T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/188
Karar No : 2025/1773
DAVACI : ...
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri
DAVANIN KONUSU :
07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin dördüncü fıkrasının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin (Yönetmelik) 14. maddesinin dördüncü fıkrasına göre miras bırakanın ölümünden sonraki 90 günlük süre içerisinde mirasçıların açık alkollü içki satış belgesinin intibakı için başvurmaları gerektiği, intibak için Yönetmelikle 90 günlük başvuru süresi belirlenmesinin Anayasaya ve hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu, süre sınırı getirilecekse bunun kanunla yapılması gerektiği, belirlenen hak düşürücü sürenin çalışma, sözleşme ve özel teşebbüs kurma hürriyeti ile mülkiyet hakkına sınırlama getirdiği, Anayasanın 13. maddesi uyarınca temel hak ve hürriyetlerin kanunla sınırlandırılabileceği, 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'da herhangi bir başvuru süresi belirlenmediği, açık alkollü içki satış belgesine ilişkin sadece 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesinde bir hükmün mevcut olduğu ancak burada da hak düşürücü süre niteliğinde bir düzenlemeye yer verilmediği, anılan Kanunda intibak başvuruları için sürelerin yönetmelikle düzenleneceğinin de belirtilmediği, açık alkollü içki satış belgesinin intibakı için başvuru yapmadan önce, yapılması gereken diğer idari başvurular ve gerekli şartlar düşünüldüğünde intibak başvurusu için Yönetmelikle 90 gün gibi kısa bir süre belirlenmesinin çalışma, sözleşme ve özel teşebbüs kurma hürriyetine ciddi bir sınırlama getirdiği, 4250 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre, Yönetmeliğin 12. maddesinde açık alkollü içki satış belgesi başvurularında, başvuru formuna eklenecek belgeler arasında işyeri açma ve çalışma ruhsatı örneğinin de sayıldığı, mevzuattaki bu durumun açık alkollü içki satış belgesi alınabilmesi ya da bu belgenin intibakı için işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunması gerektiği anlamına geldiği, satış belgesinin intibakı için ölümden sonraki 90 günlük sürede mirasçının hem mirasçılık işlemleriyle uğraşması hem de işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakını sağlamasının mümkün olmadığı, ölümün ardından mirasçılık belgesinin alınması, varsa tapu işlemlerinin tamamlanması, ilgili meslek odalarına kayıt yapılması ve işyeri açma ve çalışma ruhsatının alınması gerektiği, bütün bunların 90 günlük sürede tamamlanamadığı, somut olayda işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakı sağlanamadığından açık alkollü içki satış belgesinin intibakı için süresinde başvuruda bulunulamadığı, ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında yürütmenin durdurulması kararı verilmesinin ardından açık alkollü içki satış belgesinin intibakı için 18/11/2021 tarihinde başvuruda bulunulabildiği, bu başvuruya süresi içinde cevap verilmemesi üzerine ... İdare Mahkemesi nezdinde E:... sayılı dosyada yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açıldığı, açık alkollü içki satış belgesinin intibak işleminin gerçekleştirilememesinin iptali istenilen Yönetmelik hükmünden kaynaklandığı, 4733 sayılı Kanun hükümleri uyarınca idari para cezası, işletmenin faaliyetinin durdurulması ve tüm ürünlere el konulması gibi sonuçlarla karşı karşıya kalındığı, yaklaşık 30 senedir hizmet veren, onlarca çalışanı olan işletmeye ait açık alkollü içki satış belgesinin katı mevzuat düzenlemeleri nedeniyle intibakının sağlanamadığı, bu nedenle belge olmadan satış yapıldığından bahisle idari para cezası verildiği, mirasçılıktan kaynaklanan hakkın kanun hükümleriyle uyumlu olmayan Yönetmelik nedeniyle elde edilemediği ileri sürülmüştür.
DAVALININ SAVUNMASI :
Usul yönünden, davanın süre, husumet, derdestlik, kesin hüküm ve zamanaşımı yönlerinden incelenerek usulden reddine karar verilmesi gerektiği, esas yönünden ise, alkollü içki satış belgelerinin sahipleri dışındaki kişilere kural olarak devredilemediği, iptali talep edilen Yönetmelik maddesiyle devir yasağına bir istisna getirildiği, kanunda olmayan bir istisnanın yönetmelikle getirilmesi nedeniyle kanunda verilen bir hakkın yönetmelikle sınırlandırıldığından bahsedilemeyeceği, belgenin miras yoluyla devredilebileceğine yönelik kanuni bir düzenleme mevcut olmadığından bu hakkın nasıl kullanılacağının da yönetmelikle düzenlendiği, doksan günlük sürenin Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesiyle düzenlenen mirasın reddine ilişkin üç aylık süre dikkate alınarak belirlendiği, dava dilekçesinde iddia edildiğinin aksine, söz konusu hüküm uyarınca doksan günlük süre içerisinde başvuru yapılmasının yeterli olduğu, işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakına gerek olmadığı, uygulanageldiği üzere mirasçılar tarafından süresi içerisinde yapılacak intibak başvurusu üzerine mirasçı adına belge düzenlendiği, intibak için ilk başvurulardaki gibi tüm evrakın sunulmasının gerekmediği, miras yoluyla devir başvurusunun süresi içerisinde gerçekleştirilmesinden sonra diğer evrakın başvuru sahipleri tarafından tamamlanabilmesine imkan tanındığı, iptali istenilen yönetmelik düzenlemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ :
Dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ :
Dava; 07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in 14. maddesinin 4. fıkrasının iptali istemiyle açılmıştır.
