T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2019/3529
Karar No:2024/3890
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi davacı şirketin bayisine ait istasyonda 26/03/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyonundaki otomasyon sisteminin çalışmadığının ve Kuruma gönderidiği otomasyon verilerinin sağlıklı olmadığının tespit edildiğinden bahisle, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi uyarınca 850.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin bayisi olan akaryakıt istasyonunda yapılan denetimde düzenlenen tutanak ile bayisinin otomasyon sisteminin çalışmadığının tespit edildiği, bu durumda, bayisinde etkin bir denetim sistemi kurma ve uygulama yükümlülüğü bulunan davacı şirketin Dairemizin 23/09/2014 tarih ve 2014/2310 esas sayılı kararında da belirtildiği üzere aynı zamanda bayisine ait akaryakıt istasyonlarında periyodik denetimler yapma, kalite kontrol izlemesini gerçekleştirme, kendilerine gelen ihbar ve şikayetler üzerine gerekli denetimi gerçekleştirme gibi yükümlülüklerinin de bulunduğu dikkate alındığında, somut olayda bu yükümlülüğünü yerine getirdiğinden söz edilemeyeceğinden, 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesindeki ve petrol piyasasında faaliyet gösteren dağıtıcı lisansı sahiplerinin tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesinin etkin biçimde yapılması ve bayilerinde denetim sistemi kurmaları ve uygulamasına ilişkin olarak alınan 1240 sayılı Kurul kararında yer alan yükümlülüğü yerine getirmediği sabit olan davacıya idarî para cezası verilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, davacı tarafından, denetim tarihi itibarıyla denetim yapılan istasyonun davacı şirketin bayisi olmadığı, sözleşmenin 31/12/2012 tarihinde karşılıklı olarak feshedildiği, feshe ilişkin bildirimin de 21/01/2013 tarihinde davalı kuruma yapıldığı iddia edilmiş ise de, davacı tarafından 21/01/2013 tarihli dilekçe ile ... numaralı bayilik lisansı sahibi ... Tesisleri Petrolcülük San. ve Tic. Ltd. Şti. ile akdedilen sözleşmenin taraflara arasında karşılıklı olarak feshedildiği bildirilerek buna ilişkin protokolün sunulduğu, ancak Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Lisans Tadili" başlıklı 15. maddesinin 3. fıkrasında belirtilen lisanslara ilişkin tadil başvuruları altmış gün içerisinde sonuçlandırılacağına ilişkin hüküm dikkate alındığında, 21/01/2013 tarihli dilekçenin kurum kayıtlarına 28/01/2013 tarihinde alındığı ve denetim tarihi olan 25/03/2013 tarihi itibarıyla altmış günlük sürenin henüz dolmadığı anlaşıldığından, davacı şirketin denetim sistemi kapsamındaki yükümlülüklerinin denetim tarihi itibariyle devam ettiği anlaşıldığından, anılan iddiaya itibar edilmediği belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, denetim tarihi itibarıyla sözleşmesi sona eren eski bayinin istasyondaki otomasyon sistemine yönelik sorumlu tutan herhangi bir düzenleme bulunmadığı, sonradan yürürlüğe giren düzenlemenin geçmişe yürütülemeyeceği, bayinin eylemi nedeniyle kendilerine ceza uygulanamayacağı, kaçak akaryakıt yapıldığına dair herhangi bir tespit bulunmadığı, soruşturma raporunun şeklen düzenlendiği, maddi vakıaların yeterince irdelenmediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının karşı oyda belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Dağıtıcı lisansı sahibi davacının bayisine ait istasyonda 26/03/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyonundaki otomasyon sisteminin çalışmadığı ve Kuruma gönderdiği otomasyon verilerinin sağlıklı olmadığı tespit edilmiştir.
Bahse konu tespitler neticesinde davacı hakkında doğrudan soruşturma açılmasına karar verilmiş, bu kapsamda soruşturma raporu düzenlenmiş, anılan rapor tebliğ edilmek suretiyle yazılı savunma yapılması istenilmiştir.
