T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2020/863
Karar No:2024/4063
TEMYİZ EDEN (DAVACILAR): 1. ... Tabip Odası
2... Odası
3. ... Derneği
4. ... Derneği
5. ... Derneği
6. ... Derneği
7.... Derneği
8. ... Odası
9. ...Kooperatifi
10. ... Birliği
11. ... Birliği
12.... Derneği
VEKİLİ : Av. ...
13. ... Barosu
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİL (DAVALI YANINDA): ... Nükleer A.Ş.
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Mersin ili, Gülnar ilçesi, ... Mevkii'nde kurulması planlanan "... Nükleer Güç Santrali" projesi için ... Nükleer A.Ş.'ye ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile verilen ... tarih ve ... sayılı önlisansın iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... kararda; ... Nükleer Güç Santrali (NGS) projesi için, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü tarafından...tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu Belgesi"nin verildiği, anılan belgenin iptali istemiyle açılan davanın Danıştay Ondördüncü Dairesinin 23/11/2017 tarih ve E:2014/11695, K:2017/6248 sayılı kararıyla reddine karar verildiği, bu karara yönelik temyiz isteminin de Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 20/06/2018 tarih ve E:2018/1068, K:2018/3377 sayılı kararı ile "kesin" olarak reddedildiği, söz konusu "ÇED Olumlu" kararının iptal edildiğine dair herhangi bir bilgi ve belgenin dava dosyasına sunulmadığı;
"Önlisans ve Lisans İşlemleri İle İlgili Başvurularda Sunulması Gereken Bilgi ve Belgeler Listesi"nde belirtilen ÇED Yönetmeliği Ek-5'te belirtilen duyarlı yöreler kapsamında olup olmadığına ilişkin beyan çerçevesinde müdahil şirketin (Şirket) 09/06/2015 tarih ve ... sayılı yazıyı sunduğu, söz konusu yazıda 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında, Adana Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından kayıt altına alınan "Kargılı Kilisesi" adında bir adet arkeolojik sit alanı bulunduğu, bahse konu "1. derece arkeolojik sit alanı" olarak belirlenen alanda ilgili Kanun ve Kurul kararı uyarınca hiçbir inşaat işinin yapılmayacağının ve arkeolojik bulgularla karşılaşılması durumunda en yakın Müzeler Müdürlüğünün haberdar edileceğinin beyan edildiği, ayrıca bu konu ile ilgili ÇED raporunda taahhütte bulunulduğu bildirilerek "... "nin yapılmasına bir engel teşkil etmediğinin beyan edildiği;
02/04/2015 tarih ve 5587 sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yazısında, Mersin ili, Gülnar ilçesi, Büyükeceli Mahallesi'nde ... 'ye hizmet verecek liman ve dolgu alanı amaçlı 1/5000 ölçekli Nazım ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı'nın ilan edildiği, belediye ilan panosundaki askı süresi içerisinde plana itiraz edilmediği, Valilik ilan panosundaki askı süresi içerisinde yapılan bir itirazın ise uygun görülmediği ilgili idarelerce ifade edildiğinden söz konusu planların kesinleştiği ve planlara ilişkin uygulamaya dair işlemlere başlanabileceğinin beyan edildiği;
... tarih ve ... sayılı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yazısında, ... projesine konu alanın 16/09/2013 tarihinde onaylanan Mersin-Adana Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı (ÇDP) sınırları içerisinde "Nükleer Güç Santrali" ve "Önemli Doğa Alanı" fonksiyonlarında yer aldığı, Çevre Düzeni Planı Açıklama Raporu'nun 4.1.2.13. Nükleer Güç Santrali başlığı altında, "T.C. Hükümeti ile Rusya Federasyonu arasında 12/05/2010'da imzalanan ve TBMM'de 15/07/2010 tarihinde onaylanarak 06/10/2010 tarih ve 27721 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış olan '... Sahasında Nükleer Güç Santralinin Tesisine ve İşletimine Dair İşbirliği Anlaşması'na konu olan Büyükeceli Beldesine bağlı ...'da 'Nükleer Güç Santrali' alanı tanımlandığının" beyan edildiği;
