T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/1541
Karar No : 2025/2861
DAVACI : ... Tütün Mamülleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ...Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
DAVANIN KONUSU :
Yaprak Sigara Kâğıdı Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi ile “Yaprak sigara kağıdı ithalatı” başlıklı 15. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Gerekli izinlere sahip tütün mamulü üreticisi olduğu, 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 6. maddesinin 5. ve 7. fıkraları uyarınca sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı için sigarada en az iki milyar adet; diğer tütün mamullerinde en az onbeş ton üretim koşulu bulunduğu, sigara ve diğer tütün mamulü ithalat izni için bu düzeyde üretim kapasitesine sahip olunması gerektiği, yaprak sigara kağıdı ithalatı bakımından ise Kanun'da bir kısıtlama getirilmediği, dolayısıyla yaprak sigara kağıdı ithal izni talep eden bir firmanın üretici olması veya yıllık belirli bir düzeyde üretim yapma koşulu bulunmadığı, yaprak sigara kağıdının sigara ve diğer tütün mamulleri kapsamında olmamasına rağmen dava konusu Yönetmelikte kanunda yer verilmeyen ithalat kısıtlamasına yer verildiği, kanunun verdiği hakların yönetmelikle daraltılamayacağı, davalı idareden 4733 sayılı Kanun hükümlerine dayanılarak talep edilen yaprak sigara kağıdı ithalat izninin ... tarih ve ... sayılı işlemle iptali istenen Yönetmelik hükümleri gerekçe gösterilerek reddedildiği, yönetmeliklerin kanunların uygulanmasını sağlamak üzere çıkartılabileceği, dava konusu Yönetmelikle getirilen sınırlandırmanın tütün piyasasını olumsuz yönde etkilediği, anılan Yönetmelik hükümlerinde hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI:
Davanın süre, husumet, derdestlik, kesin hüküm ve zamanaşımı yönlerinden reddi gerektiği, idarenin görev ve yetkilerinin yalnızca tütün ve tütün mamullerine yönelik olmadığı, makaron, yaprak sigara kağıdı ve sigara filtresine yönelik 4733 sayılı Kanun, 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun ve 5261 sayılı Kanun'la uygun bulunan Dünya Sağlık Örgütü Tütün Kontrolü Çerçeve Sözleşmesi hükümlerinden kaynaklanan görev ve yetkilere de sahip olduğu, iptali istenen Yönetmelik maddelerinin anılan Kanun hükümlerine dayandığı, 4733 sayılı Kanun'un 6. maddesinde tütün ve tütün mamulleri ithalatına yönelik üretim şartının açıkça düzenlendiği, yaprak sigara kağıdı ithalatına yönelik üretim şartının dava konusu Yönetmelikle kanuna uygun olarak getirildiği, Yönetmelikteki koşulların kanunun amacına uygun olduğu, yönetmelik düzenlemeleri yapılırken kanunun lafzıyla birlikte ruhunun da dikkate alındığı, davaya konu düzenlemede hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ :
Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ :
Davacı şirket vekili tarafından açılan davada, Yaprak Sigara Kâğıdı Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi ile “Yaprak sigara kağıdı ithalatı” başlıklı 15. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının iptaline karar verilmesi istenilmektedir.
Anayasa'nın 123. maddesinde, idarenin, kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği; 124. maddesinde, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilecekleri hükmüne yer verilmiştir.
