T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2021/3530
Karar No:2024/5564
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Kıymetli Maden ve Dış Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
2- ... Kaymakamlığı
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıya ait "... Mahallesi, ... Caddesi, No:... .../..." adresinde bulunan iş yerinde izin alınmaksızın döviz alım satımı yapıldığından bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca faaliyetlerinin 1 (bir) ay boyunca geçici olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve ... Hazine ve Maliye Bakanı Olur'u, ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü işlemi ile iş yerinin mühürlenmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Bodrum Kaymakamlığı işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirkete ait iş yerinin Bodrum Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatında tali faaliyet olarak döviz bürosu ibaresinin yer aldığı ancak döviz bürosu olarak faaliyette bulunmak üzere herhangi bir izin alınmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, döviz ticareti yapıldığına ilişkin herhangi bir tespitin yapılmadığı gibi iş yerinde yapılan denetimlerde tam aksine döviz ticari yapılmadığı yönünde tespitlerin yer aldığı, hukuka aykırı Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuş; davalı Bodrum Kaymakamlığı tarafından ise savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı şirkete ait "..." adresinde yer alan iş yeri için Bodrum Belediyesi tarafından ... tarih ve ... sayılı "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı" düzenlenmiştir. Söz konusu ruhsatta tali faaliyet olarak "döviz bürosu" ibaresi yer aldığından bahisle ... tarih ve ... Hazine ve Maliye Bakanı Olur'u ile 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca iş yeri faaliyetlerinin bir ay boyunca geçici olarak durdurulmasına karar verilmiştir.
... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğünce Muğla Valiliğine yazılan ... tarih ve ... sayılı yazıyla, söz konusu iş yerinin faaliyetlerinin bir ay boyunca geçici olarak durdurulması gerektiği bildirilmiştir.
İş yerinin ... tarih ve ... sayılı Bodrum Kaymakamlığı işlemiyle mühürlenmesi üzerine bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir" kuralı yer almaktadır.
30/01/2018 tarih ve 30317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2018-32/45 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ) "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esasları düzenlemektir."; "İzin" başlıklı 5. maddesinde, dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihte yürürlükteki haliyle, "(1) Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır. (2) Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret unvanlarında, iş yeri açma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, faaliyet izni veya yetki belge kapsamında faaliyette bulunulabilecek konularda, "izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulduğunun" tespit edilmesi durumunda, iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar durdurulacağı, bu fiilin tekrarı halinde ya da söz konusu iş yerinde yalnızca izin veya belge alınması gereken faaliyet gerçekleşmekte ise doğrudan iş yerindeki tüm faaliyetlerin sürekli olarak durdurulacağı kurala bağlanmıştır.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'da tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esaslarının düzenlendiği Tebliğ'in 5. maddesinde ise, yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için ilgili Bakanlıktan izin alınması gerektiğinin belirtilmesinin ardından, faaliyet izni bulunamayanların bu faaliyeti yürüttükleri izlenimi yaratacak emarelerden kaçınması gerektiği kurala bağlanmıştır. Bununla birlikte, anılan kurala aykırı hareket edilmesi halinde doğrudan bu aykırılığa karşılık bir idari yaptırım öngörülmemiş olup söz konusu kuralın, vatandaşların doğru bilgilendirilmesinin sağlanması, izin alınmaksızın faaliyet gösterenlerin müşterilerine ulaşmasının zorlaştırılması ve faaliyet izni takibinin ve denetiminin kolaylaştırılması amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, Tebliğ'de yer alan söz konusu düzenleme ile, karşılığında "iş yeri faaliyetlerinin geçici ya da sürekli durdurulması" yaptırımı öngörülen "gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması" fiilinin genişletilmesinden, diğer bir ifadeyle, normlar hiyerarşisine aykırılıktan bahsedilemeyecek ise de kuralın uygulanma biçimi nedeniyle bir hukuka aykırılık meydana gelebileceğinden, bu kapsamda yapılan tespitlerin her somut olay yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, iş yeri faaliyetlerinin geçici ya da sürekli durdurulması yaptırımı, 1567 sayılı Kanun'da ifade edildiği üzere, gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması fiili nedeniyle ilgilisi hakkında uygulanabilecek ise de bu doğrultuda bir yaptırım yaptırım uygulanabilmesi için, iş yerindeki yetkisiz faaliyetin ikna edici ve somut tespitlerle ortaya koyulması gerekmektedir. Tebliğ'de zikredilen "ticaret unvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak kelime, deyim ve işaretler" söz konusu faaliyet için birer gösterge olabilecek ise de sayılan örneklerin tek başına iş yerinde faaliyette bulunulduğunu ispata elverişli olmayabileceği, diğer taraftan, idarenin ağır bir ispat külfeti altında bırakılmasının düzenlemenin amacına aykırı sonuçlara sebebiyet verebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. O halde, tespitlerin değerlendirilmesinde her iki boyutuyla katı ve kategorik bir yaklaşımdan kaçınılması gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta, davacıya ait iş yeri için düzenlenen iş yeri açma ve çalışma ruhsatında tali faaliyet olarak "döviz bürosu" gösterildiğinden bahisle davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin bir ay süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş ise de davalı idarece davacıya ait iş yerinde döviz alım satımı yapıldığına ilişkin herhangi bir başka tespit yapılmadan, iş yeri ruhsatındaki ibarenin, tek başına yetkisiz ticari faaliyette bulunulduğunu ortaya koyabilecek nitelikte olduğunun kabulü mümkün değildir. Nitekim, davacı tarafından dava dilekçesi ekinde sunulan e-yoklama fişlerinde de döviz alım satımı yapıldığı yönünde bir tespitin yer almadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, hukuken kabul edilebilir bir tespit mevcut olmaksızın tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 17/12/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.