T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2024/4163
Karar No : 2024/4480
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği / ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacı tarafından, Siirt ili, Pervari ilçesi, ... köyü, ... mezrasındaki mal varlığına yörede yaşanan terör olayları nedeniyle 1988 yılından beri ulaşamadığından bahisle, uğranıldığı ileri sürülen maddi zararının, 5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Siirt Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan 1 No'lu Zarar Tespit Komisyon Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile, dava konusu işlemin 01/01/1988-27/10/2019 tarihleri arasında uğranıldığı ileri sürülen zararlara ilişkin kısmı yönünden; başvurunun 5233 sayılı Kanun'a göre süresinde olmadığı gerekçesiyle davanın reddine, 27/10/2019-27/10/2020 tarihleri arasında uğranıldığı ileri sürülen zararlara ilişkin kısmı yönünden; davalı idare tarafından Çemekare bölgesinin mera ve yaylak vasfında olduğu, rakımın 2000 civarında olması nedeniyle bölgenin sadece yaz aylarında kullanılabileceği, bölgede herhangi bir yerleşim kaydının bulunmadığı belirtilmiş ise de, Siirt Valiliği Kadastro Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısında, bölgede kadastro görmeyen ... bin dönüm arazi bulunduğunun belirtildiği, ... tarih ve ... sayılı yazısında da, bölgede mera haricinde tarıma elverişli 12 bin dönüm arazi bulunduğunun belirtildiği, davalı idare tarafından, Çemekare bölgesinin 27/10/2019-27/10/2020 tarihleri arasında terör sebebiyle boşaltılıp boşaltılmadığı, boşaltıldıysa köye dönüş ve rehabilitasyon kapsamında geri dönüş kararı alınıp alınmadığı, geçici askeri bölge ve/veya özel güvenlik bölgesi ilan edilip edilmediği hususuna ilişkin bilgi ve belgelerin dava dosyasına sunulmadığının görüldüğü, bu kapsamda davacının başvurusunda belirttiği Siirt ili, Pervari ilçesi, ... köyü, ... mezrasındaki mal varlığına ulaşamamaktan kaynaklı bir zararının olup olmadığı hususlarının gerekirse konusunda uzman bilirkişilerce mahallinde keşif yapılmak suretiyle inceleme ve araştırma yapılarak açıklığa kavuşturmak suretiyle işlem tesis edilmesi gerekirken, eksik inceleme sonucu tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle, dava konusu işlemin 27/10/2019-27/10/2020 tarihleri arasında uğranıldığı ileri sürülen zararlara ilişkin kısmı yönünden iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının istinaf başvurusunun reddi, davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulü ile, İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının kaldırılmasına, davacının reşit olmadan önce veya sonra anılan yörede ikametinin ya da mülkiyet veya zilyetlik kapsamında edindiği bir mal varlığı unsurunun bulunmadığı, kaldı ki Çemekare denilen yerin ikamet edilen bir yerleşim yeri olmadığı, küçükbaş hayvan yetiştirenlerin hayvanların yaz aylarında otlattıkları ortak bir alan olduğu, davacının da ... köyünde doğduğu ve halen aynı yerde ikamet ettiği, terör nedeniyle göç ettiği ile ilgili iddialarının doğruluğunun ortaya konulamadığı anlaşıldığından, davacı tarafından 5233 sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, yaş küçüklüğünün mal varlığı edinimine engel olmadığı, uyuşmazlıkta devam eden zarar söz konusu olduğundan süre aşımından söz edilemeyeceği, uyuşmazlık konusu mezrada 1988 yılından beri mal varlığına ulaşılamadığı, mezrada mal varlığının bulunduğu ve tespite yönelik kadastro işlemlerinin halen devam ettiği, davalı idare lehine seri davalar için öngörülen vekalet ücretine hükmedilmesi gerekirken hükmedilmediği iddialarıyla Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Davacı tarafından, Siirt ili, Pervari ilçesi, ... köyü, ... mezrasındaki mal varlığına yörede yaşanan terör olayları nedeniyle 1988 yılından beri ulaşamadığından bahisle, uğranıldığı ileri sürülen maddi zararının, 5233 sayılı Kanun kapsamında karşılanması istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Siirt Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan 1 No'lu Zarar Tespit Komisyon Başkanlığı işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
