T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2021/4445
Karar No:2024/2212
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı (E-Tebligat)
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Bursa İl Sağlık Müdürlüğü'nce 12/02/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''322 Kalem Genel Sarf Malzeme Toplu Alımı'' ihalesi uhdesinde kalan davacı şirketin ''mücbir sebepler dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek" fiil ve davranışında bulunduğundan bahisle 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 26. maddesi uyarınca bir (1) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 15/01/2019 tarih ve 30656 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirket ile imzalanan 08/05/2018 tarihli Sözleşme'nin 10.3.1 maddesi uyarınca kendisinden istenilen malzemeyi 10 gün içerisinde teslim etmesi gerektiği, Bursa Çekirge Devlet Hastanesi'nce ve Bursa Dörtçelik Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nce istenilen malzemelerin süresinde teslim edilmemesi üzerine 10 gün süreli ihtarlar çekildiği, bu süre içerisinde de talep edilen tıbbi malzemelerin teslim edilmediği, her ne kadar davacı şirket tarafından döviz piyasasındaki değişikliklerin ekonomik olarak malzeme fiyatlarını olumsuz etkilediği ve idareden ödemelerini alamadığı iddia edilmişse de, ekonomideki bu değişimin mücbir sebep sayılamayacağı, basiretli bir tacir için öngörülemez nitelikte olmadığı, ödeme yapılmaması iddiası yönünden ise; dosyada bu iddiayı destekleyecek bilgi ve belge bulunmadığı, davacı tarafından ödeme yapılmaması durumunda kendisine tanınmış haklardan faydalanmak için bu yönde bir girişimde bulunulmadan, sözleşmedeki yükümlülüklerinin yerine getirilmemesine sebep teşkil edemeyeceğinin de açık olduğu, ayrıca ihale konusunun hastanelerin malzeme ihtiyaçları olduğu, talep edilen malzemenin zamanında temin edilememesinin kamu yararını olumsuz etkileyeceği, talep edilen malzemelerin sözleşmeye uygun olarak teslim edilmediği ve bu sebeple sözleşmenin feshedildiği anlaşıldığından, davacı şirketin bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, yasaklama konusu ihaleye ait sözleşme kapsamında ödemelerin hakedişten itibaren 150 gün içerisinde ödenmediği, ham madde ve girdi fiyatlarındaki artış ile döviz kurlarının artması nedeniyle ifanın imkansız hale geldiği, ödemelerin yapılaması sebebiyle teslimat programında aksamalar meydana geldiği, mücbir sebep başvurusunun kabul edilmediği, dava konusu işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Bursa İl Sağlık Müdürlüğü'nce 12/02/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''322 Kalem Genel Sarf Malzeme Toplu Alımı'' ihalesi davacı şirketin uhdesinde kalmış ve 08/05/2018 tarihinde sözleşme imzalanmış ve sözleşme süresi, işe başlama tarihinden itibaren 15 ay olarak belirlenmiştir.
