T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2020/2555
Karar No : 2025/122
DAVACI : ... Danışmanlık Enerji Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
19/06/2020 tarih ve 31160 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin 29. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu Yönetmelik ile serbest tüketicilerin aleyhine olacak şekilde düzenleme yapıldığı, perakende satış faaliyetine ilişkin tüm maliyetlerin perakende satış tarifesi kapsamında olması gerektiği, ancak dava konusu düzenleme ile perakende satış tarifesine ilişkin maliyetin başka bir ad altında Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) aracılığıyla toplanabilmesine imkan tanındığı, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun perakende satış tarifesini tanımlayan 17. maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi gereğince EPİAŞ'a böyle bir yetki verilmesinin mümkün olmadığı, farklı statüleri haiz olan serbest tüketiciler ile serbest olmayan tüketicilerin aynı düzenlemeye tabi kılındığı, görevli tedarik şirketlerinin emreamade durumlarının sürdürülebilmesi için gerekli olan maliyetlerin serbest tüketicilere yüklenmesinde herhangi bir kamu yararı bulunmadığı, ikili anlaşmalarla elektrik satın alan serbest tüketicilerin dava konusu Yönetmeliğin kapsamında dahi olmadığı, bu nedenle Yönetmelik kapsamında belirlenen tarifenin maliyetinden sorumlu olamayacağı, düzenlemenin üst hukuk normlarına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, süresinde açılmadığının tespiti halinde süre aşımı yönünden davanın reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, 6446 sayılı Kanun uyarınca düzenlemeye tabi tarifelerle ilgili fiyatlandırma esasları ile hizmet maliyetlerinin yansıtılmasına dair hususların yönetmelikle düzenlendiği, bu kapsamda yapılan hazırlık çalışmaları sonrasında dava konusu Yönetmeliğin yayımlandığı, Yönetmeliğin dava konusu maddesi ile teorik olarak tüm serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketinden enerji almadığı durumda emreamade olarak bekleyen görevli tedarik şirketlerinin hizmetlerini yürütmesi için gerekli olan gelirleri ne şekilde elde edeceği hususunun düzenlendiği, düzenleme henüz uygulanmamakla birlikte mevzuattaki boşluğun doldurulmasının amaçlandığı, elektrik piyasasındaki abone sayıları ile tüketim miktarlarının düzenlemenin uygulanmasını gerektirir durumda da olmadığı, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ :
Dava; 19/06/2020 tarih ve 31160 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin 29. maddesinin iptali istemi ile açılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır." hükmü; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde; "Bu Kanun; elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsar." hükmü; aynı Kanun'un 17. maddesinin 6. fıkrasının (d) bendinde ise; "Perakende satış tarifeleri: Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için, eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketicilere uygulanacak perakende satış tarifeleri, görevli tedarik şirketi tarafından önerilir ve Kurul tarafından incelenerek onaylanır. Tedarik lisansı sahibi şirketin lisansında, elektrik enerjisi tüketim miktarlarına göre değişen tipte tarifelerin veya fiyat aralıklarının uygulanmasına ilişkin yükümlülükler yer alabilir ve buna ilişkin hususlar Kurul tarafından düzenlenir. Perakende satış tarifeleri, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur." hükmü yer almaktadır.
19.06.2020 tarih ve 31160 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin amacının, elektrik piyasasında düzenlemeye tabi tarifelerin hazırlanması, incelenmesi, değerlendirilmesi, belirlenmesi, onaylanması, yayımlanması ve revizyonuna ilişkin usul ve esasların belirlenmesi olduğu; iletim, toptan satış, dağıtım, bağlantı, perakende satış, piyasa işletim ve son kaynak tedarik tarifelerine ilişkin usul ve esaslarının kapsadığı ve 4628 ve 6446 sayılı Kanun'lara dayanılarak hazırlandığı açıktır.
