T.C.
D A N I Ş T A Y
ONUNCU DAİRE
Esas No : 2024/4765
Karar No : 2025/4192
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Belediye Başkanlığı
...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği / ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN_KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... (...) ve ... (...) Mahallelerinde yer alan tarım arazilerinin, Alpu Termik Santrali ve Ek Tesisleri ile Atık (Kül) Depolama Sahasını içeren Enerji Üretim Alanı için tarım dışı amaçla kullanılmasına uygun görüş verilmesine ilişkin Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ...sayılı kararı ile... tarih ve... sayılı kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava dosyasının incelenmesinden; Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğünce Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile atık depolama sahasına isabet eden 1125 hektarlık alanda tarım dışı kullanım izni verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan başvuru üzerine, davalı idarece 5403 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri kapsamında yapılacak alternatif alan değerlendirilmesine esas olmak üzere alana ilişkin yer seçim raporu, teknik rapor vb. bilgilerin gönderilmesinin istenildiği, bunun üzerine yer seçim raporunun davalı idareye gönderildiği, akabinde Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla; 1125 hektarlık saha içinde kalan 559,31 hektar tarım arazisinin "Alpu Termik Santrali ve Atık (Kül) Depolama Alanı" olarak tarım dışı kullanımına uygun görüş verildiği, ancak söz konusu kararın karar tarihi olan 02/01/2018 tarihinde yürürlükte bulunan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alan şekil şartını sağlamadığı için Bakanlık onayına gönderilmediği, akabinde, Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı yazısıyla santral ve ek tesislerin konumlanacağı alanın 893 hektar olarak yeniden belirlendiğinden bu alana isabet eden tarım arazilerinin tarım dışı amaca tahsis edilmesi talebiyle davalı idareye yeniden başvuru yapıldığı, bunun üzerine, Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararıyla, 893 hektarlık alanın 410,919 hektarlık kısmının 5403 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, 410,919 hektarlık alanın 389,651 hektarlık kısmının Büyük Ova Koruma Alanı ilan edilen Alpu Ovasındaki tarım arazisinde kaldığı ve bu kısım için 5403 sayılı Kanun'un 14/b maddesi kapsamında kamu yararı kararı alınması gerektiği, talep alanı için alternatif alan bulunmadığı tespitlerine yer verilerek toplam 410,919 hektar tarım arazisinin "Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası" olarak tarım dışı kullanımına uygun görüş verildiği, müteakiben, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının ... tarih ve... sayılı kararıyla Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, Sepetçi ve Margı Mahallelerinde bulunan 389,651 hektar (Alpu Ovasında kalan tarım arazisinin yüzölçümü) yüzölçümlü arazinin Alpu Termik Santrali projesinde termik santral, ek tesisler ve atık depolama sahası olarak kullanılmak üzere 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi gereğince kamu yararı kararı verildiği, devamında, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının ... tarih ve ... sayılı kararıyla; Toprak Koruma Kurulunun... tarih ve ...sayılı kararı ile tarım dışı amaçla kullanılması olumlu değerlendirilen söz konusu arazinin, Bakanlık Makamından alınan ... tarih ve... sayılı kamu yararı kararına istinaden Alpu Ovası içinde kalan 389,651 hektarlık kısmının 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 14. maddesi gereği, geriye kalan 21,268 hektarlık kısmının ise aynı Kanun'un 13. maddesi gereği 29/01/2018 tarihli etüt raporunda belirtilen hususlara uyulması şartıyla Alpu Termik Santrali projesinde termik santral, ek tesisler ve atık depolama sahası olarak kullanılmasının uygun görülmesine karar verildiği, davacı tarafından ise; Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... (...) ve ... (...) Mahallelerinde yer alan tarım arazilerinin, Alpu Termik Santrali ve Ek Tesisleri ile Atık(Kül) Depolama Sahasını içeren Enerji Üretim Alanı için tarım dışı amaçla kullanılmasına uygun görüş verilmesine ilişkin Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun...tarih ve ...sayılı kararı ile ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı, uyuşmazlık; Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ...tarih ve ...sayılı kararı yönünden incelendiğinde; 5403 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri