T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2021/1728
Karar No : 2024/2216
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Başkanlığı
.
VEKİLİ : I. Hukuk Müşaviri V. ...
DAVANIN KONUSU : Ağrı İl Müftülüğünde hizmetli olarak görev yapan davacı tarafından;
1) Bursa ili, Osmangazi ilçesi, Ertuğrul Camiinde müezzin kayyım olarak görev yaptığı dönemdeki eylemi nedeniyle, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen ortak nitelik şartını kaybettiğinden bahisle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesinin (b) bendi uyarınca görevinin sona erdirilmesine ilişkin, Diyanet İşleri Başkanlığının 07/10/2020 tarih ve 706922 sayılı işlemi ile,
2) Bu işlemin dayanağı olan 15/04/2015 tarih ve 29327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarda; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak" hükmünün iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Görevine son verilmesi işleminin ceza niteliğinde olduğu, disiplin suç ve cezalarının kanunilik ilkesi gereğince kanunla düzenlenmesi gerektiği, iptali istenilen Yönetmelik hükmünün ceza niteliğinde olmasına rağmen kanunla düzenlenmediği, kaldı ki anılan maddede, suç ve cezanın genel çerçevesinin somut ve anlaşılır bir şekilde belirlenmediği, içeriği itibarıyla soyut, anlaşılmaz, yoruma ve keyfi uygulamalara müsait bir düzenleme olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARENİN SAVUNMASI : Dava konusu Yönetmelik hükmünün, 1965 yılında yürürlüğe giren 633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile uygulamaya konulan ve o günden bu yana uygulanmasına devam edilen bir hüküm olduğu, bugüne kadar söz konusu hükmün iptali istemiyle çeşitli davaların açıldığı ve reddedildiği, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Davacının atanmasında ortak nitelik şartı esas alınan bir unvanda görev yapmadığı, Yönetmelik maddesinde açıkça ortak nitelik şartının atanmasında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarda görev yapan personelle sınırlandırıldığı, hizmetli kadrosunda görev yapan personele ilişkin atanma niteliklerinin ise yine aynı Yönetmelikte düzenlendiği dikkate alındığında; davacının ortak nitelik şartını kaybettiğinden bahsedilemeyeceği bireysel işlem yönünden dava konusu işlemin iptali gerektiği, dayanağı olan Yönetmelik hükmünün ise; 13/09/2023 tarih ve 32308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 1. maddesi ile yeniden düzenlenmiş olması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığı düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Ağrı İl Müftülüğünde hizmetli olarak görev yapan davacı tarafından açılan davada; Bursa ili, Osmangazi ilçesi, Ertuğrul Camiinde müezzin kayyım olarak görev yaptığı dönemdeki eylemi nedeniyle, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen ortak nitelik şartını kaybettiğinden bahisle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 98. maddesinin (b) bendi uyarınca görevinin sona erdirilmesine ilişkin, Diyanet İşleri Başkanlığının 07/10/2020 tarih ve 706922 sayılı işlemi ile bu işlemin dayanağı olan Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "Atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarda; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak" hükmünün iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
657 sayılı Yasanın Devlet memurluğuna alınmada Genel ve Özel Şartları belirleyen 48.maddesinin B/2 bendinde; "kurumların özel kanun veya diğer mevzuatlarında aranan şartları taşımak" hükmüne yer verilmiş, 98. maddesinin (b) bendinde ise; "memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan herhangi birini kaybetmesi hallerinde" Devlet memurlarının memurluğunun sona ereceği belirtilmiştir.
633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Personelin nitelikleri" başlıklı 9. maddesinin 2. fıkrasında, "Başkanlık personelinin 657 sayılı Kanunda ve bu Kanunda yer almayan diğer nitelikleri ile atanmalarında dinî öğrenim şartı arananlara ilişkin ortak nitelikler yönetmelikle düzenlenir.", 10’. maddesinde de, Başkanlık kadrolarına yapılacak atama ve nakil işlemlerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği öngörülmüştür.
Diyanet İşleri Başkanlığının merkez ve taşra teşkilatına ilk defa veya yer değiştirme suretiyle atanacak memurların niteliklerini belirlemek, atama ve yer değiştirme usul ve esaslarını düzenlemek amacıyla hazırlanan ve 15/04/2015 tarih ve 29327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde, bu Yönetmelikte yer alan kadrolara atanacaklarda aranacak genel şartlar içerisinde, “atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan ünvanlarda; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak” şartı öngörülmüştür.
657 sayılı Kanununun 36. maddesinde, din hizmetleri sınıfının, özel kanunlarına göre çeşitli derecelerde dini eğitim görmüş olan ve dini görev yapan memurları kapsadığı ifade ettiği belirtilmiş olup, bu sınıfta görev yapan din görevlilerinin kendilerinden beklenen örnek kişilik özelliklerini sergileme sorumluluğunu taşımaları nedeniyle, toplumda kabul gören inanç, ibadet ve davranış bütünlüğü içerisinde aynı zamanda örnek olma görevini de yüklendiklerinden, bu hizmet sınıfı için yukarda sözü edilen “ortak nitelik” şartının aranılmasının, yapılan hizmetin gereği olduğu sonucuna varılmakla, iptali istenilen düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir.