Sözü edilen Yönetmeliğin; "Perakende satış tarifesi" başlıklı 10. maddesinde; "(1) Perakende satış tarifesi, görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışı için eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak perakende satış fiyatı ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur. (2) Perakende satış fiyatı; ilgili görevli tedarik şirketi için belirlenen verimlilik hedefine ulaşılması ölçüsünde ve faaliyetin sürdürülebilmesi için makul bir getiri elde edilmesine izin verilecek şekilde; enerji tedarik maliyeti, faturalama ve tüketici hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmeti maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetler dikkate alınarak belirlenir." düzenlemesi; davaya konu edilen "Portföy değişiklikleri kapsamındaki fiyatlar" başlıklı 29. maddesinde ise; "(1) Perakende satış fiyatı oluşumunda dikkate alınan düzenlemeye tabi tüketici tüketimlerinin düşmesine bağlı olarak görevli tedarik şirketlerinin perakende satış gelir tavanının karşılanmasını sağlamak ve serbest tüketici hakkını kullanan ve kullanamayan tüketicilerin aralarında perakende satış gelir tavanı ve fiyat farkı kaynaklı piyasa bozukluklarının oluşmasını engellemek amacıyla Kurulca uygun görülmesi halinde, perakende satış gelir tavanının Kurul tarafından belirlenecek oranına tekabül eden tutar EPİAŞ tarafından piyasa işletim ücreti ile birlikte serbest tüketicilere yansıtılmak üzere tedarikçilere yansıtılabilir. Serbest tüketici hakkını kullanan tüketicilerden bu kapsamda elde edilen gelirler ilgili görevli tedarik şirketine aktarılır. (2) Serbest tüketici hakkını kullanan tüketicilere piyasa işletim ücreti yanında yansıtılacak tutar, görevli tedarik şirketlerinin son kaynak tedariki yükümlüsü olmaları nedeniyle perakende satış faaliyetlerini emreamade olarak yürütebilmeleri için gerekli olan maliyetler çerçevesinde Kurul tarafından belirlenir. (3) Görevli tedarik şirketlerinin emreamade durumlarının sürdürülmesi için gerekli olan maliyetler dikkate alınarak belirlenecek fiyatın hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar görevli tedarik şirketlerinin önerileri de değerlendirilerek Kurul tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm görevli tedarik şirketleri için ortak belirlenebileceği gibi her bir görevli tedarik şirketi için ayrı ayrı da belirlenebilir." düzenlemesi yer almaktadır.
Bilindiği üzere; serbest tüketici; Kurul tarafından belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimi bulunduğu veya iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiyi ifade etmektedir. Serbest tüketiciler, elektrik enerjisini, seçtikleri tedarikçi ile serbestçe yapacakları ikili anlaşma yolu ile sağlarlar. Elektrik piyasasının serbestleşmesi ve rekabete açılması hedefi ile belirlenen limiti aşan elektrik abonesi tüketiciler, özel elektrik tedarik şirketi ile anlaşarak EPDK tarafından belirlenen ulusal elektrik tarifesinin altında fiyatlarla daha ucuza elektrik kullanabilirler. Ancak, bir abonenin limiti aşması, özel elektrik tedarik şirketi ile çalışmasını zorunlu kılmaz. İkili anlaşmaları herhangi bir şekilde sona eren veya ikili anlaşma yapmayı tercih etmeyen serbest tüketiciler, elektrik enerjisi ihtiyaçlarını, son kaynak tedariki kapsamında görevli tedarik şirketinden sağlamaları mümkündür.
Serbest olmayan tüketici ise; serbest tüketici niteliğine haiz olmayan bu sebeple tedarikçisini serbestçe seçme imkanı bulunmayan gerçek veya tüzel kişiyi ifade etmektedir. EPDK tarafından açıklanan, serbest tüketici elektrik tüketim limitini aşamadığı için açıklanan ulusal elektrik tarifesi üzerinden elektrik tüketimi faturalandırılan elektrik tüketicileridir. Bu grup, elektrik enerjisini, sadece, bölgesinde bulunan görevli tedarik şirketinden perakende satış sözleşmesi ile temin edebilir.
Son kaynak tedariki; serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilere elektrik enerjisi tedarikini ifade etmektedir.
Görevli tedarik şirketi; dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması kapsamında kurulan veya son kaynak tedariği yükümlüsü olarak Kurul tarafından yetkilendirilen tedarik şirketini ifade etmektedir. Ulusal elektrik tarifesi üzerinden elektrik satarak müşterilere hizmet verirler.