kapsamındaki tarım arazilerinin amaç dışı kullanım taleplerinin karşılanabilmesi, alternatif alan bulunmaması ve aynı Kanun maddelerinde sayma suretiyle belirtilen özel durumlardan birinin bulunması şartlarına tabi kılındığından, dava konusu uyuşmazlığın söz konusu şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin tespiti suretiyle çözümlenmesi gerektiği, alternatif alan değerlendirmesi bakımından; Eskişehir Alpu Enerji Üretim Alanı için Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğü (EÜAŞ) teknik heyeti tarafından hazırlanan Yer Seçim Raporunda ve 29/01/2018 onay tarihli etüt raporunda, 5403 sayılı Kanun Uygulama Talimatının 10.4. maddesi kapsamında Toprak Koruma Kurulu tarafından incelenmesi ve değerlendirilmesi gerektiği, talep ile ilgili yapılacak tarımsal bütünlük ve altematif alan değerlendirmesinin birlikte ele alınması gerektiği şöyle ki; Kurul tarafından da yapılacak alternatif alan değerlendirmesinde alternatif alan bulunmadığının ve söz konusu tesisin talep edilen bölgede yapılmasının zorunluluk arz ettiğinin tespit edilmesi durumunda tarımsal bütünlükten söz edilemeyeceği ancak Kurul tarafından alternatif alan bulunduğunun tespit edilmesi halinde tesisin alternatif alana yapılmasının uygun olacağı tespitlerine yer verildiğinin anlaşıldığı, olayda; uyuşmazlığın niteliği gereği, hukukî bilginin yanında teknik ve özel bilgiyi de gerektirmesi nedeniyle mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen ve 06/12/2018 tarihinde Mahkeme kayıtlarına giren bilirkişi raporunda özetle; yeraltı maden işletmesi olarak belirlenen dava konusu alan için alternatif alan değerlendirmesinin yapılmasının mümkün olmadığı, termik santral ve işletmelerinin ekonomik uygulanabilirliği için hammaddeye yakın olmasının esas olduğu, termik santralin hammaddesinin kömür olduğu ve santralin etkin ve verimli işletilebilmesi için kömüre yakın olması gerektiği tespit ve görüşlerine yer verildiği, diğer yandan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı yazısıyla; Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... ve ... mevkiinde yapılması planlanan "Alpu Termik Santrali, B Sektörü Yeraltı Maden İşletmesi ve Kül Düzenli Depolama Tesisi" projesine ilişkin ÇED başvuru dosyası hakkında Eskişehir Valiliğinden (İl Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünden) görüş istenilmesi üzerine düzenlenen ve dava dosyasında yer alan Eskişehir Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı görüş yazısında özetle; "...Bilindiği üzere termik santralin kurulmasının planlandığı ve doğrudan etkileşim içerisinde olacağı Alpu Ovası yöreye adapte olmuş bütün tarım ürünlerinden ortalamanın üzerinde verim alınabildiği mutlak tarım arazileri ile sulu tarım arazilerinin yoğunlukta olduğu, tarım ve hayvancılığın yoğun olarak yapıldığı, yörede yaşayan insanların ana geçim kaynağını tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin oluşturduğu alanlardandır. Bu sebeple özellikle yöredeki tarımsal faaliyetlerin olası olumsuzluklardan etkilenmemesi için özellikle termik santral ve ek tesislerin yer seçiminde alternatif alan değerlendirmesi önem arz etmektedir. Bu sebeple ekte gönderilen uydu haritasında alternatif alan olarak gösterilen yaklaşık 1100 hektarlık alanın termik santral, şalt sahası, stok sahası, kül depolama alanı olarak değerlendirilebileceği düşünülmektedir. Alternatif alan olarak belirlenen alanın tamamının büyük ova koruma alanı dışında kaldığı, mevcut alana kuş uçuşu 11 km mesafede yer aldığı ve daha düşük tarımsal potansiyele sahip olduğu tespit edilmiştir." görüşüne yer verildiği görüldüğünden, Mahkemenin 13/12/2021 tarihli ara kararıyla; "1-) Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile Atık(Kül) depolama sahasını içeren Enerji Üretim Alanı için tarım dışı amaçla kullanılmasına izin verilen alan için; Eskişehir Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı görüş yazısında belirtilen ve uydu haritasında gösterilen yaklaşık 1100 hektarlık alanın ya da başkaca bir alanın alternatif alan olup olamayacağı, 2-) Şayet, dava konusu alana alternatif bir alan var ise, söz konusu alanın hangi nedenle/nedenlerle alternatif alan olabileceği, 3-) Şayet, Eskişehir Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı görüş yazısında belirtilen ve uydu haritasında gösterilen yaklaşık 1100 hektarlık alan ya da başkaca bir alan dava konusu alan için alternatif alan değilse, hangi nedenle/nedenlerle alternatif alan olamayacağı," hususlarında bir inceleme ve