T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2021/4825
Karar No : 2024/4861
DAVACI : ... Tepe İç ve Dış Ticaret Ltd. Şti.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU : 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu Yönetmelik değişikliğinin tıbbi kullanım amaçlı etil alkol üreticilerinin faaliyetlerini doğrudan etkilediği, stokta bulunan ve piyasaya arzı gereken veya daha önce yapılmış anlaşmalar nedeniyle gerçekleştirilecek ticari ilişkilerin bulunduğu, 14/11/2021 tarihinden sonra sipariş aldığı ve stoklarında bulunan, henüz piyasaya arz edilmeyen tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün artık değerlendirilemeyeceği, eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün 13/01/2022 tarihinden sonra kullanılamayacağı, 5 litrelik mat siyah plastik kap kullanma ve karekodlu ambalajlama yapmanın ek bir külfet yükleyeceği, geçiş hükümleriyle piyasaya arz edilen ürünlerin dolaşımına izin verilmişken stoktaki ürünlerin yeni ambalajla satışının zorunlu kılındığı, eşitlik ilkesine aykırı ve ticari hayatın devamlılığını olumsuz etkileyen düzenlemenin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI : Usule ilişkin olarak, süre, husumet, derdestlik ve kesin hüküm yönlerinden davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün üretici ve ithalatçı firmalar tarafından etil alkol toptan satış belgesi almış toptan satıcılara, toptan satıcılar tarafından ise eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarına sadece kendi kullanımları için satış yapılmasının sağlandığı, eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarının kendi kullanımları için satın aldıkları tıbbi kullanım amaçlı etil alkolü üçüncü bir kişiye veya kuruma satmamaları gerekirken kurumlarına ulaşan şikayetlerden ve mülki idare amirliklerince piyasada yapılan denetimlerden piyasada bulunan tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün tekrar satışa arz edildiğinin ve bu ürünlerin kayıt dışı alkollü içki yapımında kullanıldığının tespit edildiği, son yıllarda tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün piyasaya arz verilerinde artış olduğunun görüldüğü, kayıt dışı alkollü içkinin önemli oranda vergi kaybına neden olduğu, kontrolsüz imalat ve satışın insan sağlığını tehlikeye attığı, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün 2 litrelik ambalajlarının alkollü içki ambalajlarına benzetilmesiyle kaçak alkol olarak tüketilmesine zemin hazırlandığı, değişiklik ile ambalajın mat siyah plastik kaplarla ve sadece 5 litrelik olarak arzının sağlandığı, ürünlerin kullanım amacına uygun olarak ecza depoları aracılığıyla son kullanıcı olan eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarına ulaştırılacağı, öncelikli olarak insan sağlığının korunması ve büyük vergi kayıplarının önlenmesinin amaçlandığı, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün sağlık sektörünün kullanımına hizmet ettiği, bu ürünlerin piyasaya arz işlemlerinin ecza depoları eliyle yürütülmesinin ürünün niteliğine ve kullanım amacına uygun olduğu, kayıt dışılığın önlenebilmesi için ürünün takip ve kontrolünün Sağlık Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından uyumlu bir şekilde sağlanabilmesinin hedeflendiği, anılan Yönetmeliğin Geçici 4. maddesi ile eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün piyasada 2 satış dönemi (60 gün) daha alım ve satımının yapılabileceği, eski ambalajlı ürünlerin bu satış dönemi içerisinde satışının gerçekleştirilememesi durumu da göz önünde bulundurularak üreticisine veya ithalatçısına iade edilmesi ve yerine yeni ambalajlı ürünler tedarik edilerek ticari faaliyete devam edilebilmesinin uygun görüldüğü, 1 (bir) yıl süreyle verilen toptan satış belgelerinin bu süre sonunda güncelleme talebi olmazsa tasfiye sürecinin başlayacağı, toptan satış belgelerinin geçerlilik süresinde herhangi bir kısıtlamaya gidilmediği, ilgili mevzuat düzenlemelerine uygun olarak belgesini güncelleyen firmaların tıbbi kullanım amaçlı etil alkol ticaretine devam edebilecekleri, dava konusu düzenlemenin hukuka uygun olduğu belirtilerek davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI...'NIN DÜŞÜNCESİ :
Dava; 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinin iptali istemiyle açılmıştır.
