T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2019/3900
Karar No : 2025/117
DAVACILAR : 1. ...
VEKİLİ : Av. ...
2. ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı
VEKİLLERİ : Av. ...
Av. ...
MÜDAHİLLER
(DAVACILAR YANINDA) : 1. ...
2. ...
3. ...
VEKİLİ : Av. ...
4. ...
5. ...
DAVALI : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL
(DAVALI YANINDA) : ... Doğalgaz Dağıtım GYO A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ... tarih ve ... sayılı işlemi ile 29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 11. maddesinin 3. fıkrası ve Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 40. maddesinde yer alan "Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup" ibaresinin iptali istenilmektedir.
DAVACILAR VE DAVACILAR YANINDA MÜDAHİLLERİN İDDİALARI :
Yönetmeliğin 40. maddesinde yer alan düzenlemenin mülkiyet hakkına aykırı olduğu, değiştirilmek mecburiyetinde bırakılan sayacın 150 USD karşılığında satın alındığı, mevcut sayacın mülkiyetinde olan bir sayaç olduğu, sayacın belli bir süre geçtiği gerekçesiyle iradesi hiçe sayılmak suretiyle kullanımından ve hakimiyet alanından alınmak istendiği, değiştirilmek istenen sayaç kendisine satılırken herhangi bir kullanım süresi şartı getirilmediği, sayacın kullanım dışı bırakılmak yerine ölçü ve muayenesinin yapılması gerektiği, ikinci periyodik bakım süresi henüz gelmiş bir cihazın miladının dolduğundan teknik ve bilimsel olarak bahsolunamayacağı, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değiştirilmesinin ancak müşterinin yazılı talepte bulunması ve dağıtım şirketinin bu talebi onaylaması koşuluna bağlı olduğu, her ne şekilde olursa olsun ön ödemeli sayaç abonesi bir kişinin mekanik sayaç aboneliğine iradesi dışında geçilemeyeceği, sayaçların değiştirilmesi gündeme geldiğinde, mekanik sayacın zorunlu olarak dayatıldığı, aksi halde gazın kesileceği şeklinde tehditlerde bulunulduğu, bu tür bir zorlamanın hukuk devleti ilkelerine aykırı olduğu, dava konusu idari işlem ve iptali talep edilen düzenlemelerin kamu yararı ilkesine ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALI VE DAVALI YANINDA MÜDAHİLİN SAVUNMALARI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığının tespiti halinde süre aşımı yönünden reddi gerektiği, ayrıca davacılardan Ankara Büyükşehir Belediyesinin dava açma menfaatinin bulunmadığı ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, abonelik sözleşmesinin imzalanması ve bağlantının gerçekleştirilmesi aşamasında, tüketiciden dağıtım şirketi tarafından talep edilen abone bağlantı bedeli içerisinde sayaç bedelinin de yer aldığı ve bir defaya mahsus olmak üzere ilgilisinden tahsil edildiği, sayaç bedelinin abone bağlantı bedeli kapsamında tüketici tarafından ödenmiş olmasının tek başına mülkiyetinin tüketicide olacağı anlamına gelmediği, sayaç mülkiyetinin dağıtım şirketinde olduğu kabulünün dağıtım şirketinin işletmecilik faaliyetinin bir gereği ve uzantısı olduğu, doğal gaz sayaçlarının onuncu yılda periyodik muayenesinin yapıldığı ve sayaçların on dört yılda ekonomik ömrünü tamamladığı, ekonomik ömrünü tamamlamış bir sayacın yirminci yılda yeniden periyodik muayeneye tabi tutulması halinde, söz konusu iki muayenenin toplam maliyetinin sayacın kendi maliyetine yaklaştığı, zamanla sayaç arızalarının arttığı ve eski sayaçlar için yapılması gereken kontrol, muayene ve onarım harcamalarının yükseldiği, dolayısıyla dava konusu hükümle, ekonomik ömrünü tamamlamış doğal gaz sayaçlarının yeniden muayene edilmeksizin sistemden çıkarılabilmesine olanak tanındığı, sayaç türü değişikliği için müşteri talebi ve iradesi kural olmakla birlikte iki hususta bu ana kurala istisna getirildiği, kamu yararının sağlanmasının amaçlandığı, sayaçların tüketici talebi, arıza nedeniyle kullanım dışı kalma, teknik ve ekonomik ömrünü tamamlama gibi sebeplerle değiştirilmesi hususlarının net ve objektif şekilde düzenlendiği, ön ödemeli sayacın faturalı sayaca göre beş kat daha pahalı olduğu, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ :
Dava; Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ... tarih ve ... sayılı işlemi ile 29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 11. maddesinin 3. fıkrası ve Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin 40. maddesinde yer alan "Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiştir.
