T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No : 2022/2271
Karar No : 2024/5829
DAVACI : ... Organize Sanayi Bölge Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...
DAVALI : ... Kurumu
VEKİLLERİ : Av. ..., Av. ...
DAVANIN KONUSU :
01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istenilmektedir.
DAVACININ İDDİALARI :
YEKDEM tutarı negatif olduğunda kalan kısmın nihai tüketicilerin tamamına fatura edildiği, bu kapsamda YEKDEM tutarının pozitif olması halinde tüm tedarikçilerin sattığı miktar oranında gelir elde etmesi gerektiği, ancak dava konusu düzenlemeler ile piyasa takas fiyatının YEKDEM fiyatının üzerinde olması halinde aradaki farkın tamamının görevli tedarik şirketine aktarılmasının öngörüldüğü, YEKDEM bedelindeki artı bakiyeye güvenerek yapılan kar/zarar hesabı sonucunda elektrik tedarik anlaşmalarının yapıldığı, bu bakımdan artı bakiye elde edecekleri yönünde haklı beklentilerinin bulunduğu, düzenlemeden sadece görevli tedarik şirketi kullanıcılarının yararlanmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve haksız rekabete yol açtığı, ikili anlaşma yönünden rekabet halinde oldukları görevli tedarik şirketleri ile rekabet etme imkanlarının kalmadığı, ikili anlaşma yapma koşullarının zorlaştığı, serbest tüketicilerin maliyet düşüşü ve dolayısıyla elde edebilecekleri gelirden mahrum bırakıldığı, dava konusu düzenleme nedeniyle tedarik şirketlerinin serbest tüketicilerin alacak talepleri ile karşı karşıya kalabileceği, dava konusu düzenleme nedeniyle kar kaybı ve zararları mevcut olduğundan, mülkiyet haklarının ihlal edildiği, düzenleme nedeniyle tüketicilerin serbest piyasadan değil görevli tedarik şirketlerinden enerji satın almayı tercih edebileceği, düzenleme öncesinde imzalanan sözleşmeler nedeniyle önceden öngörülmesi mümkün olmayan zararın oluşacağı ileri sürülmektedir.
DAVALININ SAVUNMASI :
Öncelikle, usule ilişkin olarak, süresinde açılmadığının tespiti halinde süre aşımı yönünden davanın reddi gerektiği ileri sürülmüştür.
Esasa ilişkin olarak ise, 5346 sayılı Kanun'un teşviklerinden kaynaklanan maliyetlerin elektrik tedarikçilerine piyasadaki payları oranında yansıtılmasının, tedarikçilerin de nihai kullanıcılara tüketimleri oranında yansıtmasının öngörüldüğü, ödeme yükümlüğü oranının tedarikçilere gelir kalemi yaratması amacını haiz olmadığı, dolayısıyla yapılan düzenlemenin mülkiyet hakkı ihlaline sebep olmadığı, serbest piyasadan enerji temin eden tüketicilerin son kaynak tedariki kapsamındaki ve/veya serbest olmayan tüketicilere nazaran haklarını daha iyi bilebilecek ve bu yönde basiretli kararlar vererek tüketimlerine uygun şekilde elektrik enerjisi tedarikini yapabilecek tüketiciler olduğu, son kaynak tedariki kapsamındaki ve/veya serbest olmayan tüketicilerin ise çoğunlukla korunmaya ihtiyaç duyan mesken tüketicilerinden oluştuğu, Kurumun elektrik piyasasına ilişkin görevinin, elektrik enerjisinin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması olduğu, bu kapsamda, elektrik ticareti gerçekleştiren tüzel kişilerin maliyetlerinin azaltılması ya da kazançlarının arttırılması gibi bir görev ve yetkinin bulunmadığı, serbest tüketiciler ile tedarik şirketleri arasında imzalanan ve fiyat vb. unsurları da içeren sözleşmelerin şartlarının taraflarca serbestçe belirlendiği, yapılan düzenleme ile taraflar arasında anlaşma hükümlerine müdahale edilmediği, Kurul kararında yapılan açıklama ile Yönetmelik değişikliği sonrasında tedarikçilerin ve tüketicilerin doğru bilgilendirilmesinin ve doğru referans fiyatın sunulmasının amaçlandığı, dava konusu Kurul kararıyla referans niteliğinde YEKDEM birim maliyetinin ilan edildiği, bu çerçevede sözleşme hükümlerine müdahale edildiği iddiasının hiçbir hukuki dayanağının bulunmadığı, ikili anlaşma hükümlerini onaylanmasının veya değiştirilmesinin söz konusu olmadığı, referans niteliğinde, yani gerçekleşmesi beklenen değerlerin ne olduğunun doğru bir şekilde tahmin edilerek yayımlanmasının ikili anlaşmaların hiçbir hükmünü değiştirmediği, dolayısıyla sözleşme serbestisi ihlalinin söz konusu olmadığı, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu savunulmaktadır.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenlemenin iptali gerektiği düşünülmektedir.
