T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/2141
Karar No : 2024/2160
DAVACI : ... Başkanlığı
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
DAVANIN KONUSU :
31/12/2021 tarih ve 31706 sayılı Resmî Gazete'de (6. Mükerrer) yayımlanan, 31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 1. bendinde yer alan "31,8592 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi ile 2. bendinde yer alan "135,0000 kr/kWh uygulanmasına" ibaresinin, 31/12/2021 tarih ve 10707 sayılı Kurul kararının ve 31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
Düşük kademeli tarife uygulamasının dört kişilik bir aile için en az 230 kwh/ay olması gerektiği, dava konusu 10707 sayılı Kurul kararı ile belirlenen günlük 5 kwh'lik tüketimin bilimsel veri ve analize dayanılmaksızın belirlendiği, söz konusu düzenlemenin tasarrufu teşvik edici bir amacının da bulunmadığı, elektrik fiyatlarının fahiş orandan artırıldığı, yeşil tarifede yer alan fiyatların yenilenebilir enerjinin teşvik edilme amacına aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, davanın süresinde açılmadığının tespiti hâlinde süre aşımı yönünden reddi gerektiği, dava konusu Kurul kararlarının davacının menfaatini etkilemediği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, elektriğin üretilmesi, ticareti ve tüketim noktasına ulaştırılmasında maliyetler dikkate alınarak tarife düzenlemelerinin yapıldığı, elektrik faturalarının temel olarak enerji bedeli, dağıtım bedeli ve vergilerden oluştuğu, tarife çalışmalarında kullanılmak üzere gerekli verilerin ilgili kurum ve kuruluşlardan temin edildiği, organize toptan satış piyasalarına ilişkin verilerin Elektrik Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ)'den temin edildiği, elde edilen verilerin görevli tedarik şirketlerinin (GTŞ) sunmuş olduğu veriler ve ikili anlaşma rakamlarıyla çapraz kontrolünün yapıldığı, Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ)'nin muhtemel satış fiyatı ile piyasa takas fiyatı (PTF) verileri gözetilerek enerji bedellerinin belirlendiği, enerji bedellerindeki artışın temel sebebinin elektrik üretim maliyetindeki artışa bağlı olarak enerji maliyetinde meydana gelen artış olduğu, dava konusu tarifeler ile onaylanan enerji bedelinin görevli tedarik şirketlerinin ortalama enerji maliyetini yansıtacak şekilde onaylandığı, dağıtım bedelinin ise TÜFE oranında artırıldığı, mesken alçak gerilim abone grubunun yıllık ortalama tüketiminin 1800 kWh olduğu dikkate alınarak günlük 5 kWh'lik tüketimin düşük kademeden fiyatlandırılmasına karar verildiği, tarifeler ile görevli tedarik şirketleri ile tüketiciler arasında denge kurulmasının amaçlandığı, YEKDEM birim maliyetinin tedarikçiler ile tüketiciler arasındaki bilgi asimetrisinin azaltılması ve fiyat öngörüsünde bulunulabilmesi amacıyla yayınlandığı, EÜAŞ'tan genel aydınlatma amacı dışında yapılacak alımlar için belirlenen toptan satış fiyatının tarifeleri düşürücü etkiye sahip olduğu, rekabet ortamının sağlanması, mali açıdan güçlü, şeffaf ve istikrarlı bir elektrik piyasasının oluşturulmasının sağlanması amacıyla dava konusu işlemlerin tesis edildiği, dava konusu işlemlerin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ: Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'NIN DÜŞÜNCESİ: 31/12/2021 tarih ve 31706 6. Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 1. bendinde yer alan "31,8592 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi ile 2. bendinde yer alan "135,0000 kr/kWh uygulanmasına" ibaresinin, aynı Resmî Gazete'de yayımlanan, 31/12/2021 tarih ve 10707 sayılı Kurul kararı ve 31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının iptali istenilmektedir. Davalı yanın usule yönelik itirazları yerinde görülmediğinden işin esasına geçilmiştir:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 5. maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde, "Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak." Kurul'un görevleri arasında sayılmış; aynı maddenin yedinci fıkrasının (e) bendinde, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'nun, ilgili lisans hükümleri uyarınca hazırlanacak olan Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi'nin toptan satış fiyat tarifesini, iletim tarifesini, dağıtım tarifeleri ile perakende satış tarifelerini inceleme ve onaylama konularında yetkili olduğu; (f) bendinde, iletim, dağıtım, toptan satış ve perakende satış için yapılacak fiyatlandırmaların ana esaslarını tespit etmeye ve gerektiğinde ilgili lisans hükümleri doğrultusunda revize etmeye yetkili olduğu kurala bağlanmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1. maddesinde de, bu Kanun'un amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu belirtilmiştir.
Davaya konu 31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararında, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 17. maddesi kapsamında 01/01/2022 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından uygulanacak aktif elektrik enerji toptan satış tarifesi hakkında; 1) Dağıtım şirketlerine teknik ve teknik olmayan kayıp enerji satışları ile görevli tedarik şirketlerine yapılan satışlarda 31,8592 kr/kWh uygulanmasına, 2) dağıtım şirketlerine genel aydınlatma kapsamında yapılan satışlarda 135,0000 kr/kWh uygulanmasına karar verilmiş, 10706 sayılı Kurul kararı 01/04/2022 tarihine kadar geçerli olacak şekilde uygulanmıştır.
31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) bendinde, dağıtım şirketleri tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarına ve görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketiciler ile serbest tüketici olmasına rağmen tedarikçisini seçmeyen ve 20/01/2018 tarihli ve 30307 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Son Kaynak Tedarik Tarifesinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ kapsamında tanımlanan düşük tüketimli tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanacak Ek 1 ve Ek 2’de yer alan tarife tabloları onaylanmış, aynı Kurul Kararının (b) bendinde, görevli tedarik şirketleri tarafından Yeşil Tarifeyi seçen tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanmak üzere Ek 3’te yer alan tarife tablolarının onaylanmasına karar verilmiştir.