4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Görevler" başlıklı 4/B maddesinde, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülecek görevler belirtilmiş, bu maddenin c) bendinde, "Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, alkol ve alkollü içkilerin üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, tütün ve alkol piyasalarına ilişkin düzenlemeler ve uygulamalar konusunda kamuoyunda tüketici bilinci oluşturmaya yönelik çalışmalar yapılması ve tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları ile bu Kanun kapsamındaki ürünlerde ürün güvenliğini sağlamak amacıyla gerektiğinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar yürütmek," d) bendinde, "Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları yürütmek," f) bendinde; "Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi ve alkol piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerini görev alanı itibarıyla incelemek ve denetlemek, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetleri yürütmek, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak, piyasalarda görülen aksaklıklara ilişkin çalışmalar yürütmek..." sayılmış, "Üretici tütünlerinin alımı ve satımı, tütün mamulleri üretimi, tütün ve tütün mamulleri ticareti" başlıklı 6. maddesinin 2. fıkrasında; "Türkiye’de tütün mamulleri üretmek isteyenlerin; yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada, sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamulleri için ise onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları şarttır. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/10 md.) Ancak tek başına kıyılıp içilebilme vasfına sahip tütün çeşitlerinin üretildiği Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca belirlenen merkezlerdeki tütün üreticilerinin bir araya gelerek kurduğu kooperatiflerce kurulacak sarmalık kıyılmış tütün mamulü üretim tesislerinde, tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları şartı aranmaz.", 3. fıkrasında; "Bu şartları yerine getirenler, ürettikleri tütün mamullerini serbestçe satabilir, fiyatlandırabilir ve dağıtabilirler. Türkiye’de tütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenler, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından üretim, satış ve/veya uygunluk belgesi almak zorundadırlar.",(Değişik beşinci fıkra: 28/11/2017-7061/62 md.) Tütün ithali, üretim ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak; bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen tütün mamulleri üretenler veya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından izin almak ve sadece işlendikten sonra ihraç edilmek amacıyla tütün işleme tesisi bulunanlar tarafından yapılır. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tütün işleme tesisi bulunanlara bu izni verirken söz konusu işletmelerin öncelikle Türkiye’de üretilen tütünü işlemelerini gözetmek, ihraç amacıyla yapılacak ithalatın amacı dışında kullanılmamasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, ithalat ve ihracata ilişkin uygulamayı denetlemekle sorumlu ve yetkilidir.", dava konusu Yönetmeliğin yürürlüğe konulduğu dönemde yürürlükteki şekliyle 7. fıkrasında; "Türkiye’de, marka bazında sigara için yıllık en az iki milyar adet, diğer tütün mamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenler, aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilirler, fiyatlandırabilirler ve satabilirler. Bu fıkrada belirtilen üretim miktarlarına ilişkin şartları yerine getirmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı, ithal edilen tütün mamullerinin fiyatının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlamasına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Bu Maddede belirtilen şartlarla ilgili işlemlerin tespit ve takibi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülür...", "Yönetmelikler" başlıklı 9. maddesinin (B) bendinde, "Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kâğıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik olarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." hükümlerine yer verilmiştir.
Anılan Yasa hükümlerine dayanılarak Yaprak Sigara Kâğıdı Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hazırlanmış ve 26/10/2016 tarih ve 29868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe konulmuş, bu Yönetmeliğin iptali istenilen “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, Firma: "Yaprak sigara kağıdı üretimiyle ilgili olarak Tesis Kurma Uygunluk Belgesi ile Üretim ve Faaliyet Uygunluk Belgesi alan gerçek ve tüzel kişileri, ... ifade eder" şeklinde tanımlanmış, “Yaprak sigara kağıdı ithalatı” başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasında, "Firmalar, marka bazında bir takvim yılı içinde en az iki milyar adet fiili üretime ulaşmaları halinde aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilir, fiyatlandırabilir ve satabilirler.", 2. fıkrasında, "Marka bazında yaprak sigara kağıdı ithal etme hakkını elde eden firmalar, her ithal partisi için belge içeriği ve şekli Kurum tarafından belirlenen Yaprak Sigara Kağıdı İthalatı Uygunluk Belgesi almak zorundadırlar. Kurumdan alınan Yaprak Sigara Kağıdı İthalatı Uygunluk Belgesi ithalata ilişkin mevzuatta öngörülen diğer şartların yerine getirilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz." kurallarına yer verilmiştir.
4733 sayılı Yasa ile davalı İdareye verilen görevler ve Yönetmelikle düzenleneceği belirtilen hususlar dikkate alındığında davalı idarece yasa ile verilen takdir yetkisi kapsamında tütün ve tütün mamullerinin yanında yaprak sigara kağıdı, makaron ve sigara filtresi üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması konularında görevli ve bu konularda düzenleme yapma yetkisi bulunan idarenin, tütün ve tütün mamullerinin yanında yaprak sigara kağıdının da üretim ve ticaretine ilişkin düzenlemeler yapabileceği sonucuna ulaşılmaktadır. Kaldı ki 10/12/ 2022 tarih ve 32039 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7423 sayılı Tütün ve Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe giren 3. maddesi ile 03/01/2002 tarih ve 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanunun 6. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “sigara” ibaresinden sonra gelmek üzere “, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi” ibaresi ve yedinci fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine “sigara” ibarelerinden sonra gelmek üzere “, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi” ibareleri eklenmiş olmakla marka bazında sigara, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi için yıllık en az iki milyar adet üretenlerin aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilecekleri, fiyatlandırıp ve satabilecekleri öngörülerek bunların ithalatı belirtilen tutarlarda üretim yapma koşuluna bağlanmıştır.