Perakende satış tarifesi; Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'ne göre; görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışı için eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak perakende satış fiyatı ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşan bir tarifedir.
6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 6. fıkrasının (d) bendinin son cümlesinde, perakende satış faaliyetine ilişkin bütün maliyetlerin, perakende satış tarifesi kapsamında olması gerektiği hüküm altına alınmış iken, dava konusu düzenlemede, perakende satış tarifesine ilişkin maliyetin, başka bir ad ile Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) aracılığı ile toplanabileceği düzenleme altına alınmıştır. Diğer taraftan, Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin yukarıda belirtilen 10. maddesinin 1. bendinde belirtilen, perakende satış tarifesi, görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketicilere uygulanan bir husustur.
Bu perakende satış tarifesine ilişkin maliyetin başka bir isim altında EPİAŞ tarafından toplanmasına ilişkin yapılmış olan düzenlemenin, 6446 sayılı Kanunu'nun 17/6. maddesinin (d) bendi hükmüne aykırılık teşkil ettiği açıktır.
Davacının, dava konusu uyuşmazlığa ilişkin diğer iddialarında hukuki isabet görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, 19/06/2020 tarih ve 31160 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve 01/01/2021 tarihinde yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin 29. maddesinin 1. fıkra hükmünün iptali gerektiği, uyuşmazlığın diğer kısımlarına yönelik olarak davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
19/06/2020 tarih ve 31160 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği"nin "Portföy değişiklikleri kapsamındaki fiyatlar" başlıklı 29. maddesinde, "Perakende satış fiyatı oluşumunda dikkate alınan düzenlemeye tabi tüketici tüketimlerinin düşmesine bağlı olarak görevli tedarik şirketlerinin perakende satış gelir tavanının karşılanmasını sağlamak ve serbest tüketici hakkını kullanan ve kullanamayan tüketicilerin aralarında perakende satış gelir tavanı ve fiyat farkı kaynaklı piyasa bozukluklarının oluşmasını engellemek amacıyla Kurulca uygun görülmesi halinde, perakende satış gelir tavanının Kurul tarafından belirlenecek oranına tekabül eden tutar, EPİAŞ tarafından piyasa işletim ücreti ile birlikte serbest tüketicilere yansıtılmak üzere tedarikçilere yansıtılabilir. Serbest tüketici hakkını kullanan tüketicilerden bu kapsamda elde edilen gelirler ilgili görevli tedarik şirketine aktarılır. Serbest tüketici hakkını kullanan tüketicilere piyasa işletim ücreti yanında yansıtılacak tutar, görevli tedarik şirketlerinin son kaynak tedariki yükümlüsü olmaları nedeniyle perakende satış faaliyetlerini emreamade olarak yürütebilmeleri için gerekli olan maliyetler çerçevesinde Kurul tarafından belirlenir. Görevli tedarik şirketlerinin emreamade durumlarının sürdürülmesi için gerekli olan maliyetler dikkate alınarak belirlenecek fiyatın hesaplanması ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar görevli tedarik şirketlerinin önerileri de değerlendirilerek Kurul tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm görevli tedarik şirketleri için ortak belirlenebileceği gibi her bir görevli tedarik şirketi için ayrı ayrı da belirlenebilir." kuralına yer verilmiştir.
