T.C.
D A N I Ş T A Y
ONİKİNCİ DAİRE
Esas No : 2022/5271
Karar No : 2024/2221
DAVACI : ... Sendikası
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ...
2- ... Bakanlığı
VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri Av. ...,
Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU: 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in “Sağlık İzni" başlıklı 8. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 103. maddesinin son fıkrası uyarınca şua izin süresinin 1 ay olduğu, anılan amir hükmün herhangi bir koşula bağlı olmaksızın, radyoaktif ışınlarla çalışanlara bir ay şua izni verilmesi gerektirdiği, dava konusu Yönetmelik hükümlerinde yalnızca denetimli alanlarda çalışan kimselere sağlık izninin verileceğinin düzenlendiği, bu durumun kanunun amir hükmüne aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALI İDARELERİN SAVUNMALARI : 1- 3153 sayılı Radiyoloji, Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun'da “radyasyon görevlisi” tanımına yer verilmemiş olmakla beraber, hem Radyasyon Güvenliği Tüzüğü'nde hem de mülga Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışşan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik'te “radyasyon görevlisi”nin tanımının yapıldığı, hangi koşulları sağlayan personelin radyasyon görevlisi sayılacağının ortaya konulduğu, buna göre unvanı radyoloji veya nükleer tıp uzmanı olmasına karşın radyasyon görevlisi kabul edilmeyen personelin 657 sayılı Kanun’un 99. maddesinde belirtilen genel çalışma süresine tabi olduğuna ilişkin muhtelif tarihli görüş yazıları ile taşra teşkilatının bilgilendirildiği, yine, unvanı kardiyoloji uzmanı olan hekimlerin, haftada belirli saatlerde invaziv girişimsel işlemlerde bulunmaları halinde radyasyon görevlisi sayılıp sayılmayacağına ilişkin çok sayıda görüş talep edilmesi üzerine, mülga Yönetmeliğin 8. maddesinin onuncu fıkrası uyarınca radyasyon kaynakları ile sürekli ve fiilen iştigal edildiğinin ve mevzuatta belirlenenden fazla doza maruz kalındığının bilimsel verilerle ortaya konulması halinde radyasyon görevlisi olarak kabullerinin mümkün olabileceği şeklinde görüş verildiği, radyasyon görevlisi olarak kabul edilen personelin, sağlık izni ve fiili hizmet süresi zammından birlikte yararlanması mümkün olmakla birlikte, bazı sağlık tesislerinde radyoloji uzmanı veya tıbbi görüntüleme teknisyenlerinin yıl boyunca iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı içermeyen cihazlarla çalışmalarına ya da yılın bazı aylarına tekabül eden sürelere bakılmaksızın sağlık iznini tam olarak kullandıklarının tespiti üzerine; bu durumu ayırmak ve radyasyonun olumsuz etkilerine maruz kalan personelin sağlığının korunması amacıyla sağlık izninin kullanımına ilişkin usul ve esasların yeniden düzenlendiği; dava konusu Yönetmelik'te radyasyon görevlisi yerine 3153 sayılı Kanun’un Ek 1. maddesi lafzına uygun olarak iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı çalışanı tanımlamasının getirildiği, böylece anjiografi cihazı, C kollu skopi cihazı, ERCP gibi cihazları kullananların da iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı çalışanı olarak kabulünün sağlandığı, dolayısıyla iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı olarak kabul edilemeyen manyetik rezonans, ultrason ve doppler cihazları ile yapılan çalışmalarda radyasyona maruziyet olmadığından, bu süreler için sağlık izni verilemeyeceği, Yönetmeliğin 8. maddesinin birinci fıkrası ile radyasyon kaynağı ile fiilen çalışması olan ve olmayan personel arasında radyasyona maruz kalma açısından bir ayrım yapılması zorunluluğunun ortaya konulmasının amaçlandığı; anılan fıkranın ikinci cümlesindeki ‘’iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile’’ ibaresinin, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı olmayan cihazlarla çalışanların, radyasyona maruziyetleri olmadığı için bu haktan yararlanmalarına imkan bulunmadığını vurgulamak adına Kanun’a uygun olarak düzenlendiği; ülkemizde radyasyon uygulamalarının, yetkilendirilen kuruluşlarca emniyet sağlanacak şekilde yürütülmesine ilişkin düzenleme, değerlendirme, yetkilendirme, denetim ve yaptırım faaliyetlerinin Nükleer Düzenleme Kurumu tarafından yürütüldüğü, radyasyon alanlarının denetimli ve gözetimli alan olarak ikiye ayrılmasında radyasyon kaynaklarının özellikleri ile kaynağın ve kullanıldıkları alanın zırhlama özelliklerinin göz önüne alındığı, genellikle radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerin denetimli alan, bu yerlere bitişik alanların da gözetimli alan olarak sınıflandırıldığı, radyasyon alanlarının belirlenmesi ve sınıflandırılmasında, alınan radyasyon dozlarının değil de, bu dozların alınma olasılığının esas alındığı; dolayısıyla, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile çalışanlara verilecek sağlık izni süresinin, bu personelin iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarının bulunduğu ve doğrudan radyasyona maruz kalınan denetimli alanlarda fiilen çalıştığı süreler dikkate alınarak belirlendiği,