değerlendirme yapılarak bilirkişi raporundaki eksikliğin giderilmesi maksadıyla, bu hususlara ilişkin olarak ek bilirkişi raporu aldırılmasına karar verildiği, akabinde, bilirkişilerce hazırlanan ve dava dosyasına sunulan ek bilirkişi raporunda özetle; "Kurulumuz inceleme ve değerlendirme sonuçlarına göre; Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile atık (kül) depolama sahasını içeren Enerji Üretim Alanının tarım dışı amaçla kullanılmasına izin veren Eskişehir Valiliği İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı görüş yazısında belirtilen ve uydu haritasında gösterilen alanın veya başkaca bir alanın alternatif alan olarak değerlendirilemeyeceği, dava konusu alana alternatif olarak gösterilen alan ile ilgili yeraltı suyu, toprak kalitesi, kullanma suyu tedariki ve atık su bertarafı yönünden de detaylı inceleme yapılması gerektiği ve önerilen alanın kömür çıkarıldığı yerden çok uzak olması ve ilave yatırım gerektirmesi nedenleri ile mali, ekonomik ve çevresel yönlerden uygun olamayacağı sonucuna ulaşmıştır." tespit ve görüşlerine yer verildiği, anılan bilirkişi raporlarının Mahkemesince hükme esas alınabilecek nitelik ve yeterlilikte bulunarak, dava dosyasında yer alan tüm bilgi ve belgelerle mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde düzenlenen bilirkişi raporu ve ek bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası olarak planlanan 893 hektarlık alanın 5403 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri kapsamında kalan toplam 410,919 hektarlık kısım için alternatif alan bulunmadığı anlaşıldığından, 410,919 hektarlık alanın, tarım dışı amaçla kullanım talebinin uygun görülebilmesi için gerekli alternatif alan bulunmaması koşulunu sağladığı sonucuna ulaşıldığı, 5403 sayılı Kanun'da düzenlenen özel durumlar yönünden ise davalı idare tarafından, "Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası Projesi"nin, 5403 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde düzenlenen, "Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plan ve yatırımlar" ve 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde düzenlenen, "Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler" kapsamında değerlendirildiği ve dava konusu Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının bu hükümlere dayanılarak tesis edildiğinin anlaşıldığı, tarım dışı amaçla kullanım izni verilen 410,919 hektarlık alanın 21,268 hektarlık kısmının 5403 sayılı Kanun'un 13/1. maddesi kapsamında tarım arazilerinden oluştuğu, geriye kalan 389,651 hektarlık kısmının ise 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesi kapsamında büyük ova ilan edilen Alpu Ovası içinde kalan tarım arazisinden oluştuğu anlaşılmakta olup, bu kapsamda, her iki kısım için 5403 sayılı Kanun'da düzenlenen özel durumların var olup olmadığının ayrı ayrı irdelendiği, Büyük ova ilan edilen Alpu Ovası içinde kalan 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesi kapsamındaki 389,651 hektarlık tarım arazisi için; Elektrik Üretim A.Ş Yönetim Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararıyla alınan kamu yararı kararının Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bağlı ve İlgili Kuruluşlar Dairesi Başkanlığının ... ve ... sayılı Makam Oluru ile onaylandığı ve Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının...tarih ve... sayılı kararıyla; Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... ve ... Mahallelerinde bulunan 389,651 hektar yüzölçümlü arazinin Alpu Termik Santrali projesinde termik santral, ek tesisler ve atık depolama sahası olarak kullanılmak üzere 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesinin 3. fıkrasının (b) bendi gereğince kamu yararı kararı verildiği anlaşıldığından, "Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası Projesi"nin 5403 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde düzenlenen "Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler" şartını taşıdığı, 5403 sayılı Kanun'un 13/1. maddesi kapsamındaki tarım arazilerinden oluşan 21,268 hektarlık tarım arazisi için de; mevcut kaynakların değerlendirilebileceği enerji tesislerinin yetersizliği nedeniyle, enerjide dışa bağımlı olan Ülkemizin enerji açığı değerlendirildiğinde, Devlet adına lisans verilmek suretiyle yapılan davaya konu enerji yatırımında, yatırımın yöre halkına sağlayacağı istihdam olanakları da göz önünde bulundurulduğunda, kamu yararı bulunduğunun açık olduğu, "Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası Projesi"nin mer'i mevzuata