T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/3100
Karar No:2025/3138
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Madenler ve Altın A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Bakanlığı
VEKİLİ : Hukuk Müşaviri ...
2- ... Belediyesi
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacıya ait "... Mahallesi, ... Asfaltı, No:... Gaziosmanpaşa/İSTANBUL" adresinde bulunan iş yerinde izin alınmadan döviz alım satımı yapıldığından bahisle 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca iş yerinin faaliyetlerinin 1 (bir) ay süreyle geçici olarak durdurulmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü işlemi ile iş yerinin mühürlenmesine yönelik 13/07/2021 tarihli işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda;
Davanın ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı işlemine ilişkin kısmının değerlendirilmesinden;
Davacıya ait iş yerinde gerçekleştirilen denetim neticesinde düzenlenen e-yoklama fişinde, "...iş yeri gözlemlendiğinde müşterilere döviz alım satımında bulunulduğunun tespit edildiği, müşteriler ile yapılan görüşmede 200 dolar döviz satımı gerçekleştirildiğinin fakat karşılığında herhangi bir belgenin verilmediğinin beyan edildiği, iş yerinde denetim esnasında döviz alım satımına istinaden alım teklif fişlerinin fotoğraflandığı..." tespitlerine yer verildiği, ekinde yer alan "Alım teklifi" isimli fiş örneklerinden birinin içeriğinde "Döviz adı: Amerikan Doları, Miktar: 500, Kuru: 8,0245-TL, Tutarı: 4.012,25" ibarelerine yer verildiği, yetkisiz iş yerlerinin döviz alım satımının ispatını mutlak anlamda alım ve satım anında tespit etmek gibi bir durumun varlığına mecbur bırakmanın Kanun'un amacına aykırı olacağı, bu durumda, iş yerinde yetkisiz şekilde döviz bürosu olarak faaliyette bulunulduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı;
Davanın Gaziosmanpaşa Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğünün 13/07/2021 tarihli mühürleme işlemine ilişkin kısmının değerlendirilmesinden;
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında durdurma işlemlerinin valiliklerce yerine getirileceğinin düzenlendiği, olayda, davalı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uyuşmazlık konusu iş yerinin bir ay boyunca faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması yönündeki işlemin gereğinin yapılması hususunun İstanbul Valiliğine, Valilik tarafından Gaziosmanpaşa Kaymakamlığına, Kaymakamlık tarafından da davalı Gaziosmanpaşa Belediye Başkanlığına bildirilmesi üzerine 13/07/2021 tarihli mühürleme zaptı ile dava konusu iş yerinin faaliyetlerinin geçici olarak durdurulduğu anlaşıldığından, 1576 sayılı Kanun uyarınca durdurma işleminin Valilik tarafından yerine getirilmesi gerekirken davalı Belediye tarafından tesis edilen mühürleme zaptında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle kısmen davanın reddine; kısmen dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının, ... tarih ve ... sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı işlemine yönelik davanın reddine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığından, bu kısım yönünden davacının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
Gaziosmanpaşa Belediye Başkanlığı Zabıta Müdürlüğünün 13/07/2021 tarihli mühürleme işleminin iptaline ilişkin kısım yönünden ise,
Belediye Zabıta Yönetmeliği'nin 7. maddesinin ikinci fıkrasında, "Özel kanunların yetkili kıldığı hallerde mahallin en büyük mülki amiri belediye zabıtasını görevlendirebilir. Bu durumlarda ilgili belediye başkanlığına bilgi verilir."; 10. maddesinin birinci fıkrasının a) bendinin alt fıkrasında ise "Mülki idare amiri, belediye başkanı veya yetkili kıldığı amirlerin hizmetle ilgili emirlerini yerine getirmek." kuralına yer verildiği, bu durumda, Valiliğin belediyelere tevdi ettiği iş yeri faaliyetinin durdurulmasına dair taleplerin yerine getirilmesinin Belediye Zabıta Yönetmeliği uyarınca belediye zabıtasının görevleri arasında olduğu ve uyuşmazlıkta mühürleme işleminin belediyece re'sen değil ilgi mülki amirliğin talebi üzerine gerçekleştirildiği anlaşıldığından, iş yerinin mühürlenmesine ilişkin 13/07/2021 tarihli işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun reddine; davalıların istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının kaldırılmasına ve