2- Yönetmeliğin 8. maddesinin ikinci fıkrası ile; iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı olmayan cihazlarla çalışanların radyasyona maruziyetleri olmadığı için bu haktan yararlanmalarına imkan bulunmadığını vurgulamak adına 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesine uygun olarak kaleme alındığı, zira radyasyon kaynakları ile kullanmak suretiyle sağlık hizmeti sunan sağlık personelinin, kullanılan yöntemlerden kaynaklı olarak ve bu yöntemlerin sağlığı bozucu etkileri nedeniyle, öteki sağlık personelinden farklı çalışma koşullarına tabi kılındığı, radyasyona maruz kalan personel için farklı çalışma koşulları belirlenmesindeki temel amacın, bu kişilerin maruz kaldığı radyasyon etkisinin minimum düzeye düşürülmesi suretiyle sağlıklarının korunması olduğu, bu amaçla da bazı yasalarda birçok düzenleme getirildiği, 657 sayılı Kanun'un 103. maddesinin son fıkrasında yer alan, "Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir." hükmü ile şua izni olarak tabir edilen sağlık izni hakkı ile radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işlerde, doğal ve yapay radyoaktif, radyoiyonizan maddeler veya bütün diğer korpüsküler emanasyon kaynakları ile yapılan işlerde fiilen çalışan ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalan çalışanlara 90 gün ekleneceğinin düzenlendiği 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 40. maddesi hükmünün bu amaçla getirilmiş hükümler olduğu, ayrıca, mülga Radyoloji, Radyum ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Tüzüğün 2. maddesinde; “Bu gibi müesseselerde, her röntgen mütahassısının veya röntgen ve radyom ile iştigal eden kimsenin senede dört hafta muntazaman devamlı tatil yapması mecburidir.” hükmüne; yine, Mülga Yönetmeliğin 8. maddesinin son fıkrasında ise, "Radyasyon kaynağı ile çalışan personelin sağlık izni yılı içerisinde kullandırılır.” düzenlemesine yer verildiği, radyoloji hizmetlerinin, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı içeren ve içermeyen cihazlarla yapılabildiği gibi teşhis için görüntüleme yapma, ışınlarla ya da radyoaktif maddelerle tedavi uygulama, girişimsel işlem yapma ya da teknisyenler tarafından çekilen görüntülerin yorumlanması ve toparlanması gibi birçok iş ve işlemden oluştuğu, bu hizmetlerin sunumunda kullanılan tüm cihazların iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı olmadığı halde ve süresine bakılmaksızın bir aylık sağlık izni verilmekte olduğu, Yönetmeliğin 8. maddesi ile 3153 sayılı Kanun'un Ek 1. maddesi hükmüne uygun olarak sadece iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ve radyonüklitlerin kullanıldığı denetimli alanlarda çalışanlara sağlık izni verilebileceği; sağlık izninin, bu çalışanların bir takvim yılı içerisinde denetimli alanlarda fiilen çalıştığı süreler dikkate alınarak bu Yönetmeliğin eki EK-2'de yer alan Sağlık İzni Tablosunda belirtilen çalışma süresine göre belirleneceğinin düzenlendiği, söz konusu düzenlemenin amacının iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ve radyonüklitlerle yapılan çalışmaları gereği iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı çalışanı olarak kabul edilen personelin bu çalışmalarının karşılığı gelen gün kadar sağlık izni kullandırılması olduğu, çalışma çizelgelerine göre yılın bazı aylarında iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı olarak kabul edilemeyen cihazlarla (MR, USG gibi) çalıştıkları ya da raporlama hizmeti sundukları zamanlarda, bu personelin, radyasyona maruz kalma ihtimali olmadığından bu süreler düşülmek suretiyle, yılın tamamında denetimli alanlarda iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile çalışan personel ile arasındaki farkın, kullanılacak sağlık izni sürelerinin belirlenmesi ile giderilmeye çalışıldığı,