göre Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış yatırımlar kapsamında olduğu ve 5403 sayılı Kanun'da düzenlenen özel şartların sağlandığının anlaşıldığı belirtilerek dava konusu Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararında hukuka aykırılık bulunmadığı, uyuşmazlık; Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden incelendiğinde; Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmelik'in "Toprak koruma kurulunun çalışma usul ve esasları" başlıklı 6/1-c maddesinin dava konusu işlemin tesis edildiği (02/01/2018) tarihteki halinde; "...Kurul, kararları en az üçte iki çoğunlukla alır." hükmüne yer verildiği, olayda; Alpu Termik Santrali ve Ek Tesisleri ile Atık (Kül) Depolama Sahasını içeren Enerji Üretim Alanı için 1125 hektar yüzölçümlü arazinin tarım dışı amaçla kullanılmasının oyçokluğuyla uygun bulunmasına dair dava konusu Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı incelendiğinde; 10/4 çoğunluk oyuyla alınan dava konusu kararın, karar tarihinde (02/01/2018) yürürlükte olan ve yukarıda anılan Yönetmelikte öngörülen karar yeter sayısını sağlayamadığı, davalı idare tarafından savunma dilekçelerinde söz konusu kararın Yönetmelikte düzenlenen şekil şartını sağlayamadığı, geçerlilik kazanabilmesi için 5403 sayılı Kanun'un 13/1. maddesi gereğinin yapılmayarak izin için Bakanlığa gönderilmediği, bu karara dayanarak tarım dışı amaçlı kullanım izni verilmediğinin belirtildiği ve sonraki süreçte EÜAŞ tarafından 1125 hektarlık alanın 893 hektar olacak şekilde yeniden düzenlenmesi üzerine, bu alandaki 410,919 hektarlık tarım arazisinin tarım dışı amaçla kullanımına uygun görüş verilmesine ilişkin olarak Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının alındığının anlaşıldığı, bu durumda, dava konusu Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gerekli işlem niteliğinde olmadığı anlaşıldığından, icrai olmayan işlemin iptali istemiyle açılan işbu davanın bu kısmının esasının incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanın Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden reddine, ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden ise 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin 1/b bendi hükmü uyarınca incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu gerekçesiyle davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davacı tarafından, Büyük Ova Koruma statüsü devam eden büyük ovanın tarım dışı amaçla kullanımı için zorunlu koşulun gerçekleşmediği, Mahkeme kararına dayanak alınan Bilirkişi raporlarında alternatif alan değerlendirmesinin eksik yapıldığı, projenin kamu yararına uygun olmadığı, alanın Büyük Ova Koruma Statüsünün halen devam ettiği, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığınca alınan 14/08/2017 tarihli Kamu Yararı Kararı, Özelleştirme Yüksek Kurulunca alınan özelleştirme kararı, Çevre Düzeni Planı değişikliği kararı ve acele kamulaştırma kararları hakkında açılan davalar sonucunda verilen Mahkeme kararlarının ve termik santral alanı ve tesislerin sınırlarının nasıl tespit edildiğine ilişkin çalışmaların değerlendirilmesi gerektiği, Büyük Ova Koruma Alanındaki tarım arazilerine yönelik tarım master planı olup olmadığının araştırılması gerektiği, tarım arazilerinin korunmasının ve sürdürülebilirliğinin üstün kamu yararı taşıdığı, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin Dairemiz kararında yer verilen gerekçe ile kısmen bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
(Mülga) Yüksek Planlama Kurulunun ... tarih ve... sayılı kararı ile Elektrik Üretim A.Ş’.ye devredilen ve sonrasında EÜAŞ adına düzenlenen ... Erişim ve ... Ruhsat Nolu Alpu Maden Sahası’ndaki kömürün değerlendirilmesi kapsamında, 26/09/2017 tarih ve 30192 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Özelleştirme Yüksek Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla Enerji Üretim Alanı'nda kömüre dayalı elektrik üretim tesisi kurulması amacıyla; Eskişehir ili, Alpu ilçesi sınırlarında bulunan ve Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait olan ER:..., S:... nolu ruhsat sahası içerisindeki Kömür Rezerv Alanı'nın 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 18. maddesinin 5. fıkrası çerçevesinde özelleştirilmek üzere özelleştirme kapsam ve programına alınmasına, özelleştirme işlemlerinin yukarıda anılan Kanun hükmü çerçevesinde ve "İşletme Hakkının Verilmesi" yöntemiyle gerçekleştirilmesine, özelleştirme işlemlerinin 31/12/2020 tarihine kadar tamamlanmasına karar verilmiştir.
Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ..., ..., ..., ... ve ... mevkiilerinde Elektrik Üretim A.Ş. tarafından tesis edilmesi ve işletilmesi planlanan “Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisi” Projesi için, 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve projenin tesis edileceği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinde yer alan yatırım ile ilgili olarak, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararı verilmiştir.
Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğünce, Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile atık depolama sahasına isabet eden 1125 hektarlık alanda tarım dışı kullanım izni verilmesi istemiyle davalı idareye yapılan başvuru üzerine, davalı idarece 5403 sayılı Kanun'un 13. ve 14. maddeleri kapsamında, Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla; 1125 hektarlık saha içinde kalan 559,31 hektar tarım arazisinin "Alpu Termik Santrali ve Atık (Kül) Depolama Alanı" olarak tarım dışı kullanımına uygun görüş verilmiş, söz konusu karar, karar tarihi olan 02/01/2018 tarihinde yürürlükte bulunan Tarım Arazilerinin Korunması, Kullanılması ve Planlanmasına Dair Yönetmeliğin 6. maddesinde yer alan şekil şartını sağlamadığı için Bakanlık onayına gönderilmemiş, Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğünün ... tarih ve E: ... sayılı yazısıyla santral ve ek tesislerin konumlanacağı alanın 893 hektar olarak yeniden belirlenmesi ile bu alana isabet eden tarım arazilerin tarım dışı amaca tahsis edilmesi talebiyle davalı idareye yeniden yapılan başvuru üzerine, Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararıyla, 893 hektarlık alanın 410,919 hektarlık kısmının 5403 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, 410,919 hektarlık alanın 389,651 hektarlık kısmının Büyük Ova Koruma Alanı ilan edilen Alpu Ovasındaki tarım arazisinde kaldığı, talep alanı için alternatif alan bulunmadığı tespitlerine yer verilerek toplam 410,919 hektar tarım arazisinin "Alpu Termik Santrali, Ek Tesisleri ve Atık Depolama Sahası" olarak tarım dışı kullanımına uygun görüş verilmesi üzerine Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı ile... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2. maddesinde, "Çevresel Etki Değerlendirmesinin, gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları" ifade ettiği belirtilmiş; dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle 10. maddesinde, "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir.
25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde, ''Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı" olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." düzenlemesine; 7. maddesinde, "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1 listesinde yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1'deki listede yer aldığı projelere, ÇED Raporu hazırlanması zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanunun amacının; toprağın korunması, geliştirilmesi, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak planlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemek olduğu hükmüne yer verilmiş; 2. maddesinde, 5403 sayılı Kanun'un arazi ve toprak kaynaklarının bilimsel esaslara uygun olarak sınıflandırılması, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin asgari büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerinin önlenmesi, arazi kullanım planlarının hazırlanması, koruma ve geliştirme sürecinde toplumsal, ekonomik ve çevresel boyutlarının katılımcı yöntemlerle değerlendirilmesi, amaç dışı ve yanlış kullanımların önlenmesi, korumayı sağlayacak yöntemlerin oluşturulması ile görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsadığı belirtilmiştir.
5403 sayılı Kanun'un "Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı" başlıklı 13. maddesinde, "Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz. Ancak, alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi şartıyla;
a) Savunmaya yönelik stratejik ihtiyaçlar,
b) Doğal afet sonrası ortaya çıkan geçici yerleşim yeri ihtiyacı,
c) Petrol ve doğal gaz arama ve işletme faaliyetleri,
ç) İlgili bakanlık tarafından kamu yararı kararı alınmış madencilik faaliyetleri,
d) Bakanlıklarca kamu yararı kararı alınmış plân ve yatırımlar,
e) Kamu yararı gözetilerek yol altyapı ve üstyapısı faaliyetlerinde bulunacak yatırımlar,
f) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun talebi üzerine 20/2/2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımları,
g) Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımları için bu arazilerin amaç dışı kullanım taleplerine, toprak koruma projelerine uyulması kaydı ile Bakanlık tarafından izin verilebilir. Bakanlık bu yetkisini valiliklere devredebilir..." düzenlemesine; ''Tarımsal potansiyeli yüksek büyük ovaların belirlenmesi ve korunması'' başlıklı 14. maddesinde, ''Tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon, kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; kurul veya kurulların görüşü alınarak, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir. Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve arazi kullanım plânları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık ve valilikler tarafından öncelikle hazırlanır veya hazırlattırılır. Büyük ovalarda bulunan tarım arazileri hiçbir surette amacı dışında kullanılamaz. Ancak alternatif alan bulunmaması, kurul veya kurullarca uygun görüş bildirilmesi şartıyla;
a) Tarımsal amaçlı yapılar,
b) Bakanlık ve talebin ilgili olduğu Bakanlıkça ortaklaşa kamu yararı kararı alınmış faaliyetler için tarım dışı kullanımlara Bakanlıkça izin verilebilir.'' düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
A- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının İdare Mahkemesi Kararının Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararı yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:
Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen kararın anılan kısmı, usul ve hukuka uygun olup, davacı tarafından ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bu kısmının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemektedir.