Bu durumda davalı idarece yaprak sigara kağıdı üretim tesislerinin kurulması, faaliyeti, proje tadilatı, her türlü devir işlemleri, yer değişikliği, kapatılması, yaprak sigara kağıdının üretimi, iç ve dış ticareti, fiyatlandırılması, imhası ile tüm bu işlemlerin denetimine yönelik usul ve esasları, bu mamulün tüketiminin neden olduğu kamusal, toplumsal, tıbbi ya da çevresel nitelikteki her türlü zararlı etkileri de göz önünde bulundurmak suretiyle düzenlemek amacıyla çıkarılan davaya konu Yönetmeliğin iptali istenilen yaprak sigara kağıdı üretim yetkisine sahip firma tanımı ve yaprak sigara kağıdı ithalatına ilişkin maddelerindeki düzenlemelerin, takdir yetkisi kapsamı çerçevesinde yapıldığı, dayanağı olan Yasanın amacına uygun olduğu anlaşıldığından bu düzenlemelerde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
Belirtilen nedenlerle davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
Davalı idarenin usule yönelik itirazları geçerli görülmeyerek esasın incelenmesine geçildi.
İNCELEME VE GEREKÇE :
MADDİ OLAY:
Davacı tarafından, üretim miktarına bakılmaksızın yaprak sigara kağıdı ithalat uygunluk belgesi verilmesi istemiyle 17/01/2022 tarihinde davalı Tarım ve Orman Bakanlığına (Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı) başvuruda bulunulmuştur.
Davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle davacının başvurusunun reddine karar verilmiş, anılan kararın 01/02/2022 tarihinde davacıya bildirilmesi üzerine idarenin ret işleminin dayanağı olan Yaprak Sigara Kâğıdı Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi ile 15. maddesinin 1. ve 2. fıkralarının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Görevler" başlıklı 4/B maddesinde, "Bu Kanun hükümleri çerçevesinde aşağıda belirtilen görevler Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülür. (...)
c) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, alkol ve alkollü içkilerin üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, tütün ve alkol piyasalarına ilişkin düzenlemeler ve uygulamalar konusunda kamuoyunda tüketici bilinci oluşturmaya yönelik çalışmalar yapılması ve tüketicilerin seçeneklerini azaltabilecek rekabet ve reklam koşullarının belirlenmesi çalışmaları ile bu Kanun kapsamındaki ürünlerde ürün güvenliğini sağlamak amacıyla gerektiğinde diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği içerisinde çalışmalar yürütmek
d) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler konusunda piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması veya yaptırılmasına yönelik çalışmaları yürütmek
...
f) Tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi ve alkol piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerini görev alanı itibarıyla incelemek ve denetlemek, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetleri yürütmek, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak, piyasalarda görülen aksaklıklara ilişkin çalışmalar yürütmek..."; işlem tarihindeki haliyle "Üretici tütünlerinin alımı ve satımı, tütün mamulleri üretimi, tütün ve tütün mamulleri ticareti" başlıklı 6. maddesinde, "...
Türkiye’de tütün mamulleri üretmek isteyenlerin; yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada, sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamulleri için ise onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil tam ve yeni teknoloji ile tesisler kurmaları şarttır. (...)
Bu şartları yerine getirenler, ürettikleri tütün mamullerini serbestçe satabilir, fiyatlandırabilir ve dağıtabilirler. Türkiye’de tütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenler, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından üretim, satış ve/veya uygunluk belgesi almak zorundadırlar. (...)
(Değişik beşinci fıkra: 28/11/2017-7061/62 md.) Tütün ithali, üretim ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak; bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen tütün mamulleri üretenler veya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından izin almak ve sadece işlendikten sonra ihraç edilmek amacıyla tütün işleme tesisi bulunanlar tarafından yapılır. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tütün işleme tesisi bulunanlara bu izni verirken söz konusu işletmelerin öncelikle Türkiye’de üretilen tütünü işlemelerini gözetmek, ihraç amacıyla yapılacak ithalatın amacı dışında kullanılmamasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, ithalat ve ihracata ilişkin uygulamayı denetlemekle sorumlu ve yetkilidir. (...)