Somut olayda, davacı tarafından 09/08/2018 tarihli dilekçe ile ihaleyi gerçekleştiren idareden teslim edilen ürün bedellerinin süresi içerisinde ödenmediği, bu durumun sözleşmeye uygun ifa imkanını ortadan kaldırdığı gerekçesiyle hak edişlerinin ödenmesi talebinde bulunulduğu, anılan başvuruya idarece verilen 13/08/2018 tarihli cevapta müdürlüklerine bağlı sağlık tesislerinin nakit mevcutlarının tüm giderleri karşılayamaması sebebiyle muhasebe birimlerince yapılan firma ödemelerinin Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 22. maddesi uyarınca öncelik sırası gözetilerek yapıldığı, bu kapsamda davacıya ait alacakların fiş tarihine göre kayıt altına alındığı ve sağlık tesisinin nakit mevcudunun yeterli olması durumunda ödeme yapılacağının belirtildiği, davacı tarafından Bursa İl Sağlık Müdürlüğü İhale Komisyonu Başkanlığı'na 05/09/2018 tarihli yazısında tekrar hak ediş ödemesi talebinde bulunulduğu, 12/09/2018 tarihli mücbir sebep başvurusunun idarenin 18/09/2018 tarihli işlemi ile kabul edilmediği, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü'nce ilgili hastane birimlerine sözleşmeler kapsamında işlemlerin zamanında yapılmasına yönelik ... tarih ve E.. sayılı yazının gönderildiği, davacı tarafından 01/11/2018 tarihli yazı ile hakedişlerinin zamanında ödenmemesi sebebiyle mali acze düştüğü, ham madde temininde sorun yaşandığı için ürün taleplerinin yerine getirilemediği, fatura bedeli olarak toplam 555.413,02-TL alacağının bulunduğu, bunun 271.759,26-TL'sinin sözleşmede belirlenen ödeme takvimini doldurmuş alacak haline geldiğinin belirtildiği görülmüştür.
Bursa Çekirge Devlet Hastanesi'nin ... tarih ve E.. sayılı ve Bursa Dörtçelik, Çocuk Hastalıkları Hastanesi'nin ... tarih ve E... sayılı yazıları ile Sözleşme'nin 10.1.2. maddesinde belirtilen hükme atıfta bulunularak 10 günlük süre içerisinde eksik teslimatların yapılması aksi takdirde Sözleşme'nin 34. maddesi uyarınca işlem yapılacağı davacıya bildirilmiş, davacının 09/11/2018 tarihli yazısı ile hakedişlerin ödenmemesi sebebiyle ürün teslimi yapılamayacağı için cezalı ek süreye ihtiyaç bulunmadığı belirtilmiş, Bursa İl Sağlık Müdürlüğü Bursa Personel ve Destek Hizmetleri Başkanlığı'nın ... tarih ve E... sayılı yazısı ile Sözleşme'nin 34. maddesi uyarınca 10 günlük süre içerisinde işin tamamlanması aksi takdirde sözleşmenin feshedileceğine yönelik davacıya ihtar yapılmış, 20/11/2018 tarihli ihtar ile de daha önce talep edilen ürünlerin teslimatının yapılması istenilerek, aksi takdirde sözleşmenin feshedileceği belirtilmiş, arada muhtelif tarihlerde benzer içerikli yazışmaların yapılmış olup sonrasında Bursa İl Sağlık Müdürlüğü Bursa Personel ve Destek Hizmetleri Başkanlığı'nın ... tarih ve E.. sayılı yazısı ile Sözleşme'nin 35.1. maddesi uyarınca sözleşmenin feshedildiği davacıya bildirilmiş, Sağlık Bakanlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Olur'una istinaden, davacının 4735 sayılı Kanun'un 25/(f) maddesinde belirtilen mücbir sebepler dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek fiil ve davranışında bulunduğundan bahisle anılan Kanun'un 26. maddesinde yer alan hüküm uyarınca bir (1) yıl süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verilmiş, bu karar 15/01/2019 tarih ve 30656 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Bunun üzerine anılan yasaklama kararının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun "Yasak fiil ve davranışlar" başlıklı 25. maddesinde, “Sözleşmenin uygulanması sırasında aşağıda belirtilen fiil veya davranışlarda bulunmak yasaktır:
(...)
f) Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek. (...); "İhalelere katılmaktan yasaklama" başlıklı 26. maddesinin birinci fıkrasında, "25 inci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre, bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanunun 2 nci ve 3 üncü maddeleri ile istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilir. Katılma yasakları, sözleşmeyi uygulayan bakanlık veya ilgili veya bağlı bulunulan bakanlık, herhangi bir bakanlığın ilgili veya bağlı kuruluşu sayılmayan idarelerde bu idarelerin ihale yetkilileri, il özel idareleri ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde İçişleri Bakanlığı; belediyeler ve bunlara bağlı birlik, müessese ve işletmelerde ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından verilir." kuralına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat uyarınca, idare tarafından tesis edilen kamu ihalelerinden yasaklama işlemi, kanunda belirtilen fiil ve davranışları ihale sürecinde gerçekleştirenler ile mücbir sebepler dışında ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmeyenlere yönelik olarak 1 yıldan 2 yıla kadar uygulanan, ilgilinin ihale ilanından sözleşmenin imzalanması aşamasına kadarki bütün ihale sürecinden dışlanması ve ticarî faaliyette bulunmasının engellenmesi sonucunu doğuran, araya herhangi bir yargısal karar girmeden doğrudan doğruya idare tarafından idare hukukuna özgü usullerle uygulanan idarî yaptırımdır.
Dosyanın incelenmesinden; Bursa İl Sağlık Müdürlüğü'nce 12/02/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''322 Kalem Genel Sarf Malzeme Toplu Alımı'' ihalesi davacı şirketin uhdesinde kalmış ve 08/05/2018 tarihinde sözleşme imzalanmıştır. Sözleşmenin 10.3. maddesinde, siparişler çekildikten sonra 10 gün içerisinde teslimatın yapılacağı, ödeme yeri ve şartlarını düzenleyen 12. maddesinde ise, teslim edilen malzemelerin, muayene ve kabul komisyonunca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren kesilen faturanın muhasebe hesaplarına alınış tarihinden itibaren 150 gün içerisinde ödeneceği belirtilmiştir.
Davaya konu yasaklama işlemi tesis edilmeden önceki süreçte davacı ile idare arasında muhtelif tarihlerde yapılan tüm yazışma içeriklerinin yüklenici (davacı) tarafından sözleşme kapsamında ifada bulunulmasına rağmen, hakediş ödemelerinin zamanında yapılmaması sebebiyle mali açıdan zor duruma düşülmesi ve sözleşmede yüklenilen edimin ifasının imkansız hale geldiği noktasında toplandığı görüldüğünden, öncelikle bu hususun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Dairemizin 27/04/2023 tarihli ara kararı ile davalı idareden, "1. Davacı tarafından uyuşmazlığa konu ihale kapsamında gerçekleştirilen işlerden idarece kabulü yapılan kısımların hakediş ödemelerinin yapılıp yapılmadığı, 2. Davacı ile ihaleyi gerçekleştiren idare arasında imzalanan 08/05/2018 tarihli sözleşmenin 'Ödeme yeri ve şartları' başlıklı 12. maddesinde teslim edilen malzemelerin, Muayene ve Kabul Komisyonu'nca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren kesilen muhasebe hesaplarına alınış tarihinden itibaren; hastanenin nakit durumuna göre yükleniciye 150 gün içerisinde ödeneceği düzenlendiğinden, üstlenilen iş kapsamında davacıya yapılmayan ödemelerin ne kadarının 150 günü aşan ödemelerden olduğu, 3. Davacı tarafından yüklenilen iş kapsamında sözleşmenin fesih tarihi olan 03/12/2018 tarihine kadar hakedişlerinin önemli bir kısmının ödenmediği, bu sebeple de malzeme tedarikinde yaşanan problem nedeniyle işin zamanında ifa edilemediği hususunun iddia edildiği görüldüğünden, ödenmeyen kısmın davacı açısından ifayı güçleştirecek nitelikte olup olmadığının açıklanarak, buna ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenilmesine'' karar verilmiş, davalı idarece 31/07/2023 tarihli ara kararı cevabının dosyaya ibraz edildiği görülmüştür.