B- Temyize Konu Bölge İdare Mahkemesi Kararının İdare Mahkemesi Kararının Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden davanın reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının incelenmesi:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; Çevre Kanunu uyarınca çevresel etki değerlendirmesine tabi olup Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 7. maddesi kapsamında yer alan bir projede, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğu ve dolayısıyla projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten ÇED Olumlu kararı alınmadıkça, projenin uygulanamayacağı ve yapılması planlanan projeye ilişkin onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, usulüne uygun olarak verildiği ileri sürülen ÇED Olumlu Kararının yargı kararı ile iptal edilmesi üzerine hukuki varlığının sona ermesi durumunda projeye ilişkin olarak verilmiş olan izin ve onayların hukuka uygun olarak varlığını sürdürüp sürdüremeyeceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin incelemesinden; Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... (...) ve ... (...) Mahallelerinde yer alan tarım arazilerinin, tarım dışı kullanımlarına konu; Elektrik Üretim A.Ş. tarafından tesis edilmesi ve işletilmesi planlanan “Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisi” Projesi için, 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan ve projenin tesis edileceği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-I Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesinde yer alan yatırım ile ilgili olarak, (Projenin termik santrale ilişkin bölümünün Listenin 2. maddesinde yer alan (a) bendinin, kül düzenli depolama tesisine ilişkin bölümünün ise 11. maddesinin kapsamına girdiği görülmektedir.) Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğünce ...tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının verildiği, bu kararın iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; dava konusu işleme konu proje dolayısıyla, büyük bir kısmı 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Büyük Ova Koruma Alanı ilan edilen Alpu Ovasında bulunan alanda yapılması planlanan faaliyetin, çevresel etkilerinin ve bu etkilerin azami giderilme olanaklarının gereği gibi ele alınmaması nedeniyle, eksik ve gerekli nitelikten yoksun olarak hazırlandığı kanaatine varılan Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu esas alınarak davalı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Mülga Çevre ve Şehircilik Bakanlığı) tarafından tesis edilen ...tarihli, ... sayılı Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu kararının hukuka uygun olmadığı gerekçesiyle iptaline karar verildiği, anılan kararın, Danıştay Dördüncü Dairesinin 09/11/2023 tarih ve E:2023/12018, K:2023/6130 sayılı kararıyla onanarak kesinleştiği görülmektedir. Bu durumda, dava konusu tarım dışı kullanım taleplerine konu "Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisi” Projesine ilişkin ÇED Olumlu kararının, Mahkemesince verilen iptal kararı sonrasında hukuki varlığını kaybettiği, bu nedenle Çevre Kanunu'nun 10. maddesi ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 7. maddesi uyarınca, dava konusu tarım dışı kullanım izninin konusunu oluşturan “Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisi” projesi hakkında hukuken geçerli olan bir ÇED Olumlu Kararı bulunmadığından, tesise ilişkin onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, bu durumda ÇED Olumlu Kararı ile tarım dışı kullanım izni verilmesine ilişkin kararın dolaylı olarak bağlantılı olduğu, dolayısıyla tarım dışı amaçla kullanım izni verilen projenin hayata geçirilemeyeceği dikkate alındığında ÇED Olumlu Kararının iptal edilmesi nedeniyle dava konusu tarım dışı kullanım izni verilmesine ilişkin kararın hukuka uygun olarak uygulanma kabiliyetinin ortadan kalktığı sonucu varılmaktadır.