Dosyadaki mevcut belge ve bilgilerden; 30/12/2020 tarihli ve 9953 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile, 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 17. maddesi kapsamında 01/01/2021 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından uygulanacak aktif elektrik enerji toptan satış tarifesinin dağıtım şirketlerine teknik ve teknik olmayan kayıp enerji satışları ile görevli tedarik şirketlerine yapılan satışlarda 20,5000 kr/kWh uygulanmasına, dağıtım şirketlerine genel aydınlatma kapsamında yapılan satışlarda 33,0000 kr/kWh uygulanmasına karar verildiği; davaya konu 31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile de, 01/01/2022 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Elektrik Üretim Anonim Şirketi (EÜAŞ) tarafından uygulanacak aktif elektrik enerji toptan satış tarifesinin güncellenerek artışa gidildiği görülmekte olup, dağıtım şirketlerine teknik ve teknik olmayan kayıp enerji satışları ile görevli tedarik şirketlerine yapılan satışlarda 31,8592 kr/kWh uygulanması, 2) dağıtım şirketlerine genel aydınlatma kapsamında yapılan satışlarda 135,0000 kr/kWh uygulanması kararı alınmış ve 01/01/2022-31/01/2022 dönemi itibariyle uygulanmıştır.
10708 sayılı Kurul kararında, dağıtım şirketleri tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarına ve görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketiciler ile serbest tüketici olmasına rağmen tedarikçisini seçmeyen tüketicilere uygulanacak tarifelerin 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanmak üzere onaylandığı, bu kapsamda, alçak gerilim tek terimli tek zamanlı mesken düşük kademe enerji bedeli 79,4622 kr/kWh, alçak gerilim tek terimli tek zamanlı mesken yüksek kademe enerji bedeli 134,8829 kr/kWh, alçak gerilim tek terimli tek zamanlı ticarethane enerji bedeli 189,0181 kr/kWh olarak belirlenmiş olup, 2022 yılı öncesindeki nihai fiyatlara göre düşük kademe mesken tarifesinde %50, yüksek kademe mesken, ticarethane, sanayi, aydınlatma tarifelerinde %125, tarımsal sulama tarifesinde %92 oranında artış yapıldığı görülmektedir. Davalı idare tarafından nihai tüketicilere yansıtılan bu artışın temel sebebin de elektrik üretim maliyetlerinde gerçekleşen artışlar sonucunda aktif enerji maliyetindeki artış olduğu belirtilmektedir.
Olayda, tüketicilere uygulanacak aktif enerji ve dağıtım bedeli tarifesinin, dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin gelir düzenlemesi sonucunda belirlendiği, tarife metodolojisinde gelir tavanı yönteminin benimsendiği, gelir tavanının, şirket faaliyeti ile ilgili olarak yapılması gereken işletme giderleri ve yatırım harcamaları göz önünde bulundurularak faaliyetin sürdürülebilmesi için gerekli giderler toplamı olduğu, gelir tavanlarının dağıtılacak enerji miktarına bölünmesiyle birim dağıtım ve enerji bedellerinin elde edildiği anlaşılmaktadır.
Tüketicilere uygulanacak aktif enerji ve dağıtım bedeli tarifesinin tespitinde, dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin gelir düzenlemesinin esas alındığı görülmektedir. Enerjiye ilişkin maliyetlerin hesaplanmasında, kömür ve doğal gaz fiyatlarının dolar bazında önceki döneme gösterdiği ve döviz kurundaki artış oranı dikkate alınarak enerji bedelinde artış yapıldığı ve serbest piyasada elektrik enerjisi olarak kabul gören piyasa takas fiyatının, elektrik enerjisi maliyetinin büyük bir kısmını oluşturduğu, görevli tedarik şirketlerinin EÜAŞ’ın üretim kapasitesindeki sınırlar nedeniyle enerjinin tamamını serbest piyasadan aldığı ve 2021 yılının ilk yarısında elektrik fiyatları 30 kr/kWh bazında seyrederken 2022 yılının ilk çeyreği için ortalama 140 kr/kwh düzeyinin üstüne çıktığı ve görevli tedarik şirketlerine ait işletme giderlerinde YEKDEM hariç enerji alım maliyetinin yükseldiği belirtilerek 10706 ve 10708 sayılı Kurul kararlarının tesis edildiği görülmekle birlikte davaya konu tarifelerin tespitinde elektrik üretim maliyetlerinde gerçekleşen aktif enerji maliyetindeki artışların, dağıtım ve görevli tedarik şirketlerinin gelir düzenlemesinin yanı sıra nihai tüketiciler yönünden de maliyet bazlı bir dengelemeye gidilmeksizin doğrudan tüketici birim enerji fiyatlarına yansıtıldığı ve 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanacak elektrik tarifesi tablolarının, 6446 sayılı Yasa'nın 1. maddesinde yer alan elektrik enerjisi hizmetinin aynı zamanda düşük maliyetli olarak tüketicilerin kullanımına sunulması amacı da dikkate alınarak tarifeler içerisinde dikkate alınan maliyet unsurlarının, tüketicilere yansıtılması ve tüketicilerin korunması yönünden makûl bir dengenin gözetilmediği anlaşılmaktadır.
Diğer yandan, 6446 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 4. bendinde, “İlgili faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içeren Kurul onaylı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Bir gerçek veya tüzel kişinin tabi olduğu tarifede öngörülen ödemelerden herhangi birini yapmaması hâlinde, söz konusu hizmetin durdurulabilmesini de içeren usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Kurul tarafından tüketici özelliklerine göre abone grupları, bu abone grupları için elektrik enerjisi tüketim miktarına göre farklı veya yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla ayrı tarifeler belirlenebilir. Tüketiciler talep etmeleri halinde yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla belirlenen tarifelerden faydalanabilir. Kurulca düzenlemeye tabi tarifeler, doğrudan nihai tüketiciye veya nihai tüketiciye yansıtılmak üzere ilgili tüketiciye enerji tedarik eden lisans sahibi tüzel kişilere yansıtılır.” kuralı getirilmiştir.
10708 sayılı Kurul kararının (b) bendinde, görevli tedarik şirketleri tarafından Yeşil Tarifeyi seçen tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanmak üzere Ek 3’te yer alan tarife tablolarının onaylanmasına karar verilmiştir.
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'da, bu Kanun'un amacının, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının yaygınlaştırılması, bu kaynakların güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşitliliğin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, atıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliştirilmesi olduğu hükme bağlanmıştır.
