T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/3323
Karar No : 2025/3352
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1-...
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Genel Komutanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Siirt İl Jandarma Komutanlığında uzman erbaş olarak görev yapmakta iken sözleşmesi feshedilen davacı tarafından, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla tümünün hukuka aykırı olduğundan bahisle Yönetmeliğin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasındaki "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında yer alan "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemesinin ve 22/04/2022 tarihli sözleşme feshi işleminin iptaline, yoksun kalınan parasal hakların ödenmesine ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5., 10. ve 19. maddelerinin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Üstleri tarafından hastaneye sevk edildiği tarihe kadar herhangi bir şekilde psikiyatri tedavisi görmediği ve görevine devam etmesine engel herhangi bir rahatsızlığının bulunmadığı, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği hükümlerinde, bu Yönetmeliğin hangi Kanun'a dayanılarak çıkartıldığının belirtilmediği, diğer bir ifadeyle dayanak maddesinin Yönetmelikte bulunmadığı, uzman erbaşların (davacının) kamu görevinde kalmasına engel durumların 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nda genel bir çerçeve çizilmeksizin doğrudan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine bırakılmasının Anayasanın 13.maddesine aykırılık teşkil ettiği, davacının bu hastalığı geçirdiği kabul edilse dahi bipolar bozukluğun birden fazla çeşidi olan ve kişiden kişiye büyük bir farklılık gösteren bir hastalık olduğu, bu hastalığa yakalanan kişilerden %24'nün tamamen iyileştiği, işlevselliklerinin tamamen düzeldiği, geçirdiği bir hastalığın ardından tamamen iyileşen ve görevine devamında herhangi bir engeli bulunmayan bir kişinin, sadece önceden geçirdiği bir hastalık sebebiyle sözleşmesinin feshedilmesini öngören Yönetmeliğin 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasındaki ibarenin hukuka aykırılık teşkil ettiği, ayrıca davacının sözleşmesinin kendisinden istifade edilemeyeceği gerekçesine dayanılarak feshedildiği ileri sürülmüştür.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMASI : 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5. maddesinde, uzman erbaşların istihdam edildikleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili sağlık nitelikleri uygun olanlarının görevlerine devam edebileceği, Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin 12/ç maddesinde, uzman erbaşların istihdam edildikleri veya edilecekleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili 8/10/1986 tarihli ve 86/11092 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinde belirtilen sağlık niteliklerine sahip olmak zorunda olduğu, aynı Yönetmeliğin "Personelde aranacak nitelikler" başlıklı 6/ç maddesinde, sağlık durumunun uzman erbaşlığa elverişli olduğunun 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden alacağı raporla kanıtlamış olmayı gerektirdiği ve yine Yönetmeliğin 13/son maddesinde; uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılacağı, son olarak Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin 26'ncı maddesinde, Sağlık Kurul Raporu vermeye yetkili hastanelerden alınmış "Jandarma Genel Komutanlığında Görev Yapamaz." ibareli kurul raporu sahiplerinin çalıştırılamayacağının belirtildiği, davacının sağlık durumunun, Jandarma Genel Komutanlığında görev yapmasına imkan tanımadığı, başka bir deyişle davacının uzman erbaş olarak görev yapabilmek için gerekli sağlık şartını taşımadığı tespit edilerek fesih işlemi yapıldığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönetmelik ile getirilen düzenlemenin, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan veya yapacak olan personelin sağlık durumlarının hizmete uygun olup olmadığının değerlendirilmesine yönelik olduğu, üst hukuk normlarına ve hizmet gereklerine uygun olan düzenleyici işlemde ve bu işleme dayanılarak tesis edilen sözleşme feshinde hukuka aykırılık bulunmadığında davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Siirt İl Jandarma Komutanlığında uzman erbaş olarak görev yapmakta iken sözleşmesi feshedilen davacı tarafından, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla tümünün ve hukuka aykırı olduğundan bahisle Yönetmeliğin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasındaki "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" düzenlemesi ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında yer alan "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemesinin ve 22/04/2022 tarihli sözleşme feshi işleminin iptaline, yoksun kalınan parasal hakların ödenmesine ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5., 10. ve 19. maddelerinin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi istemleriyle dava açılmıştır.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5., 10. ve 19. maddelerinin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği, yasal dayanağının bulunmadığı ileri sürülerek tümünün iptaline karar verilmesi taleplerinde hukuki isabet görülmemiştir.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun ''Hizmet Süresi'' başlıklı 5. maddesinde, '' (Değişik: 27/7/1993-KHK-489/3 md.; Değiştirilerek kabul: 10/2/2004-5085/3 md.)
Uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. (Değişik ikinci cümle: 19/6/2010-6000/26 md.) Bunlardan;
a) İstihdam edildikleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili sağlık nitelikleri uygun olanların,
b) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olanlardan istekleri, bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olması ve fiziki noksanlıklarını kapatabilmesi şartıyla mensup olduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca uygun görülenlerden, istihdam edilecekleri kadronun sağlık niteliklerini taşıyanların,
müteakip sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 40 ıncı maddesinde düzenlenen yaş haddine kadar uzatılabilir. (Ek cümleler: 19/6/2010-6000/26 md.) (Değişik üçüncü cümle:18/2/2021-7281/27 md.) Uzman erbaşlar yaş haddini doldurdukları yılın ağustos ayı içinde emekliye sevk edilirler. (Mülga cümleler:18/2/2021-7281/27 md.)
(Değişik ikinci fıkra:18/2/2021-7281/27 md.) Uzman erbaşlar, seferin gereği olarak lüzum görüldüğü takdirde; 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinin (e) fıkrasında düzenlenen yaş sınırına kadar sağlık durumlarının elverişli olması halinde en gençlerinden başlanarak orduya alınabilirler.
(Ek fıkra: 13/7/2013-6496/34 md.) Terörle mücadele sırasında veya bu görevlerinden dolayı alıkonulan ya da kaybolanların sözleşme süreleri, akıbeti açıklığa kavuşturulana kadar kuvvet komutanları, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının göstereceği lüzum üzerine, durumun devamı müddetince, ilgisine göre Milli Savunma veya İçişleri Bakanlıklarının onayı ile 5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş haddini geçmemek üzere talebe bakılmaksızın uzatılabilir.
(Ek fıkra:18/2/2021-7281/27 md.) Olağanüstü hal veya terörle mücadeleden kaynaklanan zorunlu hâllerde ihtiyaç duyulanların sözleşme süreleri, talebe bakılmaksızın, ilgisine göre Kuvvet Komutanı, Jandarma Genel Komutanı, Sahil Güvenlik Komutanının onayını müteakip 5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş hadlerine kadar birer yıl süreyle uzatılabilir.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/14 md.) Uzman erbaşların 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92 nci maddesi hükmünden yararlanabilmeleri için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir.'' hükmü, ''Tedavi'' başlıklı 10. maddesinde,''(Değişik: 27/7/1993-KHK-489/4 md.; Değiştirilerek kabul: 10/2/2004-5085/6 md.)
(Değişik birinci fıkra: 11/6/2008-5768/4 md.) Uzman erbaşlar ve bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin tüm sağlık işlemleri hakkında, 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi dahil edilir. Hava değişimi ve istirahat süresi üç ayı geçenlerin Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlardan barışta ve savaşta görev esnasında veya görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya veya kazaya uğrayan veya bir meslek hastalığına yakalananların, iyileşinceye kadar ilişikleri kesilmez, izinli sayılırlar. (Ek cümle: 31/1/2013-6413/45 md.) Ayrıca, kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar, sağlık kurulları raporlarında gösterilecek lüzum üzerine, toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bunların da ilişikleri kesilmez. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilenler hariç olmak üzere, sıhhi arızası devam edenler ve kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.
Uzman erbaş emeklileri ile harp malûllüğü, vazife malûllüğü veya adî malûllük aylığı bağlanarak Türk Silâhlı Kuvvetlerinden ayrılan uzman erbaşlar, bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri ile harp ve vazife malûllüğünü gerektiren nedenlerden dolayı vefat edenlerin maaşa müstahak dul ve yetimleri, 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 66 ncı maddesinin (a) ve (b) fıkraları ile 67 nci ve 70 inci maddeleri hükümlerinden aynen istifade ederler.