Öte yandan, Mahkemenin verdiği iptal kararından sonra ÇED sürecinin de yenilenmediği anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte; (Mülga) Yüksek Planlama Kurulunun ... tarih ve... sayılı kararı ile Elektrik Üretim A.Ş’.ye devredilen ve sonrasında EÜAŞ adına düzenlenen ... Erişim ve ... Ruhsat Nolu Alpu Maden Sahası’ndaki kömürün değerlendirilmesi kapsamında, Enerji Üretim Alanı'nda kömüre dayalı elektrik üretim tesisi kurulması amacıyla; Eskişehir ili, Alpu ilçesi sınırlarında bulunan ve Elektrik Üretim A.Ş.'ye ait olan ER:..., S:... nolu ruhsat sahası içerisindeki Kömür Rezerv Alanı'nın 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 18. maddesinin 5. fıkrası çerçevesinde özelleştirilmek üzere özelleştirme kapsam ve programına alınmasına ilişkin 26/09/2017 tarih ve 30192 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Özelleştirme Yüksek Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemiyle açılan davada da Danıştay Onüçüncü Dairesince davanın reddi yolunda verilen 28/05/2019 tarih ve E:2017/2625, K:2019/1875 sayılı kararın temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 13/11/2019 tarih ve E:2019/2070, K:2019/5524 sayılı kararıyla; "... termik santral kurulması amacıyla dava konusu işlemle özelleştirme kapsam ve programına alınan alanın, Büyük Ova Koruma Alanı olarak belirlenen Alpu Ovası içinde kalması nedeniyle bölgenin en verimli tarım arazilerinin tarımsal bütünlüğünün bozulacağı konusunda tereddüt bulunmadığı, ÇED süreci de tamamlanmadığından termik santralde tüketilecek su miktarı, oluşacak kül miktarı gibi unsurların insan sağlığı üzerinde doğuracağı olumsuz etkilerin de tam olarak ortaya konulmadığının anlaşıldığı, bu itibarla, söz konusu alanın termik santral kurulması amacıyla özelleştirme kapsam ve programına alınmasının, 4046 sayılı Kanun'un 1. maddesinde tanımlanmış özelleştirmenin amacı ile örtüşmediği, Alpu Ovası'nın Büyük Ova Koruma Alanı olarak belirlenmesine ilişkin 12/12/2016 tarih ve 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ve kamu yararına aykırı olduğu sonucuna varıldığından dava konusu Özelleştirme Yüksek Kurulunun ... tarih ve ...sayılı kararında hukuka uygunluk görülmediği" gerekçesiyle temyiz isteminin kabulü ile Danıştay Onüçüncü Daire kararının bozulmasına, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 6545 sayılı Kanun ile değişik 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca, Özelleştirme Yüksek Kurulunun ...tarih ve... sayılı kararının iptaline kesin olarak karar verildiği görülmektedir.
Yine, Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... Mahallesinde yer alan bazı taşınmazların Eskişehir İli sınırları içerisinde tesis edilecek termik santralin inşası amacıyla Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesine göre acele kamulaştırılmasına ilişkin 26/04/2018 tarih ve 30403 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 26/03/2018 tarihli, 2018/11555 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davalarda (Danıştay Altıncı Dairesinin E:2018/4271, E:2018/4399); "... acele kamulaştırma işlemine konu termik santral için yapılan çevre düzeni planı değişikliğinin kesinleşmediği, anılan plana ve tarım dışı kullanım kararlarına karşı davaların açılmış olduğu, termik santral için ÇED olumlu kararının iptali istemiyle de açılan davalar olduğu ve ilişkili projedeki ÇED gerekli değildir kararının ise Mahkemece iptaline karar verildiği gibi termik santral kurulacak alanın büyük ova koruma alanında kaldığı ve verimli tarım alanları olduğu, burada santral nedeniyle oluşabilecek su kirliliğinin tarım alanlarına etkisinin detaylı olarak irdelenmediği, Dünya lületaşı rezervlerinin büyük bir kısmının alandan karşılandığı, dolayısıyla taşınmazların termik santral için kamulaştırılmasında üstün kamu yararının bulunmadığı, bu durumda taşınmazın acele kamulaştırılamayacağı, davalı idarelerce de 2942 sayılı Kanunun 27. maddesinde yer verilen acelelik halinin ortaya koyulamadığı sonucuna varıldığından, davaya konu taşınmazların acele kamulaştırılması yolunda tesis edilen Bakanlar Kurulu kararında hukuka uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle, taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 26/03/2018 tarih ve 2018/11555 sayılı Bakanlar Kurulu kararının iptaline karar verildiği, iptal kararlarının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca gerekçeli olarak onandığı anlaşılmaktadır. (E:2020/275, E:2020/276)
