T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2017/14
Karar No : 2024/5077
DAVACI : ... Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALILAR : 1- ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU: 01/01/2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, .... tarih ve .... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile anılan karara istinaden düzenlenen Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturaları, 2014 yılına ait sistem kullanım ceza faturası ile gecikme zammı faturalarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Davalı idarenin düşük maliyetli ve istikrarlı piyasa ilkesini yeni tarife düzenlemelerine ilişkin Kurul kararı ile ihlal ettiği, 2015 yılında sistem kullanım bedelinin fahiş şekilde artırıldığı, üretim şirketlerinin faaliyetlerinin sürdürülebilirliğini engelleyecek şekilde ek maliyetler getirildiği, tarifede yer alan elektrik kalite hizmet bedelinin hukuki dayanağının bulunmadığı, keyfi bir uygulama ile bu bedellerin faturalara yansıtıldığı, tarifelerin düzenlenmesi ve onaylanmasında gerçek maliyetlerin kullanıcılara yansıtılması gerektiği, bu şekilde yapılmış bir maliyet hesabı olmadığından tarife değişikliğinin gerekçesinin bulunmadığı, maliyet varlığının belirlenebilmesi için bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiği, sistem kullanım anlaşması imzalandıktan sonra tarife değişikliğine gidilmesinin kazanılmış hakkın ihlali niteliğinde olduğu, idari istikrar ve şeffaflık ilkelerine aykırı olan bu uygulamanın hukuka güveni olumsuz etkileyeceği, tarife usul ve esaslarının yönetmelikle belirlenmesi gerekirken Kurul kararlarıyla belirlenmesinin şekil yönünden hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALILARIN SAVUNMALARI :Öncelikle, usule ilişkin olarak, dava dilekçesinin usulüne uygun düzenlenmediği, davanın süresinde açılmadığı, davacı tarafından davanın TEİAŞ'a karşı açılmasında hukuki yararı bulunmadığından davanın husumet yokluğu nedeniyle reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından, enerji piyasasında düzenleme yetkisi kapsamında enerjinin kaliteli, sürekli, ekonomik ve çevreye uyumlu bir şekilde tüketiciye sunulması için Kurulun gerekli kararı alabileceği, mevzuata uygun olarak taraflar arasında dengeyi korumaya çalıştığı, mevzuat çerçevesinde maliyetlerin artması ve fiyatlama modellerinin değişmesi halinde fiyat artışlarının enerji piyasasında olağan bir durum olduğu, bu hususta karar alma yetkisinin 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun uyarınca Kurula ait olduğunun basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğü olan davacı tarafından bilinmesi gerektiği, öte yandan davacının Kurul kararının uygulandığı dönemde herhangi bir itirazda bulunmadığı, uyuşmazlık hukuki muhakeme ile çözülebileceğinden bilirkişi incelemesi gerekmediği, dava konusu ile ilgili olmayan birçok iddiada bulunulduğu için hangi hususta teknik inceleme yapılması gerektiğinin belirsiz olduğu, dava konusu Kurul kararı hukuka uygun olduğundan tarife uyarınca belirlenen bedellere yönelik iddiaların maddi ve hukuki temelinin olmadığı savunulmuştur.
TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından, elektrik kalite hizmet bedelinin teşekkülün doğrudan kontrolünde olmayan sistem işletim gereksinimleri doğrultusunda kullanıcılarla Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği kapsamında yapılan yan hizmetler anlaşmalarına göre oluşan bir maliyet olduğu, satın alınan tüm yan hizmetleri içerdiği ve gerçekleştiği miktarda maliyetlerin tamamıyla tüm iletim sistemi kullanıcılarına yansıtılacağı, her ay Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi (Yöntem Bildirimi) uyarınca söz konusu maliyet oluştuğunda MW başına uygulanacak elektrik kalite hizmet birim ücretinin hesaplandığı, tüm iletim sistemi kullanıcılarına fatura güçleri oranında yansıtıldığı, EPDK tarafından onaylanan gelir gereksinimi veya gelir tavanı doğrultusunda sistem kullanım ve işletim tarifelerinin hesaplandığı, yürürlükte olduğu süre boyunca idarelerince uygulandığı, iletim sistemi tarifelerinin 2014 yılına göre artış göstermesinin EPDK tarafından onaylanan gelir tavanının artmasından kaynaklandığı, davacının tarifelerin uygulandığı dönemde herhangi bir itirazda bulunmadığı, iletim tarifeleri uyarınca tespit edilen bedelin sistem kullanım anlaşması uyarınca ödenmesi gerektiği, enerji piyasasının sürekli gelişen ve değişen dinamik yapısı nedeniyle mevzuat değişiklikleri olabileceği gibi farklı ve yeni uygulamaların yapılabildiği, EPDK kararlarını uygulamakla yükümlü olan idarelerinin mevzuat dahilinde iletim bedellerini hesapladığı, keyfi uygulamanın söz konusu olmadığı, davaya konu Yöntem Bildirimi ve faturaların hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Dava; 01/01/2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, .... tarih ve .... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile anılan karara istinaden düzenlenen Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturaları, 2014 yılına ait sistem kullanım ceza faturası ile gecikme zammı faturalarının iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarelerin usule yönelik iddiaları yerinde görülmemiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu kanunun amacının; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu belirtilmiş; 8.maddesinde, "Elektrik enerjisi iletim faaliyeti, lisansı kapsamında münhasıran TEİAŞ tarafından yürütülür. TEİAŞ, bu Kanunla belirlenen faaliyetler dışında bir faaliyetle iştigal edemez. İletim faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesi Kurumun iznine tabidir. İletim sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla ve yan hizmetler piyasası kapsamında elektrik enerjisi veya kapasitesi satın alınması veya kiralanması ile iletim sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin, gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı bu hükmün istisnasıdır."; 17/6-(b) maddesinde, "İletim tarifesi: TEİAŞ tarafından hazırlanacak olan iletim tarifesi; üretilen, ithal veya ihraç edilen elektrik enerjisinin iletim sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. TEİAŞ’ın yapacağı şebeke yatırımları ve iletim ek ücretleri iletim tarifesinde yer alır."; 20. maddesinde de; "Bakanlık, elektrik enerjisi arz güvenliğinin izlenmesinden ve arz güvenliğine ilişkin tedbirlerin alınmasından sorumludur. Arz güvenliğine ilişkin görev ve sorumluluklar şunlardır:
a) TEİAŞ, iletim kısıtlarını asgari seviyeye indirecek şekilde iletim şebekesinin planlanmasından, tesisinden, işletilmesinden, sistem güvenilirliğinin muhafaza edilmesinden ve üretim kapasite projeksiyonu ile yirmi yıllık Uzun Dönem Elektrik Enerjisi Üretim Gelişim Planının hazırlanmasından sorumludur. TEİAŞ, sistem güvenilirliğinin muhafaza edilmesini teminen ve yeterli kapasite olmaması nedeniyle oluşabilecek bölgesel sistem ihtiyaçlarını karşılamak üzere, yan hizmetler anlaşmaları kapsamında yeni üretim tesisi yaptırmak veya mevcut üretim tesislerinin kapasitelerini kiralamak amacıyla ihale yapabilir. İhaleler çerçevesinde TEİAŞ tarafından ödenecek kapasite kiralama bedeli sistem işletim fiyatına yansıtılmak suretiyle, enerji bedeli ise kullanım amacına bağlı olarak dengeleme ve uzlaştırma yönetmeliği çerçevesinde piyasa katılımcıları tarafından veya ticari yan hizmetler anlaşmaları kapsamında sistem işletim fiyatına yansıtılmak suretiyle karşılanır. TEİAŞ tarafından yan hizmetler anlaşmaları kapsamında kapasite kiralanması amacıyla yapılacak ihaleye ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Dava konusu Kurul kararının Resmi gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin 8. maddesine, "TEİAŞ tarafından hazırlanan iletim tarifesi; iletim sistemi kullanım fiyatı, iletim sistemi işletim fiyatı ve piyasa işletim ücreti ile tarifenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur.
(2) İletim sistemi kullanım fiyatı; İletim Sistemi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ, iletim sistemi işletim fiyatı; İletim Sistemi İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ; piyasa işletim ücreti, Piyasa İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri esas alınarak hesaplanır.";
11. maddesinde, "Tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin, bir uygulama dönemi için gelir ve/veya fiyat tavanlarının belirlenmesi amacıyla yapılacak hesaplamalarda kullanılacak parametreler, Kurum tarafından yapılan gelir düzenlemesi ile belirlenir.";
12. maddesinde de; " Gelir düzenlemesinde aşağıda belirtilen hususlar esas alınır:
a) Elektriğin tüketicilere güvenilir, yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde sunulması,
b) Eşit taraflar arasında ayrım gözetmeyen bir düzenleme yapılması,
c) Gelir düzenlemesi kapsamındaki parametrelerin maliyetleri yansıtan bazda düzenlenmesinin sağlanması,
d) Hizmet kalitesi ile iletim ve dağıtımda sunum güvenliği gözetilerek verimliliğin artırılması,
e) Verimlilikleri ölçüsünde tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin mali açıdan sürdürülebilirliklerinin sağlanması, f) Yatırımlarda uzun dönemli verimliliğinin sağlanması, g) Piyasada rekabetin gelişiminin desteklenmesi, h) Artan verimlilik ve rekabet koşullarına bağlı olarak sağlanan faydaların yansıtılmasının sağlanması, i) Faaliyetler arasında çapraz sübvansiyona yer verilmemesi." kuralları yer almıştır.