Her ne kadar dava dilekçesinde Yönetmeliğin 14. maddesinin 4. fıkrasının tamamının iptali istenilmiş ise de, davacının menfaatini ilgilendiren bireysel işlemin tesisinde anılan fıkranın "Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir." şeklindeki ikinci cümlesi hükmünün dayanak alındığı anlaşıldığından iptal istemi bu cümle ile sınırlı olarak değerlendirilmiştir.
Davalı idarenin usule ilişkin itirazları yerinde görülmemiştir.
4250 sayılı "İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu"nun 9. maddesinin 1. fıkrasında; "Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almak isteyenlerin, öncelikle belediye veya il özel idaresinden işyeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunludur. Tütün mamulü, etil alkol, metil alkol ve alkollü içki satmak isteyenlerin, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almaları zorunludur. Belediye veya il özel idaresi, ruhsat vermeden önce, yetkili kolluk kuvvetinin görüşünü alır. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir." hükmüne yer verilmiştir.
Anılan 4250 sayılı Yasa ile 4207 ve 4733 sayılı Yasa'lar dayanak alınarak hazırlanan "Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in "Süre uzatım işlemi ve satış belgelerinin geçerliliği" başlıklı 14. maddesinin 1. fıkrasında; "Satış belgelerinin alındığı veya süre uzatım işleminin yapıldığı tarihe bakılmaksızın, faaliyetine devam etmek isteyen satıcılar takip eden yılın Ocak ayı başından Mart ayı sonuna kadar süre uzatım işlemini yaptırmak zorundadır. Süre uzatım işlemi; işlemin yapıldığı tarihte geçerli olan süre uzatım işlem bedelinin, Kurumun ilan ettiği banka hesabına Kurum sicil numarası beyan edilerek yatırılması suretiyle yapılır. Son rakamı tek olan yıllarda yapılan süre uzatım işlemlerinde, kamu kurum ve kuruluşları tarafından işletilen kantin ve sosyal tesis gibi yerler hariç, satıcıların 12 nci maddede faaliyet konusuna göre istenilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve/veya izin belgelerinin Kuruma veya yetkilendirilmiş mercie ibrazı zorunludur. Bu yıllarda, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve/veya izin belgelerini Kuruma veya yetkilendirilmiş mercie ibraz etmeyenler ile ibraz edememe nedenlerini yetkili makamlardan gerekçelendiremeyenlerin süre uzatım işlemi yapılmaz. Süre uzatım işlemi belge üzerinde gösterilir." şeklindeki düzenlemeye yer verilirken dava konusu edilen 4. fıkrasında; "Satış belgeleri devredilemez. Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir. Mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, işyerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. (Ek cümle:RG-18/9/2013-28769) Miras yoluyla işyerini devralacak kişinin, miras bırakan kişi ile birinci veya ikinci derece kan hısmı olması halinde 4250 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinde yer alan mesafe şartı aranmaz." şeklindeki hükümlere yer verilmiştir.
Dava dosyası ile UYAP kayıtlarının incelenmesinden; davacı tarafından, İstanbul İli, Pendik İlçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan içkili restorana ilişkin murisi ... adına düzenlenen ... sicil numaralı açık alkollü içki satış belgesinin intibakının yapılması için 18.01.2021 tarihli dilekçesi ile başvuruda bulunulduğu, idarece süresinde cevap verilmemesi üzerine oluşan zımni ret işleminin iptali istemiyle ... İdare Mahkemesinde açılan davanın yetki yönünden reddedildiği, dosyanın gönderildiği ... İdare Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla, davaya konu edilen açık alkollü içki satış belgesinin 11.04.2022 tarihinde davacı adına intibakının yapıldığının beyan edildiği ve söz konusu belgenin dilekçe ekine eklendiğinin görüldüğü belirtilerek, konusu kalmayan davanın esası hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, anılan uyuşmazlıkta davalı idarece gerekçe olarak Yönetmeliğin 14/4 maddesine aykırı olarak davacı tarafından murisinin ölümünün üzerinden doksan günden fazla süre geçtikten sonra davalı idareye satış belgesinin intibakının sağlanması için başvuruda bulunulduğu belirtilerek talebinin reddedildiğinin belirtilmesi nedeniyle ilgili Yönetmelik hükmünün iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Davacı tarafça, 4250 sayılı Yasa'nın 9. maddesi hükmü uyarınca alkollü içki satış belgesinin alınabilmesi için başvuru evrakı ekinde yer alması zorunlu tutulan belgelerin temin edilmesi için ilgili mercilere başvurulması gerektiği, bu başvuruları yaptıkları ancak ilgili belediyesince başvurularının reddi üzerine bu belgeyi alamadıkları ve bu işleme karşı açmış oldukları davada verilen yürütmenin durdurulması kararı üzerine ancak işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakının sağlanabildiği, bu arada geçen sürenin idarece dikkate alınmadığı ve Yönetmelikte de ilgilisinden kaynaklanmayan bu tür gecikmeler bakımından bir istisnaya yer verilmediğinden hak kaybına yol açıldığı ileri sürülmüş; davalı idarece ise, Yönetmelik hükmünün Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesinde yer verilen, mirasın reddine ilişkin üç aylık süre dikkate alınarak belirlendiği, davacı iddialarının aksine Yönetmelik hükmü ile 90 gün içinde sadece başvuru yapılmasının yeterli görüldüğü, nitekim yerleşik uygulamalarında da süresi içinde yapılan başvurunun belge düzenlenmesi için gerekli tüm evrakı içermesi zorunluluğunun aranmadığı, diğer evrakın, süresi içinde miras yoluyla devir başvurusu gerçekleştirildikten sonra başvuru sahiplerince tamamlanmasına imkan tanındığının belirtildiği görülmektedir.