Türkiye’de, marka bazında sigara için yıllık en az iki milyar adet, diğer tütün mamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenler, aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilirler, fiyatlandırabilirler ve satabilirler. Bu fıkrada belirtilen üretim miktarlarına ilişkin şartları yerine getirmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı, ithal edilen tütün mamullerinin fiyatının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlamasına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Bu Maddede belirtilen şartlarla ilgili işlemlerin tespit ve takibi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yürütülür. (...)" ;"Cezai hükümler" başlıklı 8. maddesinde, "Ticari amaç olmaksızın, kendi ürettiği ürünleri kullanarak şahsi tüketimi için elli kilogramı aşmayan sarmalık kıyılmış tütün elde eden veya üçyüzelli litreyi aşmayan fermente alkollü içki imal edenler haricinde, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından tesis kurma ve faaliyet izni almadan; tütün işleyenler veya tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, sigara filtresi, etil alkol, metanol ya da alkollü içki üretmek üzere fabrika, tesis veya imalathane kuran ve işletenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Bu Kanunun 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarına aykırı hareket edenler ile tesislerinde izin verilen kategori dışında faaliyette bulunanlara da aynı ceza verilir. (...)
Tütün, tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler piyasasında Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından gerekli izinleri alarak veya almadan mal veya hizmet üreten, işleyen, ihraç veya ithal eden, pazarlayan, alan veya satan gerçek ve tüzel kişilere aşağıda yazılı idarî yaptırımlar uygulanır: (...)
f) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından belge almamış kişilerden ürün alan veya bu kişilere ürün satan ya da belgesinde belirtilen işyeri dışında satış yapan toptan veya perakende tütün mamulü, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol veya alkollü içki satıcıları ya da açık içki satıcılarına bin Yeni Türk Lirasından onbin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir.
g) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından satış belgesi almadan tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kâğıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk Lirası; perakende satışını yapanlara ise beşbin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir. (...)
ı) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından uygunluk belgesi almadan enfiye, çiğneme, nargile tütünü veya yaprak sigara kâğıdı ya da makaron ile sigara filtresi üretenler ile satan veya satışa arz edenlere (…), beşbin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir. (...)"; "Yönetmelikler" başlıklı 9/B maddesinde, "B) Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kâğıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik olarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." kuralları yer almaktadır.
10/12/2022 tarih ve 32039 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7423 sayılı Tütün ve Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 3. maddesi ile 4733 sayılı 6. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesine “sigara” ibaresinden sonra gelmek üzere “, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi” ibaresi ve yedinci fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine “sigara” ibarelerinden sonra gelmek üzere “, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi” ibareleri eklenmiştir.
Yaprak Sigara Kâğıdı Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendinde, "Firma: Yaprak sigara kağıdı üretimiyle ilgili olarak Tesis Kurma Uygunluk Belgesi ile Üretim ve Faaliyet Uygunluk Belgesi alan gerçek ve tüzel kişileri, ...ifade eder"; "Yaprak sigara kağıdı ithalatı" başlıklı 15. maddesinde ise, "(1) Firmalar, marka bazında bir takvim yılı içinde en az iki milyar adet fiili üretime ulaşmaları halinde aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilir, fiyatlandırabilir ve satabilirler.
(2) Marka bazında yaprak sigara kağıdı ithal etme hakkını elde eden firmalar, her ithal partisi için belge içeriği ve şekli Kurum tarafından belirlenen Yaprak Sigara Kağıdı İthalatı Uygunluk Belgesi almak zorundadırlar. Kurumdan alınan Yaprak Sigara Kağıdı İthalatı Uygunluk Belgesi ithalata ilişkin mevzuatta öngörülen diğer şartların yerine getirilmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz..." kuralları bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, davalı idarenin tütün, tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kağıdı ve sigara filtresinin üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, tütün piyasasına ilişkin tüketici bilinci oluşturma, rekabet ve reklam koşullarının belirlenmesi ile bu Kanun kapsamındaki ürünlerde ürün güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli çalışmaların yapılması, tütün piyasasında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin işlemlerinin görev