T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2022/3502
Karar No:2025/1601
TEMYİZ EDENLER : 1. (DAVALI) ...Taşıma A.Ş. (...)
VEKİLİ : Av. ...
TEMYİZ EDEN : 2. (DAVACI) ...Gaz Dağıtım A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunca (Kurul) 07/08/2003 tarihinden itibaren otuz yıl süreyle Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde kalan dağıtım bölgesinde doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunmak üzere dağıtım lisansı verilen davacı şirketin, Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırlarındaki nihai ve serbest tüketicilere yönelik tüm dağıtım faaliyetlerinin şirketlerine devrine Enka-Intergen Santralini besleyen dağıtım hattının da dahil edilmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin BOTAŞ'ın ...tarih ve ... sayılı işleminin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı üzerine, davacının lisans aldığı 07/08/2003 tarihinden anılan Mahkeme kararının Danıştay Onüçüncü Dairesince onanmasına ilişkin kararın tebliğ edildiği 28/12/2006 tarihine kadar yoksun kalınan taşıma ücretlerinden kaynaklı 186.884.424,00-TL zararın, söz konusu zarar tutarını oluşturan her bir aya ilişkin taşıma ücretinin aylık bazda tahakkuk ettiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar, 3095 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca T.C. Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı değişken faizi ile birlikte tazmini istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2018 tarih ve E:2017/1974, K:2018/2105 sayılı bozma kararı uyarınca verilen kararda; Mahkemelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı ısrar kararının Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 02/05/2018 tarih ve E:2017/1974, K:2018/2105 sayılı kararıyla, "... davacı şirketin taşıma bedellerinden kaynaklı zararı, 4646 sayılı Kanun'un 11. maddesi ve uyuşmazlık konusu dönemde yürürlükte olan düzenleyici işlemlerde belirtilen usul ve esaslar dahilinde tespit edilmeli; buna ilişkin tespitin de konunun teknik niteliği nedeniyle bilirkişi incelemesi sonucu yapılması gerekmektedir. Bilirkişilerce yapılacak inceleme ve tespitte ise, dosyadaki bilgi ve belgelerin yanı sıra davacı şirketin devir öncesi ve sonrasında belirlenen tarifeleri, bu tarifelerde hangi metodolojinin kullanıldığı, bu tarifelerden hangilerine dava açılıp hangilerine açılmadığı, açılan davalarda (Devrin geç yapıldığından bahisle tazminat istemli olarak açılan diğer davalar dahil) verilen yargı kararları ve varsa yaptırılan bilirkişi incelemeleri sonucu hazırlanan raporlar, devir öncesi ve sonrasında belirlenen tarifelerin birbirine olan etkisi, tarifelerle doğrudan ilişkili olan ve devrin gecikmesine bağlı olarak ilgili dönemde Enka Santralini besleyen dağıtım hattı için davacı şirket tarafından yapılamayan yatırımlar ve işletme giderleri ile sonraki yıllarda yapılan yatırımlar ve işletme giderleri gibi hizmet maliyetleri ve ilgili dönemde şirkete sağlanması gereken makûl kârlılık tutarı dikkate alınmalı ve davacı şirket tarifesi ve zararının bu unsurlar ile 4646 sayılı Kanun ve Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliğinde yer alan diğer hususlar gözetilerek belirlenmesi" gerekçesiyle bozulması üzerine, bozma kararına uyularak bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verildiği, anılan ara kararı üzerine hazırlanan 13/04/2022 tarihli bilirkişi raporunda davacının gerçekleşmiş bir zararının bulunduğunun ortaya konduğu;