Davacı tarafından yapılan yazılı savunmada ileri sürülen hususlar geçerli görülmeyerek ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla 850.000,00-TL idari para cezası verilmiştir.
Bunun üzerine anılan Kurul kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununun fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Dağıtım" başlıklı 7. maddesinde "(4) Dağıtıcılar, 2 nci maddenin birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturur. Bayilik süresi bitiminden üç ay öncesinde bayiliğin devamı için sözleşme yenilenemez ise sürenin bitimine kadar dağıtıcı, bayinin ikmal ihtiyacını karşılar. Süre bitiminde bayi, sözleşme yaptığı yeni dağıtıcının ürünlerini pazarladığı anlaşılacak şekilde faaliyetine devam eder ve en geç bir ay içinde eski dağıtım şirketi ile ilgili tüm belirtileri kaldırır.
(...)
(6) Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular.
(7) Dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Akaryakıt dağıtımı için kurulacak tesis ve ekipmanlara ilişkin teknik, güvenlik, çevre ve benzeri kriterler Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." kurallarına yer verilmiştir.
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Lisans Sahiplerinin Temel Hak ve Yükümlülükleri" başlıklı 18. maddesinde, "(...) Lisansa kayıtlı bir bilginin değişmesi veya lisansa bilgi eklenmesinin veya lisanstan bilgi çıkarılmasının gerekmesi halinde, bu durumun vuku bulmasından veya lisans sahibi tarafından öğrenilmesinden itibaren en geç altmış gün içerisinde, lisans sahibi gerekli tüm bilgi ve belgelerle birlikte Kuruma başvuruda bulunarak lisansının tadilini talep etmek zorundadır. Bu fıkradaki süre bayilik lisansına kayıtlı dağıtım şirketinin değişmesi halinde üç ay olarak uygulanır. " kuralı yer almıştır.
1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul kararının fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Karar, petrol piyasasında faaliyet gösteren dağıtıcı lisansı sahiplerinin tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesinin etkin biçimde yapılması ve bayilerinde kaçak petrol satışının önlenmesini teminen denetim sistemi kurması ve uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi için çıkarılmıştır."; fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Denetim Sistemi Kurma ve Uygulama Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapar, bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular. Bu kapsamda dağıtıcı lisansı sahibi:
(...)
(b) Akaryakıt istasyonlarında stok hareketlerini ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Kayıt dışı ikmal ve satış tespit edilmesi halinde Kurumu derhal bilgilendirir."; işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 4. maddesinde, "(1) Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında faaliyet gösteren bayilerinde yetkilendirilmiş otomasyon şirketi aracılığı ile kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir bayi denetim sistemi kurar ve uygular. Bu kapsamda dağıtıcı lisansı sahibi:
(...)
b) Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Bayilik sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren bayilerinde; ilgili bayilik lisansında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde öngörülen süreler içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye/iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutar, gerekli izleme ve raporlamaları yapar. Bu süre içerisinde bayilik lisansı sahiplerinin istasyon otomasyon sistemine ilişkin yükümlülükleri devam eder."; fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı 5. maddesinde, "(11) Dağıtıcı lisansı sahipleri, istasyon otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmasını engelleyecek müdahalelere karşı her türlü tedbiri alır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, istasyon otomasyon sistemine yapılan izinsiz müdahaleleri bilgi ve belgeleri ile birlikte, izinsiz müdahalenin tespit tarihinden itibaren en geç 3 iş günü içerisinde Kuruma bildirir ve konuyla ilgili gerekli önlemleri ivedilikle alır." düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuattan, dağıtıcı lisansı sahiplerinin Kanunun 2. maddenin birinci fıkrasının (10) ve (13) numaralı bentlerinde belirtilen şekilde sözleşme ile bayilikler oluşturması ve Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sisteminin kurulması ve uygulanması bakımından sorumlu olduğu, bu sistem çerçevesinde dağıtıcılar, tescilli markası altında yapılan faaliyetlere ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapmak, bayilik iptallerini gerekçeleriyle birlikte Kuruma bildirmekle yükümlü olduğu, bu kapsamda davalı idarece 06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmak suretiyle 1240 sayılı Kurul kararının yürürlüğe konulduğu anlaşılmaktadır.