Her ne kadar davalı idarece iptali istenilen Yönetmelik hükmü ile sadece başvurunun yapılmasının yeterli görüldüğü, eksik evrakın daha sonra tamamlanabileceği yönünde bilgi verilmiş ise de; gerek 4250 sayılı Yasa'da bu hususta açık bir düzenlemenin yer almaması, gerekse Yönetmelik'in 14. maddesinin yukarıda yer verilen 1. fıkrasında mevcut belgelerin süre uzatım taleplerinde dahi 12. maddede ilk başvuru esnasında istenilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ve/veya izin belgelerinin ibrazının zorunlu kılındığı da dikkate alındığında, genel sistematik açısından iptali istenilen hükmün de başvuru evrakının eksiksiz olarak düzenlenmesi ve tüm ekleriyle birlikte sunulması gerektiği yönünde anlaşılmaya yol açacak nitelikte olduğu, bunun ise gereksiz adli süreçlere ve hak kaybına yol açtığı dikkate alındığında, dava konusu edilen hükmün bu konuda yeterli açıklığı içermemesi, yanıltıcı mahiyette olması nedeniyle hukuka ve mevzuata aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu Yönetmeliğin 14. maddesinin 4. fıkrasının ikinci cümlesinin iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
İstanbul ili, Pendik ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan iş yeri için ... adına Pendik Belediyesi İktisat ve Küşat Müdürlüğü tarafından 06/11/1990 tarihinde, faaliyet konusu "içkili lokanta" olarak belirtilen işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Pendik Kaymakamlığı tarafından ... numaralı ruhsatname düzenlenmiştir.
Kartal 4. Noterliğinin ... tarih ve ... yevmiye numaralı işlemiyle anılan işyeri ... tarafından davacının murisi ...'a devredilmiştir.
Faaliyet konusunun "içkili lokanta" olduğu ve ...'dan devir alındığı belirtilerek 28/02/1992 tarihinde muris ... adına Pendik Belediyesi İktisat ve Küşat Müdürlüğünce işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmiştir.
...'ın yasal mirasçısı (altsoyu) davacı ile işyerinin bulunduğu taşınmaz maliki arasında 01/01/2021 tarihinde kira sözleşmesi imzalanmıştır.
Muris ... 10/03/2021 tarihinde vefat etmiş, geride kalan mirasçılar tarafından söz konusu iş yerinden kaynaklanan haklarla ilgili olarak 15/03/2021 tarihinde noter huzurunda davacı lehine feragat beyanında bulunulmuştur.
10/03/2021 tarihinde davacı adına "vergi levhası" düzenlenmiştir.
Davacıya 24/05/2021 tarihinde Esnaf ve Sanatkar Odasına kayıt belgesi verilmiştir.
Anılan işyeri için davacı adına işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi istemiyle 25/05/2021 tarihinde Pendik Belediyesine başvuruda bulunulmuştur.
Davacı vekili tarafından 06/07/2021 tarihinde işyerinin bulunduğu Pendik Belediyesine miras bırakan adına düzenlenmiş olan ruhsatın davacı adına düzenlenmesi için intibak başvurusu yapmıştır. Anılan başvuru, intibak olarak değil yeni bir ruhsat başvurusu olarak değerlendirilerek ... tarih ve E-... sayılı işlemle reddedilmiştir.