Anılan düzenlemenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinde, "Kurum, tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini tanımlayan Kurul onaylı lisansların verilmesinden, işletme hakkı devri kapsamındaki mevcut sözleşmelerin bu Kanun hükümlerine göre düzenlenmesinden, piyasa performansının izlenmesinden, performans standartlarının ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur."; 5. maddesinde, " (...) Bu Kanun'un diğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki görevleri de yerine getirir: (...) c) Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak. (...) j) Rekabeti sağlamak için iştirakler arası ilişkilere ilişkin standartlar ve kurallar oluşturmak, uygulamak ve bu standartların, piyasa faaliyetlerinde karşılıklı iştirak, işletme ve muhasebe konularında kısıtlamalar içermesi gerektiğinde, bu kısıtlamaları belirlemek. (...) Bu Kanunun diğer maddeleri ile belirlenen yetkilerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki yetkilere de sahiptir: a)Bu Kanun hükümlerinin uygulanması ve bu Kanunla kendisine verilen görevleri yerine getirmek için gerekli olan ve piyasada rekabeti geliştirmeye yönelik olarak gerçek ve tüzel kişilerin uymaları gereken, talimatları ve tebliğleri, şebeke yönetmeliğini, dağıtım yönetmeliğini, müşteri hizmetleri yönetmeliğini ve dengeleme ve uzlaştırma yönetmeliğini onaylamak. (...) f)İletim, dağıtım, toptan satış ve perakende satış için yapılacak fiyatlandırmaların ana esaslarını tespit etmek ve gerektiğinde ilgili lisans hükümleri doğrultusunda revize etmek. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun'un amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır."; "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde, "i) Görevli tedarik şirketi: Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması kapsamında kurulan veya son kaynak tedariği yükümlüsü olarak Kurul tarafından yetkilendirilen tedarik şirketini, (...) cc) Serbest tüketici: Kurul tarafından belirlenen elektrik enerjisi miktarından daha fazla tüketimi bulunduğu veya iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip gerçek veya tüzel kişiyi, (...) ee) Son kaynak tedariği: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilere elektrik enerjisi tedariğini, (...) ifade eder."; "Toptan ve perakende satış faaliyetleri" başlıklı 10. maddesinde, " Toptan ve perakende satış faaliyetleri, üretim şirketleri ile tedarik lisansı kapsamında kamu ve özel sektör tedarik şirketleri tarafından, bu Kanun ve bu Kanuna göre çıkarılan yönetmelikler uyarınca yürütülür. Tedarik şirketleri, herhangi bir bölge sınırlaması olmaksızın serbest tüketicilere toptan veya perakende satış faaliyetlerinde bulunabilir. (...) Dağıtım şirketi tarafından yürütülmekte olan perakende satış faaliyeti, görevli tedarik şirketi tarafından yerine getirilir. Görevli tedarik şirketi, ilgili dağıtım bölgesinde bulunan serbest tüketici olmayan tüketicilere Kurul tarafından onaylanan perakende satış tarifeleri üzerinden elektrik enerjisi satışı yapar. Görevli tedarik şirketi, serbest tüketici niteliğini haiz olduğu halde, başka bir tedarikçiden elektrik enerjisi temin etmeyen tüketicilere, son kaynak tedarikçisi sıfatıyla elektrik enerjisi sağlamakla yükümlüdür. Bu şirketin son kaynak tedarikçisi sıfatıyla faaliyet göstereceği bölge, ilgili dağıtım bölgesidir ve bu husus tedarik lisansına dercedilir. Son kaynak tedarikçisi sıfatıyla sağlanacak elektrik enerjisi tarifeleri, Kurul tarafından belirlenir. Son kaynak tedarik yükümlülüğü bulunan tedarik şirketinin lisansının sona ermesi veya iptali hâlinde, ilgili bölge için son kaynak tedarik yükümlüsü tedarik şirketi Kurul tarafından yetkilendirilir. Son kaynak yükümlülüklerine, son kaynak tedarik tarifelerine, tedarik süre, sınır ve şartlarının belirlenmesine ve son kaynak tedariği uygulamasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir."; 17. maddesinde, "(...) Kurulca düzenlemeye tabi tarife türleri şunlardır: (...) d) Perakende satış tarifeleri: Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için, eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketicilere uygulanacak perakende satış tarifeleri, görevli tedarik şirketi tarafından önerilir ve Kurul tarafından incelenerek onaylanır. Tedarik lisansı sahibi şirketin lisansında, elektrik enerjisi tüketim miktarlarına göre değişen tipte tarifelerin veya fiyat aralıklarının uygulanmasına ilişkin yükümlülükler yer alabilir ve buna ilişkin hususlar Kurul tarafından düzenlenir. Perakende satış tarifeleri, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. (...) f) Son kaynak tedarik tarifesi: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde, yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak hazırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın; Kurulca sosyal ve ekonomik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir. Son kaynak tedarik yükümlülüğü kapsamında uygulanması öngörülen tarifeler tedarik lisansı sahiplerince ayrıca teklif edilir. Son kaynak tedarik tarifesi, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi son kaynak tedariği kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Düzenleyici kurumlar, ilgili bulundukları piyasada düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlükler ile yakından ilişkili alanlarındaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini, birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir.