Tedarik edilen elektrik enerjisinin tamamının yenilenebilir enerji kaynaklarından üretildiğinin garanti edilen tarifelerin yeşil tarife olduğu, tüketicilerin istediği takdirde bu tarifeye geçebileceği, böylece yenilenebilir enerji kullanımının teşviki ve yaygınlaştırılmasının amaçlandığı anlaşılmakla birlikte görevli tedarik şirketleri tarafından Yeşil Tarifeyi seçen tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanmak üzere onaylanan EK 3 tabloda; sanayi, ticarethane, mesken, tarımsal sulama ve aydınlatma tüketici grupları yönünden herhangi bir ayrıma gidilmeksizin (vergi, fon ve paylar hariç) tek bir tarife bedeli (189,0181 kr/kWh) belirlendiği görülmekte olup, dağıtım şirketleri tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarına ve görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketiciler ile serbest tüketici olmasına rağmen tedarikçisini seçmeyen nihai tüketicilere uygulanacak tarifeler dikkate alındığında, makul bir dengenin gözetilmediği, 10708 sayılı Kurul Kararının (b) bendinde onaylanan tarifenin, yenilenebilir enerji kullanımının teşviki ve yaygınlaştırılması ile 5346 sayılı Yasanın amacına ve elektrik üretimi sektöründeki yenilenebilir enerji payının artırılması hedefine uygun olmadığı görülmektedir.
6446 sayılı Yasanın “Tarifeler ve Tüketicilerin Desteklenmesi” başlıklı 17. maddesinin 11. bendinde ise “Ulusal veya uluslararası piyasalarda elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makul olmayan artışları nedenleriyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla elektrik enerjisinin üretim maliyetleri dikkate alınarak, her seferinde altı ayı geçmemek üzere, Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi destekleme bedeli belirlenebilir. Bu bedel, üretim maliyeti düşük üreticiden karşılanarak arz güvenliğinin, maliyeti yüksek üretimin ve/veya tüketicilerin desteklenmesi amacıyla kullanılır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Bakanlığın uygun görüşü alınarak Kurum tarafından belirlenir.” düzenlemesi getirilmiştir.
Dava konusu 10706 ve 10708 sayılı Kurul kararları ile nihai tüketicilere yansıtılan artışın temel sebebi olarak elektrik üretim maliyetlerinde gerçekleşen artışlar sonucunda aktif enerji maliyetindeki artışlar gösterilmekte ise de, elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarının ve/veya kaynak maliyetleri arasındaki farkların makul olmayan artışları nedenleriyle, arz güvenliğinin ve/veya tüketicilerin korunması amacıyla Kurum tarafından kaynak bazında tüketiciyi ve/veya maliyeti yüksek üretimi desteklemeye ve nihai tüketiciyi korumaya yönelik 6446 sayılı Yasa'nın 11. maddesindeki düzenleme göz önünde bulundurulmaksızın enerji maliyetindeki artışların tüketici birim enerji fiyatlarına tamamen yüklendiği ve 6446 sayılı Kanun'un amacı da gözetilerek gerek aktif elektrik enerji toptan satış tarifesi ve gerekse dağıtım tarifesi içerisinde dikkate alınan maliyet unsurlarının, tüketicilere yansıtılması hususunda makûl bir dengenin gözetilmediği sonucuna varılmıştır.
Davalı idare tarafından elektrik şebekesi ile ilgili işletme giderlerini ve yatırım harcamalarını içeren elektrik dağıtım bedelinin ise 2021 yılına göre %24,28 oranındaki artış gösterdiği, 2022 yılında yapılan bu artışın tespitinde ise TÜFE güncellemesi ve Merkez Bankası tarafından yayımlanan enflasyon raporları ve piyasa katılımcıları beklenti anketinde yer alan enflasyon tahminlerinin (%23) baz alındığının belirtildiği, tüketicilere uygulanacak aktif enerji bedeline ilişkin tarifenin ise kömür ve doğal gaz fiyatlarının dolar bazında önceki döneme gösterdiği ve döviz kurundaki artış oranına göre tespit edildiği, dolayısıyla dağıtım/tedarik şirketleri ile tüketiciler arasındaki maliyet bazlı dengelemede, tarifelerin tespitinde farklı kriterlerin esas alındığı anlaşıldığından, tüketicilere uygulanacak aktif enerji ve dağıtım bedeli tarifesinin tespitine yönelik 10706 ve 10708 sayılı Kurul kararları, 6446 sayılı Kanun’un 1. maddesindeki amacına ve idari işlemlerdeki belirlilik ilkesine de aykırılık taşımaktadır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 17. maddesinin 6. bendinin (f) fıkrasında, “Son kaynak tedarik tarifesi: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde, yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak hazırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın; Kurulca sosyal ve ekonomik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir…” hükmü bulunmaktadır.
31/12/2021 tarih ve 10707 sayılı Kurul kararı ile 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 17. maddesinin 4. fıkrası kapsamında 01/01/2022 tarihinden itibaren mesken alçak gerilim tek zamanlı abone grubu için faturaya esas günlük ortalama 5 kWh tüketim miktarına kadar olan tüketimlere düşük kademeli tarife uygulanmasına, faturaya esas günlük ortalama 5 kWh tüketim miktarının üzerinde olan tüketimlerin belirtilen limite kadar olan kısmına düşük kademeli tarife, limiti aşan kısmına yüksek kademeli tarife uygulanmasına karar verilmiş ve bu tarife 01/01/2022-31/01/2022 dönemi itibariyle uygulanmıştır. Davalı idare tarafından, mesken abonelerinin yıllık tüketiminin ne olduğunun tespitine yönelik çalışmalar yapıldığı, AG aboneleri için yıllık ortalama tüketimin, hiç tüketim yapılmayan ya da yıllık 0-200 düzeyinde olmak üzere çok az tüketim yapılan kullanım yerlerinin etkisi de arındırılmış şekilde yaklaşık olarak 1800 kWh olduğu verisi dikkate alınarak günlük ortalama 5 kWh tüketimin tespit edildiği ve günlük ortalama tüketimi 5 kWh tüketim miktarına kadar olan tüketimlere düşük kademeli tarife uygulanmasına, faturaya esas günlük ortalama 5 kWh tüketim miktarının üzerinde tüketimi olan kullanıcılara %50 daha yüksek kademeli tarife uygulanmasına karar verildiği ve bu uygulamanın 10707 sayılı Kurul Kararı ile başlatıldığı anlaşılmaktadır. Ardından tüketici talepleri ve ülke politikaları gözetilerek yıllık 2500 kWh tüketime denk gelecek şekilde günlük ortalama 7 kWh tüketim miktarının 01/02/2022 tarihinden itibaren esas alınmasına yönelik 31/01/2022 tarihli ve 10756 sayılı, 8 kWh tüketim miktarının da 01/03/2022 tarihinden itibaren güncellenmesine ilişkin 28/02/2022 tarihli ve 10818 sayılı Kurul kararının alındığı, 28/02/2022 tarihli ve 10819 sayılı Kurul kararı kapsamında ise 01/03/2022 tarihinden itibaren tek zamanlı ticarethane AG aboneleri için kademeli tarife uygulamasının başlatıldığı, düşük ve yüksek kademeli tarifeye esas oluşturan günlük ortalama tüketimin de bu aboneler için 30 kwh olarak belirlendiği görülmektedir. Dolayısıyla davaya konu 10707 sayılı Kurul kararı ile tespit edilen mesken alçak gerilim tek zamanlı abone grubu günlük ortalama 5 kWh tüketim miktarına kadar olan tüketimlere uygulanacak tüketim miktarının, asgari tüketim standartlarını karşılamayadığını, 5 kWh olarak tespit edilen davaya konu günlük tüketim miktarının tespiti yönünden nihai tüketicinin gerçek ortalama tüketim miktarı ile örtüşmediğini ortaya koymaktadır.