Bu işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla anılan karara yönelik istinaf başvurusu reddedilmiş, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin anılan kararı Danıştay Dördüncü Dairesinin 21/12/2023 tarih ve E:2023/7411, K:2023/7199 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
26/09/2021 tarihinde, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:..., Pendik/İstanbul adresinde faaliyet gösteren "..." isimli işyerinde ... İlçe Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan denetimde, ... adıyla İşyeri Açma ve Çalıştırma Ruhsatı ve TAPDK Açık Alkollü İçki Satış Belgesinin bulunduğu, ruhsat sahibi ...'ın 10/03/2021 tarihinde vefat ettiği, işletme sahibi ...'a ait müessesenin TAPDK Açık Alkollü İçki Satış Belgesinin bulunmadığı, söz konusu belgenin ... adına intibakının yapılmadığı, işyerinde 08/09/2021 tarihine kadar alkollü içki satışı yapılabileceği ancak satış belgesi sahibi ...'ın 10/03/2021 tarihinde vefat ettiği ve mirasçılarının doksan günlük süre içerisinde intibak işlemini gerçekleştirmemiş oldukları, Pendik İçe Emniyet Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen açık alkollü içki satışı tespitinin tasfiye amaçlı satışın mümkün olduğu son tarihten daha sonraki bir tarih olan 26/09/2021 tarihinde gerçekleştirilmesi nedeniyle yetkili olunmadığı halde açık alkollü içki satışı yapıldığından bahisle 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (j) bendi uyarınca Pendik Kaymakamlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle muris ...'ın varislerinden dava dışı ... aleyhine 34.809,00-TL idari para cezası verilmiştir.
Muris adına düzenlenmiş açık alkollü içki satış belgesinin mirasçıların ortak iradesine dayalı olarak davacıya intikal etmesi gerektiği, idareye başvuru yapılmasına rağmen belgenin davacıya intikalinin sağlanmadığı, buna karşılık, gerekli belgeye sahip olunmadığı halde açık alkollü içki satışı yapıldığından bahisle idari para cezası verildiği, bütün bu sürece Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin "Satış belgeleri devredilemez. Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir. Mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, işyerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. Miras yoluyla işyerini devralacak kişinin, miras bırakan kişi ile birinci veya ikinci derece kan hısmı olması halinde 4250 sayılı Kanunun 9. maddesinde yer alan mesafe şartı aranmaz." şeklindeki dördüncü fıkrasının neden olduğu iddiasıyla anılan fıkranın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, "Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür. Bu süreler; a) İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı, ... tarihi izleyen günden başlar. ... İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. ..." kuralına yer verilmiştir.
Düzenleyici işlemin ilanından sonra dava açma süresi içerisinde bu işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği gibi dava açma süresinin geçmiş olması halinde, düzenleyici işlemin uygulanmasına ilişkin yeni bir işlem tesis edildiğinde uygulama işlemi veya dayanağı olan düzenleyici işlem ayrı ayrı veya birlikte dava açma süresi içinde dava konusu edilebilir.
2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca ilanı gereken dava konusu düzenleyici işleme karşı ilan tarihini izleyen günden itibaren dava açma süresinde dava açılmamış olmakla birlikte, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, ilanı gereken düzenleyici işlemlere karşı dava açma süresi geçtikten sonra düzenleyici işlemin uygulaması mahiyetinde bir işlem tesis edilmesi ve bu işlem veya dayanağı olan düzenleyici işleme karşı ayrı ayrı veya birlikte dava açma süresi içinde dava açılması mümkün olduğundan, süresi içerisinde intibak işlemi yapılmadan yahut yeni bir açık alkollü içki satış belgesi alınmadan satış yapıldığından bahisle verilen idari para cezasının tebliğ tarihi olan 16/12/2021 tarihinden itibaren süresi içerisinde dava açıldığı, davalı idarenin usule ilişkin diğer itirazlarının geçerli olmadığı ve usule ilişkin başka bir eksikliğin de bulunmadığı anlaşıldığından esasın incelenmesine geçilmiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
Türkiye Cumhuriyet Anayasası'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" başlıklı 13. maddesinde, "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."; "Mülkiyet hakkı" başlıklı 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz."; "Yönetmelikler" başlıklı 124. maddesinde, "Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. (...)"; 21/01/2017 tarih ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 17. maddesiyle Anayasaya eklenen Geçici 21. maddenin (G) bendinde, "Kanunlar ve diğer mevzuat ile Başbakanlık ve Bakanlar Kuruluna verilen yetkiler, ilgili mevzuatta değişiklik yapılıncaya kadar Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır." kuralına yer verilmiştir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 599. maddesinde, "Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçılar, mirasbırakanın aynî haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olurlar. (...)"; 606. maddesinde, "Miras, üç ay içinde reddolunabilir. Bu süre, yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri; vasiyetname ile atanmış mirasçılar için mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar." kuralına yer verilmiştir.
4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu'nun 9. maddesinde, "(1) Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almak isteyenlerin, öncelikle belediye veya il özel idaresinden işyeri açma ruhsatı ya da Kültür ve Turizm Bakanlığından turizm belgesi almaları zorunludur. Tütün mamulü, etil alkol, metil alkol ve alkollü içki satmak isteyenlerin, Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumundan satış belgesi almaları zorunludur. Belediye veya il özel idaresi, ruhsat vermeden önce, yetkili kolluk kuvvetinin görüşünü alır. Kolluk kuvveti görüşünü yedi gün içinde verir. (2) Bu Kanun kapsamına giren ürünlerin perakende veya açık olarak satışının yapıldığı yerler ile örgün eğitim kurumları ve dershaneler, öğrenci yurtları ve ibadethaneler arasında kapıdan kapıya en az yüz metre mesafenin bulunması zorunludur. Bu fıkradaki mesafe şartı turizm belgeli işletmeler için uygulanmaz. (3) Mesafe şartı, satış belgesinin verildiği tarih itibarıyla aranır. (4) İkinci fıkradaki mesafe sınırları içerisindeki taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli yapılarda düzenlenecek süreli etkinlikler için Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumunca açık alkollü içki sunum izni verilebilir." kuralına yer verilmiştir.