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması olduğu belirtilmiştir.
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5/A maddesinin (c) alt bendinde, "Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Kuruma yetki verilen konularda, doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri onaylamak ve bunların yürütülmesini sağlamak." Kurul'un doğal gaz piyasası ile ilgili görevleri arasına sayılmış, aynı Yasanın Ek-2. maddesinde, "Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanunu'na uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur." hükmüne yer verilmiştir.
03/11/2002 tarih ve 24925 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, doğal gaz şehir içi dağıtım lisansı verilecek şirketin seçimi ve dağıtım lisansı sahibi şirketlerin yapacağı doğal gaz dağıtım faaliyetleri ile müşteri hizmetlerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir." kuralına yer verilmiş, Yönetmeliğin 40. maddesinin birinci fıkrasında, "Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir. Sayaçların ayar ve muayenesi 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılır." düzenlemesi yer almıştır.
29/12/2016 tarih ve 29933 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren "Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar"ın 'Beşinci Bölüm-Hizmet Bedelleri', 'Sayaçların Değişimi' başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında, "Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz." kuralı getirilmiştir.
Görüldüğü üzere, doğal gaz piyasası faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeyi yapmakla görevli bulunan davalı idarece; tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli hizmet verilmesinin temini için, dağıtım şirketlerinin piyasa faaliyetlerini gerçekleştirirken uyacakları usul ve esaslar ile dağıtım şirketlerinin müşterileri ile ilişkilerinin, anılan hizmetlerin aksamasına neden olabilecek oluşumların meydana gelmesini önleyecek şekilde düzenlendiği anlaşılmakta olup; bu kapsamda, doğal gaz dağıtım şirketi tarafından yürütülen doğal gaz dağıtım hizmetinin niteliği gereği, sayaçların tüketici kontrol ve uhdesinde bulunmasının birçok problemi ve öngörülemeyecek sorunları beraberinde getireceği dikkate alındığında, dağıtım şirketlerine anılan Yönetmelik ile verilen periyodik bakım ve kontrol gibi sorumlulukların ifası açısından, sayaçların dağıtım şirketinin mülkiyetinde olduğuna ilişkin Yönetmelik düzenlemesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan, sayaçların ölçüm hassasiyetinin zamanla azalması, sayacın ölçüm yapmaması ya da yanlış ölçüm yapması, yanlış ölçümün hem müşteriyi hem de dağıtım şirketini zarara uğratması, özellikle ön ödemeli sayaçlarda zamanla elektronik kit, pil ve kart manyetiği arızalarının artması, dolayısıyla dağıtım şirketinin eski sayaçlar için yaptığı kontrol, muayene ve onarım harcamalarının yükselmesi karşısında, bu sorunların çözümü için sayaç değişimi koşullarının piyasada uygulama birliği sağlayacak şekilde düzenlenmesinde hukuka ve kamu yararına aykırılık görülmemiştir.
Söz konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık görülmediğinden, bu düzenlemelere dayanılarak tesis edilen Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun ... tarih ve ... sayılı işleminin de hukuka aykırılığından söz edilmesi olanaklı değildir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği, düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
Doğal gaz abonesi olan davacı ...'ye Başkentgaz tarafından bırakılan yazı ile davacının kullanımında olan ön ödemeli doğal gaz sayacının yirmi yılını doldurmuş olması sebebiyle söz konusu sayacın mekanik sayaç ile değiştirileceği bildirilmiştir. Bunun üzerine davacı tarafından davalı idareye yapılan 09/10/2019 tarihli başvuru ile değiştirilmesi istenilen sayacı geçmişte 150 USD karşılığında satın aldığından bahisle mülkiyeti kendisine ait olan sayacı kullanmaya devam etmesine müsaade edilmesi, eğer sayaç zorunlu olarak değiştirilecek ise yeni sayacın ön ödemeli cihaz olmasının sağlanması ve icbar yoluyla imzaladığı 08/09/2019 tarihli abonelik sözleşmesinin iptal edilmesi talep edilmiş, söz konusu başvurunun Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Doğal Gaz Piyasası Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi reddi üzerine anılan işlem ve işlemin dayanağı olduğu belirtilen dava konusu düzenleyici işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
Diğer davacı Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ise, kendilerinin de doğal gaz abonesi olduğu ve dava konusu düzenleyici işlemler nedeniyle kendi sayaçlarının ilerleyen dönemde değiştirileceği iddiasıyla bakılan dava açılmıştır.
