T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/3957
Karar No : 2025/4605
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Refahiye Meslek Yüksekokulu Raylı Sistemler İşletmeciliği mezunu olan davacı tarafından, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının 30/06/2022 tarihinde yayımladığı KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunun (cinsiyeti erkek olma şartı) ve bu kod nedeniyle yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Uyuşmazlık konusu kadroya atanacak personelin yapacağı işe dair eğitim veren Raylı Sistemler İşletmeciliği bölümünden mezun olduğunu; ancak mezun olduğu alanda tercih yapmak istediği Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait Ön Lisans Mezunları tercihleri içinde yer alan "Kondüktör" kadrosuna sadece cinsiyeti nedeniyle tercih dahi yapamadığı, bu durumun eşitlik ve ayrımcılık yasağının ihlali olup, gerek Anayasa gerekse Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere aykırı olduğu, işlemin iptali gerektiği ileri sürmektedir.
DAVALI ... ANONİM ŞİRKETİNİN SAVUNMASI: Usul açısından; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü" başlıklı 20/B maddesi uyarınca ÖSYM tarafından yapılan merkezi ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama usulünde dava açma süresinin on gün olduğu, davanın bu süre içerisinde açılmadığı; esas açısından; demiryolu tren işletmecisi olarak ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde yük ve yolcu taşımacılığı yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilen idarenin, yük, yolcu ve araç bakım faaliyetlerini 7 gün/24 saat esasıyla kesintisiz bir şekilde yürüttüğü, özellikle konvansiyonel yolcu trenlerin seyrüseferinde görevli makinist, tren şefi, yemekli yataklı vagon servis görevlisi, kondüktör unvanlı personel; sürekli tren üstünde, yolculuk süresi boyunca gece-gündüz çalışmak durumunda olduğundan, ancak erkek personel çalıştırılmasına uygun olduğu, bazı tren seferlerinin 32 saate kadar sürdüğü (Ankara-Kars seferini yapan Doğu Ekspresi gibi) ve yolculuk boyunca tren üstü çalışan personelden, yaşanabilecek her türlü sorundan ve talepten sorumlu olmasının beklendiği; ayrıca tren teşkillerinde görev yapmak üzere işe alınan personelin bir süre görev yaptıktan sonra mevcut görevini yapamayacağına yönelik sağlık raporu aldığı ve masa başı görevler talep ettiği, bu durumun da idarenin asli görevi olan yük ve yolcu taşımacılığı yapmasını zorlaştırdığı, bu hususa 2021 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verildiği; Raporda, idare tarafından bu durumun önüne geçilebilmesi için çeşitli önlemler alınması gerektiğinin vurgulandığı, idarenin asli görevlerini yerine getirebilmek ve bu şekilde yapılan suistimallerin önüne geçebilmek için kamu yararı ve kamu menfaatini göz önünde bulundurarak, tren üstünde istihdam edilecek bazı personel için "1101- Erkek olma şartı"nı aradığı belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DAVALI ... BAŞKANLIĞININ SAVUNMASI: Usul açısından; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulü" başlıklı 20/B maddesi uyarınca ÖSYM tarafından yapılan merkezi ve ortak sınavlar, bu sınavlara ilişkin iş ve işlemler ile sınav sonuçları hakkında açılan davalara ilişkin yargılama usulünde dava açma süresinin on gün olduğu, davanın bu süre içerisinde açılmadığı; yerleştirme işlemlerinin ilgi kurumun talebi ile bağlı olarak, ilgili mevzuat hükümleri ve Kılavuzda yer alan koşul ve kurallara göre yapıldığı, yerleştirmesi yapılacak kadrolarla ilgili aranan nitelik ve koşulların belirlenmesinde ÖSYM Başkanlığının takdir yetkisi bulunmadığından, idarelerinin hasım konumundan çıkartılması gerektiği, esas açısından; Kamu Personel Seçme Sınavı KPSS-2021/1 Tercih Kılavuzunun, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğünün 14/06/2022 tarihli yazısı ekinde belirtilen başvuru şartları, nitelik kodları ve tercih yaparken dikkat edilecek hususlar doğrultusunda hazırlandığı, yine yerleştirme işlemlerinin, ilgili kamu kurum ve kuruluşlar adına ve onların talebiyle bağlı olarak yapılmakta olduğu, yerleştirme işlemlerinin yürütülmesi aşamasında ve işbu dava özelinde yerleştirme yapılacak pozisyonlara başvuru şartlarının belirlenmesi hususunda ÖSYM’nin takdir yetkisinin bulunmadığı, belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : ...