13/02/2007 tarih ve 26433 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5576 sayılı Kanun'un 2. maddesi ile 5015 sayılı Kanun'a ilk defa eklenen 7. maddesinin 6. fıkrasının gerekçesinde, "Madde ile petrol piyasasının kurumsallaştırılmasına yönelik olarak ürün ve marka güvenliği kavramının ön plana çıkarılması ve otokontrol sisteminin yaygınlaştırılması sağlanarak denetimin etkinliğinin ve verimliliğinin artırılması öngörülmüştür. Bu çerçevede, dağıtıcı lisans sahiplerinin bayilerinde kaçak petrol satışını önleyen bir denetim sistemi kurmaları ve uygulamaları öngörülmektedir."
ifadelerine yer verilmiştir.
Dağıtıcı lisansı sahipleri, piyasanın önemli aktörleri olarak, kendi markası altında faaliyet gösteren bayilerinin kalite kontrol izlemesini yapmak ve tek elden satış sözleşmesine uygun hareket edip etmediklerini denetlemekle yükümlü tutulmuştur. Dağıtıcı lisansı sahiplerine getirilen bir diğer yükümlülük ise, 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinde düzenlenen denetim sisteminin kurulmasıdır. Dağıtıcıların yükümlülükleri kapsamında bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen ve teknolojik yöntemleri de içeren "İstasyon Otomasyon Sistemi" kurmasının ve merkez bağlantısı olan bu sistemin kesintisiz olarak Kurumun anlık erişimine sunulmasının bayi faaliyetlerini detaylı bir şekilde denetlenmesini sağlaması ve kaçak petrol satışının engellenebilmesinin amaçlandığı noktasında duraksama bulunmamaktadır.
Uyuşmazlık, fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 1240 sayılı Kurul kararında dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayileriyle olan sözleşmenin herhangi bir şekilde sona ermesinden sonraki sürece ilişkin olarak sorumluluğunun bulunmadığı iddiasından kaynaklandığından, anılan hususun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Davacı ile dava dışı ... Tesisleri Petrolcülük Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile 27/05/2011 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşme kapsamında bayilik faaliyeti yürütülmekteyken, 31/12/2012 tarihli protokol ile karşılıklı olarak bayilik sözleşmesi feshedilmiş, anılan fesih protokolü davalı idareye 28/01/2013 tarihinde bildirilmiş, dava dışı bayi tarafından ise 03/04/2013 tarihinde lisans tadili yapıldığı görülmüştür.
Fiil tarihi itibarıyla bayilik sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesinden sonra istasyon otomasyon sistemi ile ilgili nasıl bir süreç izleneceği konusunda 1240 sayılı Kurul kararında herhangi bir düzenleme yer almamaktayken fiil tarihinden sonra 1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinde yapılan değişiklikle birlikte dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilik sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren bayilerinde, ilgili bayilik lisansında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde öngörülen süreler içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye/iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutması, gerekli izleme ve raporlamaları yapması gerektiği yönünde kural getirilmiştir.
Öte yandan, her ne kadar fiil tarihi itibarıyla yürürlükte olan 1240 sayılı Kurul kararında bayilik sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesinden sonra istasyon otomasyon sistemiyle ilgili süreç için bir düzenleme yapılmamış ise de, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle 18. maddesinde lisans tadili ile ilgili hususlara yer verildikten sonra dağıtıcının değişmesi durumunda 3 aylık süre içerisinde tadilin yapılmasının zorunlu tutulduğu anlaşılmaktadır.