Uzman erbaşlardan;
a) Kendi kusurları olmaksızın idare tarafından sözleşmeleri yenilenmeyenler ile sözleşme süresi içinde vefat, bir yıl içerisinde Kanunda belirtilen süreden daha fazla hava değişimi süresini geçirme, bulunduğu kadronun kaldırılması, istihdam edildiği kadronun sağlık niteliğini kaybetme nedenleriyle sözleşmeleri sona erenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, Türk Silâhlı Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen süre kadar ve on yılı geçmemek üzere,
b) Sözleşme süresi sonunda kendi istekleriyle sözleşmeleri yenilenmeyenler ile istihdam edildiği kuvvetinin değiştirilmesi yahut sınıfının kaldırılması sebebiyle kendi istekleri üzerine sözleşmesi feshedilenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin ise Türk Silâhlı Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen sürenin yarısı kadar ve beş yılı geçmemek üzere,
(Değişik son paragraf: 11/6/2008-5768/4 md.) Muayene ve tedavi hizmetleri garnizon komutanlıklarından sevk alınmak şartıyla kamu sağlık kuruluşlarında ücretsiz olarak verilmeye devam edilir. Bunların sağlık giderleri Millî Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının ve sosyal güvenlik kurumlarının sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı doğanlar, bu hakları mevcut olduğu sürece bu maddeye göre sağlanan sağlık hizmetlerinden yararlanamazlar.
(Ek fıkra: 11/6/2008-5768/4 md.) Görevde iken işledikleri ve 12 nci maddenin dördüncü fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen hususlar nedeniyle haklarında dava açılan ancak, yargılama sırasında sözleşme süresinin bitmesi nedeniyle kendi istekleri ile ayrılan uzman erbaşlardan, yargılama sonucunda anılan bentlerde belirtilen şekillerde mahkûm olanlar ile bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, karar kesinleşme tarihinden itibaren kamu sağlık kuruluşlarından ücretsiz yararlanmalarına son verilir.
(Değişik fıkra: 11/6/2008-5768/4 md.) Sözleşmeleri sağlık nedeniyle sona erenlerden; sözleşmelerinin sona ermesine neden olan sıhhî arızalarının tedavisine devam edilenlere, sözleşme sona erme tarihinden başlamak şartıyla on iki ayı geçmemek üzere tedavi süresince, görevdeki emsallerinin almış oldukları net maaşların (27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinde belirtilen ek tazminatlar ile 14/7/1964 tarihli ve 500 sayılı Kanuna göre ödenen tazminat ve yabancı dil tazminatı hariç) 2/3'ü her ay sağlık yardımı olarak kurumlarınca ödenir. Bu ödemeden hiçbir kesinti yapılmaz. Ödemeye ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir. Ancak, sözleşme sona erme tarihinden itibaren on iki ay içerisinde sözleşmenin sona ermesine neden olan sıhhî arızasından dolayı, 5434 sayılı Kanuna göre malûllük aylığına hak kazananlara, hak kazandıkları tarihten itibaren söz konusu yardım kesilir.'' hükmüne, '' Yönetmelik'' başlıklı 19. maddesinde, ''Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri görevde başarısız olma (Anayasa Mahkemesinin 1/6/2022 tarihli ve E.:2022/4; K.:2022/64 sayılı kararı ile bu maddede yer alan “…kendilerinden istifade edilememe…” ibaresi iptal edilmiştir. Kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra (10/3/2023) yürürlüğe gireceği hüküm altına alınmıştır.) halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.'' hükmüne yer verilmiştir.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 19 uncu maddesi ve 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun 8 inci maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 20/09/2005 tarih ve 25942 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Uzman Erbaş Yönetmeliğinin ''Personelde aranacak nitelikler'' başlıklı 6. maddesinin (ç) bendinde, ''Sağlık durumunun uzman erbaşlığa elverişli olduğunu 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden alacağı raporla kanıtlamış olmak'' uzman erbaş olarak alınacaklarda aranılacak şartlar arasında sayılmış, ''Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri'' başlıklı 13. maddesinin son fıkrasında, uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasında, "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" düzenlemesi ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemelerine yer verilmiştir.
Askerlik hizmetinin niteliği ve hizmetin yürütülmesi sırasında ortaya çıkabilecek riskler nedeniyle personelin belli sağlık koşullarını taşıması gerektiği kuşkusuz olduğundan, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasında, "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" düzenlemesi ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemesinde üst normlara, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık bulunmamaktadır.