alanı itibarıyla incelenmesi ve denetlenmesi, yasadışı ticareti önleyecek faaliyetlerin yürütülmesi, gerektiğinde bu hususlarda yetkili kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapılması görevlerinin bulunduğu; tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kağıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesiyle ilgili diğer usul ve esasların idarece çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği, tütün mamullerinin ithali, üretimi ve satışı konusunda davalı idareden izin belgesi alınması gerektiği, satış belgesi olmadan veya belgesi bulunmayan kişilerle tütün mamulü, makaron, yaprak sigara kağıdı alış veya satışı yapılmasının, uygunluk belgesi alınmadan yaprak sigara kağıdı, makaron veya sigara filtresi üretilmesi, satışa arz edilmesi veya satılması durumunda davalı idarece idari yaptırım uygulanacağı dikkate alındığında, anılan piyasada idarenin görev ve yetkilerinin yalnızca tütün ve tütün mamullerine yönelik olmadığı, idarenin makaron, yaprak sigara kağıdı ve sigara filtresine yönelik 4733 sayılı Kanun hükümlerinden kaynaklanan görev ve yetkilere de sahip olduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu Yönetmeliğin iptali istenen 4. maddesinin 1. fıkrasının (ç) bendi uyarınca, yaprak sigara kağıdı üretiminin, yalnızca tesis kurma uygunluk belgesi ile üretim faaliyet uygunluk belgesi bulunan gerçek veya tüzel kişilerce gerçekleştirilebileceği; 15. maddenin 1. ve 2. fıkralarına göre, yaprak sigara kağıdı tesis kurma ve üretim belgesine sahip firmaların bir takvim yılı içinde en az iki milyar adet fiili üretime ulaşmaları halinde aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalat yapma yetkisine sahip olacakları ve yaprak sigara kağıdı ithalatı uygunluk belgesinin ancak bu düzeyde üretim kapasitesine sahip yaprak sigara kağıdı üretim faaliyet uygunluk belgesine sahip firmalara verilebileceği, anılan (ç) bendi ile 15. maddenin 1. ve 2. fıkraları birlikte değerlendirildiğinde, firma tanımındaki sınırlandırmanın yaprak sigara kağıdı ithalatı uygunluk belgesi bakımından da hukuki sonuç doğurduğu, dolayısıyla yaprak sigara kağıdı ithalatı uygunluk belgesinin yalnızca marka bazında bir takvim yılı içinde en az iki milyar adet fiili üretime ulaşan yaprak sigara kağıdı üretim ve faaliyet uygunluk belgesi bulunan firmalar için geçerli olduğu anlaşılmaktadır.
Bu çerçevede uyuşmazlık ele alındığında, her ne kadar davacı tarafından, 4733 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 5. ve 7. fıkraları uyarınca sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı için sigarada en az iki milyar adet, diğer tütün mamullerinde en az onbeş ton üretim koşulu bulunduğu, sigara ve diğer tütün mamulü ithalat izni için bu düzeyde üretim kapasitesine sahip olunması gerektiği, yaprak sigara kağıdı ithalatı bakımından ise kanunda bir kısıtlama getirilmediği, dolayısıyla yaprak sigara kağıdı ithal izni talep eden bir firmanın üretici olması veya yıllık belirli bir düzeyde üretim yapma koşulu bulunmadığı, yaprak sigara kağıdının sigara ve diğer tütün mamulleri kapsamında olmamasına rağmen dava konusu Yönetmelikte kanunda yer verilmeyen ithalat kısıtlamasına yer verildiği, kanunun verdiği hakların yönetmelikle daraltılamayacağı belirtilmişse de, tütün ve tütün mamullerinin yanında yaprak sigara kağıdı, makaron ve sigara filtresi üretim, satış ve sunum faaliyetlerine ilişkin izin ve yetki belgelerinin verilmesi, bu faaliyetlere ilişkin piyasa takip ve kontrolünün sağlanması, piyasa güvenliğinin tesisi için tedbirlerin alınması, analizlerin yapılması konularında görevleri bulunan idarenin, tütün ve tütün mamullerinin yanında yaprak sigara kağıdının da üretim ve ticaretine ilişkin düzenlemeler yapabileceği açıktır.
Nitekim, 10/12/2022 tarih ve 32039 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7423 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile 4733 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi ile yedinci fıkrasının birinci ve ikinci cümlelerine “sigara” ibarelerinden sonra gelmek üzere “, makaron, yaprak sigara kâğıdı ve sigara filtresi” ibarelerinin eklenmesiyle, marka bazında serbestçe yaprak sigara kağıdı ithalatı yapılabilmesi ve fiyatlandırılıp satabilmesi için de yıllık en az iki milyar adet üretilmesi şartı bulunduğu açıkça ortaya konulmuştur.
Bu durumda, tütün piyasasına ilişkin olarak piyasayı düzenlemek, denetlemek ve üreticiyi korumak amacıyla tütün ve tütün mamullerinin ithalatına ilişkin Kanun'da belirlenen koşulların aynı piyasada tütün mamulleri için yardımcı bir ürün olan yaprak sigara kağıdı için belirlenmesine yönelik dava konusu Yönetmelik kurallarının davalı idarenin anılan sektöre ilişkin düzenleme ve denetleme yetkisi kapsamında ve Kanun'un amacına uygun olduğu anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, yaprak sigara kağıdı üretim yetkisine sahip firmanın tanımına ve ithalat izin koşullarının belirlenmesine dair dava konusu Yönetmelik kurallarında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/09/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.