Davanın bireysel işleme ilişkin kısmına gelince;
Dosyanın incelenmesinden, davacı hakkında yapılan şikayet üzerine 15/01/2020 tarihinde hakkında soruşturma başlatıldığı, soruşturma sürerken 30/04/2020 tarihinde Ağrı İl Müftülüğüne hizmetli olarak atandığı ve hizmetli kadrosunda görev yapmakta iken söz konusu soruşturma sonucunda; Bursa ili, Osmangazi ilçesi, Ertuğrul Camiinde müezzin kayyım olarak görev yaptığı dönemde, E.Ç isimli kadınla üç yıldan beri mesajlaştığı, 26/12/2019 tarihinde öğle saatlerinde, kadının eşinin işte olduğu sırada evine giderek görüştüğü, eşinin eve gelmesi üzerine, mutfak kapısından çıkarak bahçe duvarından atladığı sırada kadının eşi tarafından yakalandığı, mahremi olmayan bir kadınla aynı evde baş başa kaldığının sabit olduğu, bu durumun her ikisinin eşleri ve çevresince duyulduğu, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan ortak nitelik şartını görevi sırasında kaybettiğinden bahisle, 657 sayılı Kanun’un 98. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca görevine son verilmesinin teklif edilmesi üzerine Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Kurulu'nun 19/08/2020 tarih ve 050.03/235 sayılı kararı ile görevine son verilmesine karar verildiği, bu kararın, Diyanet İşleri Başkanlığının 07/10/2020 tarih ve 706922 sayılı işlemi ile onaylanması üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Din hizmetleri sınıfında görev yapan din görevlilerinden, topluma örnek davranışlarda bulunmaları beklenildiğinden, toplumda kabul gören değerlere ters düşmek yerine inanç, ibadet ve davranış bütünlüğü içinde örnek kişilik özellikleri sergilemeleri gerekmektedir.
Olayda davacının tespit edilen eylemleri, toplumda kabul edilen değerlere ve görevleri gereği onlardan beklenen örnek kişilik özelliklerine ters düştüğü açık olmakla birlikte, kendisine uygulanan anılan Yönetmelik maddesindeki atanma koşulunun, sadece dini öğrenim şartı aranan unvanlarda görev yapacaklarda aranacak olması, yardımcı hizmetler sınıfında görev yapan davacının ise, dini öğrenim şartı esas alınan ünvanlarda görev yapmadığının açık olması karşısında, davacının saptanan eylemi nedeniyle kendisine uygulanamayacak olan kural düzenlemeye dayanılarak atanmasında aranan ortak nitelik taşımak şartını kaybettiğinden bahisle hukuka aykırı olarak görevine son verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle davaya konu Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin iptali isteminin reddi, davacı hakkında tesisi edilen bireysel işlemin ise, iptali gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca duruşma için taraflara önceden bildirilen 07/05/2024 tarihinde, davalı Diyanet İşleri Başkanlığı vekilinin gelmediği ve davacı vekili Av....'nin geldiği, Danıştay Savcısı Şenol Bolat'ın hazır bulunduğu görülmekle açık duruşmaya başlandı. Davacı tarafa usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra davacı tarafa son kez söz verilip, duruşma tamamlandı.
Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, işin gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ:
MADDİ OLAY :
Halen Ağrı İl Müftülüğünde hizmetli olarak görev yapmakta olan davacının, Bursa ili, Osmangazi ilçesi, Ertuğrul Camiinde müezzin kayyım olarak görev yaptığı dönemdeki eylemleri nedeniyle yapılan şikayet üzerine 15/01/2020 tarihinde başlatılan soruşturma neticesinde; E.Ç isimli kadınla üç yıldan beri mesajlaştığı, 26/12/2019 tarihinde öğle saatlerinde, kadının eşinin işte olduğu sırada evine giderek görüştüğü, eşinin eve gelmesi üzerine yakalandığı, bu durumun her ikisinin eşleri ve çevresince duyulduğu, dolayısıyla Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan ortak nitelik şartını görevi sırasında kaybettiğinden bahisle, 657 sayılı Kanun’un 98. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca görevine son verilmesi teklifi uyarınca Diyanet İşleri Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı onayıyla görevine son verilmesi işlemi ile işlemin dayanağı olan Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT :
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Devlet memurluğuna alınacaklarda aranacak şartları belirleyen 48. maddesinin birinci fıkrasının "Özel şartları" belirleyen (B) bendinin (2) numaralı alt bendinde, "Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak" kuralına yer verilmiş; 98. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Memurluğa alınma şartlarından herhangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan her hangi birini kaybetmesi", Devlet memurluğunu sonra erdiren haller arasında sayılmıştır.