Açıklanan nedenlerle, davalı kurumun dava konusu toptan satış ve dağıtım tarifelerini belirleme yetkisini kullanırken, tüketicilere kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılmasını sağlamayı ve dağıtım faaliyetinin sürdürülebilmesi için gereken gelir ihtiyacını mevzuat doğrultusunda belirlemeyi esas alması gerektiği, 6446 sayılı Kanun'un amacı da gözetilerek tarifeler içerisinde dikkate alınan maliyet unsurlarının, tüketicilere yansıtılması hususunda makûl bir dengenin gözetilmediği ve 6446 sayılı Yasa'nın “Tarifeler ve Tüketicilerin Desteklenmesi” başlıklı 17. maddesinin 11. bendindeki düzenlemenin de dikkate alınmadığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararlarının hukuka ve tüketicilerin korunması ilkesine aykırılığı nedeniyle iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDÎ OLAY VE HUKUKÎ SÜREÇ:
31/12/2021 tarih ve 31706 sayılı Resmî Gazete'de (6. Mükerrer) yayımlanan 31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Kurul kararı ile, EÜAŞ'ın toptan ve genel aydınlatma amaçlı elektrik satışlarında uygulayacağı fiyatlar belirlenmiş; 10707 sayılı Kurul kararı ile, mesken alçak gerilim tek zamanlı abone grubu için düşük kademeli tarifeye esas günlük ortalama elektrik tüketim miktarı belirlenmiş; 10708 sayılı Kurul kararı ile, dağıtım şirketleri tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarına ve görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketiciler ile serbest tüketici olmasına rağmen tedarikçi seçmeyen ve 20/01/2018 tarih ve 30307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Son Kaynak Tedarik Tarifesinin Düzenlemesi Hakkında Tebliğ kapsamında tanımlanan düşük tüketimli tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulanacak fiyat tarifeleri belirlenmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından dava konusu işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.
Davalı idarenin davacının işbu davayı açmakta menfaati olmadığına ilişkin itirazı yönünden yapılan incelemede;
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (c) bendinde, dava dilekçelerinin, diğer ilk inceleme konuları yanında ehliyet yönünden de inceleneceği belirtilmiş; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin 3/c, 3/d ve 3/e bentlerinde yazılı hâllerde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır.
İptal davasının incelenebilmesinin ön şartlarından biri olan "menfaat ihlali", doktrin ve içtihatlarda dava konusu işlemle davacı arasında kurulan kişisel, meşru ve güncel bir menfaat alâkası olarak tanımlanmaktadır. Sözü edilen menfaat alâkasının varlığı ve sınırlarının her olayda yargı yerince uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmesi gerekmektedir.
Dava konusu 10706 sayılı Kurul kararı ile, EÜAŞ'ın toptan ve genel aydınlatma amaçlı elektrik satışlarında uygulayacağı fiyatların belirlendiği; 10707 sayılı Kurul kararı ile mesken alçak gerilim tek zamanlı abone grubu için düşük kademeli tarifeye esas günlük ortalama elektrik tüketim miktarı belirlendiği; 10708 sayılı Kurul kararı ile, mesken, ticarethane, tarımsal sulama, sanayi ve aydınlatma tüketici grupları ile dağıtım sistemi kullanıcılarına ilişkin fiyat tarifelerinin belirlendiği; 10707 sayılı Kurul kararının, yalnızca mesken abone grubu tüketicileri ilgilendirdiği; 10706 sayılı Kurul kararının ise, 10708 sayılı Kurul kararıyla belirlenen fiyatlara etkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
Dava konusu işlemlerin iptali isteminde bulunan davacı, kamu kurumu niteliğindeki bir meslek kuruluşudur.
Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını düzenleyen 135. maddesinde, "Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir." kuralı yer almaktadır.
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının genel nitelikteki düzenleyici işlemlere karşı sadece Anayasa'da ve kuruluş kanunlarında gösterilen amaçları doğrultusunda dava açma ehliyeti bulunmaktadır. Nitekim konuyla ilgili kanunî düzenlemelerde de, bu kuruluşların amaçları dışında faaliyette bulunamayacakları açık bir biçimde belirtilmiştir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 4667 sayılı Kanun ile değişik 76. maddesinde, barolar, avukatlık mesleğini geliştirmek, meslek mensuplarının birbirleri ve iş sahipleri ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni sağlamak; meslek düzenini, ahlâkını, saygınlığını, hukukun üstünlüğünü, insan haklarını savunmak ve korumak, avukatların ortak ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla tüm çalışmaları yürüten, tüzel kişiliği bulunan, çalışmalarını demokratik ilkelere göre sürdüren kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak tanımlanmış; baro yönetim kurulunun görevlerinin sayıldığı 95. maddesinin 21. bendinde ise, yönetim kurulunun, hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmakla görevli olduğu belirtilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden, davacı tarafından dava dilekçesinde iptali istenilen işlemler ile menfaatinin ne şekilde ihlâl edildiğine ilişkin olarak elektrik abonesi olmaları nedeniyle dava konusu işlemlerin kendilerini ve üye avukatları etkilediği, ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun tanıdığı hak ve yetkilere istinaden tüm abone gruplarını etkileyen dava konusu işlemlere karşı dava açıldığı şeklinde açıklamaya yer verildiği görüldüğünden, Dairemizin 27/06/2022 tarih ve E:2022/2141 sayılı ara kararı ile, davacıdan, dava konusu her bir Kurul kararından tüketici veya başka bir vasıf altında nasıl etkilendiği sorulmuş olup, ara kararına cevaben sunulan 05/08/2022 tarihli dilekçede dava konusu işlemlerden elektrik abonesi olmaları nedeniyle etkilendikleri, Avukatlık Kanunu gereğince hukukun üstünlüğü ve insan haklarını savunma ve korumanın görevleri arasında olduğu, ayrıca dava konusu işlemlerin baro bünyesindeki meslektaşların da menfaatini etkilediği şeklinde açıklamaya yer verildiği, dosya içeriğinden davacının "ticarethane" grubu elektrik abonesi olduğu anlaşılmaktadır.