DANIŞTAY SAVCISI ...'UN DÜŞÜNCESİ :
Dava; 01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin iptali istemi ile açılmıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır." hükmü;
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'un 1. maddesinde ise; "Bu Kanunun amacı; yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının yaygınlaştırılması, bu kaynakların güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşitliliğinin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, atıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliştirilmesidir." hükmü yer almaktadır.
Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik enerjisi üretiminin teşvik edilmesi amacıyla; üretim lisansı sahibi tüzel kişilere yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için Yenilenebilir Enerji Kaynak Belgesi verilmesi ile 10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında işletilecek YEK Destekleme Mekanizmasının kuruluşu ve işleyişini düzenlemek ve kamu tüzel kişilerinin görev ve yetkileri ile ilgili gerçek ve tüzel kişilerin hak ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere, 5346 sayılı Kanun ve 6446 sayılı Kanun'a dayanılarak; Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesine ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik, 01/10/2013 tarih ve 28782 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yönetmeliğin 3/1 maddesinde; "s)YEK Destekleme Mekanizması (YEKDEM): Bu Yönetmelik kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim faaliyeti gösteren üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin bizzat ve LÜY kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarından üretim yapan kişilerin bölgelerinde bulundukları görevli tedarik şirketleri aracılığıyla faydalanabileceği fiyatlar, süreler, miktarlar ve bunlara yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları içeren destekleme mekanizmasını", "t) YEK toplam bedeli (YEKTOB): YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olan tüzel kişilere ait lisanslı üretim tesislerinin her birinde üretilerek iletim veya dağıtım sistemine verilen elektrik enerjisi miktarı ile nihai YEK listesindeki fiyatların çarpılması suretiyle, Türk Lirası olarak veya enerjinin sisteme verildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası olarak hesaplanan bedeller ile LÜYTOB’un toplamını" ifade ettiği belirtilmiştir.
Kanunların söz konusu amaçlarının gerçekleştirilebilmesi için, ilgili idarelere, kanunun çizdiği sınırları aşmamak kaydı ile birtakım düzenlemeler yapabilme imkânı verilmiş ve buna ilişkin olarak, ilgili kanunların altında birtakım mevzuatlar çıkarma veya mevcut mevzuatlarda değişiklik yapabilme imkanı tanınmıştır.
İdarelerin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları düzenleyici işlemler ile objektif bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. İdarelerin, işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir yetkilerini kullanmaları ve bu yetkilerini kullanırken kamu hizmetinin gereklerini ve kamu yararını göz önünde bulundurmaları gerektiği açıktır.
Bu itibarla, davalı Kurum tarafından yapılan düzenleyici işlemlerin 5346 sayılı Kanun'un 1. maddesinde öngörülen yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımının yaygınlaştırılması, bu kaynakların güvenilir, ekonomik ve kaliteli biçimde ekonomiye kazandırılması, kaynak çeşitliliğinin artırılması, sera gazı emisyonlarının azaltılması, atıkların değerlendirilmesi, çevrenin korunması ve bu amaçların gerçekleştirilmesinde ihtiyaç duyulan imalat sektörünün geliştirilmesi amacına uygun olması gerekmektedir.
5346 sayılı Kanun uyarınca, yenilenebilir enerji kaynakları ile elektrik enerjisi üretimi yapanlara serbest piyasada kalmak ya da YEKDEM'e dâhil olmak üzere iki seçenek sunulmuştur. Başka bir anlatımla, yenilenebilir enerji kaynakları ile elektrik enerjisi üretimi yapan gerçek ve tüzel kişilerin, serbest piyasada kalarak ticari fırsat ve risklere tabi olmak veya üretilen elektriği YEKDEM kapsamında belirlenen fiyatlardan satmak şeklinde iki farklı tercih imkânı bulunmaktadır.
Bilindiği üzere, 5346 sayılı Kanun'un amacı; çevreye ve doğaya duyarlı yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasıdır. Bunun ekonomik olarak mümkün olması amacıyla da 5346 sayılı Kanun ile yatırımcılara çok önemli teşvik ve kolaylıklar sağlanmıştır. Sağlanan ekonomik teşviklerin finansmanının ise, tedarikçiler ve en nihayetinde burada üretilen elektriği tüketen tüketiciler üzerinden temin edilmesi öngörülmüştür.