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren norm olarak tanımlanmaktadır. (ÖZAY İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul, 2017, s. 426).
İdarelerin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları düzenleyici işlemler ile objektif bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. İdarelerin, işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir yetkilerini kullanmaları ve bu yetkilerini kullanırken kamu hizmetinin gereklerini ve kamu yararını göz önünde bulundurmaları gerektiği açıktır. İdarelerin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel ilkelerindendir.
Gerek 6446 sayılı Kanun gerekse 4628 sayılı Kanun ile elektriğin kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması hedeflenmiştir. Davalı idare tarafından belirtilen hedeflerin sağlanması amacıyla, elektrik piyasasının denetlenip düzenlenmesine yönelik olarak 4628 sayılı Kanun ile kendisine tanınan alan ve sınırlar dahilinde düzenlemeler yapılabileceği açıktır.
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, görevli tedarik şirketlerinin serbest tüketici olmayan tüketicilere davalı idare tarafından düzenlenerek onaylanan perakende satış tarifeleri üzerinden elektrik enerjisi satışı yapmakla ve serbest tüketici niteliğini haiz olduğu halde çeşitli sebeplerle başka bir tedarikçiden elektrik enerjisi temin etmeyen tüketicilere davalı idare tarafından belirlenecek tarife üzerinden son kaynak tedarikçisi sıfatıyla elektrik enerjisi sağlamakla yükümlü olduğu, perakende satış tarifesi ile son kaynak tedarik tarifesinin perakende satış ve son kaynak tedariği faaliyetlerinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluştuğu, görevli tedarik şirketinin gelirlerinin söz konusu tarifeler ile belirlenen ve tarife kapsamındaki tüketicilerden tahsil edilen hizmet bedellerinden oluştuğu, serbest tüketicilerin ise elektrik enerjisini görevli tedarik şirketinden değil ikili anlaşmalarla piyasadan temin eden tüketicileri ifade ettiği, dava konusu düzenlemeyle elektrik enerjisini görevli tedarik şirketlerinden alan tüketici sayısının ve buna bağlı olarak görevli tedarik şirketlerinin gelirlerinin azalması halinde son kaynak tedariği yükümlüsü olan görevli tedarik şirketlerinin serbest tüketici iken yeniden kendisinden elektrik satın alabilecek tüketicilere yönelik olarak faaliyetlerini sona erdirmeksizin emre amade olarak yürütebilmesi ve bu faaliyetleri için gerekli gelirlerin sağlanması amacıyla perakende satış gelir tavanının bir kısmının serbest tüketicilere yansıtılabilmesinin öngörüldüğü, ayrıca maliyete bağlı olarak yansıtılacak tutar ile bu hususa ilişkin usul ve esasların Kurul tarafından belirlenmesine imkan tanındığı anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından, perakende satış faaliyetine ilişkin tüm maliyetlerin perakende satış tarifesi kapsamında olması gerekirken dava konusu düzenleme ile perakende satış tarifesine ilişkin maliyetin başka bir ad altında EPİAŞ aracılığıyla toplanabilmesine imkan tanındığı, 6446 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri gereği EPİAŞ'a böyle bir yetki verilmesinin mümkün olmadığı, serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketleri ile herhangi bir ticari ilişkisinin bulunmadığı, bu nedenle serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketlerinin faaliyetleri kapsamındaki maliyetlerden sorumlu tutulamayacağı
iddia edilmektedir.
