T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2021/1468
Karar No:2024/5842
TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARA (DAVACI) : ... Petrol Ürünleri Taşımacılık Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Dağıtıcı lisansı sahibi olan davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonunda 16/07/2013 tarihinde gerçekleştirilen denetimde bayisinin otomasyon sistemine müdahale ettiği, otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmadığı ve izinsiz müdahalelerin üç iş günü içinde davalı idareye bildirilmediğinin tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 850.000,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının (a) bendinin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyaya sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesiden, davacı şirket tarafından bayilerine kurulan otomasyon sisteminin sıhhatli çalışmadığı belirtilerek 2013 yılında Kuruma bildirimde bulunulup bulunulmadığına yönelik Kurum içi yazışmalarda, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından, Denetim Dairesi Başkanlığına yazılan bila tarih ve ... sayılı yazı ve eklerinde; 20/06/2013 tarihinde "İstasyon offline dolum yapmıştır. Mutabık olmadığımızı bildiririz.", 21/06/2013 tarihinde "İstasyonun tank haberleşmeleri yoktur. Servisin programına alınmıştır.", 25/06/2013 tarihinde "İstasyonun probe arızası mevcuttur. Servisin programına alınmıştır.", 27/06/2013 tarihinde "İstasyonun tank haberleşmeleri gidip gelmektedir. Servisin programına alınmıştır.", 30/06/2013 tarihinde "İstasyonun tank haberleşmeleri yoktur. Servisin programına alınmıştır.", 01/07/2013 tarihinde "İstasyonun tank haberleşmeleri gitmiştir. Servisin programına alınmıştır." şeklinde bildirimlerde bulunduğunu, yine aynı bayiyle ilgili 2013 Haziran ayında "İstasyon Şirketlerinden aldığı irsaliyeden fazla dolum yapmıştır. Mutabık olmadığımızı bildiririz.", 10/01/2013 tarihinde, "İstasyon uyarılmasına rağmen manuelde satış yapmaktadır. Mutabık olmadığımızı bildiririz." şeklinde bildirimlerde bulunulduğunu, soruşturmaya konu diğer bayi ve istasyonlar yönünden de Kuruma benzer nitelikteki bildirimlerin yapıldığının belirtildiğinin görüldüğü;
Davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonunda 18/07/2013 tarihinde yapılan denetimde düzenlenen 18/07/2013 tarihli tutanakta; bayisi ... Petrol Taşımacılık İnşaat Hafriyat Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi (...) tarafından motorin ürününde yapılan satış miktarı ile dağıtıcısı olan davacı şirketten alım yaptığı miktar arasında büyük farklar olduğu, otomasyon sistemine yapılan müdahalenin resmi yazı ile davalı idareye bildirilmediği, ancak bayisinin dağıtıcı şirketten alımı ve satımı arasında farklar olduğunun elektronik ortamda davalı idareyi bildirildiği, bu husun Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından, Denetim Dairesi Başkanlığına yazılan bila tarih ve ... sayılı yazısı ve eklerinde de açıkça belirtildiği, ... tarihli ve ... sayılı Kurul kararı ile davacı şirketin dağıtım lisansının sonlandırıldığının görüldüğü;
Bu durumda; dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren etkin bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlü olduğu, söz konusu sistemi kurmadığı ya da davalı idarece belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara idari para cezası uygulanacağı, davacı şirket tarafından bayisi ...'e ait akaryakıt istasyonuna otomasyon sistemin kurulduğu ve uygulandığı, davacı şirketin bayisine ait akaryakıt istasyonunda, 18/07/2013 tarihinde yapılan denetimde sonrasında düzenlenen 18/07/2013 tarihli tutanakta, motorin ürününde, bayisi ... tarafından yapılan satış miktarı ile dağıtıcısı olan davacı şirketten alım yaptığı miktar arasında farklar olduğunu belirtilmiş olsa da, davacı şirket tarafından, bayisince otomasyon sistemine müdahale edildiğinin farklı tarihlerde elektronik ortamda bir çok kez davalı idareye bildirildiği, bu hususun, Petrol Piyasası Dairesi Başkanlığı tarafından, Denetim Dairesi Başkanlığına yazılan bila tarih ve ... sayılı yazı ve eklerinde de belirtildiği, otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin bildiriminin şekline ilişkin mevzuatta bir düzenleme bulunmadığı, 5015 sayılı Kanun'da ve 1240 sayılı Kurul Kararında, bayi tarafından otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin dağıtıcı şirket tarafından resmi yazı ile bildirileceğine ilişkin bir düzenleme yer