Avukatlık Kanunu'nun 76. maddesinde sayılan baroların görevleri göz önünde bulundurulduğunda, barolara verilen "hukukun üstünlüğünü ve insan haklarını savunmak, korumak ve bu kavramlara işlerlik kazandırmak" görevinin ise barolara avukatlık mesleği ile ilgili meşru, güncel ve kişisel alâkası bulunmayan konularda da dava açma imkânı vermeyeceği, aksinin kabulü hâlinde baroların başta diğer kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını ilgilendiren konular olmak üzere diledikleri her konuda dava açabilmeleri sonucununun doğacağı ve bunun ise idarî yargıda dava açma ehliyetine ilişkin düzenlemenin amacına aykırı olacağı, bu bakımdan davacının tüm abone grupları bakımından dava açma ehliyeti olduğunun kabulünün mümkün olmadığı, bununla birlikte davacının dava dilekçesinde yer alan elektrik abonesi olması nedeniyle menfaatinin etkilendiği yönündeki beyanı da dikkate alınarak dava konusu Kurul kararlarının kendi abone grubunu ilgilendiren kısımları bakımından dava açma ehliyetinin bulunduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu değerlendirmeler çerçevesinde:
1- 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının "ticarethane" abone grubuna ilişkin kısmı ile 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 1. bendinde yer alan "31,8592 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi ile 2. bendinde yer alan "135,0000 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi bakımından; davacının abone grubunun ticarethane olduğu da göz önünde bulundurularak 10708 sayılı Kurul kararının ticarethane abone grubuna ilişkin kısımları bakımından davacının menfaatinin bulunduğu; 10706 sayılı Kurul kararının ise, 10708 sayılı Kurul kararıyla belirlenen enerji bedellerine, buna bağlı olarak davacının ehliyetli olduğu kabul edilen ticarethane abone grubuna uygulanacak enerji bedellerine etkisinin bulunduğu, bu nedenle davacının söz konusu Kurul kararının ilgili kısımları bakımından da menfaatinin bulunduğu,
2- 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının "ticarethane" abone grubu dışındaki kısımları ile 10707 sayılı Kurul kararı bakımından; 10707 sayılı Kurul kararının, mesken abone grubu tüketicileri ilgilendirdiği; 10708 sayılı Kurul kararının ticarethane abone grubu dışındaki kısımlarının ise, mesken, tarımsal sulama, sanayi ve aydınlatma tüketici grupları ile dağıtım sistemi kullanıcılarına ilişkin olduğu, davacı Baro tarafından söz konusu işlemlerin, Baronun ve avukatlık mesleği mensuplarının (üyelerinin) ne tür bir menfaatini ihlâl ettiğinin ortaya koyulamadığı, anılan işlemlerin davacı Baro tüzel kişiliğinin hak ve menfaatlerini doğrudan etkilemediği gibi, avukatlık mesleğine yönelik herhangi bir düzenleme de getirmediği; dikkate alındığında, anılan işlemler ile davacının menfaat alâkasının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Bu itibarla, davacının 10707 sayılı Kurul kararı ile 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının ticarethane abone grubu dışındaki kısımları bakımından kişisel ve güncel bir menfaatinin, dolayısıyla dava açma ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinde, "Kurum, tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini tanımlayan Kurul onaylı lisansların verilmesinden, işletme hakkı devri kapsamındaki mevcut sözleşmelerin bu Kanun hükümlerine göre düzenlenmesinden, piyasa performansının izlenmesinden, performans standartlarının ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur."; 5. maddesinde, "(...) Bu Kanun'un diğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki görevleri de yerine getirir: (...) c) Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak. (...) Bu Kanunun diğer maddeleri ile belirlenen yetkilerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki yetkilere de sahiptir: (...) e) İlgili lisans hükümleri uyarınca hazırlanacak olan; Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi'nin toptan satış fiyat tarifesini, iletim tarifesini, dağıtım tarifeleri ile perakende satış tarifelerini incelemek ve onaylamak. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun'un amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır."; "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde, "(ff) Tarife: Elektrik enerjisinin ve/veya kapasitenin iletimi, dağıtımı ve satışı ile bunlara dair hizmetlere ilişkin fiyat, hüküm ve şartları içeren düzenlemeleri, (...) ifade eder."; 17. maddesinde, "Bu Kanun kapsamında düzenlenen ve bir sonraki dönem uygulanması önerilen tarifeler, ilgili tüzel kişi tarafından Kurulca belirlenen usul ve esaslara göre, tarife konusu faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içerecek şekilde hazırlanır ve onaylanmak üzere Kuruma sunulur. Kurul, mevzuat çerçevesinde uygun bulmadığı tarife tekliflerinin revize edilmesini ister veya gerekmesi hâlinde resen revize ederek onaylar. İlgili tüzel kişiler Kurul tarafından onaylanan tarifeleri uygulamakla yükümlüdür. Lisans sahibinin, her yıl uygulayacağı tarifelerde yapacağı aylık enflasyon değişimi ve lisansında belirtilen diğer hususlarla ilgili ayarlamalar Kurul tarafından onaylanır. Onaylanan tarifeler kapsamında belirlenen fiyat formülleri mevzuatta belirtilen koşullarda tadil edilebilir. Onaylanan tarifeler içinde, söz konusu tüzel kişinin tarife konusu faaliyetine ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedelleri dışında piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsur yer alamaz. İletim ek ücreti bu hükmün istisnasını oluşturur. İlgili faaliyete ilişkin tüm maliyet ve hizmet bedellerini içeren Kurul onaylı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Bir gerçek veya tüzel kişinin tabi olduğu tarifede öngörülen ödemelerden herhangi birini yapmaması hâlinde, söz konusu hizmetin durdurulabilmesini de içeren usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Kurul tarafından tüketici özelliklerine göre abone grupları, bu abone grupları için elektrik enerjisi tüketim miktarına göre farklı veya yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla ayrı tarifeler belirlenebilir. Tüketiciler talep etmeleri halinde yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla belirlenen tarifelerden faydalanabilir. Kurulca düzenlemeye tabi tarifeler, doğrudan nihai tüketiciye veya nihai tüketiciye yansıtılmak üzere ilgili tüketiciye enerji tedarik eden lisans sahibi tüzel kişilere yansıtılır. (...) Kurulca düzenlemeye tabi tarife türleri şunlardır: (...) c) Toptan satış tarifesi: Kurumun belirleyeceği usul ve esaslar kapsamında, elektrik toptan satış fiyatları taraflarca serbestçe belirlenir. Dağıtım şirketlerinin