17/07/2004 tarihinde kabul edilip, 27/07/2004 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, ''Bu Kanunun amacı, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddî zarara uğrayan kişilerin, bu zararlarının karşılanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemektir.''; 2. maddesinin 1. fıkrasında, ''Bu Kanun, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1 inci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddî zararlarının sulhen karşılanması hakkındaki esas ve usullere ilişkin hükümleri kapsar.''; 6. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında, ''Zarar gören veya mirasçılarının veya yetkili temsilcilerinin zarar konusu olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün içinde, her hâlde olayın meydana gelmesinden itibaren bir yıl içinde zararın gerçekleştiği veya zarar konusu olayın meydana geldiği il valiliğine başvurmaları hâlinde gerekli işlemlere başlanır. Bu sürelerden sonra yapılacak başvurular kabul edilmez. Bu Kanun kapsamındaki yaralanma ve engelli hâle gelme durumlarında, yaralının hastaneye kabulünden hastaneden çıkışına kadar geçen süre, başvuru süresinin hesaplanmasında dikkate alınmaz. İlgili valilik dışında diğer valilikler, kaymakamlıklar, Türkiye Cumhuriyeti dış temsilcilikleri, diğer bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarına yapılan başvurular ilgili valiliğe gönderilir.''; 7. maddesinde, ''Bu Kanun hükümlerine göre sulh yoluyla karşılanabilecek zararlar şunlardır: a) Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşınır ve taşınmazlara verilen her türlü zararlar, b) Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde uğranılan zararlar ile tedavi ve cenaze giderleri, c) Terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından kaynaklanan maddî zararlar''; Geçici 1. maddesinde, ''Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ilgili valilik ve kaymakamlıklara başvurmaları hâlinde, 19.7.1987 tarihi ile bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih arasında işlenen 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun 1 inci, 3 üncü ve 4 üncü maddeleri kapsamına giren eylemler veya anılan tarihler arasında terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddî zararları hakkında da bu Kanun hükümleri uygulanır.'' hükümleri düzenlenmiştir.
Öte yandan; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "Hak ehliyeti" başlıklı 8. maddesinde, "(1) Her insanın hak ehliyeti vardır. (2) Buna göre bütün insanlar, hukuk düzeninin sınırları içinde, haklara ve borçlara ehil olmada eşittirler." hükmüne; "Fiil ehliyeti" başlıklı 9. maddesinde; "Fiil ehliyetine sahip olan kimse, kendi fiilleriyle hak edinebilir ve borç altına girebilir." hükmüne; "Doğum ve ölüm" başlıklı 28. maddesinde, "(1) Kişilik, çocuğun sağ olarak tamamıyla doğduğu anda başlar ve ölümle sona erer. (2) Çocuk hak ehliyetini, sağ doğmak koşuluyla, ana rahmine düştüğü andan başlayarak elde eder." hükmüne yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında mevcut Siirt Valiliği İl Jandarma Komutanlığınca düzenlenen 30/10/2023 tarihli tutanaklarda, Siirt ili, Pervari ilçesi ... köyü, ... mezrasında 2008-2018 yılları arasında toplam on adet terör olayı meydana geldiği, Pervari İlçe Jandarma Komutanlığı ve Doğan Jandarma Karakol Komutanlığı arşiv kayıtlarında yapılan incelemede mezranın 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017 ve 2018 yıllarında geçici askeri bölge veya özel güvenlik bölgesi ilan edilip edilmediğine dair herhangi bir belge bulunamadığı, ancak Pervari ilçesi ... köyü kırsal alanlarının 25 Eylül 2016-09 Ekim 2016, 10-24 Ekim 2016, 25 Ekim 2016- 08 Kasım 2016, 09 - 23 Kasım 2016, 24 Kasım 2016-08 Aralık 2016, 10-24 Aralık 2016 tarihlerinde özel güvenlik bölgesi ilan edildiğinin tespit edildiği, her ne kadar 2016 yılı içerisinde Pervari ilçesi ... köyü kırsal alanları kısa süreli olarak özel güvenlik bölgesi ilan edilmişse de bu ilanın bölgenin boşaltılması, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin sonlandırılmasına yönelik olmayıp bölgedeki terör eylemlerinin engellenmesine yönelik olarak icra edilen operasyonların daha sağlıklı yapılabilmesi için alındığı, özel güvenlik bölgesi ilan edilen yerlerde ve belirtilen tarihler arasında vatandaşların kontrollü bir şekilde tarım ve hayvancılık yapmalarına müsaade edildiği, ayrıca söz konusu Çemekare bölgesinde kadastro işlemlerinin yeni başladığı ve henüz tapulu arazisi olan vatandaşın bulunmadığı, 2008-2018 yılları arasında Pervari ilçesi ... köyü ... mezrası bölgesinde vatandaşların göçerlik, hayvancılık ve tarım faaliyetlerine devam ettiğinin yapılan araştırmalardan anlaşıldığı tespitlerine yer verildiği, yine 12/11/2021 tarihli jandarma tutanağında ... mezrasında 2018 yılından itibaren tutanağın düzenlendiği tarihe kadar toplam 37 terör olayının gerçekleştiğinin belirtildiği görülmektedir.