4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un, 1. maddesinde; "Bu Kanunun amacı; tütün, tütün mamulleri ve alkol piyasasının düzenlenmesine, tütün, tütün mamulleri ve alkolün Türkiye’de üretimine, iç ve dış alım ile satımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
" düzenlemesine yer verilmiş, "Görevler" başlıklı 4/B maddesinin (b) bendinde; "Etil alkol ve metanolün üretimi, iç ve dış ticareti, denatürasyonu, ambalajlanması, dağıtımı, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulması, depolanması, geri kazanımı, işlemesi, üretim tesislerinin kurulması, üretim izni, proje tadilatı, kapatılması ve her türlü devir işlemleri ile 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununun uygulanmasına yönelik işlemlere ve bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütmek", (d) bendinde de; "Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları yürütmek" görevlerinin, bu Kanun hükümleri çerçevesinde, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına verildiği kurala bağlanmıştır.
Aynı Kanun'un 9. maddesinin (B) bendinde de; tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, sigara fabrikalarının kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik olarak saptanması, Dünya'da ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanun'un uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği belirtilmiştir.
4250 sayılı Kanun'un 1. ve 5. maddeleri ile 4733 sayılı Kanun'un yukarıda yer verilen 4/B ve 9. maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usül ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin, “Etil alkolün piyasaya arzı” başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, “Tıbbi kullanım amaçlı etil alkol: Eczaneler ve hastaneler gibi sağlık kuruluşları için, 2 ve 5 litre hacimli kaplar içinde ambalajlanmış olarak kullanıma sunulan denatüre edilmemiş etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde ambalajlanır ya da ambalajlı olarak ithal edilir. Yetkili etil alkol dağıtım firmaları tarafından piyasaya arz edilen bu etil alkoller etil alkol toptan satış belgesi veya etil alkol ve metanol toptan satış belgesini haiz satıcılar eliyle eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarının kullanımına sunulur.” kuralı yer almakta iken, 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesi ile, Yönetmeliğin 20. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi aşağıda belirtildiği şekilde ve aynı fıkranın (e) bendinde yer alan “Kurumdan” ibaresi “Bakanlıktan” olarak; ikinci fıkrasında yer alan “Kuruma” ibaresi “Bakanlığa” olarak değiştirilmiş olup, 20. maddenin 1. fıkrasının (c) bendinde; "Tıbbi kullanım amaçlı etil alkol: Eczaneler ve hastaneler gibi sağlık kuruluşları için, 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar içinde ambalajlanmış olarak kullanıma sunulan denatüre edilmemiş etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde üretilerek karekodlu olarak ambalajlanır ya da ambalajlı olarak ithal edilerek ambalajlara karekod basılır. Yetkili etil alkol dağıtım firmaları tarafından piyasaya arz edilen bu tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller etil alkol toptan satış belgesi veya etil alkol ve metanol toptan satış belgesini haiz ecza depoları eliyle eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarının kullanımına sunulur. İlgili kuruluşlar ürün izlenebilirliğini sağlamakla yükümlüdür.” düzenlemesi yer almıştır.
14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 28. maddesi ile de aynı Yönetmeliğe "Satış belgeleri" başlıklı Geçici 4. madde eklenmiş olup, anılan maddede; "(1) Tütün Mamulleri ve alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usül ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde düzenlenen:
a) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce alınan tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün ticaretine yönelik etil alkol toptan satış belgesi ve etil alkol ve metanol toptan satış belgesi 01/05/2022 tarihine kadar geçerlidir.
b) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce piyasaya arz edilen eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde alınıp satılabilir ya da üretici veya ithalatçısına iade edilir. Bu süre sonunda tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar dışında hiç bir madde ve malzeme ile ambalajlanmış şekilde işletmede bulundurulamaz, piyasaya arz edilemez, alım satıma konu edilemez" düzenlemesine yer verilmiştir.