Bu durumda, fiil tarihinden sonra 1240 sayılı Kurul kararının 4. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yapılan değişiklikle birlikte getirilen kural, yeni bir yükümlülük olmayıp Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin 18. maddesinde bayi tarafından 3 ay içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya kadar dağıtıcının bu süre zarfında istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutma yükümlülüğünü açıklama niteliğindedir. Aksinin kabulü durumunda bayilik lisansı sahiplerinin dağıtıcılarının değişmesi halinde lisans tadili yapılıncaya kadar geçecek süre içerisinde yapılacak akaryakıt alım ve satım hareketlerinin takibini imkansız hale getireceğinden, bu durumun Kanunun 7. maddesinin 6. fıkrasının getiriliş amacına aykırılık teşkil edeceği açıktır.
Bu itibarla, Kanunun 7. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kaçak petrol satışının önlenmesi ve akaryakıt hareketlerinin takibinin kesintisiz olarak yapılarak bayi faaliyetlerinin detaylı bir şekilde denetlenmesi amacıyla dağıtıcı lisansı sahiplerine "istasyon otomasyon sistemi" kurma yükümlülüğünün getirildiği dikkate alındığında, bayisi ile sözleşmesi karşılıklı olarak 31/12/2012 tarihinde feshedilen, bu hususu 28/01/2013 tarihinde davalı idareye bildiren ve Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 18. maddesi uyarınca bayilik sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren 3 ay süreyle yükümlülüğü devam eden davacının, denetim tarihi itibarıyla (26/03/2013) anılan yükümlülüğü yerine getirmeyerek bayisinin otomasyon sisteminin çalışmaması ve Kuruma gönderdiği otomasyon verilerinin sağlıklı olmaması nedeniyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesine yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibarıyla hukuki isabetsizlik bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin reddine,
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,
3. Temyiz posta giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 09/10/2024 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Lisans Sahiplerinin Temel Hak ve Yükümlülükleri" başlıklı 18. maddesinde, "(...) Lisansa kayıtlı bir bilginin değişmesi veya lisansa bilgi eklenmesinin veya lisanstan bilgi çıkarılmasının gerekmesi halinde, bu durumun vuku bulmasından veya lisans sahibi tarafından öğrenilmesinden itibaren en geç altmış gün içerisinde, lisans sahibi gerekli tüm bilgi ve belgelerle birlikte Kuruma başvuruda bulunarak lisansının tadilini talep etmek zorundadır. Bu fıkradaki süre bayilik lisansına kayıtlı dağıtım şirketinin değişmesi halinde üç ay olarak uygulanır. " kuralı yer almıştır.
1240 sayılı Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Kurul kararının fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Amaç ve Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Karar, petrol piyasasında faaliyet gösteren dağıtıcı lisansı sahiplerinin tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesinin etkin biçimde yapılması ve bayilerinde kaçak petrol satışının önlenmesini teminen denetim sistemi kurması ve uygulamasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi için çıkarılmıştır."; fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle "Denetim Sistemi Kurma ve Uygulama Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinde, "(1) Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapar, bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular. Bu kapsamda dağıtıcı lisansı sahibi:
(...)
(b) Akaryakıt istasyonlarında stok hareketlerini ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Kayıt dışı ikmal ve satış tespit edilmesi halinde Kurumu derhal bilgilendirir."; işlem tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan 4. maddesinde, "(1) Dağıtıcı lisansı sahipleri, tescilli markası altında faaliyet gösteren bayilerinde yetkilendirilmiş otomasyon şirketi aracılığı ile kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir bayi denetim sistemi kurar ve uygular. Bu kapsamda dağıtıcı lisansı sahibi:
(...)
b) Akaryakıt istasyonlarında stok hareketleri ve akaryakıt alım satım işlemlerinin elektronik ortamda, günlük olarak izlenebilmesine yönelik bir istasyon otomasyon sistemi kurar. Merkez bağlantısı olan istasyon otomasyon sistemi ile bayilerindeki akaryakıt alım satım hareketlerini izler ve raporlar. Bayilik sözleşmesi herhangi bir sebeple sona eren bayilerinde; ilgili bayilik lisansında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde öngörülen süreler içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye/iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutar, gerekli izleme ve raporlamaları yapar. Bu süre içerisinde bayilik lisansı sahiplerinin istasyon otomasyon sistemine ilişkin yükümlülükleri devam eder." kurallarına yer verilmiştir.