Dava dosyasında mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesinden; Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun 31/12/2013 tarihli toplantısında, 01/01/2014 tarihinden itibaren TEİAŞ iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin 14 bölge bazında üreticiler ve tüketiciler için Kurul kararı ekinde yer alan Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi çerçevesinde uygulanmasına karar verildiği, 04/12/2014 tarihli Kurul Kararı ile TEİAŞ'ın 2015 yılı gelir tavanının onaylandığı, .... tarih ve .... sayılı dava konusu kararı ile de, TEİAŞ iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin; 14 bölge bazında üreticiler ve tüketiciler için EK-l’de yer alan Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi çerçevesinde uygulama şekline ve piyasa işletim faaliyetinin Enerji Piyasaları İşletme Anonim Şirketi (EPİAŞ) tarafından davralınacağı tarihe kadar piyasa işletim ücretinin; sabit ve değişken bileşenler olarak faturanın düzenlendiği ay içinde piyasa katılımcılarına uygulanma şekline karar verildiği, anılan kararın 2.6. maddesinde, "TEİAŞ’ın sistem kullanım tarifelerinin belirlemesinde dikkate alınan hususlar; a) Benimsenen esasların netliğinin ve fiyatlandırma yöntemi şeffaflığının sağlanması,
b) Mevcut kullanıcılara ve sisteme yeni katılacak taraflara ve maliyetlere ilişkin doğru ve istikrarlı fiyat mesajlarının verilmesi,
c) Fiyatlandırmanın, sağlanan hizmetler esas alınarak yapılması ve bu yapılırken ortalama maliyetlerin değil artan maliyetlerin esas alınması ve bu yolla, iletim sisteminin optimal kullanımının ve optimal yatırımların teşvik edilmesi,
d) İlgili maliyet parametreleri ve zaman dilimleri çerçevesinde pratik olan uygulamaların benimsenmesi" olarak belirtildiği, 5. maddesinde "Tüketim sistem kullanım bedellerini ve/veya üretim sistem kullanım bedellerini ödemekle yükümlü olan tüm kullanıcılar, sistem işletim bedellerini de ödemekle yükümlüdürler. Sistem işletim tarifesini oluşturan maliyetler iki grup bileşenden oluşmaktadır. TEİAŞ’ın doğrudan kontrolü altında olan maliyetler (kontrol edilebilen maliyetler) ve TEİAŞ’ın doğrudan kontrolü altında olmayıp sistem işletim gereksinimleri doğrultusunda kullanıcılarla Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği kapsamında yapılan yan hizmetler anlaşmalarına göre belirlenen maliyetlerdir (elektrik kalite hizmet maliyeti)." düzenlemesi getirildiği, dava konusu Kurul kararıyla getirilen anılan düzenlemelerin, enerjinin kaliteli, sürekli, ekonomik ve çevreyle uyumlu birşekilde tüketiciye sunulması için yapıldığı ve getirilen kuralların 6446 sayılı Kanun'un 1. maddesinde belirtilen bu Kanun'un amacına uygun ve bu amacı gerçekleştirebilecek mahiyet ve içerikte olduğu, anılan kamu hizmetinin gereklerine, kanun ve mevzuat hükümlerine uygun bulunduğu anlaşılmaktadır.
6446 sayılı Kanun uyarınca elektrik iletim faaliyetlerini yürütmekte olan TEİAŞ'a ait iletim sistemini kullanarak elektrik üretimi ve satımı gibi faaliyletlerini yürüten davacı şirket, üretim faaliyetini yürüttüğü bölgede ürettiği elektriği sisteme aktarabilmesi için, iletim sistemine erişmek ve bağlantı yapmak üzere TEİAŞ ile sistem kullanım anlaşması imzalamış bulunmakta olup; anlaşmanın 3. maddesinde yer alan, "Kullanıcı, aylık olarak, iletim sistemi kullanım fiyatı üzerinden tahakkuk ettirilen bedel ile iletim sistemi işletim fiyatı üzerinden tahakkuk ettirilen bedeli TEİAŞ'a öder." kuralı ve 15. maddedeki, "Bu anlaşmanın yürürlük tarihinden sonraki mevzuat değişiklikleri taraflar için bağlayıcıdır." hükmü ile anlaşmanın "Mali Yükümlülükler" başlıklı maddesinde, iletim sistemini kullanması nedeniye TEİAŞ'a iletim bedeli ödeme yükümlülüğünü kabul etmiş olup; Kurul tarafından mevzuatın öngördüğü usul ve esaslara ve Kanun hükümlerine uygun olarak, sistemin sağlıklı işlemesini sağlayacak şekilde belirlenen hususlar gözönüne alınmak suretiyle davacı hakkında düzenlenen dava konusu, Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturalarında, 2014 yılına ait sistem kullanım ceza faturası ile gecikme zammı fataralarında mevzuata ve hukuka aykırılık saptanmamıştır.
Davacının diğer iddiaları ise dava konusu düzenleme ve işlemleri kusurlandırıcı mahiyet ve nitelikte görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 31/12/2013 tarihli toplantısında, 01/01/2014 tarihinden itibaren TEİAŞ iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin 14 bölge bazında üreticiler ve tüketiciler için Kurul kararı ekinde yer alan Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi çerçevesinde uygulanmasına karar verilmiş, 04/12/2014 tarih ve 5337/4 sayılı Kurul kararı ile TEİAŞ'ın 2015 yılı gelir tavanı onaylanmış, .... tarih ve .... sayılı dava konusu kararı ile de, TEİAŞ iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin; 14 bölge bazında üreticiler ve tüketiciler için EK-1’de yer alan Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi çerçevesinde uygulama şekli gösterilmiştir.