Dosyanın incelenmesinden; davacı şirketin, tıbbi kullanım amaçlı etil alkol toptancısı olduğu, bu doğrultuda yönetmelik değişikliği öncesi hammadde, ambalaj vb. tedariği yaptığı, yönetmelik değişikliği ile, farklı ambalaj ve kaplarda (hacim/renk) üretime ilişkin düzenleme yapıldığı, değişikliğin yürürlük tarihinin de, düzenlemenin Resmi Gazetede yayımı tarihi (14/11/2021) olarak belirlendiği, bu nedenle 14/11/2021 tarihinden sonra sipariş aldığı, ambalajladığı; ancak henüz piyasaya arz etmediği tıbbi kullanım amaçlı etil alkolleri değerlendiremeyeceği, Yönetmeliğe 14/11/2021 tarihli yönetmelik değişikliği ile eklenen geçici 4. madde uyarınca, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün ticaretine yönelik etil alkol ve metanol toptan satış belgeleri, 01/05/2022 tarihine kadar geçerli olabilecek ve 14/11/2021 tarihinden önce piyasaya arz edilen eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller de, 13/01/2021 tarihine kadar alınıp satılabilecek ya da iade edilebilecekken, stokta bekleyen, ticari ilişkiye konu edilen veya sevki bekleyen ürünlerin 14/11/2021 tarihi itibarıyla kullanılamamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, daha önce tedarik edilen ve stoklarda bulunan 2 ve 5 litrelik beyaz bidonlar ile stokta bulunan etiketleri, 14/11/2021 tarihi itibariyle kullanamayacağından zarara uğradıkları gerekçeleri ile, 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinin iptali istemi ile bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, davalı Bakanlığın, kanunla verilen düzenleme yetkisi kapsamında, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları neticesinde, son yıllarda tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün piyasaya arz verilerinde artış olduğunu ve etil alkolün kayıt dışı alkollü içki yapımında kullanıldığını tespit ettiği, kayıt dışı alkollü içki yapımının vergi kaybına yol açması ve insan sağlığı üzerinde ciddi tehditler oluşturması nedeniyle de, dava konusu düzenleme ile, Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde değişikliğe gidildiği, bahse konu değişiklik ile ambalajın karekod basılarak, mat siyah plastik kaplar ile sadece 5 litrelik olarak arzının sağlanması ve kullanım amacına uygun olarak ecza depoları aracılığı ile son kullanıcı olan eczane ve hastanelere ulaştırılmasının planlandığı ve öncelikli olarak insan sağlığının korunması ve vergi kayıplarının önlenmesinin amaçlandığı anlaşılmıştır.
Davacı tarafından; "Yönetmeliğe 14/11/2021 tarihli yönetmelik değişikliği ile eklenen Geçici 4. madde uyarınca, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün ticaretine yönelik etil alkol ve metanol toptan satış belgeleri, 01/05/2022 tarihine kadar geçerli olabilecek ve 14/11/2021 tarihinden önce piyasaya arz edilen eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller de, 13/01/2021 tarihine kadar alınıp satılabilecek ya da iade edilebilecekken, stokta bekleyen, ticari ilişkiye konu edilen veya sevki bekleyen ürünlerin 14/11/2021 tarihi itibariyle kullanılamamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu" ileri sürülmekte ve Yönetmeliğin geçici 4. maddesinde, 14/11/2021 tarihinden sonrası için sipariş alınan, ambalajlanan, ancak henüz piyasaya arz edilmeyen tıbbi kullanım amaçlı etil alkollere yönelik bir düzenleme yer almamakta ise de; bakılan davada, davacı tarafından, 04/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinin iptali istenilmekte olup, Geçici 4. maddenin eksik düzenleme sebebiyle iptali talebinde bulunulmadığından, söz konusu iddianın bakılan davada incelenmesi olanağı bulunmamaktadır.
