T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2020/3443
Karar No : 2024/2211
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI :... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Kara Kuvvetleri Komutanlığında sözleşmeli üsteğmen olarak görev yapan davacının, 30/08/2019 tarihinde sona eren sözleşmesinin yenilenmemesi üzerine tazminatının ödenmesi talebiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... (sehven ... olarak yazılmıştır.) tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminin ve ... tarih ve ...sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu işlemin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : 13 Nisan 2013 tarihinde Tekirdağ ili, Malkara ilçesi, 95. Zırhlı Tugay Komutanlığında görevine başladığı ve en son görev yeri olan Sivas ili, 5. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığında görev yaparken 29 Ağustos 2019 tarihinde sözleşmesinin yenilenmesi için haklı beklentideyken 4 Eylül 2019 tarihinde sözleşmesinin yenilenmediği, bu işlemin iptali için 04/11/2019 tarihinde açtıkları davanın ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyası ile devam ettiği, bu esnada hak ettiği ikramiyeyi almak için komutanlığına başvuruda bulunmuşsa da bu talebinin haksız şekilde reddedilmesine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5. Piyade Eğitim Tugay Komutanlığı'nın ...tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işleme dayanak yapılan Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın ... tarihli, ..., "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminin ve ... sayılı ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri''nin iptali istemiyle işbu davanın açıldığı, gerekli görülmesi halinde ... İdare Mahkemesinde görülmekte olan E:... sayılı dosyanın bekletici mesele yapılabileceği, öncelikle sözleşmesinin yenilenmemesi suretiyle görevine son verilme işlemi iptal edilerek görevine dönmesini, aksi durumda hak kaybı yaşamaması için hak kazandığı ikramiyenin ödenmesi gerektiği, ikramiye ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlem ile dayanağı olarak gösterilen işlemlere gerekçe olarak devam eden ceza yargılaması gösterilmişse de; bu kararın hiç bir hukuki dayanağının bulunmadığı, ikramiyeye yasalar gereği hak kazandığı, bu temel hakkın keyfi bir işlemle engellendiği, bu durumun masumiyet karinesini ihlal ettiği ve bakmakla yükümlü olduğu bebeği ve eşi açısından telafisi imkansız zararlar doğuracağı, ceza alması durumunda dahi hak kazandığı ikramiyesini almasına engel bir hukuki kural bulunmadığı, idarenin hukuki dayanaktan yoksun, keyfi işlem tahsis edemeyeceği, başka bir deyişle idare işlemlerinde hukuk kuralları ve ölçülülük ilkesiyle bağlı olduğu, dava konusu işlemin eşitlik ilkesini, adil yargılanma hakkını, masumiyet karinesini, özel ve aile hayatına saygı hakkını, mülkiyet hakkını ihlal ettiğinden iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI : Davacının 29 Ağustos 2019 tarihi itibarıyla sözleşmeli subay akdinin yenilenmemesi yönünde işlem tesis edildiği, sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşme yenileme işlemlerinin Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği’nin 14. maddesinde düzenlendiği, bu kapsamda sözleşmeli statüdeki personelin sözleşmesinin akıbetinin KKY 51-9 Kara Kuvvetleri Sözleşmeli Subay Astsubay Yönergesi'ne göre kurulacak Değerlendirme Komisyonlarınca belirlenmekte olup, 2018 yılı Sözleşme Yenileme Değerlendirme Komisyonu tutanağının davacı ile ilgili olan bölümü incelendiğinde komisyonda yer alan üyelerin oybirliği ile davacının sözleşmesinin yenilenmemesi yönünde oy kullanıldığı, 2018 yılı Sözleşme Yenileme Değerlendirme Komisyonu tutanağının Mahkemeye sunulduğu, 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un “Kaynak” başlıklı 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (f) bendi ile Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin “Aranacak Nitelikler” başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin yedi numaralı alt bendinde sözleşmeli subay adaylarında aranacak nitelikler arasında “Güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak.” niteliğinin