4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un "Yönetmelikler" başlıklı 9. maddesinin (B) bendinde, "Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç ve dış ticareti, tütün mamulleri, makaron ve yaprak sigara kâğıdı üretim tesislerinin kurulmasının izin ve şartları, üretilecek tütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayan firma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ile bayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açık artırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknik olarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açık artırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadar artırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir." kuralı yer almaktadır.
3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı, sanayi, tarım ve diğer işyerleri ile her türlü işletmeleri, işyeri açma ve çalışma ruhsatlarının verilmesi işlerinin basitleştirilmesi ve kolaylaştırılmasıdır."; 3. maddesinde, "İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye aşağıdaki merciler yetkilidir: a) Belediye hudutları ve mücavir alan dışında kalan işyerleri ve işletmelere il özel idareleri. b) Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere belediyeler, c) Belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde; ca) 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseler için büyükşehir belediye başkanlığı, cb) Sıhhi ve sair işletmeler için ise büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıkları."; 5. maddesinde, "İşyeri veya işletme açmak isteyen; işin özelliğine göre 4. maddede belirtilen yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra başvuru formunu doldurarak 3. maddede belirtilen mercie ibraz ederler. Bu başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir. İşyeri açma ve çalışma ruhsatı bütün işyerleri için tek tip olarak düzenlenir. Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz."; 8. maddesinde, "Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür." kuralına yer verilmiştir.
14/07/2005 tarih ve 2005/9207 sayılı Bakanlar Kurulu kararına dayalı olarak 10/08/2005 tarih ve 25902 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "İşletmecinin değişmesi ve işyerinin nakli" başlıklı 8. maddesinde, "(...) İşyeri sahibinin ölümü halinde, yeni ruhsat düzenlenmeksizin kanunî mirasçıları adına eski ruhsatın intibakı yapılır. Ruhsatın yenilenmesi veya intibakı gereken hallerde yetkili idareye en geç üç ay içinde müracaat edilmesi zorunludur. Bu süre mirasçılar için altı ay olarak uygulanır. Süresi içinde müracaat yapılmadığının yetkili idarelerce tespiti durumunda tespit tarihinden itibaren onbeş günlük süre verilir. Bu süre sonunda ruhsat yenilenmediği veya intibak yaptırılmadığı hallerde ruhsat iptal edilir." düzenlemesine yer verilmiştir.
Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; a) Açık alkollü içki satıcısı: Alkollü içkilerin, piyasaya arz ambalajını açarak mevzuata uygun şekilde nihai tüketiciye satışını ve sunumunu yapan, açık alkollü içki satış belgesini haiz gerçek veya tüzel kişiyi, (…) ifade eder"; "Satış belgesi alma zorunluluğu" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Tütün mamulleri ve alkollü içkilerin toptan ve perakende satışı ile açık alkollü içki satışı faaliyetlerinde bulunacak kişilerin, faaliyet türlerine göre aşağıdaki belgeleri almaları zorunludur: (...) d) Piyasaya arz ambalajı açılmak suretiyle açık alkollü içkilerin satışını ve sunumunu yapabilmek için, açık alkollü içki satış belgesi. (...) (2) İşyerlerine, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile ilgili meslek kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler, bu Yönetmelik hükümlerine göre satış belgesi alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz."; "Süre uzatım işlemi ve satış belgelerinin geçerliliği" başlıklı 14. maddesinde, (...) (3) Süresi içerisinde süre uzatım işlemini yaptırmayan satıcıların satış belgeleri, süre uzatım işleminin son gününden itibaren otuz gün sonra geçerliliğini kaybeder ve Kurumun internet sitesinde yayımlanır. Bu kapsamdaki satıcılar, süre uzatım tarihinin bitimini müteakiben ürün satın alamaz ve belgelerinin geçerlilik süresi içerisinde, ellerinde bulunan ürünleri tasfiye etmeye mecburdur. Belirtilen süre zarfında süre uzatım işlemi yaptırmayan satıcıların faaliyetine devam etmek istemeleri durumunda, yeniden belge almaları zorunludur. (4) Satış belgeleri devredilemez. Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir. Mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, işyerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. Miras yoluyla işyerini devralacak kişinin, miras bırakan kişi ile birinci veya ikinci derece kan hısmı olması halinde 4250 sayılı Kanunun 9'uncu maddesinde yer alan mesafe şartı aranmaz. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Anayasa Mahkemesi (AYM) ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından her türlü ekonomik değer mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilmekte olup, açık alkollü içki satış belgesi de bu kapsamdadır. Dolayısıyla miras yoluyla intikal eden açık alkollü içki satış belgesi ekonomik bir değeri olan malvarlığı olarak anayasal mülkiyet hakkı kapsamı içerisindedir.
Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) mirasın geçişini düzenleyen 599. maddesine göre, miras bırakanın ölümü halinde mirasçılar mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar. Külli halefiyet olarak adlandırılan bu geçişle, mirasçı, kanundan kaynaklı olarak ölen kimsenin miras yoluyla intikale elverişli, başka bir anlatımla, ölenin kişiliğine yönelik olmayıp, onun malvarlığına yönelik olan ekonomik değerlere ilişkin hukuki ilişkilere kendiliğinden dahil olur (Nuşin AYİTER, Miras Hukuku, Ankara, 1971,s. 6). TMK'nın 599. maddesi mülkiyet hakkı içerisinde değerlendirilen miras hakkının her türlü ekonomik değeri içeren geniş anlam ve kapsamını teyit etmektedir. Anılan maddede, kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere mirasçıların mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanacakları hükme bağlanmıştır. Burada belirtilen "diğer malvarlığı hakları" dava konusu uyuşmazlığa konu "açık alkollü içki satış belgesi"ni ve onun ekonomik değerini de kapsamaktadır.
Açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara geçişi yukarıda aktarılan 4250 ve 4733 sayılı Kanunlarda özel olarak düzenlenmemiştir. Başka bir anlatımla, sözü edilen kanunlarda alkollü içki satış belgelerinin miras yoluyla intikaline dair bir düzenleme bulunmamakla birlikte bunu yasaklayan bir hükme de yer verilmediğinden dava konusu açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara geçişinde TMK'nın 599. maddesinin uygulanacağı açıktır.
Aktarılan mevzuata göre, alkol ve alkollü içkilerin satışının yapılabilmesi iki ayrı makamdan yetki (belge) alınması gerekmektedir.
Bunlardan birincisi bir iş yerinin belirli bir kişi adına alkollü içki satışına işyeri açma ve çalışma ruhsatıyla yetkilendirilmesidir. İşyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin hususlar 3572 sayılı Kanun ve İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Buna göre, koşulların mevcut olması halinde, belediye hudutları ve mücavir alan dışında kalan iş yerleri ve işletmeler için il özel idareleri; belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm iş yerleri ve işletmeler için belediyeler; belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde belirli nitelikteki işletmeler için büyükşehir belediyesi, geriye kalan işletmeler için ise büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediyeler alkol ve alkollü içkilerin satış yetkisini de içeren işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlemekle yetkilendirilmiştir.
Alkol ve alkollü içkilerin satışı için ayrıca belirli bir kişinin belirli bir işyeri üzerinden alkollü içki satışına yetki veren belgeye sahip olması gerekmekte olup alkollü içki satış belgelerinin düzenlenme koşulları ile bunların mirasçılara geçişi 4250 ve 4733 sayılı Kanunlara dayalı olarak Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiştir.
Bu durumda, alkol ve alkollü içkilerin belirli bir yetkilendirmeye dayalı olarak satışına ilişkin gerek işyeri açma ve çalışma ruhsatına gerekse alkollü içki satış belgesine ilişkin usul ve esaslar idarenin düzenleme yetkisi kapsamında Yönetmelikle düzenlenmiştir.
İdare, Anayasa ve kanunlardan aldığı yetki ile kural koyma (düzenleme yapma) imkan ve ayrıcalığına sahiptir. "Kural işlemler" (ya da diğer adıyla düzenleyici idari işlemler), üst hukuk kurallarına uygun olarak hukuk düzenine yeni kural getiren ya da mevcut bir kuralı değiştiren veya kaldıran tek yanlı idari işlemlerdir. Düzenleme yetkisini kullanarak yönetmelik, tebliğ, genelge gibi genel düzenleyici işlemler tesis eden idarenin bir işleminin düzenleyici nitelik taşıdığının kabul edilebilmesi için, söz konusu işlemin sürekli, soyut, nesnel, genel durumları belirleyen ve gösteren hükümler içermesi, başka bir anlatımla, belirtilen nitelikte kurallara yer vermiş olması gerekmekte olup, bu düzenlemelerin üst hukuk kurallarına aykırı hükümler içermemesi de zorunludur.
İdarenin düzenleyici işlem tesis etme yetkisi, kanunların her konuyu tüm ayrıntılarıyla düzenlemesinin hem mümkün hem de gerekli olmaması gerçeğine dayanmaktadır. Bu nedenle, idarenin yönetmelik ve diğer adsız düzenleyici işlemler yoluyla düzenlemeler yapması, normlar hiyerarşisinin doğasından kaynaklanan bir zorunluluk olarak kabul edilmektedir. Aksi takdirde, idarenin düzenleme yetkisi, yasama yetkisinin devri niteliğinde olurdu. Dolayısıyla, kanunların uygulanmasında idarenin sahip olduğu takdir yetkisinin nasıl kullanılacağının önceden belirlenmesi ve ülke genelinde uygulama birliğinin sağlanması amacıyla, yönetmelikler ve adsız düzenleyici işlemler ihdas edilmektedir.