5346 sayılı Kanun'un YEKDEM kapsamında sağladığı teşvikler, tüketiciler üzerinden finanse edilmektedir. Söz konusu Kanun'un 6. maddesinin 6. fıkrası hükmüne göre, her bir tedarikçi, piyasadaki pazar payı oranında YEKDEM'e ödemede bulunmakta, tedarikçilerde, kendilerine yüklenen bu maliyeti, tükettikleri miktar oranında kendi tüketicilerine yansıtmaktadırlar.
29/12/2010 tarihli ve 6094 sayılı Kanunla, 5346 sayılı Kanunun 3. maddesinin (17) nci bendine, "Ödeme yükümlülüğü oranı: Tüketicilere elektrik enerjisi satışı yapan tedarikçilerin ödemekle yükümlü olacağı tutarın hesaplanmasında kullanılacak olan, her bir tedarikçinin tüketicilerine sattığı elektrik enerjisi miktarının, bu tedarikçilerin tamamının tüketicilere sattığı toplam elektrik enerjisi miktarına bölünmesi suretiyle hesaplanan oranı, ifade eder. Bu Kanunda geçmekle birlikte tanımlanmamış diğer terim ve kavramlar, 14/03/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunundaki anlama sahiptir." hükmü eklenmiştir.
Yine 5346 sayılı Kanun'un 6. maddesinde de; "...EPİAŞ, her fatura dönemi için YEK toplam bedelini ilan eder ve her bir tedarikçinin ödeme yükümlülüğü oranını belirler. Ödeme yükümlülüğü oranının belirlenmesi sırasında, bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilerek YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olmaksızın serbest piyasada satışı yapılan elektrik enerjisi miktarı bu Kanun kapsamındaki hesaplamalara dâhil edilmez. Tüketicilere elektrik enerjisi sağlayan her bir tedarikçinin ödemekle yükümlü olduğu tutar belirlenerek ilgili tedarikçiye fatura edilir ve yapılan tahsilat YEK Destekleme Mekanizmasına tabi tüzel kişilere payları oranında ödenir. Bu fıkra kapsamındaki EPİAŞ dâhil uygulamalara ilişkin usul ve esaslar, EPDK tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir..."hükmü yer almaktadır. Görüldüğü üzere mevzuat uyarınca, 5346 sayılı Kanunun teşviklerinden kaynaklanan maliyetlerin, elektrik tedarikçilerine, piyasadaki payları oranında yansıtılacağı öngörülmektedir. Bir tedarikçinin piyasa payının belirlenmesinde ise, "ilgili tedarikçinin müşterilerine sağladığı enerji / tüm tedarikçilerin müşterilerine sağladığı enerji" formülü ile belirleneceği düzenlenmiştir.
Burada güdülen amaç, YEKDEM maliyetinin tüm tedarikçilere piyasa payı oranında dağıtımının sağlanması ve bu tedarikçilerin de, kendilerine yüklenen bu maliyeti nihai tüketicilerine, tüketimleri oranında yansıtmalarıdır.
4628 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca, tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak görevi ile yükümlü olan ise davalı Kurumdur.
Bu çerçevede; düzenlemesi yapılan, Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmeliğin 13/4 maddesinde; bir fatura döneminde YEKDEM gelirinin YEK toplam bedelinden fazla olması durumunda, birinci fıkrada yer alan ödeme yükümlülüğü oranı (ÖYOi), tarifesi düzenlenmeye tabi tüketiciler için uygulanmak üzere, ilgili tedarikçilerin uzlaştırmaya esas çekiş miktarları dikkate alınarak hesaplanacağı öngörülmüştür.
Buradaki amaç, tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin desteklenmesi olup, YEKDEM gelirinin, YEKDEM toplam bedelinden fazla olması durumunda elde edilecek gelirin, görevli tedarik şirketlerinin tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin olduğu portföye aktarılmasının sağlanarak, tarifesi düzenlemeye tabi tüketiciler için temin edilen enerji maliyetinin bir miktarda olsa düşürülmesi hedeflenmiş olup kanun maddesi çerçevesinde hesaplanan ÖYO'nun tedarik şirketlerine gelir yaratmak değil, yapılan elektrik ticareti kapsamında bir tedarikçinin ödemek ile yükümlü olduğu ve nihayetinde tüketicilere yansıtarak tüketicilerin karşılamak ve yüklenmek zorunda oldukları bedelin hesaplanmasında kullanıldığı anlaşılmaktadır.