DÜŞÜNCESİ : Kamu kurum ve kuruluşlarına personel alımlarında, başvuru şartlarının, görevin gerektirdiği nitelikler ve hizmet gerekleri doğrultusunda eşitlik ilkesine uygun bir şekilde belirlenmesi gerekmekte olup, bunun dışında hiçbir ayırım gözetilemiyeceği kuşkusuz olduğundan ve Tercih Kılavuzunda Anayasa'nın 10. ve 70. maddelerinin öngördüğü eşitlik ilkesine aykırı bir şekilde düzenlenen koşulda hukuka uygunluk bulunmadığından dava konusu işlemlerin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI : ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Refahiye Meslek Yüksekokulu Raylı Sistemler İşletmeciliği programı mezunu olan davacı tarafından, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının 30/06/2022 tarihinde yayımladığı KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunun (cinsiyeti erkek olma şartı) ve bu kod nedeniyle yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Anayasanın "Kamu hizmetlerine girme hakkı" başlıklı 70. maddesinde; " Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez." hükmü, 128/2. maddesinde ise; "Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır" hükmü yer almaktadır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin (2) numaralı alt bendinde; Devlet memurluğuna atanacakların kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımaları gerektiği belirtilmiştir.
Aynı Kanunun 50. maddesinde de, sınav şartına yer verilmiş, Devlet kamu hizmet ve görevlerine Devlet memuru olarak atanacakların açılacak Devlet memurluğu sınavlarına girmelerinin ve sınavı kazanmalarının şart olduğu, sınavların yapılmasına dair usul ve esaslar ile sınava tabi tutulmadan girilebilecek hizmet ve görevlerin ve bunların tabi olacağı esasların Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir genel yönetmelik ile düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
03/05/2002 tarih ve 24744 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelikte, kamu kurum ve kuruluşlarına ilk defa atanacak personelin seçme ve yerleştirme şartlarına yer verilmiş; anılan Yönetmeliğin 14. maddesinin 2. fıkrasında; adayların 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde belirtilen koşullar ile kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuatındaki diğer adaylık koşullarını da taşımalarının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasında; kamu kurum ve kuruluşları tarafından, açıktan atama yapacakları (B) grubu kadrolar için ilgili mevzuatı uyarınca yetkili makamlardan izin alındıktan sonra, bu kadroların koşullarının belirlenmesi amacıyla, yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşları Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığına; bunların dışında kalan diğer kamu kurum ve kuruluşlarının Devlet Personel Başkanlığı'na başvuracağı, YÖK Başkanlığının aldıkları başvuruları; unvan, sayı, sınıf ve derecesi ile aranan koşullar yönünden inceleyerek görüşlerini bu kuruluşlara ait kadroların tümünü kapsayacak şekilde manyetik ortamda Devlet Personel Başkanlığı'na bildireceği, kamu kurum ve kuruluşlarının Devlet Personel Başkanlığı tarafından onaylanan, Nitelik-Kod Kılavuzunda belirtilenler dışında ayrıca özel nitelik belirleyemeyeceği belirtilmiş; 22. maddesinin 2. fıkrasında, kamu kurum ve kuruluşlarının, usule uygun olarak açıktan atama izni alınmış ve koşulları belirlenmiş (B) Grubu boş kadrolarının sınıf, unvan, derece ve sayısı ile bu kadrolar için aranacak nitelikleri kapsayan bilgilerin, Devlet Personel Başkanlığı adına ÖSYM tarafından ilan edileceği; 23. maddesinin 1. fıkrasında, adayların, ÖSYM tarafından (B) grubu kadrolarına, KPSS puanları, tercihleri, kadro sayıları ve koşulları gözönünde tutulmak suretiyle yerleştirileceği; 25. maddesinde de; ancak, atama için öngörülen koşullara uymayan veya gerekli belgeleri süresi içinde getirmeyen adayların atamalarının yapılmayacağı kurallarına yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; kamu kurum ve kuruluşlarında istihdam edilecek personelin işe alınmasında aranacak şartların hizmetin özellikleri ve mesleğin niteliği dikkate alınarak belirlenmesi hukuken mümkün olmakla birlikte, bu şartarın, hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkeleri çerçevesinde önceden öngörülebilen ve eşitlik ilkesine uygun bir şekilde, kurum ve kuruluşların kanun ve kuruluş statülerinde, kanunun bu konuya dair düzenleme yetkisi öngördüğü yönetmeliklerde belirtilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Klavuz gibi alt düzenleyici işlemlerle belirlenmesi normlar hiyerarşisine, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerine aykırı olacağı gibi Anayasa ile koruma altına alınan bir hak olan çalışma hakkının kısıtlanması sonucunu doğuracağı açıktır.