sayıldığı, işin mahiyeti gereği personelin haiz olması gereken nitelikleri, her sözleşme yenileme aşamasında sağlayıp sağlamadığının tespitinin zaruri olduğu, İstihbarat Başkanlığından edinilen bilgi dahilinde; davacı ve yakın çevresi hakkında istihbari mahiyette bilgilerin bulunduğunun tespit edildiği, davacının adli/istihbari bilgileri ile amir kanaatlerinin yer aldığı “Değerlendirme Komisyonu Kararı”nın ayrı bir yazı ekinde sunulduğu, Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin “Tazminat, İkramiye, Öğrenim ve Yetiştirme Masrafları" başlıklı 19. maddesinin birinci fıkrasında; “Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle... tazminat verilir.” hükmü gereği idarenin tazminat yükümlülüğünün doğması için sözleşme yenilememe işleminin, personelin kendi kusurundan kaynaklanmaması gerektiği, idarenin, personel ile yapılan sözleşmelerin süresinin dolması durumunda sözleşmelerini yenileme/yenilememe konusunda takdir yetkisine sahip olduğu, kamu hizmeti olan milli savunma görevini yürütmekle görevli olan Türk Silahlı Kuvvetlerinin bu hizmeti en iyi şekilde yürütebilmesi için gerekli tedbirleri alma yetkisi ile donatılmasının zorunlu olduğu, bu sebeple milli savunma görevini ifa edeceği personelini seçerken bir takım özelliklere sahip olmasını aramasının ve bu hizmetin yürütülmesine zararlı olacak personeli tercih etmemesinin mecburi olduğu, bu gerekçeyle ülke için stratejik görevin icra edildiği, Türk Silahlı Kuvvetlerinde çalışacak personelin seçiminde, hizmette verimliliğin artırılması ve kamu hizmetinin en iyi şekilde yürütülmesi amacıyla hiçbir şüpheye yer vermeden kendisinin ve yakınlarının her türlü terör örgütü oluşumlardan uzak kalmasının hedeflendiği, dolayısıyla davacı hakkında tesis edilen sözleşme yenilememe işlemine davacının kendi tutum ve davranışları sebep olduğundan idarenin tazminat yükümlülüğünün doğmadığı, dava dilekçesindeki iddiaları mesnetsiz ve hukuki dayanaktan yoksun olup, bu kapsamda dava konusu işlemin tüm yönleriyle hukuka uygun olup, yasal dayanaktan yoksun davanın reddi gerektiği,
a. Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarihli, ... sayılı ve “İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri.” konulu yazısı Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yaparken FETÖ/PDY kapsamında gözaltına alınarak tutuklanan ve sözleşmeleri kendi istekleri veya idare tarafından fesih edilen sözleşmeli subay veya astsubayların tazminatlarının ödenip ödenmeyeceği ödenecekse hangi ay maaşının esas alınacağı konusunda Kara Kuvvetleri Komutanlığına bağlı birliklerin düşmüş olduğu tereddütlerin giderilmesi maksadıyla düzenlenmiş genel bir emir olduğu,
b. Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarihli, ... sayılı ve “İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri.” konulu yazısının;
(1) 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinden İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun,
(2) Maliye Bakanlığının... tarih ve ... sayılı “Sözleşmeli Subay/Astsubay Tazminatları” konulu görüşü,
(3) MSB'nin ... tarih ve ... sayılı ve “İhraç Edilen Personel Ödemeleri” konulu yazısı,
4) Genelkurmay Başkanlığının ... tarihli, ... sayılı ve “Tazminat Ödemesi” konulu yazısından faydalanılarak kaleme alındığı,
c. Özellikle 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanunu’nun “Tazminat ve ikramiye ödeme esasları” başlıklı maddesinde “Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlar ile durumları 13 üncü maddenin üçüncü fıkrasının (i), (j) ve (k) bentleri kapsamına girenlere aşağıda yazılı esaslara göre tazminat verilir” hükmünün yer aldığı,
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 121. maddesi ile 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu'nun 4. maddesine dayanılarak çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler ile Türk Silahlı Kuvvetlerinden ihraç edilenlerin, ihraç edilmeden önceki döneme ait hak edişlerinin;
(1) Mecburi hizmet yükümlülükleri,