Davacının Sistem Kullanım Anlaşması uyarınca sunduğu 69.913,00-TL tutarındaki teminat mektubunun Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturaları, 2014 yılına ait sistem kullanım ceza faturası ile gecikme zammı faturalarından kaynaklı borçlarına mahsup edildiğinin 24/10/2016 tarih ve E... sayılı yazı ile bildirilmesi üzerine Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturalarının dayanağı .... tarih ve .... sayılı Kurul kararı ile mahsuplaşmaya konu edilen faturaların iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarelerin usule yönelik itirazları ile davacının bilirkişi incelemesi yaptırılmasına ilişkin talebi geçerli görülmeyerek esasın incelemesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanunun amacının; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu belirtilmiş; 8. maddesinin birinci fıkrasında, elektrik enerjisi iletim faaliyetinin, lisansı kapsamında münhasıran TEİAŞ tarafından yürütüleceği, TEİAŞ'ın, bu Kanunla belirlenen faaliyetler dışında bir faaliyetle iştigal edemeyeceği, iletim faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesinin Kurumun iznine tabi olduğu; ikinci fıkrasında, TEİAŞ'ın, kurulması öngörülen yeni iletim tesisleri için iletim yatırım planı yapmak, yeni iletim tesislerini kurmak ve iletim sistemini elektrik enerjisi üretimi ve tedarikinde rekabet ortamına uygun şekilde işletmek ve gerektiğinde iletim sisteminde ikame ve kapasite artırımı yatırımı yapmak, bu Kanun kapsamında yürüttüğü faaliyetlere ilişkin tarife tekliflerini Kurumun belirlediği ilke ve standartlar çerçevesinde hazırlamak ve Kurumun onayına sunmak, şebeke, dengeleme ve uzlaştırma ve yan hizmetler hakkındaki yönetmeliklerin uygulanmasını gözetmek, piyasa işletim lisansı kapsamında yan hizmetler piyasasını ve dengeleme güç piyasasını işletmek, gerçek zamanlı sistem güvenilirliğini izlemek, sistem güvenilirliğini ve elektrik enerjisinin öngörülen kalite koşullarında sunulmasını sağlamak üzere gerekli yan hizmetleri belirlemek ve bu hizmetleri ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda sağlamakla görevli ve yükümlü olduğu; 17. maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun kapsamında düzenlenen ve bir sonraki dönem uygulanması önerilen tarifeler, ilgili tüzel kişi tarafından, Kurul tarafından belirlenecek usul ve esaslara göre hazırlanarak ve onaylanmak üzere Kuruma sunulacağı, ilgili tüzel kişilerin Kurul tarafından onaylanan tarifeleri uygulamakla yükümlü olduğu; altıncı fıkrasının (b) bendinde, TEİAŞ tarafından hazırlanacak olan iletim tarifesinin; üretilen, ithal veya ihraç edilen elektrik enerjisinin iletim sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerdiği, TEİAŞ’ın yapacağı şebeke yatırımlarının ve iletim ek ücretlerinin iletim tarifesinde yer aldığı kurala bağlanmıştır.
Dava konusu Kurul kararının alındığı dönemde yürürlükte olan 11/08/2002 tarih ve 24843 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4. maddesinde, "19. Gelir düzenlemesi: Tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin, ilgili tebliğler uyarınca bir uygulama dönemi için öngörülen gelir ve/veya ortalama fiyat tavanlarının belirlenmesi amacıyla Kurum tarafından yapılan düzenlemeyi,... 25. İletim sistemi kullanım fiyatı: İletim sistemine ilişkin yatırım harcamaları ve işletme ve bakım giderleri dikkate alınarak hesaplanan fiyatı,... 26. İletim sistemi işletim fiyatı: Ulusal Yük Dağıtım Merkezi tarafından sunulan hizmet maliyetleri, yatırım maliyetleri, yan hizmetlere ilişkin sabit maliyetler ve sistem güvenilirliğinin muhafaza edilmesini teminen ve yeterli kapasite olmaması nedeniyle oluşabilecek bölgesel sistem ihtiyaçlarını karşılamak üzere yan hizmetler anlaşmaları kapsamında, TEİAŞ tarafından ödenecek kapasite kiralama bedeli ile kullanım amacına bağlı olarak ödenecek enerji bedeli dikkate alınarak hesaplanan fiyatı, ... 33. Parametre: Gelir düzenlemesi kapsamında ilgili tebliğler çerçevesinde uygulanan formüllerde yer alan ve uygulama dönemi süresince geçerli olmak üzere tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin lisanslarına derç edilen değerleri, ... ifade eder."; “İletim tarifesi” başlıklı 8. maddesinde, "(1) TEİAŞ tarafından hazırlanan iletim tarifesi; iletim sistemi kullanım fiyatı, iletim sistemi işletim fiyatı ve piyasa işletim ücreti ile tarifenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslardan oluşur.