almadığı, söz konusu Kurul kararının işlem tarihindeki halinde, otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin, tespit tarihinden itibaren en geç üç iş günü içinde Kuruma bildirileceğinin düzenlediği, davacı şirket tarafından da, otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin elektronik ortamda davalı idareye bildirildiği, davacı şirketin fiilinin, idari para cezası verilmesine dayanak olan Kanun ve 1240 sayılı Kurul Kararındaki kural ile örtüşmediği, davacı şirket tarafından mevzuatta ve Kurul kararında öngörülen yükümlülüklerin yerine getirilmiş olduğu hususları karşısında iptali talep edilen kurul kararında, tipiklik ilkesine ve mevzuata uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı tarafından akaryakıt satışı yapılsın yapılmasın tank, geçici tank, pompa vb. yerlerin tamamının istasyon otomasyon sistemine bağlanması ve bayide tespit edilen aykırılıkların Kuruma bildirmesi gerektiği, ancak davacının ... sayılı bayilik lisansı sahibi ..., ... sayılı bayilik lisansı sahibi ..., ... sayılı bayilik lisansı sahibi ... Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ve ... sayılı bayilik lisansı sahibi ... Akaryakıt Ticaret Limited Şirketi'nin akaryakıt istasyonları hakkında otomasyon sisteminin sağlıklı çalışmaması nedeniyle 2013 yılında Kuruma bildirimde bulunmadığı ve dağıtıcı dışından alınan akaryakıt otomasyon sisteminde gözükmesine rağmen Kuruma bilgi verilmediği, bahsedilen 4 farklı tüzel kişinin bunlara ilişkin fatura sunmadığı, alım ve satım arasında ortaya çıkan farkın nereden ve ne şekilde temin edildiği hususunun akaryakıt istasyonu tarafından açıklanamadığı, Mahkemenin mevzuatta otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin bildiriminin şekline ilişkin bir düzenleme bulunmadığı yönündeki tespitinin hatalı ve hukuka aykırı olduğu, 1240 sayılı Kurul kararının 6. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde “Dağıtıcı lisansı sahipleri, Akaryakıt istasyonunda aykırılık tespit etmesi halinde; konuya ilişkin bilgi belgeler ile istasyon otomasyon sistemi verilerini bildirim sistemi aracılığıyla 24 saat içinde Kuruma bildirir." denilmek suretiyle otomasyon sisteminde tespit edilen aykırılıklara ilişkin olarak yapılacak bildirimlerin “bildirim sistemi” aracılığı ile yapılması gerektiğinin belirtildiği, aynı Kurul kararının “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde “Bildirim sistemi"nin "27 Mayıs 2014 Tarihli ve 29012 sayılı 'Enerji Piyasası Bildirim Yönetmeliği' hükümleri uyarınca tanımlanan sistem” olarak tanımlandığı, Enerji Piyasası Bildirim Yönetmeliği'nin 7. maddesinin birinci fıkrasında ise, “Bildirimler, aksi belirtilmedikçe bildirim yükümlüsü yetkilileri tarafından Talimatta belirtilen şekle uygun olarak elektronik imza ile yapılır. İhtiyaç duyulduğu takdirde, elektronik ortamda yapılan bildirimlerin ıslak imzalı nüshaları da Kurum tarafından istenebilir.” hükmünün yer aldığı, mezkur Yönetmeliğe dayalı olarak tesis edilen 29/12/2014 tarih ve 29215 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 20/11/2014 tarih ve 5313/1 sayılı Enerji Piyasası Bildirim Sistemi Kullanım Talimatı'nın Ekinde Yer Alan Petrol Piyasası Bildirim Yükümlülük Tablosunda da aykırılık bildirimlerinin elektronik imza kullanılarak bildirim sistemi aracılığıyla yapılması gerektiğinin belirtildiği, Mahkemece mevcut ve yürürlükte bulunan ikincil mevzuat gözetilmeksizin yapılacak bildirimin şekline ilişkin bir mevzuat hükmü bulunmadığına dair hatalı değerlendirmelerde bulunulduğu, davacının ilgili mevzuat hükümlerinde belirtilen usüle uygun bir bildirimde bulunmadığı hususunun yapılan soruşturma neticesinde tespit edilmesi üzerine Kanun'un açık hükmü uyarınca davacı şirkete idari para cezası verildiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Dağıtıcı lisansına sahip davacı şirketin ... tarih ve ... sayılı bayilik lisansı kapsamında "..." adresinde faaliyet gösteren bayisi ...'e ait akaryakıt istasyonunda 18/07/2013 tarihinde yapılan denetimde otomasyon sistemine müdahale edildiği, otomasyon sisteminin doğru ve sağlıklı çalışmadığı, otomasyon sistemine yapılan izinsiz müdahalelerin davacı dağıtım şirketi tarafından üç iş günü içinde davalı idareye bildirilmediğinin tespit edildiğinden bahisle 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesinin altıncı fıkrasına aykırılık nedeniyle aynı Kanun'un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu Kurul kararı tesis edilmiştir.
Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun "Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, "Lisans, sahibine lisansta yer alan faaliyetin yapılması ile bu konularda taahhütlere girişilmesi haklarını verir."; ikinci fıkrasında, "Lisans ile tanınan haklar; bu Kanunun, ilgili diğer mevzuatın ve lisansta yer alan kayıtlı hususların yerine getirilmesi koşuluyla kullanılır."; "Dağıtım" başlıklı 7. maddesinin altıncı fıkrasında, "Dağıtıcı lisansı sahipleri, Kurum tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. Dağıtıcı lisansı sahibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar. Kurum; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde bu sisteme doğrudan erişimini sağlar. Kurum, yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duyacağı bilgi ve belgeleri yine görevlerinin gerektirdiği ölçüde verir. Söz konusu sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığı tespit edilen dağıtıcılara 19. maddede öngörülen miktarda idari para cezası uygulanır. Dağıtıcı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin kurulmadığı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz.", "İdari para cezaları" başlıklı 19. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan ikinci fıkrasında, "Bu Kanuna göre; ... c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirası idari para cezası verilir: ... 3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali."; "İdarî yaptırımlar" başlıklı 20. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan birinci fıkrasında, "Lisans sahibi kişiler hakkında, bu Kanuna, bu Kanuna göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere, Kurumun yazılı talimatlarına veya lisanslarına kayıtlı hususların herhangi birine riayet edilmediği takdirde, Kurum tarafından ön araştırma veya soruşturma başlatılır. ..." kuralı yer almaktadır.
06/07/2007 tarih ve 26574 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 27/06/2007 tarih ve 1240 sayılı Kurul kararının işlem tarihi itibariyle yürürlükte olan 4. maddesinin "Denetin Sistemi Kurma ve Uygulama Yükümlülüğü" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında "Dağıtıcı lisans sahipleri, tescilli markası altında piyasaya sunulan akaryakıta ilişkin kalite kontrol izlemesini etkin biçimde yapar, bayilerinde kaçak petrol satışının yapılmasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular.", "İstasyon Otomasyon Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar" başlıklı 5. maddesinde, dağıtıcı lisansı sahiplerinin, akaryakıt istasyonlarında tadilat dışında kalan her yerde (tank, geçici tank, pompa vs.) istasyon otomasyon sisteminin çevrim içi olmasını ve bayi denetim sistemi kapsamında veri kaybı oluşmamasını sağlayacağı, bayilerindeki istasyon otomasyon sistemi usul ve esaslara uygun olacak şekilde çevrim içi olana kadar ilgili bayiye akaryakıt ikmali yapamayacağı, bayi denetim sisteminde ve/veya istasyon otomasyon sisteminde oluşan arızaları, ilk arızanın meydana geliş tarihinden itibaren en geç 10 gün içerisinde gidereceği yükümlülükleri sayılmış bu kapsamda işlem tarihinde yürürlükte olan onbirinci fıkrasında "Dağıtıcı lisans sahipleri, istasyon otomasyon sistemine yapılan izinsiz müdahaleleri bilgi ve belgeleri ile birlikte izinsiz müdahalenin tespit tarihinden itibaren en geç üç iş günü içerisinde Kuruma bildirir.", "Aykırılık ve İkmal Kesme" başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasında ise, "Dağıtıcı lisansı sahibi: a) Akaryakıt istasyonunda aykırılık tespit etmesi halinde konuya ilişkin bilgi ve belgeler ile istasyon otomasyon sistei verilerini bildirim sistemi aracılığıyla 24 saat içinde ilgili Kuruma bildirir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
5015 sayılı Kanun'un 7. maddesi gereği petrol piyasası faaliyetlerinin takibi amacına yönelik olarak akaryakıt istasyonlarında otomasyon sistemi kurulmasına ilişkin usul ve esaslar Petrol Piyasasında Dağıtıcı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı (Karar) ile düzenlenmiş olup bu karar gereği, zaman zaman bildirim şeklinde, sürelerinde vb. değişiklikler yapılsa da dağıtıcı lisansı sahiplerinin bayilerinde gerçekleştirilen piyasa faaliyetlerine ilişkin bilgilerin öngörülen usullerle Kuruma iletilmesinin esas olduğu anlaşılmaktadır.