Bu nedenle, iptali istenilen; 01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikte, idarenin düzenleme yapma yetkisi kapsamında, yine idareye kanunla verilen görev ve yükümlülükleri yerine getirme amacına uygun olması nedeniyle hukuka aykırılık görülmediği açıktır.
Açıklanan nedenlerle, davanın reddi gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 24/12/2024 tarihinde, davacı vekili Av. ... ile davalı idare vekili Av. ...'nin geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ :
01/03/2022 tarih ve 31765 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik" ile Yönetmelik'in 13. maddesine, "(4) Bir fatura döneminde YEKDEM gelirinin YEK toplam bedelinden fazla olması durumunda, birinci fıkrada yer alan ödeme yükümlülüğü oranı (ÖYOi), tarifesi düzenlenmeye tabi tüketiciler için uygulanmak üzere, ilgili tedarikçilerin uzlaştırmaya esas çekiş miktarları dikkate alınarak hesaplanır." kuralı eklenmiştir.
Yönetmeliğe eklenen anılan madde ve Yönetmeliğin 14. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca alınan ve 02/04/2022 tarih ve 31797 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 31/03/2022 tarih ve 10906 sayılı Kurul kararıyla da, 2022 yılı için tedarik edilen birim enerji miktarı başına öngörülen YEKDEM maliyetleri 2022 yılı Mart ayı sonrası için revize edilmiş, ayrıca öngörülen YEKDEM maliyetinin negatif olduğu aylarda, ikili anlaşmalara ilişkin referans niteliğinde olan öngörülen YEKDEM maliyeti ve yüksek tüketimli tüketicilere ilişkin son kaynak tedarik tarifesi hesaplamalarında kullanılan öngörülen YEKDEM maliyeti "0 TL/MWh" olarak belirlenmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından dava konusu Yönetmelik değişikliğinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İNCELEME VE GEREKÇE:
USUL YÖNÜNDEN:
Davalı idarenin davanın süresinde açılmadığına ilişkin itirazı geçerli görülmemiştir.
ESAS YÖNÜNDEN:
İLGİLİ MEVZUAT:
4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinde, "Kurum, tüzel kişilerin yetkili oldukları faaliyetleri ve bu faaliyetlerden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini tanımlayan Kurul onaylı lisansların verilmesinden, işletme hakkı devri kapsamındaki mevcut sözleşmelerin bu Kanun hükümlerine göre düzenlenmesinden, piyasa performansının izlenmesinden, performans standartlarının ve dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, bu Kanun'da yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten, piyasa ihtiyaçlarını dikkate alarak serbest olmayan tüketicilere yapılan elektrik satışında uygulanacak fiyatlandırma esaslarını tespit etmekten ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaktan ve bunların denetlenmesinden ve piyasada bu Kanun'a uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan sorumludur."; 5. maddesinde, " (...) Bu Kanun'un diğer maddeleri ile belirlenen görevlerinin yanısıra, Kurul aşağıdaki görevleri de yerine getirir: (...) c) Tüketicilere güvenilir, kaliteli, kesintisiz ve düşük maliyetli elektrik enerjisi hizmeti verilmesini teminen gerekli düzenlemeleri yapmak. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun'un "YEK Destekleme Mekanizması" başlıklı 6. maddesinde, "Bu Kanunun yürürlüğe girdiği 18/5/2005 tarihinden 31/12/2020 tarihine kadar işletmeye girmiş veya girecek olan YEK Destekleme Mekanizmasına tabi üretim lisansı sahipleri için, bu Kanuna ekli I sayılı Cetvelde yer alan fiyatlar, on yıl süre ile uygulanır. 31/12/2020 tarihinden sonra işletmeye girecek olan YEK Belgeli üretim tesisleri için bu Kanuna göre uygulanacak fiyat ve süreler Cetveldeki fiyatları geçmemek üzere Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. ... 30/06/2021 tarihinden sonra işletmeye girecek olan elektrik üretim tesisleri için Türk lirası olarak uygulanacak YEK Destekleme Mekanizmasına ve fiyatların güncellenmesine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. İşletmeye giren lisanslı elektrik üretim tesislerinden YEK Destekleme Mekanizmasına bir sonraki takvim yılında tabi olmak isteyenler YEK Belgesi almak ve EPDK tarafından belirlenecek tarihe kadar EPDK’ya başvurmak zorundadır. YEK Destekleme Mekanizmasında öngörülen süreler; tesislerden işletmedekiler için işletmeye girdiği tarihten, henüz işletmeye girmemiş olanlar için işletmeye girecekleri tarihten itibaren başlar. YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olanlar, uygulamaya dâhil oldukları yıl içerisinde uygulamanın dışına çıkamaz. YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olanların listesi ile bunlara ait tesislerin