Davacının uzman erbaş olarak görev yapabilmek için gerekli sağlık şartını taşımadığı sağlık kurulu raporu ile belirlendiğinden hakkında tesis edilen fesih işleminde de hukuka aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince 2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fıkrası uyarınca duruşma için taraflara önceden bildirilen 24/06/2025 tarihinde, davacı vekili Av. ...'in ve davalı Cumhurbaşkanlığı vekili Av. ... ile davalı Jandarma Genel Komutanlığı vekili Av. ...'in geldiği, Danıştay Savcısı...'in hazır olduğu görülerek açık duruşmaya başlandı.
Taraflara usulüne göre söz verilip, dinlenildikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alınarak, taraflara son kez söz verildikten sonra duruşmaya son verildi.
Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra; davacı tarafından her ne kadar dava dilekçesinde Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin tümünün iptali istenilmiş ise de; dava dilekçesinde yer alan hukuka aykırılık iddiaları ve ihtilafın; Yönetmeliğin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrası ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında yer alan düzenlemeden kaynaklandığı anlaşıldığından, dava, 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasına hasren incelenerek işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Siirt İl Jandarma Komutanlığında uzman erbaş olarak görev yapmakta iken sözleşmesi feshedilen davacı tarafından, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'nin Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla tümünün hukuka aykırı olduğundan bahisle Yönetmeliğin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasındaki "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" düzenlemesi ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında yer alan "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemesinin ve 22/04/2022 tarihli sözleşme feshi işleminin iptali ile yoksun kalınan parasal hakların ödenmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun ''Hizmet Süresi'' başlıklı 5. maddesinde, ''Uzman erbaşlar; iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla sözleşme yaparak göreve başlar ve Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı ile ilgilendirilirler. Bunlardan;
a) İstihdam edildikleri kadronun görev özelliklerine göre sınıf ve branşları ile ilgili sağlık nitelikleri uygun olanların,
b) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında malul olanlardan istekleri, bilgi ve tecrübelerinin sınıfı için faydalı olması ve fiziki noksanlıklarını kapatabilmesi şartıyla mensup olduğu kuvvet komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca uygun görülenlerden, istihdam edilecekleri kadronun sağlık niteliklerini taşıyanların,
müteakip sözleşmeleri, bir yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla azami 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 40 ıncı maddesinde düzenlenen yaş haddine kadar uzatılabilir. Uzman erbaşlar yaş haddini doldurdukları yılın ağustos ayı içinde emekliye sevk edilirler.
Uzman erbaşlar, seferin gereği olarak lüzum görüldüğü takdirde; 5434 sayılı Kanunun 40. maddesinin (e) fıkrasında düzenlenen yaş sınırına kadar sağlık durumlarının elverişli olması halinde en gençlerinden başlanarak orduya alınabilirler.
Terörle mücadele sırasında veya bu görevlerinden dolayı alıkonulan ya da kaybolanların sözleşme süreleri, akıbeti açıklığa kavuşturulana kadar kuvvet komutanları, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının göstereceği lüzum üzerine, durumun devamı müddetince, ilgisine göre Milli Savunma veya İçişleri Bakanlıklarının onayı ile 5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş haddini geçmemek üzere talebe bakılmaksızın uzatılabilir.
Olağanüstü hal veya terörle mücadeleden kaynaklanan zorunlu hâllerde ihtiyaç duyulanların sözleşme süreleri, talebe bakılmaksızın, ilgisine göre Kuvvet Komutanı, Jandarma Genel Komutanı, Sahil Güvenlik Komutanının onayını müteakip 5434 sayılı Kanunda belirtilen yaş hadlerine kadar birer yıl süreyle uzatılabilir.
Uzman erbaşların 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 92 nci maddesi hükmünden yararlanabilmeleri için en az yedi hizmet yılını tamamlamış olmaları gerekir.''