Tazminat talebinin dayanağı dikkate alındığında tazminat talebine esas başlangıç tarihinin lisansın alındığı 07/08/2013 tarihi olarak kabul edilmesinin hukuken kabul edilebilir olmadığı, söz konusu tarihin, Mahkemelerinin ... tarih ve ..., K:... sayılı ısrar kararının bozulmasına ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 15/12/2011 tarih ve E:2011/407, K:2011/1563 sayılı kararının gerekçesi doğrultusunda Enka Intergen Santralini besleyen doğal gaz dağıtım hattının devri sürecinin tamamlatılması için gereken makul sürenin dahil edilmesiyle 10/10/2004 olarak kabul edilebileceği, devrin yapılabilmesi için gereken makul sürenin 60 gün olarak belirlenmesinin Dairemizin 27/06/2014 tarih ve E:2014/176, K:2014/2685 sayılı kararı ile de uygun bulunduğu, yoksun kalınan taşıma ücretlerinden kaynaklı zararın 10.10.2004-28.12.2006 tarihleri arası dönem için belirlenmesi gerektiği, bahse konu dönem için yoksun kalınan taşıma ücretlerinden kaynaklı zararının ise 24.757.379,78-TL olduğu, netice itibariyle davacı şirketin 10/10/2004-28/12/2006 tarihleri arası dönem için yoksun kalınan taşıma ücretlerinden kaynaklı zararı olan 24.757.379,78-TL'nin 10/10/2004 tarihinden itibaren her bir aya ilişkin taşıma bedelinin ödenmesi gerektiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar işletilecek yasal faiziyle birlikte davalı idarece davacı şirkete ödenmesi, fazlaya ilişkin tazminat talebinin ise reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davacının tazminat isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, bilirkişi raporunda hesaplamaya esas alınan ... sayılı Kurul kararının tesis edilmesine dayanak olan yargı kararının Danıştay tarafından esastan bozulduğu, bu nedenle hesaplamalara esas alınamayacağı, bilirkişi raporuna karşı yapmış oldukları itirazların dikkate alınmadığı, bilirkişilerce birtakım varsayımlara dayanılarak zararın kesinliği ve belirlenebilirliği ilkesine aykırı olarak hesaplama yapıldığı, mevcut uyuşmazlıkta hesaplamanın EPDK tarafından yapılması gerektiği, bilirkişilerce de hesaplamanın EPDK tarafından yapılması gerektiğinin kabul edildiği, AGDAŞ özelinde Kurul tarafından ..., ... ve ... sayılı Kurul kararları bulunmasına karşın bilirkişiler tarafından değerlendirme yapılırken bu kararların dikkate alınmadığı, bir an için 3403 sayılı Kurul kararının ayakta olduğu kabul edilse dahi bir başka dönem verilerinin enflasyon ile güncellenerek tarife belirlenmesinin hukuken mümkün olmadığı, aksi durumda bir kez belirlenen tarifenin yıllarca uygulanması gerektiği, bir dönemdeki tarife hesaplamasının sonraki döneme esas alınmasının Danıştay tarafından da kabul edilmediği, ENKA tesislerinin devrinden önceki tarifeler dikkate alınamadığı gibi aynı nedenle devirden sonraki dönem tarifelerinin de dikkate alınmaması gerektiği, 3403 sayılı Kurul kararı ile belirlenen tarifenin tüm Adapazarı bölgesi için belirlenmiş olduğu, tüm bölge için EPDK tarafından belirlenen bedeller ile bilirkişiler tarafından belirlenen bedeller arasında yaklaşık 4,5 kat fark olduğu, davacı tarafından bildirilen işletme giderlerinin doğrudan hesaplamaya baz alındığı, bu verilerin EPDK nezdinde teyit edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davalının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
12/09/1996 tarih ve 96/9481 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla, davacı şirket Adapazarı Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde doğal gaz tesisi kurma, işletme ve doğal gaz satışı yapma hususunda yetkilendirilmiştir.
4646 sayılı Kanun uyarınca şirketin dağıtım faaliyetini sürdürebilmesi için Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde kalan dağıtım bölgesinde doğal gaz dağıtım faaliyetinde bulunmak üzere ... tarih ve... sayılı Kurul kararıyla 30 yıl süreli dağıtım lisansı verilmiştir.
Davacı şirket Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisindeki nihai ve serbest tüketicilere yönelik tüm dağıtım faaliyetlerinin kendilerine devri kapsamına Enka-lntergen Santralini besleyen doğal gaz dağıtım hattının da dahil edilmesi için başvuruda bulunmuştur.