teknik ve teknik olmayan kayıpları ile genel aydınlatma kapsamında temin edeceği elektrik enerjisi ile tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilere yapılacak elektrik enerjisi satışı için TETAŞ’tan tedarik edilecek elektrik enerjisinin toptan satış tarifesi TETAŞ’ın mali yükümlülüklerini yerine getirebilme kapasitesi dikkate alınarak Kurul tarafından belirlenir. ç) Dağıtım tarifeleri: Dağıtım şirketleri tarafından hazırlanacak olan dağıtım tarifeleri, elektrik enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan tüm gerçek ve tüzel kişilere eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak hizmetlere ilişkin fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Dağıtım tarifeleri; dağıtım sistemi yatırım harcamaları, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan kayıp maliyeti, kesme-bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif enerji maliyeti gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. Dağıtım şirketlerinin tarifelerine esas alınacak teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef oranlar bu kayıpları düşürmeyi teşvik edecek şekilde Kurul tarafından belirlenir. Kurulca belirlenen hedef oranlarını geçmemek kaydı ile teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin maliyetler dağıtım tarifelerinde yer alır ve tüketicilere yansıtılır. Teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedef oranlarının tespiti ve değiştirilmesi ile oluşacak maliyetin tarifelerde yer alması ve tüketicilere yansıtılmasına ilişkin usul ve esaslar Kurul tarafından düzenlenir. d) Perakende satış tarifeleri: Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için, eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketicilere uygulanacak perakende satış tarifeleri, görevli tedarik şirketi tarafından önerilir ve Kurul tarafından incelenerek onaylanır. Tedarik lisansı sahibi şirketin lisansında, elektrik enerjisi tüketim miktarlarına göre değişen tipte tarifelerin veya fiyat aralıklarının uygulanmasına ilişkin yükümlülükler yer alabilir ve buna ilişkin hususlar Kurul tarafından düzenlenir. Perakende satış tarifeleri, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. (...) f) Son kaynak tedarik tarifesi: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde, yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak hazırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın; Kurulca sosyal ve ekonomik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir. Son kaynak tedarik yükümlülüğü kapsamında uygulanması öngörülen tarifeler tedarik lisansı sahiplerince ayrıca teklif edilir. Son kaynak tedarik tarifesi, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi son kaynak tedariği kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur."; "EÜAŞ’ın hak ve yükümlülükleri" başlıklı 26. maddesinde " (...) EÜAŞ, görevli tedarik şirketlerine tarifesi düzenlemeye tabi olan tüketiciler için toptan satış tarifesinden elektrik enerjisi satar. (...) Kurul tarafından son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarikçiler, son kaynak tedarikçisi kapsamındaki müşteriler için temin ettiği elektrik enerjisinin Kurul tarafından her yıl belirlenecek oranı kadarını, EÜAŞ’tan temin etmekle yükümlüdür. Dağıtım şirketleri, genel aydınlatma ile teknik ve teknik olmayan kayıplarından dolayı enerji ihtiyaçlarını EÜAŞ’tan temin ederler." kuralları yer almıştır.
19/06/2020 tarih ve 31160 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği'nin "Dağıtım tarifesi” başlıklı 9. maddesinde, "Dağıtım tarifesi; elektrik enerjisinin dağıtım sistemi üzerinden naklinden yararlanan kullanıcılara eşit, taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur. Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; ilgili dağıtım şirketi için belirlenen verimlilik hedefine ulaşılması ölçüsünde, dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamında gerekli olan yatırım harcamaları ile yatırım harcamalarına ilişkin makul bir getiri, sistem işletim maliyeti, teknik ve teknik olmayan kayıp maliyeti, kesme-bağlama hizmet maliyeti, sayaç okuma maliyeti, reaktif enerji maliyeti ve iletim tarifesi kapsamında ödenen tutarlar gibi dağıtım faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetler dikkate alınarak belirlenir. Teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin maliyetler, Kurulca belirlenen hedef oranlarını geçmemek kaydı ile dağıtım tarifelerinde yer alır ve tüketicilere yansıtılır. Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedellerin belirlenmesi, teknik ve teknik olmayan kayıplara ilişkin hedeforanlannın tespiti ve değiştirilmesi ile oluşacak maliyetin tarifelerde yer alması ve tüketicilere yansıtılmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan tebliğ ile düzenlenir. Dağıtım sisteminin kullanımına ilişkin bedeller; bağlantı durumu, tüketim miktarı ve kullanım amacı gibi ölçütler esas alınarakfarklı seviyelerde belirlenebilir. Dağıtım tarifesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar dağıtım şirketlerinin önerileri de değerlendirilerek KuruI tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm dağıtım bölgeleri için ortak belirlenebileceği gibi her bir dağıtım bölgesi için ayrı ayrı da belirlenebilir"; "Perakende satış tarifesi” başlıklı 10. maddesinde, "Perakende satış tarifesi, görevli tedarik şirketleri tarafından serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik enerjisi ve/veya kapasite satışı için eşit taraflar arasında ayrını gözetmeksizin uygulanacakperakende satışfiyatı ile tarifenin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlardan oluşur. Perakende satış fiyatı; ilgili görevli tedarik şirketi için belirlenen verimlilik hedefine ulaşılması ölçüsünde ve faaliyetin sürdürülebilmesi için makul bir getiri elde edilmesine izin verilecek şekilde; enerji tedarik maliyeti, faturalama ve tüketici hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmeti maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetler dikkate alınarak belirlenir. Perakende satış tarifesi, konu ile ilgili olarak Kurum tarafından çıkarılan tebliğ kapsamında düzenlenir. Perakende satış fiyatı; tüketicilerin bağlantı durumu, tüketim miktarı ve kullanım amacı gibi esaslar dikkate alınarak farklı seviyelerde belirlenebilir. Perakende satış tarifesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar görevli tedarik şirketlerinin önerileri de değerlendirilerek Kurul tarafından belirlenir. Söz konusu usul ve esaslar tüm görevli tedarik şirketleri için ortak belirlenebileceği gibi her bir görevli tedarik şirketi için ayrı ayrı da belirlenebilir." kuralları yer almıştır.
