzenlenmiştir.
Bunun üzerine, Tebliğ'in 2. maddesinin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idare tarafından, iptali istenilen Tebliğ hükmünün, icrai nitelikte olmadığı, dolayısıyla idari davaya konu olabilecek nitelikte bulunmadığı ileri sürülmüştür.
İdari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken işlemler, idari makam ve mercilerin kamu gücüne dayanarak idare hukuku alanına ilişkin olarak yaptıkları ve hukuki sonuçlar doğurabilme kabiliyetini haiz, hukuka uygunluk karinesinin doğal sonucu olarak ve kural itibarıyla (kanunda aksi öngörülmedikçe) re'sen icra edilebilme yeteneğini taşıyan irade açıklamalarıdır.
Başka bir ifadeyle, idarelerin, ilgililerin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik veya yenilik yaratan ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan irade açıklamalarının idari davaya konu edilmeleri mümkündür.
Dava konusu edilen Tebliğin, 5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilere yönelik bandrol, kod ve kodlanmış etiket istisnasını yürürlükten kaldırdığı ve bu ilganın yürürlük tarihini belirlediği dikkate alındığında, ilgililerin hukukunu doğrudan etkileyen, onların hak ve yükümlülüklerinde değişiklik yaratan ve hukuk aleminde sonuç doğurması için başka bir işleme ya da onay mekanizmasına ihtiyacı olmayan, kamu gücüne dayalı bir irade beyanı niteliğinde bulunduğu, bu haliyle ülke çapında uygulanacak kesin ve yürütülmesi zorunlu mahiyet arz ettiği anlaşıldığından, davalının usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İlgili Mevzuat:
Anayasa'nın 124. maddesinde; Cumhurbaşkanının, bakanlıkların ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilecekleri düzenlemesine yer verilmiştir.
Tütün, tütün mamulleri ve alkol piyasasının düzenlenmesine, tütün, tütün mamulleri ve alkolün Türkiye’de üretimine, iç ve dış alım ile satımına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla çıkarılan 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Görevler" başlıklı 4/B maddesinde, "... d) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları yürütmek.... f) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi ve alkol piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerini görev alanı itibarıyla incelemek ve denetlemek, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetleri yürütmek, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak, piyasalarda görülen aksaklıklara ilişkin çalışmalar yürütmek..." görevlerinin Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütüldüğü düzenlemesine, Kanunun "Yönetmelikler" başlıklı 9. maddesinde, "B) Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kâğıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi,... 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." düzenlemesine yer verilmiş olup, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanun hükümlerine dayanılarak; alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticaretine ilişkin usul ve esasları belirlemek, alkol tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi nitelikteki her türlü zararı önleyecek düzenlemeleri yapmak amacıyla, 06/06/2003 tarihli ve 25130 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik yürürlüğe girmiş, Yönetmeliğin "Ürünlerin Piyasaya Arzına İlişkin Esaslar" başlıklı 4. Bölümünde yer verilen "Piyasaya Arz" başlıklı 13. maddesinin 6. fıkrasında yer alan hüküm; 02/02/2023 tarih ve 32092 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 2. maddesiyle değiştirilmiş; düzenlemenin yeni hali ile "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ile bira hariç 300 cl’den büyük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ithal edilemeyeceği, üretilemeyeceği ve piyasaya arz edilemeyeceği düzenlenmiştir. Değişiklik Yönetmeliğinin 4. maddesiyle aynı Yönetmeliğe eklenen Geçici 13. maddesiyle de; "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ... bu maddenin yayımı tarihini izleyen ikinci ayın sonundan itibaren üretilemez ve ithal edilemez. Bu ürünler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen üçüncü ayın sonundan itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, dördüncü ayın sonundan itibaren toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arz edilemez." düzenlemesine yer verilmiştir.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun "Yetki" başlıklı Mükerrer 257. Maddesinde yer alan; "Kanunun, Vergi güvenliğini sağlamak amacıyla niteliklerini belirleyip onayladığı elektrikli, elektronik, manyetik ve benzeri cihazlar ve sistemleri kullandırmaya, bu cihaz ve sistemler vasıtasıyla bandrol, pul, barkod, hologram, kupür, damga, sembol gibi özel etiket ve işaretlerin kullanılmasına ilişkin zorunluluk getirmeye, mükelleflere bandrol, pul, barkod, hologram, kupür, damga, sembol gibi özel etiket ve işaretlerin verilmesinde, mükelleflerin Maliye Bakanlığına bağlı vergi dairelerine vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belge arama zorunluluğu getirmeye, bu zorunluluk kapsamına girecek amme alacaklarını tür ve tutar itibarıyla tespit etmeye ve hangi hâllerde bu zorunluluğun aranılmayacağına, bandrol, pul, barkod, hologram, kupür, damga, sembol