633 sayılı Diyanet İşleri Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Personelin nitelikleri" başlıklı 9. maddesinin ikinci fıkrasında, "Başkanlık personelinin 657 sayılı Kanunda ve bu Kanunda yer almayan diğer nitelikleri ile atanmalarında dinî öğrenim şartı arananlara ilişkin ortak nitelikler yönetmelikle düzenlenir." hükmü öngörülmüştür.
15/04/2015 tarih ve 29327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Genel şartlar" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarda; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak şartına yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Özel şartlar" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında; bu Yönetmelik kapsamındaki kadrolara atanacaklarda aşağıdaki özel şartların aranacağı, birinci fıkrasının (l) bendinde ise; yardımcı hizmetler sınıfı kadrolarına atanabilmek için; en az lise veya dengi okul mezunu olmak ve yapılacak sözlü sınavda başarılı olmak gerekeceği belirtilmiş, "İlk defa Devlet memurluğuna atanacak personel için uygulanacak hükümler" başlıklı 8. maddesiyle atıf yapılan Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliği'nin "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; bu Yönetmeliğin, vaiz, Kur’an kursu öğreticisi, imam-hatip ve müezzin-kayyımlar hakkında uygulanacağı ve "Genel şartlar" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında; bu Yönetmelikte yer alan kadrolara atanacaklarda aşağıdaki genel şartların aranacağı, birinci fıkrasının (b) bendinde ise; 25/10/2011 tarihli ve 28095 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde belirtilen ortak niteliği taşıma koşuluna yer verildiği görülmüştür.
13/09/2023 tarih ve 32308 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. maddesi ile de Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi; "Atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlar bakımından; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslam törelerine uygun olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak" şeklinde değiştirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Dava, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Genel şartlar" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi yönünden incelendiğinde;
01/12/2020 havale tarihli dilekçeyle dava açıldıktan sonra, 13/09/2023 tarih ve 32308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'"in 1. maddesi ile dava konusu edilen Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Genel şartlar" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin yeniden düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Bu durumda; 15/04/2015 tarih ve 29327 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, dava açıldıktan sonra değiştirildiğinden, davanın konusuz kalan bu kısmı hakkında karar verilmesine olanak bulunmamaktadır.
Dava, davacının görevine son verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı bireysel işlem yönünden incelendiğinde;
Dava dosyasının incelenmesinden; Bursa ili, Osmangazi ilçesi, Ertuğrul Camiinde müezzin kayyım olarak görev yaptığı dönemdeki eylemleri nedeniyle 15/01/2020 tarihinde hakkında soruşturma başlatılmış olan davacının, 30/04/2020 tarihinde Ağrı İl Müftülüğüne hizmetli olarak atandığı ve hizmetli kadrosunda görev yapmakta iken, 07/10/2020 onay tarihli işlem ile görevine son verildiği anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri bir bütün halinde değerlendirildiğinde, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği ile getirilen "ortak nitelik" koşulunun, yine Yönetmelik hükmünde belirlendiği şekliyle "atanmasında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarla" sınırlı olduğu, Yönetmeliğin 8. maddesiyle atıf yapılan Vaizlik, Kur’an Kursu Öğreticiliği, İmam-Hatiplik ve Müezzin-Kayyımlık Kadrolarına Atama ve Bu Kadroların Kariyer Basamaklarında Yükselme Yönetmeliğiyle de dini öğrenim şartı esas alınacak unvanların, "vaizlik, Kur'an kursu öğreticiliği, müezzin kayyımlık ve imam hatiplik" olarak belirlendiği, davacının hali hazırda görev yapmış olduğu Yardımcı Hizmetler Sınıfında yer alan "hizmetli" kadrosuna ilişkin atanma şartlarının ise; Yönetmeliğin 6. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinde açıkça belirlendiği ve bu düzenlemede "ortak nitelik" koşuluna yer verilmediği görülmüştür.
Bu durumda; dini öğrenim şartı esas alınan unvanlardan birinde görev almayan, Yardımcı Hizmetler Sınıfında görev yapan davacının, ortak niteliği kaybettiğinden bahisle görevine son verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
Bununla birlikte; davacının, Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan ortak nitelik şartını kaybettiğine ilişkin saptamaların, Atama ve Yer Değiştirme Kurulunca dini öğrenim şartı esas alınan unvandaki bir göreve getirilmesi söz konusu olduğunda değerlendirilebileceği de açıktır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Diyanet İşleri Başkanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin "Genel şartlar" başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alan "Atanmalarında dini öğrenim şartı esas alınan unvanlarda; itikat, ibadet, tavır ve hareketlerinin İslâm törelerine uygunluğunun çevresinde bilinir olduğu şeklinde ortak bir nitelik taşımak" ibaresinin iptali istemi yönünden, konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Bu düzenlemeye dayanılarak tesis edilen ve davacının görevine son verilmesine ilişkin ... Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işleminin İPTALİNE,
3. Dava kısmen karar verilmesine yer olmadığına, kısmen iptal şeklinde sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen...-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.