(2) İletim sistemi kullanım fiyatı; İletim Sistemi Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ, iletim sistemi işletim fiyatı; İletim Sistemi İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ; piyasa işletim ücreti, Piyasa İşletim Gelirinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ hükümleri esas alınarak hesaplanır."; "Gelir düzenlemesi ve parametreler" başlıklı 11. maddesinde, "Tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin, bir uygulama dönemi için gelir ve/veya fiyat tavanlarının belirlenmesi amacıyla yapılacak hesaplamalarda kullanılacak parametreler, Kurum tarafından yapılan gelir düzenlemesi ile belirlenir."; "Parametrelere ve tebliğlere uygunluk" başlıklı 20. maddesinde, "Tarife önerisinde yer alan fiyatların, gelir düzenlemesine ilişkin parametreler ve ilgili tebliğ hükümleri uyarınca öngörülen gelirler dikkate alınmak suretiyle hesaplanmış olması zorunludur." kuralları yer almıştır.
01/01/2015 tarih ve 29223 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan .... tarih ve .... sayılı Kurul kararının ekinde yer alan Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildiriminde; " (...) 1.7. İletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifeleri, TEİAŞ'ın maliyetleri dikkate alınarak EPDK tarafından belirlenen gelir tavanları doğrultusunda belirlenmektedir. (...)
2. Sistem Kullanım Tarifelerinin Belirlenmesi
Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma ve Nakil Modeli
2.1. Sistem kullanım tarifelerinin hesaplanması için, YMDF kullanılmıştır. Bu yöntemin temelini, sistem kullanım tarifelerinin, iletim sisteminin farklı yerlerindeki kullanıcıların sistemi kullanım miktarlarını marjinal olarak artırmalarının ya da azaltmalarının TEİAŞ'ın maliyetlerine olan etkilerini yansıtacak şekilde belirlenmesi oluşturmaktadır. (...)
2.4. Üretim sistem kullanım tarifeleri, iletim sistemine ürettikleri enerjiyi veren tüm kullanıcıların lisans gücü ve/veya maksimum enerji veriş kapasitesi dikkate almarak belirlenir. Tüketim sistem kullanım tarifeleri ise, maksimum enerji alış kapasitesi esas alınarak belirlenir. Dolayısıyla, tarifeler MW (maksimum enerji veriş/ enerji alış kapasitesi) başına yıllık olarak uygulanır. (...)
2.6. TEİAŞ’ın sistem kullanım tarifelerinin belirlemesinde dikkate alınan hususlar;
a) Benimsenen esasların netliğinin ve fiyatlandırma yöntemi şeffaflığının sağlanması,
b) Mevcut kullanıcılara ve sisteme yeni katılacak taraflara ve maliyetlere ilişkin doğru ve istikrarlı fiyat mesajlarının verilmesi,
c) Fiyatlandırmanın, sağlanan hizmetler esas alınarak yapılması ve bu yapılırken ortalama maliyetlerin değil artan maliyetlerin esas alınması ve bu yolla, iletim sisteminin optimal kullanımının ve optimal yatırımların teşvik edilmesi,
d) İlgili maliyet parametreleri ve zaman dilimleri çerçevesinde pratik olan uygulamaların benimsenmesi. (...)
5. Sistem İşletim Tarifesi
Genel
5.1. Tüketim sistem kullanım bedellerini ve/veya üretim sistem kullanım bedellerini ödemekle yükümlü olan tüm kullanıcılar, sistem iştetim bedellerini de ödemekle yükümlüdürler.
5.2. Sistem işletim tarifesini oluşturan maliyetler iki grup bileşenden oluşmaktadır. TEİAŞ'ın doğrudan kontrolü altında olan maliyetler (kontrol edilebilen maliyetler) ve TEİAŞ'ın doğrudan kontrolü altında olmayıp sistem işletim gereksinimleri doğrultusunda kullanıcılarla Elektrik Piyasası Şebeke Yönetmeliği ve Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği kapsamında yapılan yan hizmetler anlaşmalarına göre belirlenen maliyetlerdir (elektrik kalite hizmet maliyeti).
5.3. Sistem işletim tarifesinin kontrol edilebilen bileşeni ve elektrik kalite hizmet bedeli olarak adlandırılan kontrol edilemeyen bileşeni, MW başına alınmakta olup, bölgelere göre değişiklik göstermemektedir. İletim sisteminin kullanımı için aylık faturalara esas alış/veriş kapasiteleri aynı zamanda sistem işletim bedelinin hesaplanmasında da kullanılır. (...)
5.5. Sistem işletim tarifesinin kontrol edilebilen bileşeni; EPDK tarafından onaylanan gelir tavanı dikkate alınarak hesaplanmakta ve EPDK tarafından onaylanmakta olup, bulunması halinde yan hizmetlerin kontrol edilebilen maliyetlerini de karşılamaktadır. (...)
5.7. Sistem işletim tarifesinin elektrik kalite hizmetleri maliyetlerini kapsayan bileşeni, Elektrik Piyasası Yan Hizmetler Yönetmeliği çerçevesinde ilgili sistem kullanıcılarından yan hizmet satın alınmasıyla ilişkili olan tüm maliyetleri içermektedir. Bu maliyetler ayrıca, iletim sistemi üzerindeki enerji akışı kısıtlarının giderilmesi için alınan hizmetlerden kaynaklanan maliyetleri de içerir.
5.8. Sistem işletim tarifesinin elektrik kalite hizmetleri maliyetleri, gerçekleştiği miktarda, tamamıyla tüm kullanıcılara yansıtılmakta olup, iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim faturalarında Elektrik Kalite Hizmet Bedeli (EKHB) adı altında yer alır." kurallarına yer verilmiştir.