(2) 15 Temmuz 2016 tarihindeki kalkışma nedeniyle oluşan kamu zararlarından dolayı sorumluluk durumu vb. hususlar göz önünde bulundurularak ödemenin yapılıp yapılmayacağının idarenin takdirinde olduğu konuya yönelik olarak Maliye Bakanlığına görüş sorulduğu, cevabi yazı geldiğinde birlik ve kurumlara yayımlanacağı,
Genelkurmay Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı ve “Tazminat Ödemesi" konulu yazısında ise sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşmelerinin yenilenmemesi nedeniyle tazminat ödenebilmesi için hizmet sürelerinin uzatılmamasının kendi kusurlarından kaynaklanmaması gerektiği, bu kapsamda haklarındaki yargılama süreci devam eden ve tutuklu bulunan sözleşmeli subay ve astsubayların sözleşmelerinin yenilenmemesinin, sadece yargılamanın kesin hükümle neticelenmemesi nedeniyle kendi kusurlarından ileri gelmediği söylenemeyeceğinden, her somut olayın isnat edilen suç, eylem tutuklanma gerekçeleri gibi hususlar bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiği, daha açık bir ifade ile somut durumun koşulları çerçevesinde sözleşmenin yenilenmesinde kişinin kendi kusurunun bulunmadığının ortaya konulması halinde tazminat ödenebileceği değerlendirildiğinden davanın reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ: Dava konusu işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu işlemin, davacının hak ve menfaatini doğrudan etkilemediği açık olduğundan, söz konusu emrin iptali istemine ilişkin olarak davanın ehliyet yönünden reddine, davacının sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işleminin iptaline karar verilmiş olması nedeniyle davacının, "sözleşmesi kendi kusuruyla yenilenmeyen kişi" statüsünden çıkmış olduğu göz önüne alındığında tazminat ödenmesine olanak bulunmadığından, davacının başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlemin iptali istemine ilişkin olarak davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; davacının Kara Kuvveleri Komutanlığında sözleşmeli üsteğmen olarak görev yapmakta iken 30.08.2019 tarihinde sona eren sözleşmesinin yenilenmemesi üzerine tazminatının ödenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının... tarih ve... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminin ve ... sayılı ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emrin iptali istemiyle açılmıştır.
Her ne kadar Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve... sayılı işleminde dayanak olarak gösterilen ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlemin tarihi 23.10.2019 olarak belirtilmiş ise de söz konusu işlemin tarihinin 23.10.2017 olduğu anlaşılmıştır.
Öte yandan, davacının sona eren sözleşmesinin yenilenmemesi üzerine tazminatının ödenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminde dayanak olarak gösterilen ve bu nedenle davacı tarafından bakılan davaya konu edilmiş bulunan Kara Kuvveleri Komutanlığının ... sayılı ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emrin tazminat ödemesi ile ilgisinin bulunmadığı ve davacıya tazminat ödemesi yapılamayacağına ilişkin işleme sehven dayanak olarak gösterildiği sonucuna varılmıştır.
Davanın, Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlemine ilişkin kısmına gelince;
4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un ''Tazminat ve ikramiye ödeme esasları'' başlıklı 18. maddesinde, ''(Değişik birinci fıkra: 16/6/2009-5907/11 md.) Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlar ile durumları 13 üncü maddenin üçüncü fıkrasının (i), (j) ve (k) bentleri kapsamına girenlere aşağıda yazılı esaslara göre tazminat verilir:
a) Herhangi bir sözleşme dönemi sonunda veya içerisinde sözleşmesi sona erenlere veya feshedilenlere son olarak aldıkları net maaşın iki katının hizmet yılı ile çarpımı tutarında tazminat verilir. (Ek cümle: 11/2/2014-6519/ 59 md.) Bir tam yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin tazminatları kıst olarak ödenir. (Ek cümle: 11/2/2014-6519/ 59 md.) Tazminattan damga vergisi hariç vergi kesilmez. Ancak, hizmet yılı olarak en fazla dokuz yıl esas alınır.
b) Bu tazminatın hesabında, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen ek tazminatlar ve 14/7/1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat hariç olmak üzere, bütün ödemeler dikkate alınır.