işletmeye giriş tarihlerine, yıllık elektrik enerjisi üretim kapasitelerine ve yıllık üretim programına ilişkin bilgiler, kaynak türlerine göre EPDK tarafından yıl sonuna kadar yayımlanır. Tamamı yenilenebilir olmak üzere birden fazla enerji kaynağından elektrik üretmek amacı ile kurulan üretim tesislerinde üretilerek sisteme verilen net enerji miktarının YEK Destekleme Mekanizmasından faydalanmasına ilişkin usul ve esaslar EPDK tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. EPİAŞ, her fatura dönemi için YEK toplam bedelini ilan eder ve her bir tedarikçinin ödeme yükümlülüğü oranını belirler. Ödeme yükümlülüğü oranının belirlenmesi sırasında, bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilerek YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olmaksızın serbest piyasada satışı yapılan elektrik enerjisi miktarı bu Kanun kapsamındaki hesaplamalara dâhil edilmez. Tüketicilere elektrik enerjisi sağlayan her bir tedarikçinin ödemekle yükümlü olduğu tutar belirlenerek ilgili tedarikçiye fatura edilir ve yapılan tahsilat YEK Destekleme Mekanizmasına tabi tüzel kişilere payları oranında ödenir. Bu fıkra kapsamındaki EPİAŞ dahil uygulamalara ilişkin usul ve esaslar, EPDK tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. ... Bu Kanun kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik enerjisi üreten ve bu madde hükmüne tabi olmak istemeyen tüzel kişiler, lisansları kapsamında serbest piyasada satış yapabilirler. YEK Destekleme Mekanizmasına tabi üretim tesislerinin iletim ve/veya dağıtım sistem güvenliği açısından uymaları gereken yükümlülükler ile bu üretim tesislerinden dengeleme güç piyasası ve/veya yan hizmetler piyasası dâhilinde faaliyette bulunacakların belirlenmesi ve bu piyasalarda faaliyette bulunacak tüzel kişilere ilişkin hak ve yükümlülükler EPDK tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretiminin desteklenmesi amacıyla uygulanan tarifeler ile YEK Destekleme Mekanizması kapsamındaki diğer gelirlerin değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar EPDK tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." kuralı yer almıştır.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun'un amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır."; "Tanımlar ve Kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde, "i) Görevli tedarik şirketi: Dağıtım ve perakende satış faaliyetlerinin hukuki ayrıştırması kapsamında kurulan veya son kaynak tedariği yükümlüsü olarak Kurul tarafından yetkilendirilen tedarik şirketini, ğğ) Tedarikçi: Elektrik enerjisi ve/veya kapasite sağlayan üretim şirketleri ile tedarik lisansına sahip şirketi, (...) ifade eder."; 17. maddesinde, "(...) Kurulca düzenlemeye tabi tarife türleri şunlardır: (...) d) Perakende satış tarifeleri: Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketiciler için, eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve şartları içerir. Serbest tüketici niteliğini haiz olmayan tüketicilere uygulanacak perakende satış tarifeleri, görevli tedarik şirketi tarafından önerilir ve Kurul tarafından incelenerek onaylanır. Tedarik lisansı sahibi şirketin lisansında, elektrik enerjisi tüketim miktarlarına göre değişen tipte tarifelerin veya fiyat aralıklarının uygulanmasına ilişkin yükümlülükler yer alabilir ve buna ilişkin hususlar Kurul tarafından düzenlenir. Perakende satış tarifeleri, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi perakende satış faaliyetinin yürütülmesi kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur. (...) f) Son kaynak tedarik tarifesi: Serbest tüketici niteliğini haiz olduğu hâlde elektrik enerjisini, son kaynak tedarikçisi olarak yetkilendirilen tedarik lisansı sahibi şirket dışında bir tedarikçiden temin etmeyen tüketicilerin rekabetçi piyasaya geçmesini teşvik edecek ve son kaynak tedarikçisinin makul kâr etmesine imkân verecek düzeyde, yürürlükteki perakende satış tarifeleri ile piyasa fiyatları dikkate alınarak hazırlanır. Ancak, bu sınırlamalarla bağlı olmaksızın; Kurulca sosyal ve ekonomik durumlar gözetilerek belirlenecek bir miktarın altında elektrik enerjisi tüketen tüketiciler için ayrı tarife yapılabilir. Son kaynak tedarik yükümlülüğü kapsamında uygulanması öngörülen tarifeler tedarik lisansı sahiplerince ayrıca teklif edilir. Son kaynak tedarik tarifesi, aktif enerji maliyeti, faturalama ve müşteri hizmetleri maliyeti, perakende satış hizmet maliyeti gibi son kaynak tedariği kapsamındaki tüm maliyet ve hizmetleri karşılayacak bedellerden oluşur." kurallarına yer verilmiştir.