... 'ye ait ilk "Yer Raporu"nun Türkiye Elektrik Kurumu tarafından hazırlandığı, ... "Yer Lisansı"nın Türkiye Elektrik Üretim A.Ş.'ye daha sonra da Elektrik Üretim A.Ş.'ye (EÜAŞ) devredildiği, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Rusya Federasyonu Hükümeti Arasında Türkiye Cumhuriyeti'nde ... Sahasında Bir Nükleer Güç Santralinin Tesisine ve İşletimine Dair İşbirliğine İlişkin Anlaşma'nın imzalanmasının ardından ise "Yer Lisansı"nın sahibi olan EÜAŞ'ın 1976 yılında verilmiş olan lisans ve arazi haklarını ... tarih ve ... sayılı Yönetim Kurulu kararı ile ... Nükleer A.Ş.'ye tahsis ettiği, bununla birlikte, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Nükleer Güvenlik Danışma Komitesi tarafından alınan karar neticesinde ve TAEK ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansının denetiminde 2011 ve 2012 yıllarında gerçekleştirilmiş çalışmalar sonucunda 1976 yılında verilen Yer Lisansı'na dayanak olan teknik hususları içeren Yer Raporu'nun güncellenmesine karar verildiği, bu doğrultuda yapılan son etüt çalışmaları ışığında tüm verilerin güncellendiği, ... Nükleer A.Ş. tarafından hazırlanan Güncellenmiş Yer Raporu'nun son halinin 26/06/2013 tarihinde TAEK'in onayına sunulduğu, TAEK Atom Enerjisi Komisyonunun 06/12/2013 tarih ve ... sayılı toplantısında alınan 130/2 sayılı karar ile Güncellenmiş Yer Raporu'nun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı düzenlemeleri ile Türk mevzuatına uygun olduğuna karar verildiği, 06/10/2011 tarih ve 1980 sayılı TAEK yazısında; "... Kurumumuz nezdinde Kurucu olarak tanınan ... Nükleer Güç Santrali Elektrik Üretim A.Ş.'nin kendisine tahsis edilen 'Yer Lisansı'nın sahibi olarak tanındığı" ifadesine yer verildiği, ... tarih ve ... sayılı Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı yazısında, "... ... Nükleer Santral Sahası'na ilişkin koordinatlar Bakanlığımızca incelenmiş olup 12/05/2010 tarihinde Rusya Federasyonu Hükümeti ile imzalanan Hükümetlerarası anlaşma çerçevesinde ... Nükleer Santrali için tahsis edilen alan ve yer lisansına konu alan ile uyumlu olduğunun tespit edildiği"nin ifade edildiği, bu kapsamda Şirkete tahsis edilen yer lisansına konu sahanın koordinatlarının Bakanlık tarafından teyit edildiği;
Şirketin asgari sermaye ve teminat mektubuna ilişkin yükümlülüğünü yerine getirdiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, her ne kadar Şirkete önlisans verilen 25/06/2015 tarihi itibarıyla geçerli olan Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 17. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararın önlisans alındıktan sonra üretim lisansı başvurusu yapılması aşamasına kadar yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük olarak belirlenmiş ise de, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Önlisans başvuru usulü" başlıklı 12. maddesinin 24/02/2017 tarih ve 29989 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile değişik beşinci fıkrasının (d) bendinde termik ve nükleer enerji üretim tesisleri için Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararın, önlisans başvuru aşamasında Kuruma sunulması gerektiği hususu ile söz konusu yükümlülüğün önlisans aşamasından önce gerçekleştirilmiş olması halinde önlisansın geçersiz hale geleceğine ilişkin bir mevzuatta bir kural bulunmadığından, davacıların, önlisansın ÇED Olumlu Belgesi'nden sonra verildiğinden geçersiz olduğu iddiasına itibar edilemediği belirtilmiştir.