Sözleşmeli subay ve astsubaylardan emeklilik hakkını kazananlar ile muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilenlere tazminat ödenmez. Bunlar hakkında 8.6.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Emeklilik hakkını kazanmadan Türk Silâhlı Kuvvetlerinden ayrılanların başka sosyal güvenlik kurumlarına tâbi olarak geçen hizmetleri, 24.5.1983 tarihli ve 2829 sayılı Kanun hükümlerine göre birleştirilir.
Emekli maaşı bağlanması için gerekli hizmet sürelerini tamamlayanlara 8.6.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanun esaslarına göre ikramiye verilir ve aylık bağlanır. Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendi gereğince ödenen tazminata ilişkin süreler, emekli ikramiyesinin hesaplanmasında esas alınan süreden düşülür. Hizmet sürelerinin hesabında 8.6.1949 tarihli ve 5434 sayılı Kanunun 32 nci ve 36 ncı madde hükümleri de dikkate alınır.
Sözleşmeli subay ve astsubaylardan ilk sözleşme süresi içinde;
a) (Değişik: 16/6/2009-5907/11 md.) Yabancı uyruklu kişilerle evlenenlerden, bu evlilikleri yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde Milli Savunma Bakanlığınca uygun görülmeyenler ile çeşitli nedenlerle Türk vatandaşlığını kaybedenler veya Türk vatandaşlığından çıkarılanlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarmayı gerektiren bir suçtan mahkum olanlar ile disiplinsizlik ve ahlaki durumları sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiği kesilenler, sözleşme sürelerinin eksik kısmı ile orantılı olarak kendilerine yapılmış olan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını tazminat olarak öderler. Söz konusu masrafların hesaplanmasında, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunda belirtilen esaslar uygulanır.
b) Yabancı memleketlere öğrenim, staj, kurs, ihtisas veya görgü ve bilgilerini artırmak amacıyla gitmiş olanlardan, durumları bu fıkranın (a) ve (b) bentleri hükümlerine uyanlar hakkında, ilgili bent hükümleri uygulanmakla birlikte orada bulundukları süre içerisinde aldıkları aylık ve Devletçe yapılan masrafların dört katı ayrıca tazminat olarak alınır.
Askerî eğitim esnasında sağlık sebebi veya sınıf ve ihtisaslarının gerektirdiği özel nitelikleri taşımama veya kaybetme halleri hariç olmak üzere, ilişikleri kesilenlere Devletçe yapılan masraf, 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Kanuna göre tahakkuk ettirilerek, faizi ile birlikte ödettirilir. Askerlik yükümlülüğü bulunanların Devlete olan borçları, askerlikleri süresince ertelenir.'' hükmüne yer verilmiştir.
Uyuşmazlık konusu olayda; davacının Kara Kuvveleri Komutanlığında sözleşmeli üsteğmen olarak görev yapmakta iken 30.08.2019 tarihinde sona eren sözleşmesinin kendi kusurundan kaynaklanan nedenlerle yenilenmediği, Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminde de kendi kusuru ile sözleşmesi yenilenmeyen ve feshedilmiş olan personele tazminat ödemesi yapılamayacağına işaret edildiği anlaşılmıştır.
Bu durumda, dava konusu Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminin 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un anılan 18. maddesi hükmü ile aynı yönde düzenleme içerdiği görüldüğünden söz konusu işlemde ve davacının tazminatının ödenmesi istemiyle yaptığı başvurusunun reddinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Kara Kuvvetleri Komutanlığında sözleşmeli üsteğmen olarak görev yapan davacı, 30/08/2019 tarihinde sona eren sözleşmesinin yenilenmesi talebinde bulunmuş, talebinin uygun görülmediği 04/09/2019 tarihinde davacıya bildirilmiştir.