3- Yönetmeliğin 8. maddesinin üçüncü fıkrası ile; etkin doz aşımı halinde sağlık izninin beklenilmeksizin kullandırılmasının idarenin yükümlülükleri arasında sayıldığı, Radyasyon Güvenliği Tüzüğü'nün 2. maddesinin (K) bendinde, "Radyasyon görevlisi, sürekli olarak denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla çalışan kişidir. Denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla geçici olarak veya ara sıra çalışan kişiler radyasyon görevlisi sayılmazlar." düzenlemesine ve (İ) bendinde, “Denetimli alanlar, radyasyon güvenliği bakımından giriş ve çıkışların özel denetime ve içerisindeki çalışmaların özel kurallara bağlı olduğu alanlardır.” düzenlemesine, İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklid Kullanıtarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasında, “c) Denetimli alan: Radyasyon kaynağı ile çalışanların giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyondan korunma bakımından özel kurallara bağlı olduğu ve görevi gereği radyasyon ile çalışan kişilerin yıllık doz sınırlarının 6 mSv'den fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı cihazın bulunduğu ve doğrudan radyasyona maruz kalınan alanı, d) Gözetimli alan: Radyasyon kaynağı ile çalışanlar için yıllık doz sınırlarının 1 mSv'i aşılma olasılığı olan, 6 mSv'i aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren cihaz odası ile bağlantılı ve iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile görsel takibi sağlayan alanı, ifade eder." düzenlemesine yer verildiği, dolayısıyla, iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile çalışanlara verilecek sağlık izni süresinin, bu çalışanların “iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarının bulunduğu ve doğrudan radyasyona maruz kalınan” denetimli alanlarda fiilen çalıştığı süreler dikkate alınarak belirlenmesinde hukuka aykırılık bulunmamadığı,
4- Yönetmeliğin 8. maddesinin dördüncü fıkrası ile; Yönetmelik eki EK-2'de yer alan “Sağlık İzni Tablosu”nda belirtilen çalışma süresine esas hak edilen sağlık izninin kullanılacağı yıl içerisinde bölünemeyeceğinin düzenlendiği, daha önce, “yılı içerisinde kullanılır” ifadesinden dolayı hak edilmeden, maruziyet yaşanmadan sağlık izninin kullanıldığı, bir takvim yılının aralık ayında sağlık izni kullanan personelin, ardışık yılın ocak ayında tekrar bir sonraki yılın sağlık iznini kullanabilmekte olduğu, bu durumun, iş gücü kaybı nedeniyle kamu zararına sebebiyet verdiği, zira iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile çalışan personelin iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalma olasılığı olan alanda çalışmadan sağlık iznini kullanmasının söz konusu olabildiği, “Diğer yıla aktarılamaz” ibaresi ile belirtilmek istenenin, Yönetmeliğin eki EK-2'de yer alan Sağlık İzni Tablosunda belirtilen çalışma süresine esas hak edilen sağlık izninin hakedildiği yıl içerisinde kullanılması olup herhangi bir sebeple ilgili yılda kullanılmayan sağlık izninin sonraki yıla aktarılamayacağına yönelik olduğu,
5- Yönetmeliğin 8. maddesinin beşinci fıkrası ile; radyoloji hizmet sunumunda takvim yılı içerisinde iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları içeren ve içermeyen birimlerde rotasyon yaparak çalışma yapılabilir olması nedeniyle iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışılmayan sürelerin, süre hesabının dışında bırakılması suretiyle iş gücü kaybının da önüne geçilmesinin amaçlandığı, hizmetin sürekliliği ve kamu yararı gözetilerek yapılan düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamadığı, keza, ülkemizin de taraf olduğu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) tarafından yayımlanan “Radyasyondan Korunma ve Radyasyon Kaynaklarının Güvenliği: Uluslararası Temel Güvenlik Standartları-Genel Güvenlik Gereksinimleri Bölüm 3’te “Mesleki maruziyet” başlığı altında yer alan 27 nolu Gereklilik maddesinde “Hizmet koşulları işverenler, tescil ettirenler ve lisans sahipleri, koruma ve güvenlik önlemlerinin yerine fayda sağlamayacaktır.” ifadesi ve 3.111. nolu alt bentte “İşçilerin hizmet koşulları, mesleki maruziyete maruz kalıp kalamayacaklarından bağımsız olacaktır. Maaş, özel sigorta kapsamı, çalışma saatleri, tatil süresi, ek tatiler veya emeklilik yardımları ile ilgili özel telafi edici düzenlemeler veya tercihli değerlendirme, bu standartların gerekliliklerine uygun olarak koruma ve güvenlik için verilemez ve de bu önlemlerin yerine kullanılamaz.” ifadesine yer verildiği, buna göre iyonlaştırıcı radyasyon ve radyonüklit kullanılarak