gibi özel etiket ve işaretlerin basımı, dağıtımı ile sistemin kurulması ve işletilmesi hizmetlerinin, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa tabi olmaksızın, süresi 5 yılı geçmemek üzere ve 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (5 inci maddesinin beşinci fıkrası hariç) hükümleri çerçevesinde; yetkilendirilecek gerçek veya tüzel kişiler tarafından yerine getirilmesine, bu hizmetlerde ve yetkilendirilecek gerçek veya tüzel kişilerde bulunması gereken özellikleri, yetkilendirilecek gerçek veya tüzel kişilerin faaliyetlerinin yönlendirilmesi, izlenmesi, denetlenmesi, yetkilendirmenin sonlandırılması ve bunların uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme" yetkisinin Hazine ve Maliye Bakanlığında ait olduğu düzenlemesine istinaden; 11/09/2020 tarih ve 31241 sayılı Resmî Gazete'de Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kağıtı ve Alkollü İçkilerden Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği yayınlanmış olup; Uygulama Genel Tebliği'nin "1. Giriş" düzenlemesiyle; bu Tebliğ'in konusunun; Hazine ve Maliye Bakanlığının, Kanundan aldığı yetki uyarınca vergi güvenliğini sağlamak amacıyla tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve alkollü içkilerde özel etiket ve işaretlerin kullanılması zorunluluğuna, bu özel etiket ve işaretlerin verilmesinde söz konusu ürünlerin üreticileri ve ithalatçılarının belirlenen tür ve tutar itibarıyla vadesi geçmiş vergi borcunun bulunup bulunmadığına ve bu özel etiket ve işaretlerin basımı, dağıtımı ile Ürün İzleme Sistemi kurulması ve işletilmesi amacıyla yetkilendirilecek gerçek veya tüzel kişilerin faaliyetlerinin yönlendirilmesi, izlenmesi, denetlenmesi ve yetkilendirmenin sonlandırılmasına ilişkin usul ve esasların oluşturduğu düzenlemesine yer verilmiş, Uygulama Genel Tebliğinin 2. maddesinde; Bandrol; Tebliğ kapsamında özel etiket ve işaret kullanma zorunluluğu getirilen ürünlerin üzerine yapıştırılacak olan taklit edilemez nitelikteki, açık güvenlik unsurları çıplak gözle, gizli güvenlik unsurları özel denetim cihazlarıyla tespit edilebilir özelliklere sahip olan kıymetli damga niteliğindeki kâğıt olarak, Bandrol/Kod/Kodlanmış Etiket Uygulanması ise; Ürün İzleme Sistemi kapsamında bandrol, kod ve kodlanmış etiketlerin tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, alkollü içki ürünlerinin üzerine yapıştırılması/basılması ve aktivasyon işlemlerinin yapılması olarak tanımlanmış olup, "Uygulama Usul ve Esasları"nın belirlendiği Tebliğin 3. maddesinin 3.1 bendinde; bandrol, kod ve kodlanmış etiket kullanma zorunluluğu getirilen hallere; 3.2 bendinde ise; bandrol, kod ve kodlanmış etiket kullanma zorunluluğundan istisna olan hallere yer verilmiş olup, 3.2 bendin (b) alt bendin de "5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmaz veya kod uygulanmaz." düzenlemesine yer verilmiş iken 02/11/2023 tarih ve 32357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ'in (Seri No:1) 1. maddesi ile 11/09/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliğinin 3.2. bölümünün (b) bendi yürürlükten kaldırılarak, 5 cl’den küçük iç ambalajla üretilen veya ithal edilen alkollü içkilerde bandrol/kodlanmış etiket kullanılmama, kod uygulanmamasına yönelik istisnanın yürürlükten kaldırıldığı düzenlemesine; 2. maddesi ile de değişikliğe ilişkin Tebliğ'in yayımı tarihinde (02/11/2023) yürürlüğe gireceğine ilişkin düzenlemeye yer verilmiştir.
Öte yandan, 24/02/2022 tarih ve 31760 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin "Yürürlük maddesi" başlıklı 17. maddesinde, "(1) Yürürlük maddesinde düzenlemenin yürürlüğe gireceği tarih tereddüde yer vermeyecek şekilde belirtilir. (2) Ekonomik ve ticari alan ile yatırım ortamını etkileyen düzenlemelerde, mümkün olduğunca taslağın yayımlanma tarihi ile yürürlüğe giriş tarihi arasında makul bir süre bırakılır." düzenlemesi yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticaretine ilişkin usul ve esasları belirlemek, alkol tüketiminden kaynaklanan kamusal, toplumsal ve tıbbi nitelikteki her türlü zararları önleyecek düzenlemeleri yürürlüğe koymak amacıyla; alkol, alkollü içkiler ve metanolün iç ve dış ticareti, dağıtımı ile izin, izleme ve denetim usul ve esaslarını kapsamak üzere hazırlanan ve 06/06/2003 tarihli ve 25130 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te, 02/02/2023 tarih ve 32092 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve aynı tarihte yürürlüğe giren Yönetmelikle yapılan değişiklikler sonucunda, ana Yönetmeliğin 13. maddesinin 6. fıkrasında, "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ... ithal edilemez, üretilemez ve piyasaya arz edilemez." düzenlemesine; geçici 13. maddesinde ise, "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ..., bu maddenin yayımı tarihini izleyen ikinci ayın sonundan itibaren üretilemez ve ithal edilemez. Bu ürünler, bu maddenin yayımı tarihini izleyen üçüncü ayın sonundan itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, dördüncü ayın sonundan itibaren toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arz edilemez." kuralına yer verilmiştir.