Bu kapsamda, söz konusu Karar'ın uyuşmazlık konusu olay tarihinde yürürlükte olan 5. maddesinde "(1) Dağıtıcı ve bayilik lisansı sahipleri, EK-1'de yer alan tabloların oluşturulmasından müştereken yükümlüdür.
(2) Dağıtıcı lisansı sahipleri, oluşturulan Aylık Akaryakıt Stok ve Alım Satım Raporunu takip eden ayın 20 nci gününe kadar "Petrol Piyasası Bilgi Sistemi" aracılığıyla elektronik imza kullanarak Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
(3) Aylık Akaryakıt Stok ve Alım Satım Raporunda mutabakat sağlanamayan bayilere ilişkin mutabakatsızlığa konu kesin bilgi ve belgeler (fatura, irsaliye, dağıtıcı marker test sonucu, istasyon otomasyon verileri, numune analiz raporu vb.), raporun Kuruma bildirildiği tarihi müteakiben 3 işgünü içerisinde Kuruma gönderilir." şeklinde yer verilen yükümlülükler gereği dağıtıcıların Aylık Akaryakıt Stok ve Alım Satım Raporunu takip eden ayın 20. gününe kadar "Petrol Piyasası Bilgi Sistemi" aracılığıyla elektronik imza kullanarak Kuruma bildirmesi, ayrıca raporda yer verilen mutabakatsızlığa konu kesin bilgi ve belgelerin ise raporun Kuruma bildirildiği tarihi müteakiben 3 iş günü içerisinde Kuruma gönderilmesi gerektiği, ayrıca aynı maddenin onbirinci fırasında "Dağıtıcı lisans sahipleri, istasyon otomasyon sistemine yapılan izinsiz müdahaleleri bilgi ve belgeleri ile birlikte izinsiz müdahalenin tespit tarihinden itibaren en geç üç iş günü içerisinde Kuruma bildirir." şeklinde yer verilen yükümlülük gereği de izinsiz müdahalelerin de bilgi ve belgeleri ile birlikte tespit tarihinden itibaren en geç üç iş günü içerisinde Kuruma bildirilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu olayda her ne kadar Mahkemece mevzuatta otomasyon sistemine yapılan müdahalelerin bildiriminin şekline ilişkin bir düzenleme bulunmadığından ve davacı şirket tarafından bayisince otomasyon sistemine müdahale edildiğinin farklı tarihlerde elektronik ortamda bir çok kez davalı idareye bildirildiğinden bahisle dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de karara dayanak alınan bildirimlerin davacı şirket tarafından sunulan Aylık Akaryakıt Stok ve Alım Satım Raporunda yer alan verilerden ibaret olduğu, yukarıda yer verilen ilgili Karar hükmü gereği raporda yer verilen mutabakatsızlığa konu kesin bilgi ve belgelerin raporun Kuruma bildirildiği tarihi müteakiben 3 iş günü içerisinde Kuruma gönderildiğine dair herhangi bir bilgi veya belge bulunmadığı/sunulmadığı, davacı tarafından sadece aylık raporun süresi içerisinde sistem aracılığıyla elektronik ortamda bildirilmiş olmasının, davacının rapor içeriği mutabakatsızlıklara konu kesin bilgi ve belgeleri süresi içerisinde Kuruma göndermesi yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığı, kaldı ki mutabakatsızlık hallerine ilişkin bu yükümlülük dışında izinsiz müdahalelerin aylık rapor bildiriminden de bağımsız olarak tespit tarihinden itibaren en geç üç iş günü içerisinde Kuruma bildirilmesi yükümlülüğünün de olduğu, davacı tarafından bu bildirimlerin Kuruma yapıldığına dair de herhangi bir bilgi veya belge bulunmadığı/sunulmadığı, nitekim dava konusu idari para cezası kararında da "izinsiz müdahalelerin üç iş günü içinde davalı idareye bildirilmemesi" fiilinin de esas alındığı hususları bir arada değerlendirildiğinde dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Davalı idare harçtan muaf olduğundan temyiz aşamasında yatırılan toplam ...-TL harcın istemi halinde davalıya iadesine,
4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 25/12/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.