Sözleşmesinin yenilenmemesi nedeniyle 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinden İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un "Tazminat ve ikramiye ödeme esasları" başlıklı 18. maddesinin birinci fıkrası uyarınca ikramiye (tazminat) ödenmesi talebiyle 04/09/2019 tarihinde yaptığı başvurunun, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlemi ve ... tarih ve ...sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emirde, sözleşmesi yenilenmeyen ve feshedilen personelin mahkemeleri sonuçlanıncaya kadar tazminatlarının ödenmesinin uygun olmayacağı belirtildiğinden, ikramiye ödenmesinin mümkün görülmediği, ancak beraat etmesi halinde ikramiye ödemesinin yapılacağı gerekçesiyle reddi üzerine, başvurunun reddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
İLGİLİ MEVZUAT:
4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde sözleşmeli subay, bu Kanunda öngörülen esaslara göre, kendileri ile sözleşme yapılarak subay nasbedilen teğmen, üsteğmen ve yüzbaşı rütbelerini haiz subaylar olarak tanımlanmış, "Kaynak" başlıklı 4. maddesinde sözleşmeli subaylık için genel olarak aranan nitelikler arasında "Güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak" şartına yer verilmiş, "Sözleşme süreleri" başlıklı 6. maddesinde; sözleşmeli subay adaylarının ön sözleşme yapılarak askerî eğitime alınacağı, bu eğitimi başarı ile tamamlayanlardan yönetmelikte belirtilen şartları taşıyanlarla sözleşme yapılacağı ve bu kişilerin teğmen rütbesine nasbedileceği, sözleşme süreleri üç yıldan az ve dokuz yıldan fazla olmamak şartıyla, hizmet gerekleri ve yetiştirme maliyetlerine bağlı olarak kuvvet, sınıf ve branşlara göre yönetmelikte belirleneceği, yönetmelikte belirlenen şartları taşıyanların talepleri halinde sözleşmelerinin yenilenebileceği, "Rütbe bekleme süreleri ve sözleşmenin yenilenmesi" başlıklı 12. maddesinin ikinci fıkrasında ise, her sözleşme süresinin sona erme tarihinden en az üç ay önce taraflar sözleşmeyi yenileyeceklerine dair yazılı bildirimde bulunmadıkları takdirde, sözleşmenin kendiliğinden sona ereceği hükmü yer almıştır.
Yine aynı Kanun'un "Tazminat ve ikramiye ödeme esasları" başlıklı 18. maddesinin birinci fıkrasında; "Sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle veya sözleşme süresini bitirip ayrılanlar ile durumları 13 üncü maddenin üçüncü fıkrasının (i), (j) ve (k) bentleri kapsamına girenlere aşağıda yazılı esaslara göre tazminat verilir:
a) Herhangi bir sözleşme dönemi sonunda veya içerisinde sözleşmesi sona erenlere veya feshedilenlere son olarak aldıkları net maaşın iki katının hizmet yılı ile çarpımı tutarında tazminat verilir. Bir tam yıldan eksik kalan hizmet sürelerinin tazminatları kıst olarak ödenir. Tazminattan damga vergisi hariç vergi kesilmez. Ancak, hizmet yılı olarak en fazla dokuz yıl esas alınır.
b) Bu tazminatın hesabında, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen ek tazminatlar ve 14/7/1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat hariç olmak üzere, bütün ödemeler dikkate alınır." hükmüne yer verilmiştir.