Ara karar cevabı ekinde sunulan belgelerin incelenmesinden, Bursa Gemlik Devlet Hastanesi Başhekimliği'nin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile davacıya ait 28/05/2018 tarih ve 6.123,60-TL tutarlı faturanın muhasebe kayıtlarına 13/07/2018 tarihinde alındığı, ancak ödemesinin geç yapıldığı; Sağlık Bilimleri Üniversitesi Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği'nin ... tarih ve ... sayılı yazısında 25/07/2018 tarih ve 54.334,80-TL tutarlı faturanın 202. günde, 17/05/2018 tarih ve 28.582,88-TL tutarlı faturanın ise 232. günde ödendiğinin belirtildiği; Bursa Orhangazi Devlet Hastanesi Başhekimliği'nin ... tarih ve ... sayılı yazısında, Sözleşme'de ödeme süresinin 150 gün olarak belirlendiği, ancak ödemelerin Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı "Nakit Sıkıntısı Bulunan Döner Sermaye Saymanlıklarında Ödemelerde Öncelik Sırası" konulu yazısına göre yapıldığının ifade edildiği; Bursa İnegöl Devlet Hastanesi Başhekimliği'nin ... tarih ve ... sayılı yazısında, ödemelerin Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 22. maddesi uyarınca öncelik sırası gözetilerek yapıldığının belirtildiği, 4.266,00-TL tutarlı faturanın vade tarihi (150 günlük ödeme süresi geçtikten sonra) geçtikten 66 gün sonra, 4.266,00-TL tutarlı diğer faturanın ise vade tarihi geçtikten sonra 87. günde ödendiğinin ifade edildiği; Bursa Karacabey Devlet Hastanesi Başhekimliği'nin 15/05/2019 tarih ve 1939 sayılı yazısında, 17/05/2018 tarih ve 1.877,04-TL tutarlı faturanın 202. günde, 10/07/2018 tarih ve 2.559,60-TL tutarlı faturanın 216. günde, 07/09/2018 tarih ve 2.986,20-TL tutarlı faturanın ise 235. günde ödendiğinin belirtildiği görülmüştür.
Bursa İl Sağlık Müdürlüğü'nce 12/02/2018 tarihinde açık ihale usulüyle gerçekleştirilen ''322 Kalem Genel Sarf Malzeme Toplu Alımı'' ihalesinin yüklenicisi olan davacı şirketin 08/05/2018 tarihli sözleşme kapsamında ilgili devlet hastanelerine sipariş teslimi yaptığı, ancak Sözleşme'nin 12. maddesinde teslim edilen malzemelerin, muayene ve kabul komisyonunca kabul raporu düzenlenmesinden itibaren kesilen faturanın muhasebe hesaplarına alınış tarihinden itibaren 150 gün içerisinde ödeneceği düzenlenmesi karşısında, idarece fatura bedellerinin sözleşmede belirtilen azami süre içerisinde ödenmediği, hakedişlerin zamanında ödenmemesi nedeniyle yüklenici davacının imalatları süresinde gerçekleştiremediği, bu durumun iş kapsamında ürün tedariki ve teslimat akışında aksamalara yol açabileceği anlaşılmıştır.
Bu itibarla, her ne kadar davacı tarafından ihale konusu iş zamanında bitirilememişse de, söz konusu işin yüklenicisi olan davacıya ödenmesi gereken hakedişlerin eksik ve sürekli geç ödendiği, idarece sürekli süre uzatım yoluna gidildiği, davacı tarafından hakedişlerin ödenmesi gerektiği hususunun idareden talep edildiği, davacının bu talebine hakedişlerin Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 22. maddesi uyarınca öncelik sırası gözetilerek ödeneceği yönünde cevap verilmek suretiyle hakedişlerin ne zaman ödeneceğine ilişkin belli olmayan bir süreç öngörüldüğü, davacının işi zamanında bitirememesinin idarenin hakedişleri zamanında ödememesinden kaynaklandığı, davacı tarafından muhtelif tarihlerde davalı idareye yapılan başvurularla işin devamının aksamasını önlemek adına girişimlerde bulunulduğu da göz önüne alındığında, davacının sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle kamu ihalelerinden yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 15/05/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.