Anılan kurallar uyarınca, 5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin, 30/04/2023 tarihinden sonra üretimi ve ithali, 31/05/2023 tarihinden itibaren Alkollü İçki Dağıtım Yetki Belgesini haiz firmalar, 30/06/2023 tarihinden itibaren ise toptan satıcılar, perakende satıcılar veya açık alkollü içki satıcıları tarafından iç piyasaya arzı yasaklanmıştır.
Dava konusu Tebliğ ile de, 5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin üretimi, ithali ve satışı anılan Yönetmelikle yasaklandığından, piyasada bulunması hukuken mümkün olmayan bu içkilere yönelik olarak Tütün Mamulleri, Makaron, Yaprak Sigara Kâğıdı ve Alkollü İçkilerde Ürün İzleme Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nin 3.2. bölümünün (b) bendi ile getirilen ve artık uygulama imkanı kalmayan "bandrol/ kullanılmış etiket veya kod istisnası" yürürlükten kaldırılmış; aynı zamanda bu içkilerin nihai olarak 30/06/2023 tarihi itibarıyla piyasada bulunamayacağı dikkate alınarak, düzenlemeye konu istisnanın ilgasının, Tebliğin yayım tarihi olan 02/11/2023 tarihi itibarıyla yürürlüğe gireceği öngörülmüştür.
Dolayısıyla, dava konusu Tebliğin, aynı hukuk düzenindeki mevzuat hükümlerinin birbirine uyumlandırılması amacıyla, Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in yukarıda anılan maddelerinde yapılan değişikliğe paralel olarak ve bu içkilerin üretimi, ithali ile satışının yasaklandığı tarihler dikkate alınarak düzenlenip yürürlüğe konulduğu anlaşılmıştır.
Öte yandan, Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in yukarıda anılan maddelerinde yapılan değişikliklerin de iptali istemiyle Danıştay Onüçüncü Dairesi nezdinde açılan davalarda, anılan Dairece, (24/01/2024 tarih ve E:2023/405, K:2024/374 sayılı karar; 24/01/2024 tarih ve E:2023/406, K:2024/375 sayılı karar; 24/01/2024 tarih ve E:2023/407, K:2024/376 sayılı karar), ana Yönetmeliğin 13. maddesinin 6. fıkrasında yer alan, "5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkiler ... ithal edilemez, üretilemez ve piyasaya arz edilemez." düzenlemesi yönünden davanın reddine, geçici 13. maddesinin ise iptaline karar verilmiş; bu kararları, tarafların temyiz istemi üzerine inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ise, (16/05/2014 tarihli, E:2024/662, K:2024/1113 sayılı karar; 16/05/2024 tarihli, E:2024/622, K:2024/1113 sayılı karar; 16/05/2024 tarihli, E:2024/952, K:2024/1154sayılı karar), anılan kararların davanın reddine ilişkin kısmının onanmasına, iptale ilişkin kısımlarının bozulmasına kesin olarak karar vermiştir. Bilahare Danıştay Onüçüncü Dairesince bozma kararlarına uyularak, 5 cl’den küçük ambalaj hacmine sahip alkollü içkilerin, ithal edilmesinin, üretilmesinin ve piyasaya arz edilmesinin yasaklanmasına ilişkin değişikliğin geçiş hükmü niteliğindeki ana Yönetmeliğin geçici 13. maddesinin iptali istemleri yönünden davanın reddine karar verilmiştir (E:2024/2195, E:2024/2188, E:2024/2173 sayılı dosyalar).
Bu durumda, dava konusu Tebliğin sebep unsuru olan (hükümlerine uyum sağlanan) Alkol ve Alkollü İçkilerin İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usûl ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te yapılan bahse konu değişikliklerin hukuka uygun olduğunun kesinleşmiş yargı kararlarıyla tespit edilmesi, Tebliğle getirilen kuralların, anılan Yönetmelik hükümlerinin doğal sonucu olması, bu Yönetmelikte öngörülen yasağa konu alkollü içkiler bakımından daha önce Tebliğle getirilmiş olan ancak artık uygulama imkanı kalmayan "bandrol/ kullanılmış etiket veya kod istisnası"nın ilgasına ilişkin dava konusu kuralın yürürlüğe gireceği tarihin, Yönetmelikte yasakların yürürlüğü bakımından nihai ve kesin tarih olarak belirlenen 30/06/2023 tarihinden itibaren yaklaşık 4 ay sonraya, yani makul bir süreye isabet etmesi karşısında; dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı, davacının iddia ettiğinin aksine, dava konusu Tebliğ değişikliğinin yürürlüğüne yönelik başkaca bir geçiş süresi öngörülmesine gerek bulunmadığı, aksi durumun mevzuat hükümleri arasında çelişki doğuracağı gibi uygulama kabiliyetinin de olmayacağı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...- TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren 30 (otuz) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 22/04/2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.