Aktarılan düzenlemelerde, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile ruhsata konu iş yeri için düzenlenen açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara geçişine yönelik olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesi ile Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin iptali istenilen 14. maddesinin dördüncü fıkrasında farklı kurallara yer verildiği anlaşılmaktadır.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesinde, iş yeri sahibinin ölümü halinde yeni ruhsat düzenlenmeksizin kanuni mirasçıları adına eski ruhsatın intibakının yapılacağı, ruhsatın yenilenmesi veya intibakı gereken hallerde yetkili idareye en geç üç ay içinde müracaat edilmesinin zorunlu olduğu, bu sürenin mirasçılar için altı ay olarak uygulanacağı, süresi içinde müracaat yapılmadığının yetkili idarelerce tespiti durumunda tespit tarihinden itibaren onbeş günlük süre verileceği, bu süre sonunda ruhsat yenilenmediği veya intibak yaptırılmadığı hallerde ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiştir.
Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin iptali istenilen 14. maddesinin dördüncü fıkrasında ise, belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerektiği, mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, iş yerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesinin zorunlu olduğu, miras yoluyla iş yerini devralacak kişinin, miras bırakan kişi ile birinci veya ikinci derece kan hısmı olması halinde 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesinde yer alan mesafe şartının aranmayacağı yönünde bir düzenleme yapılmıştır.
Aktarılan düzenlemelerin maddi vakıalara yansıması irdelendiğinde, muris ...'ın 10/03/2021 tarihinde öldüğü, mirasçıların uyuşmazlığa konu iş yerine yönelik mirasçılık haklarından davacı lehine feragat ettikleri, 25/05/2021 tarihinde davacı adına işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi istemiyle Pendik Belediyesine başvuruda bulunulduğu, 06/07/2021 tarihinde işyerinin bulunduğu Pendik Belediyesine miras bırakan adına düzenlenmiş olan ruhsatın davacı adına yenilenmesi için bu kez intibak istemiyle başvuru yapıldığı, anılan başvurunun intibak olarak değil yeni bir ruhsat istemi olarak değerlendirilerek reddedildiği, iş yerinde 26/09/2021 tarihinde kolluk tarafından yapılan denetim üzerine 90 (doksan) günlük süre içerisinde açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara intibakının yapılmaması nedeniyle yetkili olunmadığı halde alkollü içki satışı yapıldığından bahisle kolluk tarafından söz konusu iş yerinin işletmecisi olarak değerlendirilen dava dışı ... (doğrusu muris ...'ın mirasçılarının haklarından lehine feragat ettikleri davacı ... olacaktı) adına idari para cezası verildiği, bunun üzerine açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara geçişini düzenleyen Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin dördüncü fıkrasının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İptali istenilen dördüncü fıkra, "Satış belgeleri devredilemez. Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir. Mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri durumunda, işyerinde bulunan ürünlerin intibak süresinin bitiminden itibaren üç ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. Miras yoluyla işyerini devralacak kişinin, miras bırakan kişi ile birinci veya ikinci derece kan hısmı olması halinde 4250 sayılı Kanun'un 9. maddesinde yer alan mesafe şartı aranmaz." şeklindeki dört cümleden ibaret olup, davacının iptal istemi, aktarılan dördüncü fıkranın uygulama işlemine dayanak oluşturan ve bu nedenle davacının hukuki durumunu etkileyen "Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir." şeklindeki ikinci cümlesiyle sınırlı olarak incelenmiştir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesi, il özel idaresi, belediye yahut büyükşehir belediyesi tarafından lehine işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenen kimsenin ölümü halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatının mirasçılara geçişini düzenlerken; Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin iptali istenilen 14. maddesinin dördüncü fıkrasının alkollü içki satış belgelerinin belge sahibinin ölümü halinde söz konusu belgenin faaliyete devam etmek isteyen mirasçılara geçişini düzenlediği, dolayısıyla, aynı konunun farklı yönlerini kurala bağladıkları anlaşılmaktadır.
Öte yandan, TMK’nın 599. maddesi uyarınca, mirasçılar, kanunda öngörülen ayrık durumlar saklı kalmak üzere, mirasbırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer malvarlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar. Dolayısıyla murisin açık alkollü içki satış belgesi TMK gereği bir malvarlığı değeri olduğuna göre bunun mirasçılara geçişini sınırlandıran bir düzenlemenin ancak kanunla yapılması gerekir. Zira miras, mülkiyet mefhumu içerisinde değerlendirildiğinden, muristen intikal eden malvarlığının mirasçılar tarafından doğrudan kazanılmasının istisnasının ancak kanunda öngörülen ayrık durumlar varsa söz konusu olabileceği hükme bağlanmıştır. Buna karşılık açık alkollü içki satış belgesinin mirasçılara geçişi kanunla düzenlenmemiştir. Dolayısıyla, kanunda istisna bulunmayan mülkiyet ve miras bahsinde genel nitelikteki kanun olan TMK’nın miras hükümlerinin uygulanması gerekir.
İptali istenilen düzenlemeyle mirasçılara getirilen yükümlülüğün ölçülü olup olmadığını açıklığa kavuşturmak için İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesi ile iptali istenilen cümlenin mirasçılara geçişi düzenleme yöntemlerinin karşılaştırılması gerekir.