Bu durumda; etil alkolün, 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar içinde ambalajlanmış olarak arzının sağlanması ve kullanım amacına uygun olarak ecza depoları aracılığı ile son kullanıcı olan eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarına ulaştırılmasına yönelik dava konusu (değişik) düzenleme ile, öncelikli olarak insan sağlığının korunması ve vergi kayıplarının önlenmesi hedeflendiğinden ve tıbbi kullanım amaçlı etil alkollerin, sağlık sektörünün kullanımına hizmet etmesi nedeniyle, piyasaya arz işlemlerinin ecza depoları aracılığı ile yürütülmesinin, ürünün nitelik ve kullanım amacına uygun olduğundan, dava konusu düzenlemede hukuka ve dayanağı mevzuata aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmüştür.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ :
Tıbbi kullanım amaçlı etil alkol toptan satışı konusunda faaliyet gösteren davacı şirket tarafından, 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin yayımlanması üzerine, anılan Yönetmeliğin 17. maddesinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USÛL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin usule yönelik itirazları geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4733 sayılı Kanun'un 1. maddesinde, tütün, tütün mamulleri ve alkol piyasasının düzenlenmesine, tütün, tütün mamulleri ve alkolün Türkiye’de üretimine, iç ve dış alım ile satımına ilişkin usul ve esasları belirlemek Kanunun amacı olarak belirlenmiş; 4/B maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, etil alkol ve metanolün üretimi, iç ve dış ticareti, denatürasyonu, ambalajlanması, dağıtımı, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulması, depolanması, geri kazanımı, işlemesi, üretim tesislerinin kurulması, üretim izni, proje tadilatı, kapatılması ve her türlü devir işlemleri ile 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanununun uygulanmasına yönelik işlemlere ve bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütme görevinin Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yerine getirileceği belirtilmiş; 9. maddesinin (B) bendinde, alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esasların Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenleneceği kuralına yer verilmiştir.
Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; etil alkol ve metanolün üretimi ile iç ve dış ticaretine, denatürasyonuna, ambalajlanmasına, dağıtımına, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulmasına, depolanmasına, geri kazanımına ve işlemesine yönelik izin, denetim ile piyasa ve ürün güvenliğine ilişkin usul ve esasları, bu mamullerin tüketiminin neden olduğu kamusal, toplumsal, tıbbi ya da çevresel nitelikteki her türlü zararlı etkileri de göz önünde bulundurmak suretiyle düzenlemektir."; 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; etil alkol ve metanolün üretimi ile iç ve dış ticaretine, denatürasyonuna, ambalajlanmasına, dağıtımına, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulmasına, depolanmasına, geri kazanımına ve işlemesine ilişkin izin, izleme ve denetim usul ve esaslarını kapsar."; 20. maddesinin (b) bendinde, "Genel kullanım amaçlı etil alkol: Temizlik malzemesi, evsel yakıt gibi genel amaçlı kullanımlar için, tam denatüre edilmiş, 1, 5, 10 ve 20 litrelik kaplarda ambalajlı olarak tüketime sunulan bu etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisi ile geri kazanım amaçlı işleme tesisinde ambalajlanır veya ambalajlı olarak ithal edilir. Yetkili etil alkol dağıtım firmaları eliyle piyasaya arz edilen bu etil alkol, etil alkol toptan satış belgesi, etil alkol ve metanol toptan satış belgesi ve etil alkol perakende satış belgesini haiz satıcılar eliyle tüketime sunulur.", (c) bendinin davanın açıldığı tarihte yürürlükte bulunan halinde, "Tıbbi kullanım amaçlı etil alkol: Eczaneler ve hastaneler gibi sağlık kuruluşları için, 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar içinde ambalajlanmış olarak kullanıma sunulan denatüre edilmemiş etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde üretilerek karekodlu olarak ambalajlanır ya da ambalajlı olarak ithal edilerek ambalajlara karekod basılır. Yetkili etil alkol dağıtım firmaları tarafından piyasaya arz edilen bu tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller etil alkol toptan satış belgesi veya etil alkol ve