T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/3098
Karar No:2025/2946
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıya ait "..." adresinde bulunan iş yerinde izin alınmaksızın döviz alım satımı yapıldığından bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca faaliyetlerinin 1 (bir) ay boyunca geçici olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacıya ait uyuşmazlık konusu iş yerinde 29/12/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetimde, iş yerinin önünde bulunan tabelalarda döviz kurlarını gösteren elektronik tabela bulunduğu, bir müşteriye 40 Euro karşılığı 354,40-TL alındığına ilişkin bilgi fişi verildiği hususlarının tespit edildiği, davacının ... sayılı Tebliğ'e aykırı durumunun sabit olduğu anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka aykırı bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, iş yerinde aynı zamanda UPS ile para transferi faaliyeti yürütüldüğü, bu faaliyet için müşterilerin bilgilendirilmesi kapsamında kur bilgileri içeren elektronik tabelanın bulunduğu, aynı denetim kapsamında uygulanan idari yaptırımların ... Sulh Ceza Hakimliği ve ... Vergi Mahkemesince kaldırıldığı, fotoğraflanarak tutanağa eklenen bilgi fişinin soyut iddiaya dayandığı, iş yerinde gerçekleşen bir işleme ait olmadığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacıya ait "..." adresinde bulunan iş yerinde 29/12/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Topkapı Uygulama Grup Müdürlüğünce düzenlenen ... benzersiz kodlu e-yoklama fişinde, "(...) iş yerinde altın fiyatlarını ve yurt dışı para transfer döviz kurlarını gösteren elektronik fiyat tabelasının olduğu görülmüştür. (...) Denetim esnasında bir süre beklendiğinde ismini beyan etmediği bir müşterinin 29/12/2020 tarihinde saat 17:51'de 40 Euro karşılğı 354,40-TL (1=8,86) aldığı tutar karşılığında kendisine bilgi fişi verildiği ifade edilmiş ve ilgili fiş fotoğraflanarak tutanak ekine alınmıştır. İş yerinin önünde bulunan tabelalarda döviz ve altın kurlarının gösterildiği bilgilerin bulunduğu görülmüştür." tespitlerine yer verilmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısıyla söz konusu e-yoklama fişinin davalı idareye gönderilmesi üzerine, anılan tespitler 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasına aykırılık teşkil ettiğinden bahisle Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, tespite konu iş yerinin faaliyetlerinin 1 ay boyunca geçici olarak durdurulmuş, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un (fiil tarihinde yürürlükte bulunan) 3. maddesinin beşinci fıkrasında, "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir" kuralı yer almaktadır.
30/01/2018 tarih ve 30317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2018-32/45 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ) "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esasları düzenlemektir."; "İzin" başlıklı 5. maddesinde, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükteki haliyle, "(1) Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır. (2) Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret unvanlarında, iş yeri açma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında, fiil tarihinde yürürlükte bulunan haliyle, faaliyet izni veya yetki belge kapsamında faaliyette bulunulabilecek konularda, "izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulduğunun" tespit edilmesi durumunda, iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar durdurulacağı, bu fiilin tekrarı halinde ya da söz konusu iş yerinde yalnızca izin veya belge alınması gereken faaliyet gerçekleşmekte ise doğrudan iş yerindeki tüm faaliyetlerin sürekli olarak durdurulacağı kurala bağlanmıştır.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'da tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esaslarının düzenlendiği Tebliğ'in 5. maddesinde ise, yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için ilgili Bakanlıktan izin alınması gerektiğinin belirtilmesinin ardından, faaliyet izni bulunamayanların bu faaliyeti yürüttükleri izlenimi yaratacak emarelerden kaçınması gerektiği kurala bağlanmıştır. Bununla birlikte, anılan kurala aykırı hareket edilmesi halinde doğrudan bu aykırılığa karşılık bir idari yaptırım öngörülmemiş olup söz konusu kuralın, vatandaşların doğru bilgilendirilmesinin sağlanması, izin alınmaksızın faaliyet gösterenlerin müşterilerine ulaşmasının zorlaştırılması ve faaliyet izni takibinin ve denetiminin kolaylaştırılması amacıyla getirildiği anlaşılmaktadır.
Bu bağlamda, Tebliğ'de yer alan söz konusu düzenleme ile, karşılığında "iş yeri faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması" yaptırımı öngörülen "gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması" fiilinin genişletilmesinden, diğer bir ifadeyle, normlar hiyerarşisine aykırılıktan bahsedilemeyecek ise de kuralın uygulanma biçimi nedeniyle bir hukuka aykırılık meydana gelebileceğinden, bu kapsamda yapılan tespitlerin her somut olay yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, iş yeri faaliyetlerinin geçici durdurulması yaptırımı, 1567 sayılı Kanun'da ifade edildiği üzere, gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması fiili nedeniyle ilgilisi hakkında uygulanabilecek ise de bu doğrultuda bir yaptırım uygulanabilmesi için, iş yerindeki yetkisiz faaliyetin ikna edici ve somut tespitlerle ortaya koyulması gerekmektedir. Tebliğ'de zikredilen "ticaret unvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak kelime, deyim ve işaretler" söz konusu faaliyet için birer gösterge olabilecek ise de sayılan örneklerin tek başına iş yerinde faaliyette bulunulduğunu ispata elverişli olmayabileceği, diğer taraftan, idarenin ağır bir ispat külfeti altında bırakılmasının düzenlemenin amacına aykırı sonuçlara sebebiyet verebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. O halde, tespitlerin değerlendirilmesinde her iki boyutuyla katı ve kategorik bir yaklaşımdan kaçınılması gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta, davacıya ait iş yerinin dışında bulunan elektronik panoda güncel döviz kurlarının yazılı olduğu, denetim anında iş yerine gelen müşteriye döviz alım satım işlemi gerçekleştirildiği ve bu işlem nedeniyle müşteriye verilen bilgi fişinin fotoğraflanarak tutanak ekinde yer verildiğinden bahisle davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin bir ay süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş ise de güncel döviz kurlarının yazılı olduğu elektronik tabelanın tek başına ticari faaliyette bulunulduğunu ortaya koyabilecek nitelikte olmadığı, iş yerinde döviz alım satımı gerçekleştirildiği iddia edilen müşterinin kimliğiyle ilgili bilgiye yer verilmediği, ilgilinin yazılı beyanının tutanak altında alınmadığı, bilgi fişinin iş yerinde ve bu işlem nedeniyle düzenlendiğine ilişkin somut bağlantının kurulamadığı anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, hukuken kabul edilebilir bir tespit mevcut olmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 06/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.