23/09/2013 tarihli Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Maksimum Enerji Alış/Veriş Kapasitesi" başlıklı 2. maddesinde, "Kullanıcı, bu anlaşma, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanım Hakkında Tebliğ hükümleri uyarınca revize edilmeden bağlantı noktasından maksimum enerji alış kapasitesinin üzerinde elektrik enerjisi alamaz, maksimum enerji veriş kapasitesinin üzerinde elektrik enerjisi veremez.
Kullanıcının maksimum enerji alış veya veriş kapasitelerini ihlal etmesi durumunda TEİAŞ, bu anlaşmanın 9'uncu maddesi kapsamındaki yaptırımları uygular ve ihlalin tekrarlanmaması için kullanıcıya bildirimde bulunur. Kullanıcıya TEİAŞ tarafından kesilen ve aldığı/verdiği gücü belirten faturalar bildirim yerine geçer, bu durumda ayrıca bildirim vapılması gerekmez."; "Karşılıklı Yükümlülükler" başlıklı 3. maddesinde, " A- Mali Yükümlülükler
1. İletim Sistemi Kullanım Fiyatı ve İletim Sistemi İşletim Fiyatı Üzerinden Hesaplanan Bedellerin Ödenmesi: Kullanıcı, aylık olarak, iletim sistemi kullanım fiyatı üzerinden tahakkuk ettirilen bedel ile iletim sistemi işletim fiyatı üzerinden tahakkuk ettirilen bedeli TEİAŞ'a öder. (...)" kuralları yer almış; "Cezai Şartlar” başlıklı 9. maddesinde, "Kullanıcının bağlantı noktasına maksimum enerji veriş kapasitesinin üzerinde elektrik enerjisi vermesi" ihlalinin karşılığında ödenmesi gereken ceza belirtilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Kurul kararının incelenmesi:
Elektrik enerjisi iletim faaliyetini lisansı kapsamında münhasıran yürüten TEİAŞ tarafından, sistem güvenilirliğini ve elektrik enerjisinin öngörülen kalite koşullarında sunulmasını sağlamak üzere gerekli yan hizmetlerin belirleneceği, TEİAŞ'ın bu hizmetleri ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda sağlamakla görevli ve yükümlü olduğu, 6446 sayılı Kanun kapsamında yürüttüğü faaliyetlere ilişkin EPDK'nın belirlediği ilke ve standartlar çerçevesinde hazırladığı tarife tekliflerini bu Kurumun onayına sunacağı, Kurulca onaylanan tarifelerin uygulanması gerektiği, Kurulca düzenlemeye tabi tarife türlerinden olan iletim tarifesinin TEİAŞ tarafından hazırlanacağı, bu tarifede üretilen, ithal veya ihraç edilen elektrik enerjisinin iletim sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatlar, hükümler ve şartlar ile TEİAŞ’ın yapacağı şebeke yatırımları ve iletim ek ücretlerinin yer alacağı anlaşılmaktadır.
Tarifeleri düzenlemeye tabi tüzel kişilerin, bir uygulama dönemi için öngörülen gelir ve/veya fiyat tavanlarının belirlenmesi amacıyla gelir düzenlemesi yapıldığı, ilgili tebliğler çerçevesinde uygulanan formüllerde yer alan ve uygulama döneminde hesaplamalarda kullanılacak parametrelerin Kurum tarafından yapılan gelir düzenlemesi ile belirleneceği, tarifede önerilen fiyatların gelir düzenlemesindeki parametreler ve ilgili tebliğ uyarınca öngörülen gelirler dikkate alınarak hesaplanması gerekmektedir.
TEİAŞ'ın iletim şebeke yatırımı ile işletim ve bakım sabit ve/veya değişken maliyetlerini karşılayacak gelirlerini, iletim sisteminden faydalanan kullanıcılardan düzenlemeye tabi tarifeleri yoluyla karşılayacağı, TEİAŞ'ın gelirlerini sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin oluşturduğu, iletim faaliyetlerinden elde edeceği gelir tavanının Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği ve ilgili Tebliğler ile TEİAŞ'ın iletim lisansı çerçevesinde EPDK tarafından belirlendiği, işletme ve yatırım harcamaları doğrultusunda gelir tavanı ve gelir tavanına dayanılarak hazırlanan iletim tarifelerinin yatırım ve işletme harcamalarını karşılayacağı, sistem işletim ve sistem kullanım tarifelerinin de TEİAŞ'ın maliyetleri dikkate alınarak EPDK tarafından onaylanan her iki tarifeye ait gelir tavanları doğrultusunda belirlendiği görülmektedir.