Anılan başvuru, söz konusu hattın dağıtım hattı değil, yüksek basınçlı bir iletim hattı olduğu, Yap-İşlet modeli ile kurulan Enka-lntergen Santrali ile doğal gaz satış sözleşmesi imzalandığından bahisle ...tarih ve ... sayılı işlem ile reddedilmiştir.
Bunun üzerine, işlemin iptali istemiyle açılan davada, ...İdare Mahkemesince, Enka-lntergen Santralini besleyen doğal gaz dağıtım hattının da Adapazarı Büyükşehir Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde yer aldığından davacı şirketin dağıtım lisansı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği gerekçesiyle 18/11/2005 tarih ve E:2004/3006, K:2005/1773 sayılı iptal kararı verilmiştir.
İptal kararı üzerine davalı idare tarafından yapılan temyiz başvurusu sonucunda, Dairemizin 05/12/2006 tarih ve E:2006/1368, K:2006/4628 sayılı kararıyla, ... İdare Mahkemesinin anılan kararı onanmıştır. Bu karara karşı, davalı idare tarafından yapılan karar düzeltme başvurusu da yine Dairemizin 17/04/2007 tarih ve E:2007/272, K:2007/2287 sayılı kararıyla reddedilmiştir.
Bu defa, davacı şirketin... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararı üzerine, davacının lisans aldığı 07/08/2003 tarihinden anılan Mahkeme kararının Dairemizce onanmasına ilişkin kararın tebliğ edildiği 28/12/2006 tarihine kadar yoksun kalınan taşıma ücretlerinden kaynaklı 186.884.424,00-TL zararın, söz konusu zarar tutarını oluşturan her bir aya ilişkin taşıma ücretinin aylık bazda tahakkuk ettiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar, 3095 sayılı Kanun’un 2. maddesi uyarınca T.C. Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı değişken faizi ile birlikte tazmini istenilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nun 11. maddesinin birinci fıkrasının (4) numaralı alt bendinde, “Perakende Satış Tarifesi: Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini, verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek zorunda olup, lisans süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır. Dağıtım şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende satış fiyatının dışında tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edilemez. Perakende satış tarifeleri enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak, dağıtım şirketlerinin Kuruma başvurması hâlinde yeniden tespit edilebilir. Kurum bu fiyatların tespitinde hizmet maliyeti, yatırıma imkân sağlayacak makûl ölçüde kârlılık ve piyasada carî olan doğal gaz alış fiyatlarını ve benzeri durumları dikkate alır. Kurulun onayladığı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” kuralına yer verilmiştir.
Mülga Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliği’nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (7) numaralı alt bendinde, dağıtım şebekesinin, bir dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını ifade ettiği belirtilmiş; (24) numaralı alt bendinde ise, taşıma bedelinin, dağıtım şirketi tarafından bir kWh doğal gazın nakli karşılığında alınacak bedel olduğu kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava dosyasına sunulan 13/04/2022 tarihli bilirkişi raporunda özetle, 2009 yılı Mart ayı için 0.004474 TL/m3 olarak hesaplanan işletme, bakım vb. Giderler harici taşıma bedeli, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 1524 sayılı Kararında yer verilen hususlar uyarınca, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık olarak ilan edilen, 2003=100 Temel Yıllı Üretici Fiyatları Endeksi'nde bir ay önceye göre meydana gelen değişim oranları esas alınarak geriye doğru götürülecek ve her bir uyuşmazlık döneminde dikkate alınacak işletme, bakım vb. giderler harici taşıma bedelleri ayrı ayrı hesaplanacaktır. Daha sonra bu şekilde hesaplanacak işletme, bakım vb. giderler harici taşıma bedeli, o dönemde BOTAŞ tarafından Enka-Intergen Santrallerine (Gebze ve Adapazarı Santralleri) taşınan doğal gaz miktarı ile çarpılmak suretiyle, davacı şirket AGDAŞ'ın bahse konu dönemde mahrum kaldığı gelir hesaplanacaktır.(...) Bilirkişi Kurulumuzca yapılan inceleme neticesinde, Enka-Intergen Santrallerini besleyen dağıtım hattının zamanında tarafına devredilmemesi nedeniyle davacı AGDAŞ'ın, Ağustos 2003/Aralık 2006 döneminde mahrum kaldığı işletme, bakım vb. giderler harici taşıma bedellerinin aylar itibariyle aşağıdaki tabloda belirtildiği tutarlarda olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır." yönünde görüşlere yer verildiği görülmektedir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesinin atıfta bulunduğu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 266. maddesinde, "Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir."; 282. maddesinde, "Hâkim, bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir." kurallarına yer verilmiştir.