01/10/2023 tarih ve 28782 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmeliğin "Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin dava konusu düzenlemelerin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde, "k) Ödeme yükümlülüğü oranı (ÖYO): Tüketicilere elektrik enerjisi satışı yapan tedarikçilerin ödemekle yükümlü olacağı tutarın hesaplanmasında kullanılacak olan, her bir tedarikçinin tüketicilerine sattığı elektrik enerjisi miktarının, bu tedarikçilerin tamamının tüketicilere sattığı toplam elektrik enerjisi miktarına bölünmesi suretiyle hesaplanan oranı, l) Ödeme yükümlülüğü tutarı (ÖYT): Her bir tedarikçi için ödeme yükümlülüğü oranı (ÖYO) dikkate alınarak Piyasa İşletmecisi tarafından tahsil edilecek tutarı, n) Piyasa takas fiyatı (PTF): Gün öncesi piyasası kapsamında belli bir saat ve belli bir teklif bölgesi için, teklif bölgeleri arasındaki iletim kısıtları dikkate alınarak belirlenen saatlik elektrik enerjisi alış-satış fiyatını, ... r) Uzlaştırmaya esas veriş-çekiş birimi (UEVÇB): Her bir piyasa katılımcısına ilişkin uzlaştırma hesaplamalarının yapılabilmesi amacıyla, piyasa katılımcıları tarafından tanımlanarak PYS aracılığıyla kaydı yapılan aktif elektrik enerjisi üreten ya da tüketen birimleri, s) YEK Destekleme Mekanizması (YEKDEM): Bu Yönetmelik kapsamındaki yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim faaliyeti gösteren üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin bizzat ve LÜY kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarından üretim yapan kişilerin bölgelerinde bulundukları görevli tedarik şirketleri aracılığıyla faydalanabileceği fiyatlar, süreler, miktarlar ve bunlara yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları içeren destekleme mekanizmasını, t) YEK toplam bedeli (YEKTOB): YEK Destekleme Mekanizmasına tabi olan tüzel kişilere ait lisanslı üretim tesislerinin her birinde üretilerek iletim veya dağıtım sistemine verilen elektrik enerjisi miktarı ile nihai YEK listesindeki fiyatların çarpılması suretiyle, Türk Lirası olarak veya enerjinin sisteme verildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası olarak hesaplanan bedeller ile LÜYTOB’un toplamını, ü) YEKDEM katılımcısı: YEKDEM’e tabi olan her bir lisanslı üretim tesisi veya görevli tedarik şirketlerini, dd) YEK Fiyatı: YEK Kanununun EK-I ve EK-II sayılı cetvellerinde yer alan fiyatlar ile enerjinin sisteme verildiği tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kurunun çarpılması ile elde edilen fiyatı veya 29/01/2021 tarihli ve 3453 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretim tesisleri için uygulanacak fiyatı, ..." kuralları yer almıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Düzenleyici kurumlar, ilgili bulundukları piyasada düzenleme ve denetleme görevi üstlenmekte olup, bu kuruluşların temel işlevi, toplumsal ve ekonomik hayatın temel hak ve özgürlükler ile yakından ilişkili alanlarındaki kamusal ve özel kesim etkinliklerini, birtakım kurallar koyarak düzenlemek, konulan kurallara uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemektir.
Sözlük anlamı ile "düzenli hâle koymak, düzen vermek, tanzim ve tertip etmek" olarak tanımlanan "düzenleme", kamu hukukunda kural koyma ile eş anlamlıdır. Kural ise; sürekli, soyut, nesnel, genel (kişilik dışı) durumları belirleyen ve gösteren norm olarak tanımlanmaktadır. (ÖZAY İl Han, Günışığında Yönetim, İstanbul, 2017, s. 426).
İdarelerin düzenleme yapma yetkisine sahip olduğu alanlarda, bu alanları düzenleyici işlemler ile objektif bir şekilde düzenlemesi gerekmektedir. İdarelerin, işlem tesis ederken kendilerine Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir yetkilerini kullanmaları ve bu yetkilerini kullanırken kamu hizmetinin gereklerini ve kamu yararını göz önünde bulundurmaları gerektiği açıktır. İdarelerin düzenleme yetkisinin, yasalarla getirilen hükümleri aşacak bir şekilde kullanılamayacağı idare hukukunun en temel ilkelerindendir.