Davalı idare tarafından, tüm serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketi dışında diğer tedarikçilerden enerji almak istemesi halinde dahi bir sonraki ay ikili anlaşmalarının sona ermesi veya tedarikçisinin iflas etmesi gibi durumlarda tekrar görevli tedarik şirketine geri dönebileceği ve tüketicilerin geri dönme ihtimaline karşı görevli tedarik şirketlerince sürdürülen faaliyetlere ilişkin sabit maliyetlerin oluşmaya devam edeceği, görevli tedarik şirketlerinin maliyetlerinin %50'sini oluşturan söz konusu sabit maliyetlerin ne şekilde karşılanacağına ilişkin bir düzenlemenin olmadığı göz önünde bulundurularak görevli tedarik şirketlerinin kendilerinden enerji temin etmek isteyen tüketicilere enerji satışında bulunmaya hazır yani emre amade bulunmalarına yönelik düzenleme yapıldığı belirtilmiş, düzenleme ile perakende satış gelirini önemli ölçüde etkileyecek tüketici çıkışının olması (ikili anlaşma ile enerji temin edilmesi) durumunda emreamade bekleyen görevli tedarik şirketlerinin sabit maliyetlerinin az sayıda kalan ve düzenlenen tarife üzerinden enerji alan tüketicilere yüklenmesinin getireceği olumsuz finansal sonuçların önüne geçilmesinin amaçlandığı ifade edilmiştir.
Davalı idare tarafından dava konusu düzenlemenin gerekçesine yönelik söz konusu açıklamalarda bulunulması üzerine Dairemizin 25/01/2021 tarihli ara kararı ile davalı idareden; "1-Serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketlerinin portföyünden ayrıldıktan sonra, tekrar görevli tedarik şirketlerinin portföyüne dönme ihtimaline karşılık veya mevzuat gereği görevli tedarik şirketlerinin katlandığı maliyetler olup olmadığının, katlandığı maliyetler varsa bu maliyetlerin serbest tüketiciler ve serbest olmayan tüketiciler için ayrı ayrı sınıflandırılmak suretiyle ayrıntılı olarak açıklanmasının istenilmesine,
2- Görevli tedarik şirketlerinin tedarik şirketi vasfı dışında, "görevlilik" vasfı altında katlandığı maliyetler olup olmadığının, katlandığı maliyetler varsa bu maliyetlerin ayrıntılı olarak açıklanmasının istenilmesine" karar verilmiştir.
Ara kararımıza cevaben sunulan ve 19/03/2021 tarihinde kayıtlara alınan ... tarih ve ... sayılı yazıda özetle; "1-Serbest tüketicilerin görevli tedarik şirketlerinin portföyünden ayrıldıktan sonra, tekrar görevli tedarik şirketlerinin portföyüne dönme ihtimaline karşılık veya mevzuat gereği görevli tedarik şirketlerinin katlandığı maliyetler olup olmadığının, katlandığı maliyetler varsa bu maliyetlerin serbest tüketiciler ve serbest olmayan tüketiciler için ayrı ayrı sınıflandırılması hakkında açıklama: Görevli tedarik şirketleri sahip olduğu tedarik lisansı kapsamında serbest tüketiciler ile ikili anlaşma akdedebilmektedir. Bunun dışında görevli tedarik şirketleri serbest olmayan tüketiciler ve serbest tüketici olmasına rağmen ikili anlaşma imzalamayan tüketiciler ile akdettikleri perakende satış sözleşmesi kapsamında bu tüketicilere enerji tedarik etmekle yükümlüdürler. Görevli tedarik şirketlerinden enerji temin eden tüketicilerin geçerli bir ikili anlaşması olmayan serbest tüketici olması halinde görevli tedarik şirketleri son kaynak tedarikçisi sıfatıyla enerji satışı yapmaktadır. Bu kapsamda görevli tedarik şirketleri düzenlemeye tabi olan perakende satış faaliyetini kendi dağıtım bölgelerinde tekel olarak yürütmektedir. Serbest tüketiciler herhangi bir dağıtım bölgesinde faaliyet gösteren tedarik şirketlerinden ikili anlaşma ile enerji temin etmedikleri durumda veya ikili anlaşmaların süresinin sona ermesi veya feshedilmesi halinde (serbest tüketicilerin tedarik şirketlerinin portföyünden çıkmaları halinde) bulundukları bölgede faaliyet gösteren görevli tedarik şirketlerinden enerji temin etmek durumundadırlar.