Ayrıca; Elektrik Üretim A.Ş. Yönetim Kurulunun... tarih ve ... sayılı kararıyla Eskişehir ili, Tepebaşı ve Alpu ilçeleri sınırları dahilindeki maden sahası içerisindeki kömürün değerlendirilmesi amacıyla yapımı planlanan Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile atık depolama sahasının inşa edileceği alana ilişkin olarak çevre düzeni planının revize edilmesine ilişkin talebin değerlendirilmesi sonucu, Eskişehir İl Çevre Düzeni Planının I-25 numaralı plan paftasında, Alpu Termik Santralinin yapılmasının planlandığı yerin "Enerji Üretim Alanı" ikonu ile gösterimi yapılmak suretiyle yapılan, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 26/09/2017 tarihli onayı ile kabul edilip askıya çıkarılan 1/100.000 ölçekli Eskişehir İl Çevre Düzeni Planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, karar henüz kesinleşmemekle birlikte; ... İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla ".... dava konusu termik santral alanının Enerji Üretim Alanı ve Maden Ruhsat Alanı olmak üzere toplamda 10.000-11.000 ha. büyüklüğündeki bir alanı kapsamasına ve bu alanın Alpu Büyük Ovasının önemli bir bölümüne karşılık gelmesine rağmen, dava konusu santral gibi kömür yakan termik santrallerin hem hava ve su kirliliği açısından hem de katı atık üretimi ve toprak/yeraltı suyu kirlenmesi açısından diğer yakıt türlerine göre çok daha kirletici nitelikte olduğu ve Eskişehir'in yıllık hakim rüzgar yönünün kuzey ve kuzeybatı yönünde ve ortalama 2,48 m/sn. hızda olması hususu nazara alınmayarak santralin yanma prosesinden oluşacak toz ve gaz emisyonlarının Alpu Ovasına taşınacak olmasının göz ardı edildiği; bir başka deyişle, dava konusu santral alanının Alpu Büyük Ovasına çevresel etkisinin, içerisinde bulunduğu alan ile sınırlı olmadığı, nitekim termik santralin konumu ve meteorolojik faktörlerin, bütün ovanın kirlenmesi ve tarımsal üretimin etkilenmesi tehlikesini ortaya çıkaracağı, bu itibarla; Eskişehir ili, Tepebaşı ilçesi, ... (...) ve ... (...) Mahallelerinde yer alan ve büyük bir kısmı 2016/9620 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile Büyük Ova Koruma Alanı ilan edilen Alpu Ovasında bulunan alanda yapılan dava konusu çevre düzeni plan değişikliğinin imar mevzuatına, planlama ilke ve tekniklerine, şehircilik esaslarına ve kamu yararına uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varıldığı" gerekçesiyle 1/100.000 ölçekli Eskişehir İl Çevre Düzeni Planı değişikliğinin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Bu itibarla; yukarıda belirtilen yargısal süreçler incelendiğinde, Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisi Projesine ilişkin ÇED Olumlu kararının, Mahkemesince verilen iptal kararı sonrasında hukuki varlığını sürdürmediği, Çevre Kanunu'nun 10. maddesi ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin 7. maddesi uyarınca, dava konusu tarım dışı kullanım izninin konusunu oluşturan “Alpu Termik Santrali ve Ek Tesisleri ile Atık (Kül) Depolama Tesisi” projesi hakkında hukuken geçerli olan bir ÇED Olumlu Kararı bulunmadığından, anılan projeye ilişkin sürecin hukuken devam edemediği, bu durumda da, Alpu Termik Santrali ve ek tesisleri ile atık depolama sahasına isabet eden alanda yer alan 410,919 hektarlık taşınmazın tarım dışı kullanımına ilişkin olarak tesis edilen dava konusu işlemin uygulanma kabiliyetinin ortadan kalktığı anlaşıldığından, ayrıca Alpu Termik Santrali ve Bu Santrale Kömür Sağlayacak Olan Rezerv Alanındaki Yeraltı Maden İşletmesi ile Kül Düzenli Depolama Tesisine ilişkin olarak tesis edilen, ÇED Olumlu Kararının, Özelleştirme Yüksek Kurulu Kararının, 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Plan Değişikliğinin ve acele kamulaştırmaya ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının iptali istemiyle açılan davalarda, işlemlerin iptaline ilişkin olarak verilen kararlarda söz konusu projenin yapılmasında Büyük Ova Koruma Alanı olarak belirlenen Alpu Ovası içinde kalması nedeniyle kamu yararının bulunmadığı gerekçesine de yer verildiği dikkate alındığında dava konusu Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istemi yönünden davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kısmen KABULÜNE, kısmen REDDİNE,
2. Bursa Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı temyize konu kararının, İdare Mahkemesi Kararının Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının ONANMASINA, İdare Mahkemesi Kararının Eskişehir İl Toprak Koruma Kurulunun ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden davanın reddine ilişkin kısmına karşı davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunun reddine dair kısmının BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 25/09/2025 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.