Gerek 6446 sayılı Kanun gerekse 4628 sayılı Kanun ile, elektriğin kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması hedeflenmiştir. Davalı idare tarafından belirtilen hedeflerin sağlanması amacıyla, elektrik piyasasının denetlenip düzenlenmesine yönelik olarak 4628 sayılı Kanun ile kendisine tanınan alan ve sınırlar dahilinde düzenlemeler yapabileceği açıktır.
Aktarılan mevzuat hükümlerinden, Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması (YEKDEM) kapsamında YEKDEM geliri ile YEK toplam bedeli (YEKTOB) arasındaki ilişkiye bağlı olarak tedarikçilerin ödeme yükümlülüğünün ortaya çıkması halinde buna ilişkin oranın hesaplandığı ve YEKDEM maliyetinin tüm tedarikçilere piyasa payı oranında yansıtıldığı, tedarikçilerin de kendilerine yansıtılan bu tutarı nihai tüketicilere tüketimleri oranında yansıttığı, dava konusu düzenlemeyle YEKDEM gelirinin YEKTOB'dan fazla olması, başka bir deyişle YEKDEM birim maliyetinin negatif olması halinde ise, fazla gelirin sadece tarifesi düzenlemeye tabi tüketiciler için uygulanmak üzere görevli tedarik şirketlerine yansıtılmasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Davacı tarafından, 5346 sayılı Kanun gereği YEKDEM kapsamındaki her paydaşa mutlaka ödeme yapılması gerekmekteyken, dava konusu düzenlemeler ile piyasa takas fiyatının YEKDEM fiyatının üzerinde olması halinde aradaki farkın tamamının tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin portföyüne aktarılmak üzere görevli tedarik şirketine aktarılmasının ve buna bağlı olarak serbest tüketiciler ile bunların tedarikçilerine herhangi bir ödeme yapılmamasının öngörüldüğü, bu durumun eşitlik ilkesine aykırılık arz ettiği, yapılan değişikliklerin tedarikçilerin serbest tüketiciler ile akdetmiş oldukları sözleşmelere müdahale niteliğinde olduğu ve sözleşmelerin koşullarının idari işlem ile değiştirildiği, görevli tedarik şirketleri ile rekabet etmelerinin engellendiği iddia edilmektedir.
Elektrik piyasasındaki lisanslı üreticiler, tesislerinde ürettiği elektriği YEKDEM kapsamında ilgili mevzuatta belirlenen fiyatlar üzerinden satabilecekleri gibi söz konusu mekanizmaya dahil olmadan serbest piyasada belirlenen fiyatlar üzerinden de satış yapabilmektedirler. YEKDEM mekanizmasına dahil olan üreticilere ürettikleri enerji karışılığında alım garantisi olarak da adlandırılan sabit fiyat üzerinden ödeme yapılmaktadır. Söz konusu sabit fiyat serbest piyasada oluşan piyasa takas fiyatının üzerinde olabileceği gibi bu fiyatın altında da olabilmektedir. Piyasa takas fiyatının YEKDEM kapsamında ilgili mevzuat gereği ödenmesi öngörülen sabit fiyatın altında kalması halinde yapılacak işlemler ilgili mevzuatta belirlenmiştir. Buna göre, örneğin piyasa takas fiyatının 800,00-TL/MWh olarak oluştuğu ve üreticiye YEKDEM kapsamında ödenmesi taahhüt edilen sabit fiyatın ise 1.000,00-TL olduğu durumda, üreticiye eksik ödenen 200,00-TL tedarikçilere, tedarikçiler tarafından da tüketicilere yansıtılmakta, bu suretle tahsil edilen 200,00-TL üreticiye ödenmekte ve alım garantisi kapsamında ödenmesi taahhüt edilen 1.000,00-TL'yi elde etmesi sağlanmaktadır.
Dava konusu Yönetmelik hükmü, verilen örneğin tam tersinin olduğu ve enerji fiyatlarındaki artışa bağlı olarak piyasa takas fiyatının YEKDEM'in üzerinde olduğu durumlarda, üreticilerin YEKDEM kapsamında elde edebileceği sabit gelirin üzerindeki gelirin ne şekilde değerlendirileceğini düzenlemektedir. Buna göre, örneğin piyasa takas fiyatının 1.200,00-TL/MWh olarak oluştuğu ve üreticiye YEKDEM kapsamında ödenmesi taahhüt edilen sabit fiyatın ise 1.000,00-TL olduğu durumda, üreticiye fazladan ödenen 200,00-TL'nin ne şekilde değerlendirileceği belirlenmiş olup, söz konusu tutarın tarifesi düzenlenmeye tabi tüketiciler için uygulanmak üzere görevli tedarik şirketlerinin portföyüne aktarılması öngörülmüştür.
