T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2021/57
Karar No : 2024/4873
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
(... Bakanlığı)
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
Davacı tarafından, 30/10/2011 tarih ve 28100 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin değiştirilmesine ilişkin olarak 30/12/2017 tarih ve 30286 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Dava konusu düzenlemeyle gıda takviyesi olarak kullanmak üzere etil alkol satın alma hürriyetinin kısıtlandığı, artık evsel kullanım amaçlı etil alkolün likör yapımı, pastalar ve yemeklerde kullanımının mümkün olmayacağı, değişiklik nedeniyle kişilerin ilkel yöntemlerle etil alkol elde etmeye yöneleceği ve üretim süreci doğru yapılmadığı takdirde metil alkolün elde edileceği, bu durumun insan sağlığını tehdit edeceği, düzenlemenin amacının kamu yararı ve halk sağlığını korumaya yönelik olmadığı, bu düzenleme ile kişilerin alkollü içki üreten büyük sermayedarlara teslim edildiği, devletin tüketicinin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik etme görevi olduğu, değişikliğin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Evsel kullanım amaçlı etil alkolün piyasaya arzının son yıllarda büyük oranda arttığı, bu alkolün sahte içki üretiminde kullanılmasının önemli vergi kaybının yanı sıra kamusal ve tıbbi yönden zararlı etkilerinin olduğu, dava konusu değişikliğin kanuna ve hukuka uygun olduğu ve davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava; 30/10/2011 tarih ve 28100 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin değiştirilmesine ilişkin olarak 30/12/2017 tarih ve 30286 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istemiyle açılmıştır.
Davalı idare tarafından usule ilişkin olarak ileri sürülen iddialar yerinde görülmeyerek, işin esasının incelenmesine geçilmiştir.
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunu'nun 3. maddesinin 24. fıkrası düzenlemesinde "Gıda", "Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar, yem, hasat edilmemiş bitkiler, tedavi amaçlı kullanılan tıbbî ürünler, kozmetikler, tütün ve tütün mamulleri, narkotik veya psikotropik maddeler ile kalıntı ve bulaşanlar hariç, insanlar tarafından yenilen, içilen veya yenilmesi, içilmesi beklenen işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş her türlü madde veya ürün, içki, sakız ile gıdanın üretimi, hazırlanması veya muameleye tâbi tutulması sırasında kullanılan su veya herhangi bir madde" olarak tanımlanmış; aynı Kanun'un 21. maddesinde, gıda güvenilirliği şartları sıralanmış ve 6. fıkrasında da, "Bakanlık, insan sağlığını göz önünde bulundurarak bazı madde ve ürünlerin, gıda olarak veya gıda üretiminde kullanılmalarını kısıtlayabilir, yasaklayabilir ya da kullanımını belirli esaslara bağlayabilir." hükmüne yer verilmiştir.
Yine 5996 sayılı Kanun'un 23. maddesinin 1. fıkrasında, "Bakanlık, gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerle ilgili asgarî teknik ve hijyen kriterleri, bitki koruma ürünü ve veteriner ilaç kalıntıları, katkı maddeleri, bulaşanları, numune alma, ambalajlama, etiketleme, nakliye, depolama esasları ve analiz metotlarını belirleyen gıda kodeksini hazırlar ve yayımlar. Bakanlık, kodeksin hazırlanmasında ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapabilir ve bu amaçla komisyonlar kurabilir. Bakanlık, uluslararası Kodeks Alimentarius Komisyonunun temas noktasıdır ve konu ile ilgili çalışmaları yürütür. Bakanlık gıda kodeksini hazırlamak üzere Ulusal Gıda Kodeks Komisyonu oluşturur. Komisyonun üye seçimi, görev süresi, alt komisyon oluşturulması, Ulusal Gıda Kodeks Komisyonu ve alt komisyonların çalışma usul ve esaslarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir. Komisyonun sekretarya hizmetleri Bakanlıkça yürütülür." hükmü yer almış olup; Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 1. ve 5. maddeleri ile 03/01/2002 tarih ve 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 9. maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Öte yandan; 20/11/2017 tarih ve 30280 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 696 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 76 ila 82. maddeleri ile yapılan değişikliklerle, 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un adı "Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun” olarak değiştirilmiş, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu kapatılmış ve bazı görev ve yetkilerinin bir kısmı Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına, bir kısmı da Sağlık Bakanlığına verilmiştir.
Bu kapsamda; 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde, etil alkol ve metanolün üretimi, iç ve dış ticareti, denatürasyonu, ambalajlanması, dağıtımı, üretimde kullanılması amacıyla elde bulundurulması, depolanması, geri kazanımı, işlemesi, üretim tesislerinin kurulması, üretim izni, proje tadilatı, kapatılması ve her türlü devir işlemleri ile 4250 sayılı Kanun'un uygulanmasına yönelik işlemlere ve bu işlemlerin teknik kontrolüne ilişkin çalışmaları yürütmek ve Tütün, tütün mamulleri ve alkol piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerini görev alanı itibarıyla incelemek ve denetlemek, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetleri yürütmek, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak, piyasalarda görülen aksaklıklara ilişkin çalışmalar yürütmek; 20/11/2017 tarihi itibarıyla Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
30/10/2011 tarih ve 28100 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendi, dava konusu edilen 30/12/2017 tarih ve 30286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiş, yapılan düzenleme ile, "(1) Etil alkol, kullanım amacına uygun olarak aşağıdaki şekillerde piyasaya arz edilir: a) (Değişik:RG-30/12/2017-30286) Evsel kullanım amaçlı etil alkol: Bu etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde veya uygun distile alkollü içki üretim tesisinde 70 cl veya 1 litrelik cam şişelerde mutlak alkol miktarı üzerinden 100 litresine 1,2 gram denatonyum benzoat katılması suretiyle ambalajlanır veya ambalajlı olarak ithal edilir. Yetkili etil alkol veya alkollü içki dağıtım firmaları eliyle piyasaya arz edilen bu etil alkol, etil alkol toptan satış belgesi, etil alkol ve metanol toptan satış belgesi ve etil alkol perakende satış belgesini haiz satıcılar eliyle tüketime sunulur. Bu ürünlerin etiketinde 'Gıda amaçlı kullanılması uygun değildir.' ifadesi yer alır." şeklinde hüküm getirilmiştir.
