T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2024/1840
Karar No : 2024/1648
YETKİLİ YARGI YERİNİN BELİRLENMESİ KARARI
Davacı ... vekili Av. ... tarafından, müvekkilinin haksız ve sehven fazladan tutuklu kaldığından bahisle maddi ve manevi tazminat ödenmesi istemiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve E-... sayılı Adalet Bakanlığı Ceza Tevkifevleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali ile 100,00 TL maddi, 100.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle Adalet Bakanlığına karşı açılan davada; Van 1. İdare Mahkemesince tek hakimle verilen, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde Ankara İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna ilişkin 06/03/2024 tarih ve E:2024/217, K:2024/483 sayılı karar ile Ankara 25. İdare Mahkemesince tek hakimle verilen, uyuşmazlığın görüm ve çözümünde Van İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna ilişkin 26/03/2024 tarih ve E:2024/536, K:2024/439 sayılı karar üzerine ortaya çıkan yetki uyuşmazlığına ilişkin dosya, 2577 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca incelenerek gereği görüşüldü:
2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (a) bendinde dilekçelerin "görev ve yetki yönünden inceleneceği"; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde ise, dava dilekçeleri üzerine yapılan ilk inceleme sonunda adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine; idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği hükme bağlanmıştır.
Öte yandan, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat" başlıklı 141. maddesinde, suç soruşturması veya kovuşturması sırasında; kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen, kanuni gözaltı süresi içinde hakim önüne çıkarılmayan, kanuni hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan...kişilerin, maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilecekleri; 142. maddesinde ise, karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her halde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde bulunulabileceği; istemin, zarara uğrayanın oturduğu yer ağır ceza mahkemesinde ve eğer o yer ağır ceza mahkemesi tazminat konusu işlemle ilişkili ise ve aynı yerde başka bir ağır ceza dairesi yoksa, en yakın yer ağır ceza mahkemesinde karara bağlanacağı hükümlerine yer verilmiştir. Anılan yasa maddelerinin gerekçesinde de, usul kurallarına uyulmaması ve keyfi adli işlemler nedeniyle uğranılan zararların karşılanmasının amaçlandığı ifade edilmiştir.
Diğer taraftan, 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun "Yargı merciilerinin uyuşmazlık mahkemesine başvurmaları" başlıklı 19. maddesinde, "Adli ve idari yargı mercilerinden birisinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı mercii davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurur ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin erteler." hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun'un yukarıda yer verilen hükmü uyarınca, adli yargı merciinin kesin veya kesinleşmiş görevsizlik kararı üzerine kendisine gelen bir davayı incelemeye başlayan veya incelemekte olan bir yargı merciinin, davada görevsizlik kararı veren merciin görevli olduğu kanısına varırsa, gerekçeli bir karar ile görevli merciin belirtilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurması ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin ertelemesi gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, silahlı terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüte yardım etmek suçu kapsamında yapılan yargılama sonrasında ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararıyla 6 yıl 3 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına yönelik kararın kesinleşmesi sonrasında cezaevindeki süresini tamamlayarak 22/01/2012 tarihinde şartlı tahliye olan davacı tarafından, 6325 sayılı Kanun ile 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinde yapılan değişiklik uyarınca yapılan talep üzerine gerçekleştirilen uyarlama yargılaması sonucunda 6 yıl 9 ay hapis cezasıyla cezalandırılmasına yönelik .. Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı nedeniyle haksız ve fazladan tutuklu kalmış olmasından dolayı yaşadığını ileri sürdüğü mağduriyetine karşılık 2.000,00 TL maddi ve 5.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle ... Ağır Ceza Mahkemesinde tazminat davası açıldığı, anılan Mahkemenin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile dosyadaki hukuka aykırılığın infaz aşamasında meydana geldiği, suç soruşturması ve kovuşturması sırasında meydana gelmediği, bu yöndeki hukuka aykırılıkların idari yargının görev alanında kaldığı gerekçesiyle davanın usulden reddine karar verildiği ve kararın istinaf ve temyiz kanun yollarından geçerek kesinleştiği, bunun üzerine 100.000,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminat istemiyle Adalet Bakanlığına başvuru yapıldığı, başvurunun reddedilmesi üzerine başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü işleminin iptali ile 100,00 TL maddi ve 100.000,00 TL manevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Anayasa'nın "Başlangıç" kısmında öngörülen “Kuvvetler ayrımı” ilkesi ile yargı ile ilgili 9. ve 138. maddeleri dikkate alındığında, bağımsız bir erk olan yargının yargılama faaliyeti ile ilgili işlemlerinin, Anayasa'nın 125. maddesinde öngörülen “idari işlemler” kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayıp, bu “yargısal işlemler” nedeniyle idari yargı yoluna başvurulabilmesine imkan yoktur. Esasen bu durum, kuvvetler ayrılığı ilkesinin tabii bir sonucudur. Hakim ve Cumhuriyet Savcılarıyla adliye personelinin yargılamadaki fonksiyonu geniş çerçevede bir kamu hizmeti olarak değerlendirilse de, somut olarak, ifa edilen yargı faaliyetinin bir parçası olduğunda ve yargısal işlem mahiyetini taşıdığında kuşku bulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerekmektedir.
Buna göre, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. ve 142. maddelerindeki düzenlemeler ve yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında dava konusu olay ele alındığında, ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı dosyasında yürütttüğü faaliyet yargı faaliyetidir. Müddetname yargı faaliyetinin bir parçası olup, yargısal işlem mahiyetini taşıdığına yönelik kuşku bulunmamaktadır. Yargılama sürecine katkıda bulunan işlemler ya da faaliyetler nedeniyle Devletin sorumlu tutulmasında da, bu sorumluluğun denetiminin aynı yargı düzeni içinde yapılması ve yargısal nitelikli bir işlemin idari yargı denetimi dışında tutulması gerektiğinden; ... Ağır Ceza Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı nedeniyle haksız ve fazladan tutuklu kalındığından bahisle uğranıldığı ileri sürülen maddi ve manevi tazminatın ödenmesi istemiyle açılan davanın görüm ve çözümünde, 5271 sayılı Kanun'un 141. ve 142. maddeleri uyarınca adli yargı yerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Nitekim Uyuşmazlık Mahkemesinin 26/02/2018 tarih ve E:2018/32, K:2018/97 sayılı kararı da bu yöndedir.
Bu durumda, yukarıda yer verilen mevzuat hükmü gereği gerekçeli bir karar ile görevli yargı yerinin belirlenmesi için Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulması ve elindeki işin incelenmesini Uyuşmazlık Mahkemesinin karar vermesine değin ertelemesine karar verecek yetkili idari yargı yeri, dava dilekçesini kayda alan Van 1. İdare Mahkemesidir.
Açıklanan nedenlerle, Van İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna, dosyanın Van 1. İdare Mahkemesine gönderilmesine, kararın Ankara 25. İdare Mahkemesine ve taraflara bildirilmesine, 29/04/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.