metanol toptan satış belgesini haiz ecza depoları eliyle eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarının kullanımına sunulur. İlgili kuruluşlar ürün izlenebilirliğini sağlamakla yükümlüdür."; "Satış belgeleri" başlıklı Geçici 4. maddesinde, "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde düzenlenen; (a) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce alınan tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün ticaretine yönelik etil alkol toptan satış belgesi ve etil alkol ve metanol toptan satış belgesi 1/5/2022 tarihine kadar geçerlidir. (b) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce piyasaya arz edilen eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde alınıp satılabilir ya da üretici veya ithalatçısına iade edilir. Bu süre sonunda, tıbbi kullanım amaçlı etil alkoller 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar dışında hiçbir madde ve malzeme ile ambalajlanmış şekilde işletmede bulundurulamaz, piyasaya arz edilemez, alım satıma konu edilemez." düzenlemelerine yer verilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural; sürekli, soyut, nesnel ve genel durumları belirleyen bir içeriğe sahiptir. İdare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetkiye dayanarak düzenleme yetkisine sahiptir. İdarenin düzenleme yetkisine dayalı olarak ihdas edilen kural işlemler, üst hukuk normlarına uygun olmak kaydıyla hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idarî işlemlerdir.
İdarenin yönetmelikle düzenleme yetkisi, Anayasanın 124. maddesine dayanan anayasal bir yetki olup, bu yetkinin kanunlarla verilen görevlerin yerine getirilmesi amacıyla kullanılabileceği kuşkusuzdur. Başka bir anlatımla, düzenleyici idari işlemlerin kanunda gösterilen usûle uygun olarak yürürlüğe konulması ve üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi zorunludur.
Düzenleyici ve denetleyici göreve sahip kurumlar ilgili bulundukları sektörde düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlüklerle yakından ilişkili alanlardaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir. Kamu hizmetlerinin değişen koşullara uyarlanması ve geliştirilmesi ihtiyacı, idarelere, kamu hizmetinin sunumuna ilişkin düzenleyici işlemlerin değiştirilebilmesi ya da yürürlükten kaldırılabilmesi imkanını tanımakta olup, diğer idareler ile karşılaştırıldığında, düzenleyici ve denetleyici görev üstlenen idarelerin düzenleme yapma ve mevcut düzenlemelerde değişiklik yapma yetkisinin, düzenlemeye tabi sektörün dinamik ve teknik yapısı gereği daha kapsamlı olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır.
Tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün amacına uygun bir şekilde nihai tüketicilerin kullanımına sunulması ve piyasasının bu amaca uygun olarak düzenlenmesini temin etmek üzere gerekli düzenlemeleri yapma görevi davalı Bakanlığa verilmiştir. Bakanlık, 4733 sayılı Kanunun 4/B maddesi ve 9. maddesinin (B) bendine dayalı olarak etil alkolün üretimi, dağıtımı ve satışına yönelik usul ve esasları yönetmelikle düzenleme yetkisine sahiptir. Bu açıdan, tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün üretimi ve satışına yönelik dava konusu düzenleyici işlem, buna ilişkin üst norm olan 4733 sayılı Kanun'un 4/B maddesi ile 9. maddesinin (B) bendi ile verilen yetki kapsamındadır.
Öte yandan, idari yargı denetiminde ölçü norm olarak kullanılan temel ilkelerin biri de ölçülülük ilkesidir. Hukuki temelinde Anayasanın 2. maddesinde ifade edilen hukuk devleti ilkesi ile temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini düzenleyen Anayasanın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, literatür ve yargısal içtihatlarda, bireylere tanınan hakları sınırlandıran idari işlemlerin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olması, tanınan bir hakkı sınırlandıran idari işlemin ulaşılmak istenen amaç için gerekli olması ve amaç ile hakkı sınırlandıran idari işlemin orantılı olması şeklinde tanımlanmaktadır. Belirtilen tanımlamadan hareket edildiğinde, ölçülülük ilkesinin elverişlilik, gereklilik ve orantılılık şeklinde alt ilkeleri bünyesinde barındırmaktadır. Konumuz açısından önem arz eden orantılılık ilkesi, bir özgürlük ya da hakkı sınırlandırmada başvurulan araç ile sınırlandırmayla ulaşılmak istenen amaç arasında kabul edilebilir bir orantı bulunması durumuyla ilgilidir.