Öte yandan davacılar yanında müdahiller, davacı ... ile benzer sayaç değişimi süreci sonrasında davacılar ile aynı hukuka aykırılık iddiaları çerçevesinde davaya müdahil olmuştur.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule yönelik itirazları geçerli görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un "Kurulun doğal gaz piyasası ile ilgili görevleri" başlıklı 5/A maddesinde, " (...) (c) Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile Kurum'a yetki verilen konularda, doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri onaylamak ve bunların yürütülmesini sağlamak. (...) (e) Doğal Gaz Piyasası Kanununda yer alan hükümler dahilinde özel hallerde uygulamaya konulabilecek sınırlama ve yükümlülüklerin tespiti ile fiyat belirlemesine yönelik kararları almak. (...) (ı) Doğal Gaz Piyasası Kanununun uygulanması ile ilgili olarak tüzel kişiler veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında çıkacak ihtilafları çözmek. (...)"; Ek 2. maddesinde, "Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanunu'na uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur. Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun yürütülmesinde, gerçek ve tüzel kişilerin Kurum'dan alacakları lisans veya sertifika kapsamında yapacağı faaliyetlerin denetimi, gözetimi, yönlendirilmesi, uyulacak usul ve esaslar ile bu lisans ve sertifikaların kapsamı, verilme kriterleri, süreleri, bedellerinin tespit şekli, çevre mevzuatı ile uyum sağlaması, sicil kayıtlarının tutulma usulü ile lisans ve sertifika sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın düzenlenmesi ile ilgili gerek görülen diğer hususlar çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir. Kurum, Kurul kararıyla Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca çıkaracağı yönetmelikleri ve uzun vadeli programları piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin ve ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak hazırlar." kurallarına yer verilmiştir.
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır." kuralına yer verilmiştir.
Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı, doğal gaz şehir içi dağıtım lisansı verilecek şirketin seçimi ve dağıtım lisansı sahibi şirketlerin yapacağı doğal gaz dağıtım faaliyetleri ile müşteri hizmetlerine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir.
"; Tanımlar ve kısaltmalar başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; (...) Abone bağlantı bedeli: Dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile sayaç bedeli toplamının abone başına düşen payını ifade eden sabit bedeli, (...) ifade eder." kurallarına yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Bağlantı" başlıklı 36. maddesinin davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan halinde, "Dağıtım şirketi, sorumluluk alanında bulunan tüketicileri talep etmeleri halinde, dağıtım şebekesine bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, dağıtım şirketinin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olması yanında talep sahibinin ilgili mevzuatta öngörülen işlemleri yapmasına bağlıdır. Dağıtım şirketinin, sorumluluk alanı dışına bağlantı yapabilmesi Kurum izni ile mümkündür. Dağıtım şirketine yapılacak bağlantı talepleri; bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerince yapılır. Dağıtım şirketi, bağlantı talebini en geç on beş gün içinde değerlendirir ve talebi uygun bulması durumunda bağlantının gerçekleştirilmesi için gereken işlemleri yapar, uygun bulmaması halinde ise gerekçelerini yazılı olarak talep sahibine bildirir. Talebi uygun bulunan talep sahibi ile bağlantı anlaşması imzalanır. Bağlantı hattı, servis hattı ve sayacın mülkiyetinin dağıtım şirketine devriyle ilgili hususlar talep sahibi ile dağıtım şirketi arasında yapılacak bağlantı anlaşmalarında yer alır. Abone bağlantı bedeli, bağlantı anlaşmasının yapılması sırasında bir defaya mahsus olmak üzere tahsil edilir ve servis hattının imalatına başlandıktan sonra bu bedelin iadesi yapılamaz. Aynı adresle ilgili daha önce bağlantı bedeli alınmış ise bu bedel tekrar alınamaz. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
Anılan Yönetmeliğin "Sayaç" başlıklı 40. maddesinin davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan halinde ise, "Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir. Sayaçların ayar ve muayenesi 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu çerçevesinde yapılır. Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilir. Abone sayaçlarında meydana gelen ve gaz arzının sürdürülmesini engelleyen tüm arıza ve sorunlar dağıtım şirketine arıza bildirimi yapıldıktan sonra en geç 24 saat içerisinde giderilir. Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale edemez. Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri tarafından karşılanır. Bağımsız bölüm maliki, binanın veya tesisin sahibi ya da bunların yetkili temsilcilerinin yazılı talebi ve dağıtım şirketinin onayı ile, dağıtım şirketi tarafından mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir. Dağıtım şirketi, mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değişimi hususunda müşterilerine hiçbir şekilde zorlamada bulunamaz. Sayacın değiştirilmesi durumunda alınacak bedel Kurul Kararıyla belirlenir. (...)" kuralı yer almıştır.