Sonuç itibarıyla; düzenleme ile evsel kullanım amaçlı etil alkol satışına dair uygulama kaldırılmamış olsa da, kullanım amacına bakıldığında artık fiilen evsel kullanımın temizlik gibi bazı kullanımlar dışında ortadan kalkacağı, 4733 sayılı Kanunun 8. maddesinin 1. fıkrası uyarınca distilite alkollü içkilerin üretiminde etil alkol kullanımının miktarına bakılmaksızın yasak olduğu, 350 litreyi aşmayan fermente alkollü içkilerin üretiminin serbest olduğu ve getirilen düzenleme uyarınca evinde fermente içki üretenler açısından bir hak kaybı olmadığı, davalı Bakanlığın halk sağlığını korumak amacıyla gıda konusunda düzenlemeler yapma ve yasaklamalar getirme yetkisinin olduğu ve ek olarak Tütün ve Alkol Piyasasını Denetleme Kurumunun kapatılmasından sonra alkol piyasasında da düzenleme yapma yetkisine sahip bulunduğu göz önüne alındığında; evsel kullanım amaçlı etil alkolün kullanımına sınırlama getiren dava konusu düzenlemede kamu yararına aykırılık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle davanın reddi yönünde karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu 30/12/2017 tarih ve 30286 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile 30/10/2011 tarihli ve 28100 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 20. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin değiştirildiği ve değişikliğe ilişkin geçiş hükümlerinin getirildiği, değiştirilen bu Yönetmeliğin 20. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin ise 01/10/2020 tarih ve 31261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesi ile yürürlükten kaldırıldığı ve 8. maddesi ile de değişikliğe ilişkin geçiş hükümleri getirildiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik değişikliğinin yürürlükten kaldırılması nedeniyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine gerek bulunmamaktadır.
Öte yandan, konusu kalmadığından bahisle davanın esası incelenmediğinden ve bu nedenle davacı veya davalı idareden hangisinin haklı olduğu tespit edilmeksizin karar verildiğinden, yargılama giderlerinin taraflar üzerinde bırakılması ve vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Vekâlet ücretine hükmedilmemesine,
4. Posta gideri avansından artan kısmın kararın kesinleşmesinden sonra istemi halinde davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 19/11/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
30/10/2011 tarihli ve 28100 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "Etil alkolün piyasaya arzı" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasının dava konusu değişiklikten önceki halinde, "(1) Etil alkol, kullanım amacına uygun olarak aşağıdaki şekillerde piyasaya arz edilir: a) Evsel kullanım amaçlı etil alkol: Gıda hazırlanması gibi kullanımlar için, gıda alkolü olarak tüketime sunulan etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde veya uygun distile alkollü içki üretim tesisinde 70 cl veya 1 litrelik cam şişelerde ambalajlanır veya ambalajlı olarak ithal edilir. Yetkili etil alkol veya alkollü içki dağıtım firmaları eliyle piyasaya arz edilen bu etil alkol, etil alkol toptan satış belgesi, etil alkol ve metanol toptan satış belgesi ve etil alkol perakende satış belgesini haiz satıcılar eliyle tüketime sunulur. ..." düzenlemesi yer almakta iken, dava konusu edilen 30/12/2017 tarih ve 30286 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiş, yapılan düzenleme ile "(1) Etil alkol, kullanım amacına uygun olarak aşağıdaki şekillerde piyasaya arz edilir: a) Evsel kullanım amaçlı etil alkol: Bu etil alkoller, sadece etil alkol üretim tesisinde veya uygun distile alkollü içki üretim tesisinde 70 cl veya 1 litrelik cam şişelerde mutlak alkol miktarı üzerinden 100 litresine 1,2 gram denatonyum benzoat katılması suretiyle ambalajlanır veya ambalajlı olarak ithal edilir. Yetkili etil alkol veya alkollü içki dağıtım firmaları eliyle piyasaya arz edilen bu etil alkol, etil alkol toptan satış belgesi, etil alkol ve metanol toptan satış belgesi ve etil alkol perakende satış belgesini haiz satıcılar eliyle tüketime sunulur. Bu ürünlerin etiketinde 'Gıda amaçlı kullanılması uygun değildir.' ifadesi yer alır." şeklinde bir kural getirilmiş, buna ilişkin geçiş süreci öngörülmüştür.
Dava konusu düzenleme ile evsel kullanım amaçlı etil alkol satışına dair kural kaldırılmamış olsa da, kullanım amacına bakıldığında artık gıda hazırlanması için gıda alkolü olarak kullanımın kısıtlandığı, davacının da temelde iddiasının değişiklik ile etil alkolün artık gıdalarda kullanmak için temin edilmeyeceğine yönelik olduğu, 01/10/2020 tarih ve 31261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Etil Alkol ve Metanolün Üretimi ile İç ve Dış Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik'in 5. maddesi ile etil alkolün evsel kullanımını düzenleyen kuralın tamamen ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, davacının etil alkolün gıdalarda kullanımını kısıtlayan düzenlemeye yönelik hukuka aykırılık iddiaları incelenmek suretiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesi gerektiği görüşüyle, karara katılmıyorum.