Bakılan uyuşmazlıkta, 04/12/2014 tarih ve 5337/4 sayılı Kurul kararı ile onaylanan TEİAŞ'ın 2015 yılına ait sistem kullanım ve sistem işletim gelir tavanı esas alınarak kabul edilen dava konusu Kurul Kararıyla, TEİAŞ iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerinin; 14 bölge bazında üreticiler ve tüketiciler yönünden EK-1'de yer alan 2015 yılı iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifelerine esas olacak Yöntem Bildirimine göre uygulanmasına karar verilmiş ve bu Yöntem Bildirimindeki düzenlemeler uyarınca TEİAŞ'ın gelir tavanına ulaşabilmek amacıyla iletim sistemi kullanıcılarının TEİAŞ ile imzalanan sistem kullanım anlaşmasındaki "tahsis edilen üretim/tüketim kapasite (MW) değerleri" dikkate alınarak iletim sistemi kullanım tarifeleri belirlenmiş ve her bir sistem kullanım fiyatlandırma noktasında geçerli olan sistem kullanım tarifesine esas miktar (MW) baz alınmış, 1 MW enerjinin 1 km taşınmasının maliyeti hesaplanmış, bu gelir tavanına ulaşılabilmesi amacıyla dava konusu tarifeler onaylanmıştır.
Anılan Yöntem Bildirimi uyarınca iletim sistem kullanım maliyetinin hesaplanma yöntemlerinden biri olan Yatırım Maliyetine Dayalı Fiyatlandırma (YMDF) yöntemi, iletim sistemi üzerindeki her bir şebeke noktasındaki tüketimin ya da üretimin artması sonucunda iletim sisteminde yapılması gerekecek yatırımların marjinal maliyetlerini dikkate alır. Üretim sistemi kullanım tarifelerinin iletim sistemine ürettikleri enerjiyi veren tüm kullanıcıların lisans gücü ve/veya maksimum enerji veriş kapasitesi, tüketim sistem kullanım tarifelerinin de maksimum enerjiyi alış kapasitesi esas alınarak tespit edildiği, böylece tarifelerin MW başına (maksimum enerji veriş/maksimum enerji alış kapasitesi) yıllık olarak uygulandığı görülmekte olup, tüketim sistem kullanım bedellerini ve/veya üretim sistem kullanım bedellerini ödemekle yükümlü olan tüm kullanıcılar, sistem işletim bedellerini de ödemekle yükümlü kılınmıştır.
TEİAŞ tarafından sistem kullanım tarifelerinin belirlemesinde fiyatlandırmanın, sağlanan hizmetler esas alınarak yapılacağı, bu yapılırken ortalama maliyetlerin değil artan maliyetlerin esas alındığı, bu yolla iletim sisteminin optimal kullanımının ve optimal yatırımların teşvik edildiği, ilgili maliyet parametreleri ve zaman dilimleri çerçevesinde pratik olan uygulamaların benimsenmesi ilke edinilmiştir.
Sistem işletim bedellerine ait işletim tarifesini oluşturan maliyetlerin ise iki grup bileşenden oluştuğu, TEİAŞ'ın kontrolü altında olan maliyetler ile doğrudan kontrolü altında olmayıp sistem işletim gereksinimleri doğrultusunda kullanıcılarla yapılan yan hizmetler anlaşmalarına göre belirlenen ve kalite hizmet bedeli olarak adlandırılan maliyetler olduğu, kontrol edilemeyen bu maliyetlerin ayrıca iletim sistemi üzerindeki enerji akışı kısıtlarının giderilmesi için alınan hizmetlerden kaynaklanan maliyetleri de içerdiği, gerçekleştiği miktarda tamamıyla tüm kullanıcılara yansıtıldığı, sistem işletim tarifesinin kontrol edilebilen bileşenin, EPDK tarafından onaylanan gelir tavanı dikkate alınarak hesaplandığı, bu her iki bileşenin MW başına alındığı, bölgelere göre değişiklik göstermediği, iletim sistemi kullanımı için alış ve veriş kapasitelerinin aynı zamanda sistem işletim bedelinin hesaplanmasında da kullanıldığı anlaşılmıştır.
Dairemizin 24/01/2024 tarihli ara kararına EPDK tarafından verilen 27/03/2024 tarihli cevap yazısında, dava konusu Kurul kararında sistem işletim tarifesinin TEİAŞ'ın 2015 yılına ait sistem işletim gelir tavanı dikkate alınarak hesap edildiği, EKHB'ye ilişkin maliyetlerin TEİAŞ'ın onaylı gelir tavanı içerisinde yer almadığından ayrıca dinamik olarak kullanıcılara yansıtıldığı, dolayısıyla sistem işletim tarifesinin kontrol edilemeyen bileşeni olarak hesaplanan elektrik kalite hizmet bedelinin tarifede yer almadığı, sonuç olarak yan hizmetlerin tedariki ile ilgili maliyetlerin iletim sistemi kullanıcılarına yansıtılmasına dair yasal dayanağın Yöntem Bildirimi olduğu, Yöntem Bildirimi'nin 5. bölümüne göre EKHB'nin sistem işletim tarifesinin bir unsuru olduğu ve satın alınan yan hizmetleri içerdiği, bu konuda uygulamanın TEİAŞ tarafından yürütüldüğü belirtilmiştir.