27/04/2002 tarih ve 24738 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'nin "Sözleşmenin Yenilenmesi ve Uzatılması" başlıklı 14. maddesinde; Sözleşmenin yenilenmesi ve uzatılması aşağıda belirtilen esas ve usullere göre yapılır.
a) Sözleşmeli subay ve astsubaylardan, sözleşmesini yenilemek isteyenler sözleşme süresinin sona erme tarihinden 6 ay önceden başlamak suretiyle dilekçe ile ilk amirine müracaat eder. Bu dilekçeler, EK-C'de belirtilen nitelik belgesi ile beraber silsileler yolu ile Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına gönderilir. Sözleşmesi yenilenecek personel; Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde kurulacak komisyonlar tarafından personelin nitelik belgesi, sicili, takdir/ceza durumu, amir kanaatleri, almış olduğu eğitimler gibi hususlar çerçevesinde mesleki safahatları dikkate alınarak ilgili komutanlık personel ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir. Değerlendirme komisyonunun kimlerden oluşacağı, görev, yetki ve sorumlulukları Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca çıkarılacak yönergeler ile tespit edilir. Sözleşmenin yenilenip yenilenmemesi konusundaki nihai karar Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından verilir. Uygun görülenlerin sözleşmesinin yenileneceği, sözleşmenin bitiminden önce bildirilir. Sözleşme, ilgili sözleşmeli subay veya astsubayın talebinin İdarece kabul edildiğinin bildirilmesi ile yenilenir.
b) Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı da sözleşmeyi yenilemek istediği taktirde bunu ilgili sözleşmeli subay veya astsubaya bildirirler. Sözleşme, ilgili sözleşmeli subay veya astsubayın İdarenin bu talebini kabul ettiğini bildirmesi ile yenilenir.
d) Her sözleşme süresinin sona erme tarihinden en az 3 ay önce taraflar sözleşmeyi yenileyeceklerine dair yazılı bildirimde bulunmadıkları taktirde sözleşme kendiliğinden sona erer.
hükümlerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun kapsamında istihdam edilen personelin sözleşmesini yenileyip yenilememe konusunda idarenin takdir yetkisi bulunmakta ise de, bu takdir yetkisi mutlak ve sınırsız olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğu, takdire dayanan işlemlerin de sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabi bulunduğu hususları idare hukukunun bilinen ilkelerindendir. Bununla birlikte, davacının sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin işlemin bu davanın konusu olmadığı, sözleşmenin yenilenmemesi nedeniyle tazminat talebine ilişkin olduğu göz önüne alındığında, sözleşmenin yenilenmemesinde davacının kusurunun olup olmadığı önem arzetmektedir.
Uyuşmazlık konusu olayda, 4678 sayılı Kanun kapsamında sözleşmeli subay olarak görev yapan davacı ile davalı idare arasında imzalanan ve 29/08/2019 tarihinde sona erecek hizmet sözleşmesinin, davacının güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle davalı idare tarafından yenilenmemesine karar verildiği, davacının sözleşmesinin yenilenmemesi nedeniyle tazminat ödenmesi talebiyle yaptığı başvurunun, hakkında devam eden ceza yargılaması sonuçlanıncaya kadar tazminat ödenmesinin uygun olmadığı, ancak yargılama sonucunda beraat etmesi halinde ödeme yapılacağı belirtilerek, Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işleminin ve ... tarih ve ... sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emrin dayanak olarak gösterildiği anlaşılmaktadır.