Görevli tedarik şirketlerinin 6446 sayılı Kanun kapsamında yürüttükleri perakende satış faaliyeti kapsamında tüketici sayısı, tüketim miktarı gibi parametrelerden etkilenmeyen sabit nitelikte işletme giderleri ve bu parametrelere bağlı olarak değişken nilelikte işletme giderleri oluşmaktadır. Tarife düzenlemelerimizde bu giderlerin %50'sinin sabit %50'sinin değişken nitelikte giderler olduğu kabul edilmektedir. 21 görevli tedarik şirketinin yıllık yaklaşık 2 milyar TL tutarındaki düzenlemeye esas işletme giderinin %50'si sabit maliyetlerden oluşmaktadır. Tüketicilere perakende satış hizmeti sunulabilmesi için görevli tedarık şirketlerince tüketici hizmetleri ve çağrı merkezleri kurulumu gerekli olup tüketicilerin faturalandırma ve tahsilat gibi işlemleri bakımından ayrıca kira gideri ve bilişim sistemi kurulumu nedeniyle de teknoloji giderleri de oluşmaktadır.
Mevcut durumda, serbest olmayan tüketicilere görevli tedarik şirketi tarafından enerji tedariki yapılmakla birlikte, serbest olan tüketicilerden geçerli bir ikili anlaşması olmayan tüketicilere yine görevli tedarik şirketleri tarafından son kaynak tedariki kapsamında enerji tedariki yapılmakta olup serbest olan ve bir tedarik şirketi ile geçerli bir ikili anlaşması olan tüketicilere ikili anlaşma yapılan tedarik şirketi tarafından enerji tedariği yapılmaktadır. İkili anlaşması olan bir tüketici, ikili anlaşmasının herhangi bir sebeple sonlanmasıyla birlikte (yeni bir ikili anlaşma yapmaması halinde) görevli tedarik şirketi portföyüne dönüş yapmakta ve görevli tedarik şirketi bu tüketiciye son kaynak tedariki kapsamında enerji tedarik etmek üzere hazır bulunmaktadır. Bu minvalde, görevli tedarik şirketi serbest olmayan tüketicilere ve geçerli bir ikili anlaşması olmayan tüketicilere enerji tedarik ederken aynı zamanda portföyüne dönüş yapabilecek serbest tüketiciler için tedarik faaliyeti sunmak üzere hazır beklemektedir. Örnek olarak, bir dağıtım bölgesinde tüm kullanıcıların ikili anlaşması olması halinde yani görevli tedarik şirketinin tüketici sayısının sıfır olması halinde bile görevli tedarik şirketi son kaynak tedarikçisi olarak faaliyete hazır olarak beklemek zorunda ve tüketici hizmetleri ve çağrı merkezi giderleri, personel giderleri, teknoloji giderleri, malzeme giderleri, kira giderleri gibi birçok gider kalemine ilişkin maliyetler oluşmaya devam etmektedir. Sabit nitelikte olduğu değerlendirilen bu gider kalemlerinin gerek serbest olmayan tüketiciler ve geçerli bir ikili anlaşması olmayan serbest tüketiciler gerekse geçerli bir ikili anlaşması olan serbest tüketiciler ile ilişkili olduğu görülmektedir.
2-Görevli tedarik şirketlerinin tedarik şirketi vasfı dışında, "görevlilik" vasfı altında katlandığı maliyetler olup olmadığı hakkında açıklama: Görevli tedarik şirketlerinin serbest olmayan veya serbesti olsa da geçerli bir ikili anlaşması olmayan tüketicilere yaptıkları enerji satışı kapsamında yani “görevlilik vasfı” altında enerji temin etmeleri halinde oluşan giderler 21 dağıtım bölgesinde faaliyet gösteren 21 görevli tedarik şirketi tarafından düzenleyici hesap planı çerçevesinde Kurumumuza sunulmaktadır. Bu kapsamda oluşan ve işletme giderlerinin hesaplanmasında dikkate alınan giderler ise aşağıdaki temel başlıklar altında sıralanmakta ve kapsamı belirtilmektedir.
-Malzeme giderleri
-Personel giderleri
-Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmet giderleri
-Çeşitli giderler
-Vergi, resim, harç giderleri
-Finansman giderleri
Yukarıda sayılan gider kalemleri, bir görevli tedarik şirketinin görevlilik vasfı altında yani Kanun tarafından hükmolunduğu şekilde serbest olmayan tüketicilere ve geçerli bir ikili anlaşması olmayan serbest tüketicilere enerji tedariki kapsamında oluşan gider kalemleri olarak değerlendirilmektedir." şeklinde beyanda bulunulmuştur.