Dava dosyasındaki bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, TEİAŞ tarafından işletilen elektrik iletim sisteminin yatırım ve işletme bütçesinin tarifeler yoluyla elde edilen gelirlerden sağlanacağı, iletim sisteminin kullanımı sebebiyle oluşan ve zamanla artan maliyetlerin karşılanmasının sistemin güvenli ve sürekli şekilde kaliteli hizmet vermesi için gerekli olduğu, birçok bileşenden oluşan sistem kullanım gelir tavanı ve sistem işletim gelir tavanının EPDK tarafından onaylanmasının ve bildirilmesinin ardından iletim sistemi sistem kullanım ve sistem işletim tarifeleri TEİAŞ tarafından hesaplanarak EPDK'ya sunulduğu, Kurul tarafından onaylanan iletim sistem kullanım ve işletim tarife bedellerinin nasıl uygulanacağı belirlenirken maliyetlerin sabit ve değişken olup olmadığı, üreticiler ya da tüketiciler arasında rekabete iletim tarifesinin etkisi, iletim şirketinin nakit akışı, sistem kullanıcıları için oluşan diğer maliyetler, şebeke unsurlarının iletim bağlantı hatlarının kim tarafından yapıldığı, iletim tarifelerinin fiyat sinyali etkisi, üretim ve tüketim yatırımlarındaki iletim tarifesi etkisi, iletim kısıtları gibi etkenlerin dikkate alındığı, Kurulca birçok unsur birlikte analiz edilerek ve regüle etme yetkisi kapsamında sistemin işleyişi için gereken maliyetlerden hareketle bedellerin belirlendiği, iletim sistemi sistem kullanım ve işletim tarifelerinin belirlenmesinde ve uygulanmasında izlenecek usulün Yöntem Bildiriminde düzenlendiği, dava konusu Kurul kararının ekindeki Yöntem Bildirimi'nin 5. bölümüne göre EKHB'nin sistem işletim tarifesinin bir unsuru olduğu ve satın alınan yan hizmetleri içerdiği, gerçekleştiği miktarda tamamıyla tüm kullanıcılara yansıtıldığı kurallarına yer verildiği, anılan kurallar uyarınca davacı adına düzenlenen faturalarda sistem kullanım ve işletim bedeli ile EKHB'nin bulunduğu görülmektedir.
Bu durumda, tarifelerde yer alan fiyatlandırmanın ayrıntılarının Tebliğ ve ilgili mevzuat uyarınca belirlendiği ve yasal dayanağının olduğu, tarifelerdeki fiyat artışının sistem işletim ve kullanım maliyetlerinde ve gelir tavanındaki artışlardan kaynaklandığı, tarifelerin TEİAŞ'ın yatırım ve işletme bütçesi harcamalarının finansmanını karşılayacak şekilde düzenlendiği dikkate alındığında, 2015 yılı için TEİAŞ tarafından iletim sisteminin güvenli ve istikrarlı şekilde işletilebilmesi ve iletim sistemi kullanıcısı üretici ve tüketicilerin kesintisiz ve kaliteli enerji iletimini sağlamak için gerekli maliyetlerin karşılanmasına yönelik olarak yapılan iletim tarife düzenlemesinin 6446 sayılı Kanun'un 1. maddesinde belirtilen bu Kanun'un amacına uygun mahiyet ve içerikte olduğu anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararı ile eki Yöntem Bildirimi'nde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Dava konusu faturaların incelenmesinden;
6446 sayılı Kanun uyarınca elektrik iletim faaliyetlerini yürütmekte olan TEİAŞ'a ait iletim sistemini kullanarak elektrik üretimi ve satımı gibi faaliyetlerini yürüten davacı şirket, üretim faaliyetini yürüttüğü bölgede ürettiği elektriği sisteme aktarabilmek için, iletim sistemine erişmek ve bağlantı yapmak üzere TEİAŞ ile sistem kullanım anlaşması imzalamış bulunmaktadır. Davacı, bu anlaşma uyarınca iletim sistemini kullanmasından kaynaklı iletim bedelini aylık olarak TEİAŞ'a ödeme yükümlülüğünü kabul etmiş olup, mevzuatın öngördüğü usul ve esaslara uygun olarak davacı hakkında düzenlenen dava konusu, Haziran 2015, Temmuz 2015 dönemlerine ait sistem kullanım ve sistem işletim faturalarında ve zamanında ödeme yapılmadığı için gecikmeden kaynaklı gecikme zammı faturalarında hukuka aykırılık görülmemiştir.
Öte yandan, davacının Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesinde yer alan, "Kullanıcının bağlantı noktasından maksimum enerji veriş kapasitesinin üzerinde elektrik enerjisi vermesi" şeklinde tanımlanan ihlali nedeniyle 2014 yılı Ocak-Aralık dönemi için düzenlenen 26/02/2015 tarih ve ... numaralı sistem kullanım ceza faturası incelendiğinde, davacının TEİAŞ ile sistem kullanım anlaşmasını imzalayarak bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul ettiği, bu anlaşmada yer alan cezai şartın ihlal edildiğinin sabit olduğu, davacının aksi bir iddiada bulunmadığı dikkate alındığında, anılan ihlalin karşılığı olarak tesis edilen ceza faturası ve zamanında ödeme yapılmadığı için gecikmeden kaynaklı gecikme zammı faturası işleminde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TLyargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idarelere verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 28/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.