31/12/2015 tarih ve 29579 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Dağıtım Lisansı Sahibi Tüzel Kişiler ve Görevli Tedarik Şirketlerinin Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar"ın 2. maddesinde, dağıtım sistemi kullanıcısı tüketiciler ve üreticiler ile görevli tedarik şirketinden düzenlemeye tabi tarifeler üzerinden enerji alan tüketicilere bağlantı durumları da dikkate alınarak ait olduğu yıla ait tarife çizelgelerindeki ilgili bileşenler için kWh, kW, kWh bazında veya abone, fatura ya da okuma başına Kurul onaylı tarifelerin uygulanacağı belirtilmiş, beş ayrı abone grubu tanımlanmış ve abone grupları; sanayi, mesken, tarımsal sulama, aydınlatma ve ticarethane abone grupları olarak tespit edilmiştir.
Anılan Usul ve Esaslar'ın “Ticarethane abone grubu” başlıklı 7. maddesinde de, “Bu Usul ve Esaslarda tanımlanan diğer ana ve alt abone grupları kapsamına girmeyen tüm tüketiciler bu abone grubu kapsamındadır.” kuralına yer verilmiş; 30/04/2022 tarih ve 31825 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 28/04/2022 tarih ve 10961 sayılı Kurul kararı ile Usul ve Esaslar’ın 7. maddesindeki “Ticarethane Abone Grubu” başlığı, “Kamu ve özel hizmetler sektörü ile diğer abone grupları” olarak değiştirilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
31/12/2021 tarih ve 10706 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının 1. bendinde yer alan "31,8592 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi ile 2. bendinde yer alan "135,0000 kr/kWh uygulanmasına" ibaresinin incelenmesi;
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, dağıtım şirketlerinin teknik ve teknik olmayan kayıpları ile genel aydınlatma nedeniyle ihtiyaç duydukları enerjiyi EÜAŞ''tan tedarik edecekleri, bu şekilde tedarik edilecek elektrik enerjisi için Kurul tarafından farklı toptan satış fiyatları belirlenebileceği anlaşılmaktadır.
Dava dosyasının incelenmesinden, dava konusu işlem tesis edilmeden önce yapılan hazırlık çalışması aşamasında EÜAŞ Toptan Satış Tarifesi'ne ilişkin olarak EÜAŞ'ın 30/12/2021 tarih ve 481861 sayılı yazısı ile teklif edilen en güncel değerlerin kullanıldığı, bu kapsamda EÜAŞ'ın dağıtım şirketlerine teknik ve teknik olmayan kayıplar kapsamında yapacağı satışlar ile GTŞ'lere yapacağı satışlarda elektrik enerjisi bedelinin 31,8592 kr/kWh olarak uygulanmasına, dağıtım şirketlerine genel aydınlatma için yapacağı satışlarda ise elektrik enerjisi bedelinin 135,0000 kr/kWh olarak uygulanmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Dava konusu Kurul kararının uygulanmaya başladığı 2022 yılı birinci çeyreğinde serbest elektrik piyasasındaki elektrik fiyatının 140 kr/kWh düzeyinde gerçekleştiği, EÜAŞ'ın yapacağı toptan satışlarda uygulanacak fiyatların ise piyasa fiyatının altında bir tutar olan 31,8592 kr/kWh olarak belirlendiği, EÜAŞ'ın toptan satışlarına ilişkin olarak piyasa fiyatının altında olacak şekilde yapılan belirlemenin düzenlemeye tabi tarifeleri düşürücü etki yaratabilecek nitelikte olduğu, diğer yandan, genel aydınlatma kapsamında yapılacak satışlara ilişkin birim fiyatında piyasa takas fiyatları gözetilerek ve yine gerçekleşen piyasa takas fiyatının altında bir tutar olan 135 kr/kWh olarak belirlendiği görülmektedir.
Bu itibarla, dava konusu Kurul kararının EÜAŞ'tan gelen veriler ile piyasa fiyatlarına ilişkin veriler dikkate alınarak tesis edildiği, toptan satış ve genel aydınlatma amaçlı elektrik kullanımına ilişkin fiyatların piyasa fiyatlarının altında belirlenmesi suretiyle tüketicilere kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılmasının amaçlandığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının ticarethane abone grubuna ilişkin kısmının incelenmesi;
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, davalı idarenin düzenlemeye tabi perakende satış ve dağıtım tarifesini onaylamak ile yetkili olduğu, söz konusu tarifelerin dağıtım ve perakende satış faaliyetinin yürütülmesi hizmetini lisansa tabi olarak sürdüren tüzel kişilerin gelir düzenlemesinin bir sonucu olarak ortaya çıktığı, bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri ile verilen yetkiler çerçevesinde davalı idare tarafından tariflerin belirlenebileceği anlaşılmaktadır.