Yapılan açıklamalardan, görevli tedarik şirketlerinin ilgili dağıtım bölgesinde bulunan serbest olmayan tüketicilere ve serbest tüketici olmakla birlikte serbest tüketici niteliğini haiz olduğu halde elektrik enerjisini ikili anlaşmalarla temin etmeyen tüketicilere son kaynak tedarikçisi sıfatıyla enerji sağlamakla yükümlü olduğu, bu yükümlülük gereği görevli tedarik şirketlerinin anlık olarak hiç müşterisi bulunmasa dahi sorumlu olduğu dağıtım bölgesindeki serbest tüketicilerin portföyüne dönebilecek olması nedeniyle enerji tedariğine her an hazır bir biçimde bulunduğu, emre amadelik olarak adlandırılan bu durum gereği hiç müşterisi bulunmasa veya müşterisi çok azalsa dahi faaliyetlerini sona erdiremeyecek veya kısıtlayamayacak olması nedeniyle katlandığı bir takım sabit maliyetlerin mevcut olduğu, dava konusu düzenleme ile belirtilen durumların gerçekleşmesi ve emre amade olarak bekleyen görevli tedarik şirketinin maliyetlerinin mevcut tüketiciler ile karşılanamaması olasılığının ortaya çıkmasına yönelik düzenleme yapıldığı, belirtilen olasılığın ortaya çıkması halinde görevli tedarik şirketlerinin zorunlu olarak katlandığı sabit maliyetlerin bir kısmının serbest tüketicilere yansıtılmasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu durumda, dava konusu düzenlemeler ile görevli tedarik şirketlerinin davalı idarece düzenlenen tarifelerini önemli ölçüde etkileyecek bir tüketici çıkışının olması halinde emre amade durumda bekledikleri dönemdeki sabit maliyetlerinin az sayıda kalabilecek olan tüketicilere yüklenmesinin getirebileceği olumsuz finansal sonuçların önüne geçilmesinin amaçlandığı, davacı tarafından görevli tedarik şirketlerinin giderlerinin serbest tüketicilere yüklenmesinin mümkün olmadığı iddia edilmekte ise de dava konusu düzenlemeler ile görevli tedarik şirketlerinin potansiyel tüketicilerinin büyük kısmının ikili anlaşmalarla enerji satın alan ancak her an portföyüne dahil olabilecek olan serbest tüketicilerden oluşması haline özgü olarak bir düzenleme yapıldığı ve bu durumda sabit maliyetlerden davalı idarece belirlenecek oranın serbest tüketicilere yansıtılmasını öngördüğü, belirtilen olasılığın gerçekleşmesi haline özgü olarak yapılan düzenlemelerin serbest tüketicileri ilgilendirmediğinden bahsedilemeyeceği, çünkü serbest tüketicilerin ikili anlaşmasının herhangi bir sebeple sona ermesi halinde görevli tedarik şirketlerinin son kaynak tedarikçisi sıfatıyla bu durumdaki serbest tüketiciye derhal elektrik tedarik edeceği ve böylece elektriği kesintisiz bir biçimde kullanmasının sağlanacağı, başka bir deyişle görevli tedarik şirketinin potansiyel tüketicilerinin büyük kısmının serbest tüketicilerden oluşması halinde bu durumdaki serbest tüketiciler için elektriğin kesintisiz olarak sunulması amacıyla emre amade bekleyeceklerinden, sabit maliyetlerinin bir kısmının serbest tüketicilere yansıtılabilmesinin hakkaniyet ilkesinin gereği olduğu, düzenleme ile eşit taraflar arasında herhangi bir ayrım da yapılmadığı, sonuç olarak tüketicilere kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılması, aynı zamanda da mali açıdan güçlü ve sürdürülebilir elektrik piyasasının oluşturulmasının amaçlandığı anlaşıldığından, davalı idareye verilen düzenleme yetkisi kapsamında çıkarılan Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 10/01/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.