''Tedavi'' başlıklı 10. maddesinde, ''Uzman erbaşlar ve bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerinin tüm sağlık işlemleri hakkında, 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, uzman erbaşların hava değişimi ve istirahat süresinin toplamı, tedavi süresi hariç olmak üzere istirahat ve hava değişiminin başladığı tarihten geriye doğru son bir yıl içerisinde üç ayı geçemez. Sürenin hesaplanmasına en son alınan hava değişimi ve istirahat süresi dahil edilir. Hava değişimi ve istirahat süresi üç ayı geçenlerin Türk Silâhlı Kuvvetleri ile ilişikleri kesilir. Bunlardan barışta ve savaşta görev esnasında veya görev dışında görevlerinden dolayı bir saldırıya veya kazaya uğrayan veya bir meslek hastalığına yakalananların, iyileşinceye kadar ilişikleri kesilmez, izinli sayılırlar. Ayrıca, kanser, tüberküloz, kronik böbrek yetmezliği ile ruh ve sinir hastalıkları gibi uzun süreli bir tedaviye ihtiyaç gösteren hastalığa yakalananlar, sağlık kurulları raporlarında gösterilecek lüzum üzerine, toplam olarak ve fiilen üç yılı geçmemek şartıyla tedavi, istirahat veya hava değişimine tabi tutulabilir ve bunların da ilişikleri kesilmez. 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilenler hariç olmak üzere, sıhhi arızası devam edenler ve kendisinden istifade edilemeyeceği anlaşılanlar hakkında 08/06/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu hükümleri uygulanır.
Uzman erbaş emeklileri ile harp malûllüğü, vazife malûllüğü veya adî malûllük aylığı bağlanarak Türk Silâhlı Kuvvetlerinden ayrılan uzman erbaşlar, bunların bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri ile harp ve vazife malûllüğünü gerektiren nedenlerden dolayı vefat edenlerin maaşa müstahak dul ve yetimleri, 211 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununun 66. maddesinin (a) ve (b) fıkraları ile 67. ve 70. maddeleri hükümlerinden aynen istifade ederler.
Uzman erbaşlardan;
a) Kendi kusurları olmaksızın idare tarafından sözleşmeleri yenilenmeyenler ile sözleşme süresi içinde vefat, bir yıl içerisinde Kanunda belirtilen süreden daha fazla hava değişimi süresini geçirme, bulunduğu kadronun kaldırılması, istihdam edildiği kadronun sağlık niteliğini kaybetme nedenleriyle sözleşmeleri sona erenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, Türk Silâhlı Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen süre kadar ve on yılı geçmemek üzere,
b) Sözleşme süresi sonunda kendi istekleriyle sözleşmeleri yenilenmeyenler ile istihdam edildiği kuvvetinin değiştirilmesi yahut sınıfının kaldırılması sebebiyle kendi istekleri üzerine sözleşmesi feshedilenler ve bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin ise Türk Silâhlı Kuvvetlerinde uzman erbaş olarak hizmet edilen sürenin yarısı kadar ve beş yılı geçmemek üzere, Muayene ve tedavi hizmetleri garnizon komutanlıklarından sevk alınmak şartıyla kamu sağlık kuruluşlarında ücretsiz olarak verilmeye devam edilir. Bunların sağlık giderleri Millî Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarının ve sosyal güvenlik kurumlarının sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı doğanlar, bu hakları mevcut olduğu sürece bu maddeye göre sağlanan sağlık hizmetlerinden yararlanamazlar.
Görevde iken işledikleri ve 12. maddenin dördüncü fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerinde belirtilen hususlar nedeniyle haklarında dava açılan ancak, yargılama sırasında sözleşme süresinin bitmesi nedeniyle kendi istekleri ile ayrılan uzman erbaşlardan, yargılama sonucunda anılan bentlerde belirtilen şekillerde mahkûm olanlar ile bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, karar kesinleşme tarihinden itibaren kamu sağlık kuruluşlarından ücretsiz yararlanmalarına son verilir.
Sözleşmeleri sağlık nedeniyle sona erenlerden; ... Ancak, sözleşme sona erme tarihinden itibaren on iki ay içerisinde sözleşmenin sona ermesine neden olan sıhhî arızasından dolayı, 5434 sayılı Kanuna göre malûllük aylığına hak kazananlara, hak kazandıkları tarihten itibaren söz konusu yardım kesilir.'' hükmüne, '' Yönetmelik'' başlıklı 19. maddesinde, ''Personelde aranacak nitelikler, müracaat şekli ve zamanı, müracaatın kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması ve feshedilmesi sebepleri, verilecek sicilin şekil ve usulleri görevde başarısız olma ... halleri ve bunlara yapılacak işlem şekli, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, uzman onbaşıların uzman çavuş olabilmeleri için gerekli şartlar, astsubay sınıfına geçirilecekler için uygulanacak esaslar, astlık üstlük münasebetleri ile bu hususlardaki işlem şekli ve ilgili diğer hususlar kanunun yürürlüğe girmesini takip eden 6 ay içerisinde Milli Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.'' hükmü öngörülmüştür.