Dava konusu Kurul kararı dağıtım şirketlerinin dağıtım sistemi kullanıcılarına, görevli tedarik şirketlerinin ise serbest olmayan tüketiciler ile serbest tüketici olmasına rağmen tedarikçi seçmeyen ve 20/01/2018 tarih ve 30307 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Son Kaynak Tedarik Tarifesinin Düzenlemesi Hakkında Tebliğ kapsamında tanımlanan düşük tüketimli tüketicilere 01/01/2022 tarihinden itibaren uygulayacağ fiyat tarifelerinin belirlenmesi amacıyla tesis edilmiştir. Kurul kararıyla onaylanan Ek-1 ve Ek-2 tarife tabloları ile her bir abone grubu için uygulanacak birim enerji bedelleri belirlenmekte, söz konusu bedeller aboneliğin orta/alçak gerilim veya tek/çift terimli olmasına göre değişkenlik göstermektedir. Ek-1 tarife tablosunda Faaliyet Bazlı Tarife'ler, Ek-2 tarife tablosunda ise Nihai Tarife yer almaktadır. Yukarıda ayrıntılı biçimde açıklanan gerekçelerle söz konusu Kurul kararının davacının abone grubu olan ticarethane abone grubuna ilişkin kısmı incelenecektir.
Davalı idare tarafından dava konusu Kurul kararı tesis edilmeden önce hazırlık çalışmalarına başlanmış, elektrik piyasasında faaliyet gösteren ilgili taraflardan (EPİAŞ, EÜAŞ, GTŞ'ler vd.) kendi alanlarına ilişkin verileri sunmaları istenilmiştir. Gönderilen verilerin kontrolü sağlandıktan sonra ilk olarak piyasa takas fiyatı tahmini, EÜAŞ toptan satış fiyatı, YEKDEM birim maliyeti ve net kar marjı dikkate alınarak GTŞ'lerin enerji alım maliyeti hesaplanmış, daha sonra dağıtım ve perakende satış gelir tavanlarının dikkate alınması suretiyle tüketici grubu bazında dağıtım bedeli hesaplanmış, söz konusu veriler esas alınarak (aktif enerji ve dağıtım bedeli toplamı) elektriğin dağıtımı ve perakende satışı için 01/01/2022 tarihinden itibaren geçerli olacak fiyatlar belirlenmiştir.
Aktarılan süreç neticesinde onaylanan tarife tabloları incelendiğinde, 2022 yılı öncesindeki nihai fiyatlara göre, ticarethane abone grubu için %125 oranında artış gerçekleştiği görülmektedir. Davalı idare tarafından artışın temel sebebinin, elektrik üretim maliyetlerinde gerçekleşen artışlar sonucunda aktif enerji maliyetinin (nihai enerji bedelinin unsurlarından olan) artması olduğu ifade edilmektedir. Aktif enerji maliyetinin artış gerekçesi olarak ise 2021 yılının ikinci yarısından itibaren kömür ve doğal gaz fiyatlarında ortaya çıkan artış gösterilmiş, bu dönemde elektrik üretim maliyetinin önceki dönemin beş katına ulaştığı, serbest piyasadaki elektrik fiyatlarının 2021 yılının ilk yarısında 300 TL/MWh (30 kr/kWh) bazında seyrederken, 2022 yılının ilk çeyreği için ortalamada 1400 TL/MWh (140 kr/kWh) düzeyinin üzerine çıktığı, başka bir ifade ile görevli tedarik şirketlerinin işletme giderlerinin, YEKDEM birim maliyeti gibi unsurlar hariç 140 kr/kWh düzeyine yükseldiği ifade edilmiştir. Tarife tabloları ile tüm abone grupları için ortalama 133,188 kr/kWh maliyet öngörülmüş olup aktif enerji bedelinin, görevli tedarik şirketlerinin ortalama aktif enerji maliyetini yansıtacak şekilde onaylandığı görülmektedir.
Enerji birim fiyatının diğer unsuru olan ve arıza onarım, bakım gibi şebekeyle ilgili işletme giderleri ile hat, trafo gibi şebeke unsurlarının tesisiyle ilgili yatırım harcamalarını içeren dağıtım bedelinde ise, 2021 yılına göre %24,28 oranında artış gerçekleştirilmiş olup, söz konusu artışın ilgili mevzuat gereğince dağıtım bedelinde yıllık olarak yapılması gereken TÜFE güncellemesi kapsamında yapıldığı anlaşılmaktadır.
Yapılan açıklamalardan, elektrik bedellerinde ortaya çıkan artışın asıl sebebinin serbest piyasadaki elektrik fiyatlarında yaşanan artış olduğu, bu artışın tarifeye yansıtılmasında EÜAŞ'ın üretim kapasitesindeki sınırlar nedeniyle GTŞ'lerin 2022 yılında EÜAŞ'tan fiili olarak enerji alımı yapamaması ve enerjinin tamamını serbest piyasadan almalarının da etkili olduğu, dağıtım bedelinin ise ilgili mevzuat çerçevesinde TÜFE oranında artırıldığı anlaşılmaktadır.
Bu durumda; 6446 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri ile verilen yetki kullanılmak suretiyle elektrik enerjisi toptan satış tarifesinin EÜAŞ'ın mali yükümlülüklerini yerine getirebilme kapasitesi ve piyasa koşulları dikkate alınarak Kurul tarafından belirlendiği; tarife hesabında hangi maliyet unsurlarının bulunacağının mevzuatta belirtildiği, bunların aktif enerji bedeli ve dağıtım bedeli olduğu, tarifede yaşanan artışın temel sebebinin enerji maliyetinde yaşanan artışlar olduğu, dağıtım bedelinin ise TÜFE oranında artırıldığı, dava konusu tarifeler ile görevli tedarik şirketleri ile tüketiciler arasındaki makul dengenin gözeltildiği, bu suretle tüketicilere kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılması aynı zamanda da mali açıdan güçlü ve sürdürülebilir elektrik piyasasının oluşturulmasının amaçlandığı, yeşil tarifenin amacı ve uygulanma usulü göz önüne alındığında davacının yeşil tarifeye ilişkin iddialarının da yerinde olmadığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararının ticarethane abone grubuna ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. 31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının ticarethane abone grubu dışında kalan kısımları ile aynı tarih ve 10707 sayılı Kurul kararı yönünden DAVANIN EHLİYET YÖNÜNDEN REDDİNE,
2. 31/12/2021 tarih ve 10708 sayılı Kurul kararının (a) ve (b) fıkralarının ticarethane abone grubuna ilişkin kısmı ile aynı tarih ve 10706 sayılı Kurul kararının 1. bendinde yer alan "31,8592 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi ile 2. bendinde yer alan "135,0000 kr/kWh uygulanmasına" ibaresi yönünden ise DAVANIN REDDİNE,
3. Dava sonucu itibarıyla ret kararı ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
4. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
5. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 14/05/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.