İptali istenilen düzenlemede, belge sahibinin ölümü halinde mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerektiğinin belirtilmesiyle yetinilmiş, doksan gün içerisinde başvurunun yapılmaması, aynı fıkranın üçüncü cümlesinde mirasçıların faaliyete devam etmek istememeleri olarak kabul edilmiştir. Oysa aynı husus İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesinde, iş yeri sahibinin ölümü halinde yeni ruhsat düzenlenmeksizin kanuni mirasçıları adına eski ruhsatın intibakının yapılacağı, ruhsatın intibakı gereken hallerde yetkili idareye başvuru süresinin mirasçılar için altı ay olarak uygulanacağı, süresi içinde müracaat yapılmadığının yetkili idarelerce tespiti durumunda tespit tarihinden itibaren mirasçılara onbeş günlük süre verileceği, bu süre sonunda intibak yaptırılmadığı taktirde ruhsatın iptal edileceği düzenlenmiştir.
Anılan iki yönetmeliğin konuyu düzenleme usulünde iptali istenilen düzenlemeyle mirasçılara getirilen yükümlülüğün ölçülü olmadığını ortaya koyan temel farklılıkların bulunduğu görülmektedir. İlk olarak muris adına düzenlenmiş olup ölüm nedeniyle mirasçı adına yenilenmesi istenilen alkollü içki satışına imkan tanıyan bir işyeri açma ve çalışma ruhsatının mirasçısı adına intibakı için mirasçıya 6 aylık başvuru süresi tanınmıştır. İptali istenilen düzenlemede ise, alkollü içki satış belgesinin mirasçıya intibakı için mirasçıya ölüm tarihinden itibaren doksan günlük süre verilmiştir.
İkinci temel farklılık ise ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen alkollü içki satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulmaması halinde mirasçıların faaliyete devam etmek istemedikleri varsayılarak, iş yerinde bulunan ürünlerin başvuru için tanınan 90 günlük intibak süresinden sonraki üç ay içinde tasfiye edilmesinin zorunlu kılınmasıdır. Oysa işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakı için süresi içinde müracaat yapılmadığının yetkili idarelerce tespiti durumunda tespit tarihinden itibaren mirasçılara onbeş günlük süre verilmekte, ruhsatın iptali yoluna ancak verilen onbeş günlük sürenin sonunda intibak yaptırılmaması halinde gidilmektedir.
Her iki yönetmelikteki düzenleme, mirasçının alkollü içki satışına imkan tanıyan işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakını sağlamasına rağmen alkollü içki satış belgesinin intibakını sağlayamamasına neden olabilecek farklılıklar içermektedir. Oysa hukuk düzeninin sağladığı hakların ve getirdiği yükümlülüklerin tutarlı olması hukuk devleti ilkesinin temel bir unsuru olan hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir.
Nitekim davacı, murisi ...'ın 10/03/2021 tarihinde ölümünden sonra 90 günlük süre içerisinde 25/05/2021 tarihinde Pendik Belediyesine kendi adına işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmesi için başvuruda bulunmuş, işyeri açma ve çalışma ruhsatının yeni bir başvuruya ihtiyaç olmaksızın muristen kendisine intikal imkanı olduğunu fark ederek 06/07/2021 tarihinde bu kez ruhsat intibak başvurusunda bulunmuştur. Davacının başvurusu idarenin ... tarih ve E-... sayılı işlemiyle reddedilmiş, bu işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla "06/07/2021 tarihli başvurunun İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 8. maddesi kapsamında değerlendirilerek ruhsatın intibakının davacı adına yapılması gerekmekte iken bu cihette bir yol izlenmeksizin anılan başvurunun yeni bir ruhsat başvurusu olarak değerlendirilmek suretiyle reddine ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla anılan karara yönelik istinaf başvurusu reddedilmiş, ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin kararı da Danıştay Dördüncü Dairesinin 21/12/2023 tarih ve E:2023/7411, K:2023/7199 sayılı kararıyla onanarak kesinleşmiştir.
Bu durumda, alkollü içki satışına ilişkin olarak, mirasçıların murisleri adına düzenlenmiş işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakı için altı ay süre verildiğinden 90 günden daha sonra başvurulmuş olsa dahi işyeri açma ve çalışma ruhsatının intibakı sağlanırken, alkollü içki satış belgesinin intibakını sağlamak isteyen mirasçılara bu belgeyi düzenlemeye yetkili olan Tarım ve Orman Bakanlığına başvuru için 90 gün süre verilmesinin miras haklarının ölçülü olmayan bir şekilde sınırlandırılmasına yol açtığı ve 90 günlük bir başvuru süresi verilmesinin makul ve meşru bir gerekçesinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, mülkiyet hakkına yönelik aktarılan ilke ve kurallara ve hukuki belirlilik ilkesine aykırı nitelikte olması nedeniyle, 07/01/2011 tarih ve 27808 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin dördüncü fıkrasının iptali istenilen ikinci cümlesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 14. maddesinin dördüncü fıkrasının "Belge sahibinin ölümü ve mirasçıların faaliyete devam etmek istemeleri durumunda, ölüm tarihinden itibaren doksan gün içinde gerçek kişi adına düzenlenen satış belgesinin intibakının sağlanması için belgenin alındığı mercie başvurulması gerekir." şeklindeki ikinci cümlesinin İPTALİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
3. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.