Hukuk Devleti, insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyan, adaletli bir hukuk düzeni kuran ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir, şeklinde tanımlanmakta olup, bu ilkenin gereği olarak yürütme organı hukuka bağlı olmalıdır. Bu bağlılık yapılan idari işlemlerin Anayasa, kanun ve bunlara aykırı olmayacak şekilde çıkarılmış tüzük, yönetmelik ve diğer düzenlemelere uygun olarak tesis edilmesini zorunlu kılar.
Anayasa'nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesinin unsurlarından biri hukuki belirlilik ilkesidir. Bu ilke, hukuk düzeniyle ilişki içindeki kişilere Devlet gücü tarafından yapılacak uygulamaları önceden görme imkânı sunacak düzeyde açık, anlaşılır, erişilebilir, devamlı ve geleceğe yönelik yasal düzenlemelerin yürürlükte olduğu bir hukuk sistemini hedefleyen, kamusal gücün kullanımını hukuk kurallarına bağlayarak öngörülebilirliği sağlamaya hizmet eden bir ilkedir. Bu ilke gereğince bireylerin kendilerine uygulanacak kuralların içeriğini ve bu kuralların kapsamını önceden bilmesi gerekmektedir. Bu durum, hukuk devletinin bir diğer unsuru olan hukuki güvenlik ilkesiyle de yakından ilgilidir. Hukuki güvenlik, kişilerin kamu otoriteleriyle ilişkilerinde bugün ve geleceğe dönük olarak güven duygusu içinde olmaları demektir. Hukuki güvenlik ilkesi gereğince, her birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmelidir. Kişi, ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve buna göre davranışlarını belirler. Hukuki güvenlik ilkesinin amaçlarından biri de hukuk normlarının öngörülebilir olmasıdır. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde Devlete güven duyabilmesini, Devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar.
Öğretide ve uygulamada geriye yürümezlik ilkesinin hukukun genel bir ilkesi olduğu kabul edilmektedir. Yeni kuralın, eski kural yürürlükte iken başlamış, ancak henüz oluşumunu tamamlamamış hukukî işlem, durum ve olaylara, yürürlük tarihinden itibaren uygulanması geniş anlamda geriye yürüme; yürürlüğe giren yeni kuralın sonuçlarını ve etkilerini, yürürlük tarihinden önceki zamanda tamamlanmış hukukî ilişki ve olaylara karşı uygulanması ise dar anlamda geriye yürümedir.
Kanunlar için öngörülen geriye yürümezlik ilkesi, idarî işlemlerin söz konusu olduğu tüm alanlarda temel bir ilkedir. Bu ilke gereğince, idarî işlemler yürürlüğe girdiği andan başlayarak etkilerini doğurur. Bu etkilerin yürürlük öncesi döneme ilişkin olmamaları gerekir. Zira idare, geçmişi değil, ancak geleceği düzenlemek ve etkilemek yetkisine sahiptir. Gerek bireysel gerek düzenleyici nitelikteki idarî işlemler, tesis edildikleri tarihten daha eski bir tarihe yönelik olarak hüküm ve sonuç doğuramazlar.
İdarî işlemlerin geriye yürümezliği ilkesi, yargısal kararlar ve öğretide kabul edilmiş bir idare hukuku kuralıdır. Bu kuralın geçmişe yürümezlik ve belirlilik unsurlarını içeren hukukî güvenlik ilkesine uygun kullanılması, hukuk devleti olmanın doğal ve zorunlu gereğidir. Kural, bir idarî kararın tamamlandığı anda yürürlüğe girmesi ve o andan itibaren geleceğe yönelik hüküm ve sonuç doğurmasıdır.