4733 sayılı Kanunda etil alkolün üretimi, iç ve dış ticareti, denatürasyonu, ambalajlanması, dağıtımı, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulması, depolanması, geri kazanımı, işlemesi ve 4250 sayılı Kanunun uygulanmasına yönelik işlemlere ve bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütme görevi davalı Bakanlığa verilmiştir. Bu yetki doğrultusunda, 14/11/2021 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinde tıbbi kullanım amaçlı etil alkol bakımından, eczaneler ve hastaneler gibi sağlık kuruluşları için 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar içinde ambalajlanmış olarak kullanıma sunulan denatüre edilmemiş etil alkolün sadece etil alkol üretim tesisinde üretilerek karekodlu olarak ambalajlanacağı ya da ambalajlı olarak ithal edilerek ambalajlara karekod basılacağı, yetkili etil alkol dağıtım firmaları tarafından piyasaya arz edilen bu tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün etil alkol toptan satış belgesi veya etil alkol ve metanol toptan satış belgesini haiz ecza depoları eliyle eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarının kullanımına sunulacağı ve ilgili kuruluşların ürünlerin izlenebilirliğini sağlamakla yükümlü oldukları düzenlenmiştir.
Aynı Yönetmeliğin 28. maddesiyle getirilen Geçici 4. maddede, yeni düzenlemenin yürürlüğe girdiği 14/11/2021 tarihinden önce alınan tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün ticaretine yönelik etil alkol toptan satış belgesi ve etil alkol ve metanol toptan satış belgesinin 01/05/2022 tarihine kadar geçerli olacağı, 14/11/2021 tarihinden önce piyasaya arz edilen eski ambalajlı tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün bu tarihten itibaren altmış gün içerisinde alınıp satılabileceği ya da üretici veya ithalatçısına iade edilebileceği, altmış günün sonunda tıbbi kullanım amaçlı etil alkolün 5 litre hacimli mat siyah plastik kaplar dışında hiçbir madde ve malzeme ile ambalajlanmış şekilde işletmede bulundurulamayacağı, piyasaya arz edilemeyeceği ve alım satıma konu edilemeyeceği yönünde kurallar belirlenerek yeni düzenlemeye geçiş sürecinin nasıl işletileceği belirlenmiştir.
Bu durumda, yapılan düzenlemenin tıbbi amaçlı etil alkolün piyasada bulunma amacına uygun olarak sadece eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşlarıyla sınırlandırılmasına yönelik olduğu, tıbbi amaçlı etil alkolün ticaretinin siyah mat plastik 5 litrelik kaplarla sınırlı olarak gerçekleştirilmesinin sağlandığı, ambalaj yönteminin kapsam ve sınırlarının özellik arz edecek şekilde sınırlandırılmasının eczane ve hastane gibi sağlık kuruluşları dışındaki kişi veya kuruluşların erişiminin sınırlandırılmasına yönelik olduğu, belirlenen yeni yöntemle insan sağlığının korunmasının ve vergi kaybının önlenmesinin amaçlandığı, satış belgeleri ve önceki ambalajlarla ilgili geçiş süreci öngörüldüğü göz önünde bulundurulduğunda, dava konusu düzenlemenin getiriliş amacına ve ölçülülük ilkesine uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla 14/11/2021 tarih ve 31659 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 17. maddesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Öte yandan, davacı tarafından geçiş sürecine ilişkin Yönetmeliğin Geçici 4. maddesi dava konusu edilmediğinden, bu konudaki iddialarının bakılan davada incelenmesi olanağı bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 19/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.