Davalı idare tarafından düzenlemenin gerekçesi olarak, elektrik enerjisi üretimine girdi olan emtia fiyatlarındaki artış sebebiyle elektrik enerjisi fiyatlarının yükseldiği ve bu yükselişin nihai tüketicileri olumsuz etkilediğinden bahisle, tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin desteklenmesi amacıyla YEKDEM gelirinin, YEK toplam bedelinden fazla olması durumunda elde edilecek gelirin, görevli tedarik şirketlerinin tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin olduğu portföye aktarılmasına imkan tanınması, bu suretle söz konusu tüketiciler için temin edilen enerji maliyetinin bir miktar da olsa düşürülmesi ve buna bağlı olarak sosyal faydanın artırılmasının sağlanması gösterilmiştir.
Bu durumda, dava konusu Yönetmelik ile YEKDEM gelirinin YEK toplam bedelinden fazla olması halinde elde edilecek gelirin görevli tedarik şirketlerinin tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin olduğu portföye aktarılmasının öngörüldüğü, düzenlemeyle görevli tedarik şirketlerinin elektrik temin etmek zorunda olduğu tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin enerji maliyetlerinin düşürülmesinin ve söz konusu tüketicilerin enerji fiyatlarındaki artışlardan daha az etkilenmesinin amaçlandığı, 5346 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile davalı idareye bu hususta düzenleme yapılabilmesi amacıyla Yönetmelik çıkarma yetkisi verildiği, bu bakımdan davalı idareye verilen düzenleme yetkisi kapsamında tesis edilen usul ve esasların üst hukuk normlarına uygun olduğu, diğer yandan ödeme yükümlülüğü oranı ile YEKDEM mekanizmasının tedarik şirketlerine ve buna bağlı olarak serbest tüketicilere gelir oluşturma işlevinin bulunmadığı, düzenleme ile serbest tüketiciler ile tedarikçiler arasında yapılan anlaşmalara müdahale edilmediği, eşit taraflar arasında herhangi bir ayrım yapılmadığı, sonuç olarak tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilere kaliteli, sürekli ve düşük maliyetli elektriğin ulaştırılmasının, aynı zamanda da mali açıdan güçlü ve sürdürülebilir elektrik piyasasının oluşturulmasının amaçlandığı anlaşıldığından, davalı idareye verilen düzenleme yetkisi kapsamında çıkarılan Yönetmelikte hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Diğer yandan, 02/04/2022 tarih ve 31797 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 31/03/2022 tarih ve 10906 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu kararı ile, Yönetmelik'te yapılan değişiklik gereği YEKDEM birim maliyetinin negatif olduğu hallerde tedarikçiler ve bu tedarikçilerin anlaşma yaptığı serbest tüketiciler için YEKDEM birim ek maliyetinin "0" olacağı, başka bir ifade ile YEKDEM birim ek maliyetinin olmayacağı hususu dikkate alınarak tedarikçiler ve serbest tüketicilerin doğru bilgilendirilmesinin sağlanması amacıyla bu durumu açıklayıcı bir düzenleme yapılmış, YEKDEM maliyetinin negatif olduğu aylarda ikili anlaşmalar için referans niteliğinde olan öngörülen YEKDEM maliyetinin "0 TL/MWh" olacağı belirtilmiştir.
Davacı tarafından, dava konusu Yönetmelik değişikliği nedeniyle tüketicilerin serbest piyasadan değil görevli tedarik şirketlerinden enerji satın almayı tercih edebileceği ve rekabet koşullarının bozulduğu iddia edilmekteyse de, düzenleme kapsamında YEKDEM gelirinin YEK toplam bedelinden fazla olması halinde elde edilecek gelirin görevli tedarik şirketlerinin tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilerin olduğu portföye aktarılması öngörüldüğünden, görevli tedarik şirketlerince bu gelirin yalnızca tarifesi düzenlemeye tabi tüketicilere yönelik olarak kullanılabileceği, söz konusu gelirin görevli tedarik şirketlerinin tedarikçi sıfatıyla serbest tüketicilerle yapacağı anlaşmaları etkileyen bir unsur olmadığı, başka bir deyişle görevli tedarik şirketlerinin söz konusu geliri tedarikçi sıfatıyla yapacağı işlemlerde kullanamayacağı açık olduğundan davacının bu iddiasına itibar edilmemiştir.
KARAR SONUCU:
Açıklanan nedenlerle;
1. DAVANIN REDDİNE,
2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,
4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine,
5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 24/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.