Dava, işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu işlem yönünden incelendiğinde;
Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı ve ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emrin, konusundan da anlaşılacağı üzere 2019 yılı teftiş programı uygulama esaslarına ilişkin olduğu, tazminat ödemesine ilişkin herhangi bir düzenleme içermediği, dolayısıyla davacının hak ve menfaatini doğrudan etkilemediği açık olduğundan, söz konusu emrin iptali isteminin ehliyet yönünden reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Dava, davacının başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... (sehven ... olarak yazılmıştır.) tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlem yönünden incelendiğinde;
Davacı tarafından, 29/08/2019 tarihi itibarıyla sona erecek olan sözleşmesinin yenilenmemesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılan davada; ... Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesince, Danıştay Onikinci Dairesinin 29/11/2023 tarih ve E:2022/932, K:2023/6191 sayılı bozma kararına uyularak verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; dava konusu işlemin dayanağını oluşturan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen ve davalı idarece kullanılan davacıya ait kişisel veri niteliğindeki bilgilere, güvenlik soruşturması yapmakla görevli birimler tarafından ulaşılabileceğine ve bu kapsamdaki bilgileri alabileceğine dair yapılan kanuni düzenlemenin (4045 sayılı Kanun'un 1. maddesine eklenen ikinci fıkrası) Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan kararıyla iptal edildiği ve bu kararın da Resmi Gazete'de yayımlandığı 28/04/2020 tarihinde yürürlüğe girdiği anlaşıldığından; Anayasa'nın 153. maddesinde yer alan, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğuna dair hüküm ile Danıştayın yerleşmiş içtihatlarıyla istikrarlı bir şekilde belirtildiği üzere, Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilmiş olduğu bilindiği halde görülmekte olan davaların Anayasa'ya aykırılığı saptanmış hükümler dikkate alınarak çözümlenmesinin, Anayasa'nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesine aykırı olacağı hususu göz önünde bulundurulduğunda, Anayasa'ya aykırılığı nedeniyle iptal edilmiş olan Kanun hükmüne göre elde edilen kişisel verilere dayanılarak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlandığından bahisle davacı hakkında tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, öte yandan, Anayasa Mahkemesi'nin anılan iptal kararı üzerine, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu 17/04/2021 tarih ve 31457 sayılı Resmi Gazete'de yayımlandığı ve aynı tarihte yürürlüğe konulduğu ve 13. maddesinin sekizinci fıkrası ile 4045 sayılı Kanun'un yürürlükten kaldırıldığı ve 14. maddesiyle, 4045 sayılı Kanun'a yapılan atıfların bu Kanun'a yapılmış sayılacağı düzenlemesine yer verilmiş olduğu hususları gözetildiğinde; davalı idarece, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nda öngörülen temel ilkelere, usul ve esaslara uygun olarak, davacı hakkında yeniden bir değerlendirme yapılabileceğinden davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle davacının istinaf isteminin kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
4678 sayılı Kanun'un "Tazminat ve ikramiye ödeme esasları" başlıklı 18. maddesinin birinci fıkrasında, sözleşmeli subay ve sözleşmeli astsubaylardan kendi kusurları olmaksızın hizmet sürelerinin uzatılmaması sebebiyle belirtilen esaslara göre tazminat ödeneceği hükme bağlanmış olup, sözleşmesinin yenilenmemesi işleminin iptaline karar verilmiş olması karşısında, davacı, "sözleşmesi kendi kusuruyla yenilenmeyen kişi" statüsünden çıkmış bulunmaktadır.
Bu itibarla, davacı, hukuken kendisine tazminat ödenmesi gerekmeyen kişi durumunda olduğundan, adı geçene, sözleşmesinin yenilenmemesi nedeniyle tazminat ödenmesine olanak bulunmamakta olup, bu durum karşısında, uyuşmazlığın bu kısmına yönelik davanın haklı dayanaktan yoksun kaldığı açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Kara Kuvveleri Komutanlığının ... sayılı ''2019 Yılı Teftiş Programı Uygulama Emri'' konulu emrin iptali istemi yönünden DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2. Davacının başvurusunun reddine ilişkin Kara Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim ve Doktrin Komutanlığı 5'inci Piyade Eğitim Tugay Komutanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olarak gösterilen Kara Kuvvetleri Komutanlığının ... (sehven ... olarak yazılmıştır.) tarih ve ... sayılı ve "İhraç Edilen Sözleşmeli Subay Astsubayların Tazminat Ödemeleri" konulu işlem yönünden yönünden DAVANIN REDDİNE,
3. Davacının adli yardım isteminin kabul edilmiş olması nedeniyle davanın açılışı sırasında tahsil edilemeyen ve ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacıdan tahsili için kararın kesinleşmesini müteakip ilgili vergi dairesine müzekkere yazılmasına,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.