İdarî işlemlerin geriye yürümezliği ilkesinin temelinde hukukî güvenlik ilkesi yatar. Hukukî güvenlikten bahsedilebilmesi için öncelikle hukuk kurallarının öngörülebilir olması gerekir. Geriye yürüyen bir normun öngörülebilir ve belirli olduğunu iddia etmek ise zaman kavramını hiçe saymak anlamına gelir. Bu anlamda hukukî güvenlik ilkesi, tamamlanmış olay ve hukukî ilişkilere yeni normun uygulanmasını yasaklar. Hukuk devleti ilkesinin unsurlarından biri olan hukukî güvenlik ilkesi, dolaylı olarak geriye yürümezlik ilkesini de koruması altına alır. Bu nedenle, geriye yürümezlik ilkesini ihlâl eden kuralın hukukî güvenlik ilkesiyle bağdaşmayacağı açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, dağıtıcı lisansı sahibi davacının bayisine ait istasyon 26/03/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, istasyonundaki otomasyon sisteminin çalışmadığı ve Kuruma gönderdiği otomasyon verilerinin sağlıklı olmadığı tespit edilmiş, anılan tespitler neticesinde dava konusu Kurul kararıyla 850.000,00-TL idari para cezası verilmiştir.
Davacı ile dava dışı ... Tesisleri Petrolcülük Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile 27/05/2011 tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Bu sözleşme kapsamında bayilik faaliyeti yürütülmekteyken 31/12/2012 tarihli protokol ile karşılıklı olarak bayilik sözleşmesi feshedilmiş, anılan fesih protokolü davalı idareye 28/01/2013 tarihinde bildirilmiş, dava dışı bayi tarafından ise 03/04/2013 tarihinde lisans tadili yapıldığı görülmüştür.
Denetim tarihi (26/03/2013) itibarıyla 1240 sayılı Kurul kararında dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayileriyle olan ilişkisinin herhangi bir nedenle sona ermesinden sonra dağıtıcı değişikliği lisans tadili yapılıncaya kadar geçecek süre içerisinde istasyon otomasyon sistemi yükümlülüğüne ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktayken, denetim tarihinden sonra 1240 sayılı Kurul kararına 06/10/2013 tarih ve 28787 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ... tarih ve ... sayılı Kurul kararıyla dağıtıcı lisansı sahipleri açısından, bayilik ilişkisinin herhangi bir nedenle sonra ermesi halinde, ilgili bayilik lisansında Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinde öngörülen süreler içerisinde dağıtıcı değişikliği tadili yapılıncaya veya ilgili bayilik lisansı sona erinceye/iptal edilinceye kadar istasyonda kurulu bulunan istasyon otomasyon sistemini çalışır halde tutması, gerekli izleme ve raporlamaları yapması gerektiği yönünde yükümlülük getirilmiştir.
Bu durumda, denetim tarihi itibarıyla dağıtıcı lisansı sahipleri açısından bayilik ilişkisinin herhangi bir nedenle sona ermesinden sonra istasyon otomasyon sisteminin dağıtıcı lisans değişikliği tadili yapılıncaya kadar devam edeceğine ilişkin açık bir düzenleme bulunmamasına rağmen, denetimden sonra (06/10/2013) getirilen düzenlemenin dava konusu işleme dayanak alınması hukuki güvenlik ilkesi açısından kabul edilmesinin mümkün olmadığı gibi, düzenleyici idari işlemlerin geçmişe yürümezliği ilkesine aykırılık teşkil ettiği açıktır.
Öte yandan, Petrol Piyasası Lisans Yönetmeliğinin fiil tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan haliyle 18. maddesinde yer alan düzenlemeden dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilik ilişkisinin sona ermesinden itibaren 3 ay içerisinde lisans değişiklik tadili yapılıncaya kadar istasyon otomasyon sisteminin çalışır durumda tutması gerektiği sonucunun davacı tarafından bilinmesinin beklenemeyeceği, dolayısıyla söz konusu düzenlemenin açık ve net olmaması nedeniyle hukuki belirlilik ilkesine uygun olmadığı anlaşıldığından, işbu davada uygulama imkanı bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği oyuyla, karara katılmıyorum.