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacılar tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI: Davacılar tarafından, işbu davanın ÇED Olumlu Belgesi'nin iptali istemiyle açılan davadan bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği, zira söz konusu işlemlerin birbirinden ayrı bağımsız idari işlemler olduğu, aksi durumun adil yargılanma hakkını ihlal edeceği, ÇED Olumlu Belgesi'nin mevzuata aykırı olarak dava konusu önlisanstan önce verildiği, yer lisansının 1976 yılında verildiği, söz konusu lisansın düzenlenmesinden günümüze kadar 30 yıl geçtiği ve bu süreçte lisansın düzenlenmesine esas alınan tüm parametreler (seçilen yerin jeolojik-sismolojik, hidrolojik, meteorolojik özellikler, yöre halkının santralden etkilenmelerine ilişkin ön incelemeler) değiştiğinden anılan lisansın hükümsüz hale geldiği, yer lisansı yenilenmediğinden söz konusu lisans esas alınarak yapılan diğer işlemlerin de geçersiz olduğu, söz konusu lisansın sadece seçilen yerin özelliklerine göre değil başvurucu şirketin yetkinliği de değerlendirilerek verildiği, münhasıran o şirkete verilen bir lisans türü olduğundan söz konusu lisanstan başka bir şirketin faydalanmasının söz konusu olamayacağı, santralin kurulacağı sahanın aktif Kuzey Anadolu Ecemiş Fay Hattı üzerinde bulunduğu, reaktörlerin kurulması planlanan alan başta olmak üzere bölgenin zemininin sağlam olmadığı, zeminin karstik yapıda olduğu, içinde boşluklar bulundurduğu, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Raporu'na göre Doğu Akdeniz Bölgesinin küresel ısınmaya karşı en hassas bölge olduğu, söz konusu santralin deniz suyunun ve iklimin daha da ısınmasına neden olacağı, Doğu Akdeniz Bölgesinde birçok termik santral, demir-çelik, petro kimya, çimento fabrikası vb. bulunduğu, bu santrallerin ve fabrikaların kümülatif etkisi göz önüne alınmadan önlisans/lisans verildiği, kümülatif etki değerlendirmesi yapıldığında önlisans/lisans verilmesinde kamu yararı bulunmadığının anlaşılacağı, davalı idarenin kümülatif etki değerlendirmesi, havza planlaması ve toplumsal maliyet hesabı yapmadığı, bölgede tarım, hayvancılık ve balıkçılığın biteceği, su kaynaklarının kirleneceği, hastalıkların artacağı, deniz suyu sıcaklığının artacağı ve deniz ekosisteminin zarar göreceği, santralin yayacağı radyasyon oranının ÇED raporunda gösterilenden çok daha fazla olduğu, ÇED süreçlerinin sonucu baştan belli olan bürokratik bir prosedür olarak uygulandığı, ÇED raporlarında kümülatif etkiye yer verilmediğinden kümülatif etki-toplumsal maliyet analizinin davalı idare tarafından yaptırılması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, davacıların ... 'nin çevresel etkilerine ilişkin iddialarının işbu dava kapsamında değerlendirilemeyeceği, söz konusu iddiaların ÇED Olumlu Belgesi'nin iptali istemiyle açılan davada ileri sürülebileceği, çevresel etki değerlendirmesinin idarelerinin yetki ve görev alanına girmediği, nükleer santrallerin fosil yakıtlı tesisler gibi karbon ve diğer hava kirletici salımında bulunmadığı, çevre üzerindeki etkilerinin oldukça az olduğu, EÜAŞ'ın 1976 yılında verilen lisans ve arazi haklarını müdahil şirkete devrettiği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığınca da müdahil şirkete tahsis edilen yer lisansına konu sahanın koordinatlarının teyit edildiği, dava konusu işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
Davalı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacıların duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
HUKUKİ DEĞERLENDİRME :
Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.
Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacıların temyiz isteminin reddine,
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA,
3. Temyiz giderlerinin istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın davacılara iadesine,
5. 2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu kararın taraflara ve müdahile tebliğini ve bir örneğinin de ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesine gönderilmesine, 17/10/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.