çalışılan yerlerde personel için gerekli koruma ve güvenlik tedbirlerinin alınması halinde personel için başka bir fayda (izin, ek tatiller,çalışma saatleri vb.) sağlanmasına ihtiyaç bulunmadığının açıkça belirtildiği, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı tarafından yayımlanan standartlar ve gereklilikler içerisinde sağlık iznine yönelik bir uygulama bulunmamakla birlikte, ülkemizde 657 sayılı Kanun'da iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı ile çalışan personele yıllık izinlerine ilaveten sağlık izni verileceği hükme bağlandığı ve bu hüküm kapsamında dava konusu Yönetmelikte sağlık izninin düzenlendiği, sağlık izni, iyonlaştırıcı radyasyon ve radyonüklit kullanılarak oluşabilecek maruziyetler nedeniyle kullanıldığından, sağlık iznine esas süre hesaplanırken ilgili personelin iyonlaştırıcı radyasyon ve radyonüklit kaynaklara maruz kaldığı sürelerin dikkate alındığı, tıbbi görüntüleme hizmetlerinde çalışan personelin takvim yılı içerisinde iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları içeren ve içermeyen birimlerde rotasyon yaparak da çalışabildiği, bu nedenle dava konusu Yönetmelik'te sağlık izni hesaplanırken iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları ile çalışılmayan süreler (yıllık izin, doğum, ölüm izni, resmi tatiller vb.) dışarıda bırakılarak iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalınmayan süreler nedeniyle oluşabilecek iş gücü kayıplarının önüne geçilmesi amaçlanmış olup kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek bu doğrultuda düzenleme yapıldığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ :...
DÜŞÜNCESİ : Dava konusu Yönetmelik, 12/04/2023 tarih ve 7077 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 13/04/2023 tarih ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olduğundan, konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI: ...
DÜŞÜNCESİ : Dava; Sağlık Çalışanları Sendikası tarafından; 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in “Sağlık İzni" başlıklı 8. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
12/04/2023 tarih ve 7077 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 13/04/2023 tarih ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesi ile 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmış bulunduğundan, dava konusuz kalmıştır.
Açıklanan nedenle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onuncu ve Onikinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca yapılan müşterek toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Davacı Sendika tarafından, 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in “Sağlık İzni" başlıklı 8. maddesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan dava konusu İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin, 12/04/2023 tarih ve 7077 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 13/04/2023 tarih ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesiyle yürürlükten kaldırılması nedeniyle davanın konusuz kaldığı anlaşıldığından, davanın esası hakkında karar verilmesine yer bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in “Sağlık İzni" başlıklı 8. maddesinin iptali istemi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama gideri ile karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca takdir edilen ...-TL vekâlet ücretinin davalı idarelerden alınarak davacıya verilmesine,
3. Posta gideri avansından artan tutarın, kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/05/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava, 25/04/2022 tarih ve 5530 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 26/04/2022 tarih ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in “Sağlık İzni" başlıklı 8. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
Dava konusu Yönetmelik, 12/04/2023 tarih ve 7077 sayılı Cumhurbaşkanı kararıyla 13/04/2023 tarih ve 32162 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İyonlaştırıcı Radyasyon ve Radyonüklit Kullanılarak Sunulan Sağlık Hizmetleri Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte, yürürlüğe giren Yönetmek'te, iptali istenilen düzenlemelere ilişkin esaslı değişikliklerin yapılmadığı, yürürlükten kaldırılan Yönetmelik ile benzer nitelikteki düzenlemelere yer verildiği anlaşıldığından, davanın esasının incelenmesi gerektiği oyu ile dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair verilen çoğunluk kararına katılmıyoruz.