26/12/2016 tarih ve 6807 sayılı Kurul kararı ile onaylanan Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar'ın "Sayaçların değişimi" başlıklı 11. maddesinde ise, "(1) Bağlantı bedeli 5'inci madde uyarınca tahakkuk ettirilen müşterilerin yazılı talepte bulunması ve dağıtım şirketinin bu talebi onaylaması koşuluyla mevcut mekanik sayaç ön ödemeli sayaç ile değiştirilebilir ya da mevcut mekanik sayaca ön ödemeli sayaç dönüşüm kiti takılabilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilere sadece Kurulca belirlenen ön ödemeli sayaç değişim bedeli tahakkuk ettirilir. (2) Müşterilerin yazılı talepte bulunması ve dağıtım şirketinin bu talebi onaylaması koşuluyla mevcut ön ödemeli sayaç, mekanik sayaç ile değiştirilebilir. Bu durumda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz. (3) Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz." kuralı yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Düzenleyici kurumlar, ilgili bulundukları piyasada düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlükler ile yakından ilişkili alanlarındaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini, birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir.
Sözlük anlamı ile "düzenli hale koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren norm olarak tanımlanmaktadır. (ÖZAY İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul, 2017, s. 426).
İdarelerin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları düzenleyici işlemler ile objektif bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. İdarelerin, işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir yetkilerini kullanmaları ve bu yetkilerini kullanırken kamu hizmetinin gereklerini ve kamu yararını göz önünde bulundurmaları gerektiği açıktır. İdarelerin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel ilkelerindendir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın güvenli ve ekonomik olarak rekabet ortamı içerisinde kullanıcılara sunumuna ilişkin doğal gaz piyasasında yönlendirme, gözetim ve denetim faaliyetlerinin düzenlenmesini sağlamakla görevli ve yetkilidir. Kurumun, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada 4646 sayılı Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur.
Gerek 4646 sayılı Kanun gerekse 4628 sayılı Kanun ile, doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması hedeflenmiştir. Davalı idare tarafından belirtilen hedeflerin sağlanması amacıyla, doğal gaz piyasasının denetlenip düzenlenmesine yönelik olarak 4628 sayılı Kanun ile kendisine tanınan alan ve sınırlar dahilinde düzenleme yapabileceği açıktır.
4628 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesi uyarınca, Kurum'un, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden
ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada anılan Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumlu olduğu, ayrıca lisans sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın düzenlenmesi ile ilgili gerek görülen diğer hususlarda yönetmelik çıkarma yetkisini haiz olduğu anlaşılmaktadır.
Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin 40. maddesinde yer alan "Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup" ibaresinin incelenmesi;
Aktarılan düzenlemelerden, doğal gaz aboneleri tarafından kullanılacak sayacın bedelinin, abone tarafından sisteme bağlantı yapılması aşamasında bir defaya mahsus olmak üzere ödenen abone bağlantı bedeline dahil olduğu, sayacın mülkiyetinin dağıtım şirketlerine ait olduğu, bu hususun abonelerle dağıtım şirketi arasında yapılan bağlantı anlaşmalarında yer almasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Davacılar ve davacılar yanında müdahiller tarafından, dağıtım şirketinin mekanik sayaçla değiştirmek istediği ön ödemeli sayaçları doğal gaz aboneliği sırasında 150 USD ödemek suretiyle satın aldığı, sayacın kendi mülkiyetlerinde olduğu, dağıtım şirketi tarafından mülkiyetlerinde olan ve hiçbir teknik arızası bulunmayan sayacın rızaları dışında değiştirilmek istenildiği, bu durumun mülkiyet haklarının ihlali niteliğinde olduğu iddia edilmektedir.
Davalı idare tarafından, sayaç bedelinin abone bağlantı bedeli kapsamında tüketici tarafından ödenmiş olmasının, tek başına mülkiyetinin tüketicide olacağı anlamına gelmediği, doğal gaz dağıtım şirketi tarafından yürütülen doğal gaz dağıtım hizmetinin niteliği gereği sayaçların tüketici kontrol ve uhdesinde bulunmasının birçok problemi ve öngörülemeyecek sorunları beraberinde getireceği, aynı adreste abonelik değişimi olması veya herhangi bir nedenle sayaç değişikliği yapılmış olması halinde yeniden sayaç bedeli alınmasının söz konusu olmadığı, aksi durumda her abonelik değişiminde sayaçların yerinden sökülmesi, başka adreslere taşıtılması ve ilgili adrese yeni abone tarafından yeniden sayaç temin edilerek montajının sağlanması gerekebileceği belirtilmiştir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemede doğal gaz aboneleri tarafından gaz tüketiminin ölçülebilmesi amacıyla kullanılan sayaçların mülkiyetinin dağıtım şirketine ait olduğunun belirtildiği, düzenleme ile doğal gaz arzının güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli biçimde sağlanmasının, sayaçlar ile ilgili muayene, arıza takibi, periyodik bakım gibi teknik yükümlülüklerin tüketiciler yerine dağıtım şirketi tarafından yerine getirilmesinin, bu suretle sayaçların mülkiyetinin abonelere ait olması ile ortaya çıkabilecek sorunların önüne geçilmesinin amaçlandığı, nitekim Yönetmeliğin 40. maddesi ile sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlemin dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilmesinin öngörüldüğü, bu bakımdan sayaçların dağıtım şirketinin mülkiyetinde olmasının sistemin işleyişiyle ilgili olarak dağıtım şirketine verilen sorumluluğun doğal bir sonucu olduğu anlaşıldığından, davalı idareye ilgili mevzuatla verilen yetki kapsamında tesis edildiği ve üst hukuk normlarına uygun olduğu anlaşılan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer yandan, davacılar tarafından sayaç için abone olurken 150 USD ödenmiş olması nedeniyle sayacın kendi mülkiyetinde olduğu iddia edilmekte ise de, sayaç bedelinin münhasıran sayaç için ödenen bir bedel olmadığı, abone bağlantı bedeli içerisinde yer alan ve dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik, malzeme, kontrol ve onay harcamaları ile birlikte ödenen bir bedel olduğu anlaşıldığından, davacıların bu iddiasına itibar edilmemiştir.
Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar'ın 11. maddesinin 3. fıkrasının incelenmesi:
Aktarılan düzenlemelerden, Usul ve Esaslar'ın 11. maddesi ile sayaçların değişimine ilişkin hususların düzenlendiği, maddenin ilk iki fıkrasının müşterini talebine istinaden sayaçların değişimine ilişkin olduğu, dava konusu üçüncü fıkrada ise ilk iki maddede yer alan kuralların istisnası olarak teknik arıza sebebiyle kullanılmaz durumda olma halinde ondört yılını dolduran, diğer hallerde ise yirmi yılı dolduran sayaçların aynı türde veya farklı türde sayaçla müşterinin talebi olmaksızın değiştirilebilmesinin ve bu kapsamda yapılacak sayaç değişimlerinde herhangi bir bedel alınmamasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Davacılar ve davacılar yanında müdahiller tarafından, sayaç değişiminin abonenin rızası alınarak yapılması gerektiği, ancak dağıtım şirketinin ön ödemeli sayaçlarını kendi talepleri dikkate alınmaksızın ve değişikliğin kabul edilmemesi halinde gazın kesileceği baskısı altında bırakarak mekanik sayaç ile değiştirdiği, oysa kullanmış oldukları sayaçların herhangi bir sorununu bulunmadığı, ilgili mevzuat gereği ölçü ve muayenesi yapılarak sayaçların kullanımına devam edilebileceği iddia edilmektedir.