Bu durumda; kurum mevzuatında yer almayan "cinsiyeti erkek olma" koşulunun, bir başka ifadeyle Kanunda öngörülmeyen ve Kanun ile açıkça verilmeyen bir düzenleme yetkisinin kılavuzla belirlenemesi mümkün olmadığından; dava konusu KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunun (cinsiyeti erkek olma şartı) ve bu kod nedeniyle davacının yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu nitelik kodunun ve bireysel işlemin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY :
Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Refahiye Meslek Yüksekokulu Raylı Sistemler İşletmeciliği mezunu olan davacı tarafından, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının 30/06/2022 tarihinde yayımladığı KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunun (cinsiyeti erkek olma şartı) ve bu kod nedeniyle yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin (2) numaralı alt bendinde; Devlet memurluğuna atanacakların, kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımaları gerektiği belirtilmiştir.
Aynı Kanunun 50. maddesinde de, sınav şartına yer verilmiş, Devlet kamu hizmet ve görevlerine Devlet memuru olarak atanacakların, açılacak Devlet memurluğu sınavlarına girmelerinin ve sınavı kazanmalarının şart olduğu, sınavların yapılmasına dair usul ve esaslar ile sınava tabi tutulmadan girilebilecek hizmet ve görevlerin ve bunların tabi olacağı esasların Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir genel yönetmelik ile düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
03/05/2002 tarih ve 24744 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Kamu Görevlerine İlk Defa Atanacaklar İçin Yapılacak Sınavlar Hakkında Genel Yönetmelikte, kamu kurum ve kuruluşlarına ilk defa atanacak personelin seçme ve yerleştirme şartlarına yer verilmiş; anılan Yönetmeliğin 14. maddesinin 2. fıkrasında; adayların 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48. maddesinde belirtilen koşullar ile kamu kurum ve kuruluşlarının kendi mevzuatındaki diğer adaylık koşullarını da taşımalarının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasında; kamu kurum ve kuruluşları tarafından, açıktan atama yapacakları (B) grubu kadrolar için ilgili mevzuatı uyarınca yetkili makamlardan izin alındıktan sonra, bu kadroların koşullarının belirlenmesi amacıyla, yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşları Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığına; bunların dışında kalan diğer kamu kurum ve kuruluşlarının Devlet Personel Başkanlığı'na başvuracağı, YÖK Başkanlığının aldıkları başvuruları; unvan, sayı, sınıf ve derecesi ile aranan koşullar yönünden inceleyerek görüşlerini bu kuruluşlara ait kadroların tümünü kapsayacak şekilde manyetik ortamda Devlet Personel Başkanlığı'na bildireceği, kamu kurum ve kuruluşlarının Devlet Personel Başkanlığı tarafından onaylanan, Nitelik-Kod Kılavuzunda belirtilenler dışında ayrıca özel nitelik belirleyemeyeceği belirtilmiş; 22. maddesinin 2. fıkrasında, kamu kurum ve kuruluşlarının, usule uygun olarak açıktan atama izni alınmış ve koşulları belirlenmiş (B) Grubu boş kadrolarının sınıf, unvan, derece ve sayısı ile bu kadrolar için aranacak nitelikleri kapsayan bilgilerin, Devlet Personel Başkanlığı adına ÖSYM tarafından ilan edileceği; 23. maddesinin 1. fıkrasında, adayların, ÖSYM tarafından (B) grubu kadrolarına, KPSS puanları, tercihleri, kadro sayıları ve koşulları gözönünde tutulmak suretiyle yerleştirileceği; 25. maddesinde de; ancak, atama için öngörülen koşullara uymayan veya gerekli belgeleri süresi içinde getirmeyen adayların atamalarının yapılmayacağı kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; merkezi atamalarda kurumların hizmetin özelliklerini ve niteliğini dikkate alarak, adaylarda aranacak koşulları belirlemelerinin hukuken mümkün bulunduğu; ancak, kurumun kanununda veya kanunun bu konuya dair düzenleme yetkisini öngördüğü yönetmelik ya da diğer alt düzenleyici işlemlerde belirtilmesi gerektiğinin açık olması karşısında; kurum mevzuatında yer almayan bir koşulun, bir başka ifadeyle kanunda öngörülmeyen ve kanun ile açıkça verilmeyen bir düzenleme yetkisinin kılavuzla belirlenemeyeceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Bu durumda; dava konusu KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunda (cinsiyeti erkek olma şartı) ve bu kod nedeniyle davacının yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Dava konusu Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının 30/06/2022 tarihinde yayımladığı KPSS 2022/1 Tercih Kılavuzu'nda, T.C. Devlet Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğüne ait ön lisans mezunları yerleştirme tercihleri içinde yer alan kondüktör kadro ve pozisyonu için aranan "1101" nitelik kodunun (cinsiyeti erkek olma şartı) İPTALİNE,
2. Anılan kod nedeniyle davacının yerleştirme tercihi yapamamasına ilişkin işlemin İPTALİNE,
3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...- TL yargılama giderlerinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
4. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...- TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 22/10/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.