bu kısım yönünden de davanın reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, yoklama memurlarının söz konusu denetimi yapmaya yetkisinin bulunmadığı, döviz alım satım faaliyeti gerçekleştirilmediği, iş yerinde döviz alım satımı yapıldığına dair herhangi bir ibareye de yer verilmediği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idareler tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'UN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacıya ait "Karadeniz Mahallesi, ... Caddesi, No:... Gaziosmanpaşa/İSTANBUL" adresinde bulunan iş yerinde 11/11/2020 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Esenler Uygulama Grup Müdürlüğünce düzenlenen ... benzersiz kodlu e-yoklama fişinde, "(...) iş yeri gözlemlendiğinde müşterilere döviz alım satımında bulunulduğunun tespit edildiği, müşteriler ile yapılan görüşmede 200 Dolar döviz satımı gerçekleştirildiğinin fakat karşılığında herhangi bir belgenin verilmediğinin beyan edildiği, iş yerinde denetim esnasında döviz alım satımına ilişkin alım teklif fişlerinin fotoğraflandığı, iş yeri çalışanı tarafından döviz ve altın satımı yapılan kısma girmemize izin verilemeyeceğinin belirtildiği, ancak bulundukları kısımdan iş yerinde bulunan bilgisayar ekranının fotoğrafının alındığı" tespitlerine yer verilmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığının ... tarih ve E... sayılı yazısıyla söz konusu e-yoklama fişinin davalı idareye gönderilmesi üzerine, anılan tespitler 1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasına aykırılık teşkil ettiğinden bahisle Hazine ve Maliye Bakanlığı Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemiyle, tespite konu iş yerinin faaliyetlerinin 1 ay boyunca geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş, anılan işlemin uygulanması kapsamında da iş yeri 13/07/2021 tarihinde mühürlenmiştir.
Bunun üzerinde söz konusu işlemlerin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'un (fiil tarihinde yürürlükte bulunan) 3. maddesinin beşinci fıkrasında, "Bu Kanuna dayanılarak çıkarılan karar, yönetmelik ve tebliğler ile diğer genel ve düzenleyici işlemler uyarınca faaliyet izni veya yetki belgesi alınması zorunlu olan konularda, gerekli izin veya belgeyi almaksızın ticari faaliyette bulunanlar, elli bin Türk lirasından iki yüz elli bin Türk lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılır ve yetkisiz faaliyetin gerçekleştirildiği iş yerindeki tüm faaliyetler bir aydan altı aya kadar, tekrarı halinde ise sürekli olarak durdurulur. Ancak, yetkisiz olarak faaliyette bulunanların ilan ve reklamlarından veya yaptıkları işin mahiyetinden söz konusu iş yerini, sadece faaliyet izni veya yetki verilmesi gereken faaliyet konularında iştigal etmek maksadıyla açtıkları veya işlettikleri anlaşılıyorsa söz konusu iş yerindeki faaliyet sürekli olarak durdurulur. Durdurma işlemleri Hazine Müsteşarlığının talebi üzerine valiliklerce yerine getirilir" kuralı yer almaktadır.
30/01/2018 tarih ve 30317 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2018-32/45 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ'in (Tebliğ) "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Tebliğin amacı, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esasları düzenlemektir."; "İzin" başlıklı 5. maddesinde, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükteki haliyle, "(1) Yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için Bakanlıktan izin alınması şarttır. (2) Faaliyet izni bulunmayanlar veya iptal edilenler, yetkili müessese faaliyetinde bulunamazlar; ticaret unvanlarında, iş yeri açma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime, deyim ve işaret kullanamazlar." düzenlemesine yer verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
1567 sayılı Kanun'un 3. maddesinin beşinci fıkrasında (fiil tarihinde yürürlükte bulunan halinde) faaliyet izni veya yetki belgesi kapsamında faaliyette bulunulabilecek konularda, "izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulduğunun" tespit edilmesi durumunda, iş yerindeki tüm faaliyetlerin bir aydan altı aya kadar durdurulacağı, bu fiilin tekrarı halinde ya da söz konusu iş yerinde yalnızca izin veya belge alınması gereken faaliyet gerçekleşmekte ise doğrudan iş yerindeki tüm faaliyetlerin sürekli olarak durdurulacağı kurala bağlanmıştır.
Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar'da tanımlanan yetkili müesseselerin kuruluş, faaliyet, şube açma, yükümlülük ve denetimlerine dair usul ve esaslarının düzenlendiği 2018-32/45 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde ise, yetkili müesseselerin kurulması ve faaliyete geçmesi için ilgili Bakanlıktan izin alınması gerektiğinin belirtilmesinin ardından, faaliyet izni bulunmayanların bu faaliyeti yürüttükleri izlenimini yaratacak emarelerden kaçınması gerektiği kurala bağlanmıştır. Bununla birlikte, anılan kurala aykırı hareket edilmesi halinde doğrudan bu aykırılığa karşılık bir idari yaptırım öngörülmemiş olup söz konusu kuralın, vatandaşların doğru bilgilendirilmesinin sağlanması, izin alınmaksızın faaliyet gösterenlerin müşterilerine ulaşmasının zorlaştırılması ve faaliyet izni takibinin ve denetiminin kolaylaştırılması amacıyla getirildiği kuşkusuzdur.
Bu bağlamda, Tebliğ'de yer alan söz konusu düzenleme ile, karşılığında "iş yeri faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması" yaptırımı öngörülen "gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması" fiilinin genişletilmesinden, diğer bir ifadeyle, normlar hiyerarşisine aykırılıktan bahsedilemeyecek ise de kuralın uygulanma biçimi nedeniyle bir hukuka aykırılık meydana gelebileceğinden, bu kapsamda yapılan tespitlerin her bir somut olay yönünden ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu durumda, iş yerinin faaliyetlerinin geçici durdurulması yaptırımı, 1567 sayılı Kanun'da ifade edildiği üzere, gerekli izin ya da belge alınmaksızın ticari faaliyette bulunulması fiili nedeniyle ilgilisi hakkında uygulanabilecek ise de bu doğrultuda bir yaptırım uygulanabilmesi için iş yerindeki yetkisiz faaliyetin ikna edici ve somut tespitlerle ortaya koyulması gerekmektedir. Tebliğ'de zikredilen "ticaret unvanlarında, iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarında, ilan ve reklamlarında, iş yerlerinde veya internet sitelerinde dövize ilişkin işlem yaptıkları izlenimini yaratacak kelime, deyim ve işaretler" söz konusu faaliyet için birer gösterge olabilecek ise de sayılan örneklerin tek başına iş yerinde faaliyette bulunulduğunu ispata elverişli olmayabileceği, diğer taraftan ise idarenin ağır bir ispat külfeti altında bırakılmasının da düzenlemenin amacına aykırı sonuçlara sebebiyet verebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. O halde, tespitlerin değerlendirilmesinde her iki boyutuyla katı ve kategorik bir yaklaşımdan kaçınılması gerektiği açıktır.
Uyuşmazlıkta, denetim anında iş yerine gelen müşteriye döviz alım satım işlemi gerçekleştirildiği ve bu işlem nedeniyle müşteriye verilen bilgi fişinin fotoğraflanarak tutanak ekinde yer verildiğinden bahisle davacıya ait iş yerinin faaliyetlerinin bir ay süreyle geçici olarak durdurulmasına karar verilmiş ise de iş yerinde döviz alım satımı yapıldığına ilişkin herhangi bir ibare veya emarenin varlığının tespit edilmediği, döviz alım satımı gerçekleştirildiği iddia edilen müşterinin kimliğiyle ilgili bilgiye yer verilmediği, ilgilinin yazılı beyanının tutanak altında alınmadığı, bilgi fişinin iş yerinde ve bu işlem nedeniyle düzenlendiğine ilişkin somut bağlantının kurulamadığı görülmektedir.
Bu itibarla, hukuken kabul edilebilir bir tespit mevcut olmaksızın tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığından, kısmen davanın reddi kısmen dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf başvurusunun reddine, davalıların istinaf başvurusunun ise kabulü ile İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin iptaline dair kısmının kaldırılmasına ve bu kısım yönünden de davanın reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Kısmen davanın reddine kısmen dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik davacının istinaf başvurusunun reddi, davalıların istinaf başvurusunun ise kabulü ile İdare Mahkemesi kararının dava konusu işlemin iptaline dair kısmının kaldırılarak bu kısım yönünden de davanın reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 15/10/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.