Davalı idare tarafından, sayaçların kullanım süresi arttıkça arızaların da arttığı, ölçüm hassasiyetlerinin ise azalabildiği, bu nedenle eski sayaçlar için yapılması gereken kontrol, muayene ve onarım harcamalarının yükseldiği, bu durumun önüne geçilebilmesi amacıyla arızalı ve ekonomik ömrünü tamamlamış doğal gaz sayaçlarının yeniden muayene edilmeksizin sistemden çıkarılabilmesine imkan sağlayan düzenlemenin yapıldığı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, dava konusu düzenlemeyle, ölçüm hassasiyeti zamanla azalan sayaçların ölçüm yapmaması yahut yanlış ölçüm yapması gibi sorunların önüne geçilmesinin ve buna bağlı olarak tüketicilerin gereğinden fazla veya eksik ödeme yapmasının önlenmesinin amaçlandığı, kullanım süresi artan sayaçların kontrol, muayene ve onarım harcamaları perakende satış tarifeleri aracılığıyla tüketicilere yansıtıldığından kullanım ömrü dolmuş ve arızalı sayaçların değiştirilmemesi halinde sayaç bakım masraflarının tüketiciler aleyhine yükselebileceği, bu durumun ortaya çıkmaması amacıyla da ve tüketici lehine olacak şekilde düzenleme yapıldığı, ayrıca bu kapsamdaki sayaç değişimlerinde tüketici tarafından herhangi bir değişim bedeli ödenmemesinin öngörüldüğü, davacılar ve müdahiller tarafından sayacın kendi talepleri olmaksızın değiştirildiği iddia edilmekte ise de, dava konusu kuralın arızalı ve ekonomik ömrünü doldurmuş sayaçların değişimine ilişkin istisnai kural niteliğinde olduğu, aktarılan gerekçeler çerçevesinde istisnai ve özel hallerde yapılacak olan değişim ile temelde tüketicinin korunmasının amaçlandığından davacıların bu iddialarının geçerli olmadığı, kaldı ki üst norm olan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği'nin 40. maddesinin 3. fıkrası ile sayaç değişimlerinin dağıtım şirketinin onayı ile gerçekleşeceği ve bu konuda dağıtım şirketinin yetkili olduğunun belirtilmiş olması nedeniyle, arızalı ve ekonomik ömrünü doldurmuş sayaçların değişiminde dağıtım şirketinin evleviyetle yetkili olduğu, davacıların sayaç değişimine ilişkin sair iddialarının ise dağıtım şirketi tarafından tesis edilen uygulama işlemine yönelik olduğu ve dava konusu düzenleyici işlemi hukuka aykırı hale getirmeyeceği, dosya kapsamında yer alan bilgilerden değişim sürelerinin mevzuata uygun olarak ve makul gerekçeler çerçevesindeki belirlendiği anlaşıldığından, davalı idareye ilgili mevzuatla verilen yetki kapsamında tesis edildiği ve üst hukuk normlarına uygun olduğu anlaşılan dava konusu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer yandan, dava konusu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmadığından ve davacıların iddiaları geçerli görülmediğinden, mülkiyeti kendisine ait olan sayacı kullanmaya devam etmesine müsade edilmesi, eğer sayaç zorunlu olarak değiştirilecek ise yeni sayacın ön ödemeli cihaz olmasının sağlanması ve icbar yoluyla imzaladığı 08/09/2019 tarihli abonelik sözleşmesinin iptal edilmesi talebiyle davalı idareye yapılan 09/10/2019 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacılar üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davacılardan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Davacılar yanında müdahiller tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına; davalı yanında müdahillin ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacılardan alınarak davalı yanında müdahile verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacılar, davacılar yanında müdahiller ve davalı yanında müdahile ayrı ayrı iadesine,
6. Fazladan yatırılan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacılara iadesine,
7. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 10/01/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.