3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 19. maddesi ve 10/03/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun 8. maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan ve 20/09/2005 tarih ve 25942 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Uzman Erbaş Yönetmeliği'nin ''Personelde aranacak nitelikler'' başlıklı 6. maddesinin (ç) bendinde, ''Sağlık durumunun uzman erbaşlığa elverişli olduğunu 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden alacağı raporla kanıtlamış olmak'' uzman erbaş olarak alınacaklarda aranılacak şartlar arasında sayılmış, ''Görevde başarısız olma, kendilerinden istifade edilmeme halleri ve sözleşmenin feshedilmesi sebepleri'' başlıklı 13. maddesinin son fıkrasında, uzman erbaş olarak göreve başlamış olup da, daha sonra bu Yönetmelikte belirtilen şartlara sahip olmadığı anlaşılanlar hakkında da fesih işlemi yapılacağı kurala bağlanmıştır.
Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğinin ekindeki EK-C Hastalıklar Listesi'nin "III.Ruh Sağlığı ve Hastalıkları" başlıklı bölümünde yer alan 15. maddesinin (B) bendinin birinci fıkrasında, "Tek hecme halinde geçirilmiş psikotik bozukluklar, bipolar bozukluklar" düzenlemesi ile anılan bendin "AÇIKLAMA" kısmında "Tam remisyonda olan ve işlevsellik düzeyi etkilenmemiş olgular" düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Davacı tarafından, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu'nun 5., 10. ve 19. maddelerinin Anayasa aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de, bu iddia yerinde görülmeyerek işin esasına geçilmiştir.
Kamu hizmetlerinin niteliği gereği, hizmetin sunumunda görev alacak personelde bazı şartların aranması her şeyden önce hizmetin etkin ve verimli sunulması için gereklidir. Bu şartlar kimi zaman sağlıkla ilgili olabileceği gibi kimi zaman da fiziksel yeterlilikle ilgili olabilecektir. Jandarma genel kolluk, kamu hizmetinin sunumunda görevli bir silahlı kuvvet olup, hizmetin özelliği gereği gece ve gündüz günün 24 saatinde, ağır şartlarda güvenlik ve asayişin sağlanması, kamu düzeninin korunması ve bazı durumlarda terörle mücadele edilmesi gibi hassas görevler ifa etmektedir. Yapılan görevin önem ve özelliği dikkate alındığında, genel kolluk kamu hizmetinin sunumunda görevli olan jandarma personelinde birtakım fiziki ve sağlık şartlarının aranması gerektiği açıktır.
Dava konusu Yönetmelik ile getirilen düzenlemenin amacı ise, Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev yapan yahut yapacak personelin sağlık durumlarının, bu kurumlardaki görevlere uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir.
Davacının sağlık sorunları nedeniyle görev yapıp yapamayacağının belirlenmesi amacıyla sevk edildiği SBÜ Van Eğitim ve Araştırma Hastanesinin ... tarih ve ... sayılı sağlık kurulu raporu ve itiraz üzerine sevk edildiği Diyarbakır Gaziyaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesinin ... tarih ve ... sayılı sağlık kurulu raporu ile hakkında "Jandarma Genel Komutanlığında Görev Yapamaz" şeklinde rapor düzenlendiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik'te bir çok hastalık ve arazın farklı düzeylerinin bulunduğu, rahatsızlığın görüldüğü personelin sınıfı ve rütbesi ve hizmetin niteliği dikkate alınarak hastalıklar listesinin oluşturulduğu hususu da dikkate alındığında, üst hukuk normlarına, kamu yararına ve jandarma mesleğinin gereklerine uygun olarak hazırlandığı anlaşılan düzenleyici işlemde ve bu işleme dayanılarak davacının sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı davalar için belirlenen...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere (yarı yarıya) verilmesine,
4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 24/06/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.