Bu durumda, ... İl Jandarma Komutanlığı tarafından yapılan tespitler karşısında, dava konusu yerin terör olayları nedeniyle boşaltılan yerlerden olduğu anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan, Siirt Valiliği Terör Zararları Tespit Komisyonu Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile komisyonlarınca, 2011 yılında ... köyü, ... mezrasının mera alanı olduğu bu nedenle söz konusu alanın mal varlığına ulaşamamaktan kaynaklı tazminat talebine konu edilemeyeceği gerekçesiyle verdikleri başvuruların reddine ilişkin kararlara karşı başvurucular tarafından açılan davalarda Mahkemelerce ret kararı verildiği ve bu ret kararlarının Danıştay incelemesinden de geçerek kesinleştiği, ancak ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında mahkemenin mezranın bir kısmının mera alanı olduğu, başvurucunun mal varlığının mera alanı içinde mi yoksa dışında mı olduğunun idarece araştırılarak yeniden bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle komisyonun başvurunun reddine ilişkin kararını iptal ettiği, iptal kararının gereği olarak ... mezrasının terör olayları nedeniyle boşaltılıp boşaltılmadığı, boşaltıldıysa hangi yıllarda boşaltıldığının tespit edilmesi, mera alanının ... mevkiinin tamamını kapsayıp kapsamadığı ve varsa ne kadarını kapsadığının netleştirilmesi, buna göre iptal kararı verilen dosya haricinde Çemekare mevkii ile ilgili işlem yapılmayı bekleyen başvurularda yeniden karar alınmasına karar verildiği; bunun üzerine, Siirt Valiliği Zarar Tespit Komisyonunun ... tarih ve ... sayılı yazısıyla, Siirt ili, Pervari ilçesi, ... köyü, ... mezrasında kadastro görmeyen alanın dönüm cinsinden ne kadar olduğu hususunun il kadastro müdürlüğünden sorulduğu, Siirt Valiliği Kadastro Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı cevabi yazısında, Siirt ili, Pervari ilçesi, ... köyü, ... mezrasında kadastro görmeyen ... bin dönüm arazi bulunduğunun belirtildiği, yine anılan Kurumun ... tarih ve ... sayılı yazısında da, bölgede mera haricinde tarıma elverişli 12 bin dönüm arazinin bulunduğunun belirtildiği anlaşılmaktadır.
Dava dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; dava konusu mevkinin bütün halinde mera alanı olmadığı, mevkide özel mülkiyete elverişli mal varlığı değerleri bulunmasının ihtimal dahilinde olduğu, aynı zamanda anılan mevkiide kadastro çalışmalarının devam ettiği anlaşıldığından, Bölge İdare Mahkemesince; davacının anılan mezrada taşınmazlarının bulunup bulunmadığı, bulunuyor ise ... mevkiinde mera olarak tespit edilen alan içerisinde mi yoksa, özel mülkiyete tabi olan alan içerisinde mi olduğu, kalıcı yapılarının (ev, ahır, kümes vs.) bulunup bulunmadığı ve yine davacının mera olarak tespit edilen alan dışında taşınmazı bulunuyor ise göçebe olup olmadığı, göçebe durumu var ise yılın hangi mevsiminde orada bulundukları, zilyetliğe dayalı tarımsal faaliyet ile uğraşıp uğraşmadıkları, ne kadar süreyle mal varlığından yararlanmadığı hususunun gerekirse mahallinde keşif ve bilirkişi marifetiyle inceleme ve araştırma yapılarak bir karar verilmesi gerekirken, temyize konu karar ile Çemekare denilen yerin ikamet edilen bir yerleşim yeri değil, küçükbaş hayvan yetiştirenlerin yaz aylarında hayvan otlattıkları ortak bir alan olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır.
Öte yandan, Bölge İdare Mahkemesince davacının doğum tarihi ve ikamet ettiği yerden hareketle uyuşmazlık konusu mezrada mal varlığının bulunamayacağına ilişkin değerlendirmeler yapılmışsa da, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre her insanın hak ehliyetinin bulunduğu, sağ doğmak koşuluyla anne rahmine düştüğü andan başlayarak hak ehliyetinin elde edildiği, mal varlığına sahip olmak için de hak ehliyetine sahip olmanın yeterli olduğu dikkate alındığında temyize konu kararda bu yönüyle de hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE,
2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 11/11/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.