Bilirkişilik kurumu, hakime, önüne gelen bir ihtilafı çözmek için gerekli olan özel ve teknik bilgiyi sağlamak amacıyla ortaya çıkmış olup uyuşmazlığı çözen kararı verme görev ve yetkisi sadece hakime aittir. Hakim, bilirkişi raporunda varılan sonucu uygun görmemekle birlikte raporda yazılı özel ve teknik açıklamalardan bakılan davada başlangıçta eksik olan özel ve teknik bilginin sağlandığı kanaatine ulaşırsa yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmadan gerekçesini göstererek raporun aksine de karar verilebilecektir.
Bilirkişi Raporu'nda uyuşmazlık konusu zararın hesabında ortaya konan gerekçeler ve hesaplama metodu bir bütün olarak incelendiğinde uyuşmazlığın çözümüne esas alınabileceği görülmektedir.
Ancak, bilirkişilerce hesaplamada dikkate alınan 3403 sayılı Kurul kararının tesis edilmesinin sebebinin Dairemizin 27/07/2011 tarih ve E:2009/7423 sayılı yürütmenin durdurulması kararının yerine getirilmesi olduğu 11/12/2014 tarih ve E:2009/7423, K:2014/4237 sayılı kararla dava konusu işlemin iptaline ilişkin Dairemiz kararının 21/12/2017 tarih ve E:2015/1984, K:2017/4467 sayılı Danıştay Dava Daireleri Kurulu kararıyla ve "... davalı idarenin ve yanında davaya katılanın bilirkişi raporuna itirazlarında belirttiği hususların açığa kavuşturulması amacıyla ek bilirkişi raporu alınması ve bu raporun hükme esas alınabilecek nitelikte olması durumunda bilirkişi incelemesi sonucunda hazırlanan rapora göre bir karar verilmesi gerekmektedir ..." gerekçesiyle bozulduğu, bu durumda 3403 sayılı Kurul kararının tesis edilmesinin gerekçesi olan yürütmenin durdurma kararının verildiği iptal davasında verilen nihai karar temyiz aşamasında bozulduğundan, ... sayılı Kurul kararı dikkate alınarak yapılan hesaplama sonucu bulunan tazminat miktarında hukuki isabet bulunmamaktadır.
Bilirkişilerce ortaya konan hesaplama metodunda, uyuşmazlık dönemine en yakın dönem olan davacı şirketin taşıma bedeli üst sınırının belirlenmesine ilişkin...tarih ve ... sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan davada Dairemizin 13/11/2023 tarih ve E:2018/1482, K:2023/4704 sayılı kararı ile iptal kararı verildiği anlaşılmaktadır. Anılan iptal kararında yer verilen gerekçe dikkate alınarak yeniden tesis edilen 2008 yılına ilişkin taşıma tarifesi EPDK'dan temin edilerek, bilirkişilerce yapılan aynı hesaplamanın anılan tarifeye göre uyarlanması için ek bilirkişi raporu alınarak bir karar verilmesi gerekmektedir.
Öte yandan, yapılan incelemede, bilirkişilerce taraflar arasındaki davalarda yapılacak ortak incelemeye esas olmak üzere ... İdare Mahkemesinin 11/06/2020 tarihli ara kararı ile "Enka Intergen Santrallerine verilen doğal gaz ile ilgili olarak, devir tarihinden 31/12/2010 tarihine kadar, aylık dönemler itibarıyla şirketinizce katlanılan işletme, bakım vb. gider tutarlarına ilişkin olarak, giderlerin mahiyeti hakkında ayrıntılı açıklamalara yer verilmek suretiyle oluşturulacak tabloların (excel) kağıt ortamındaki çıktıları ile söz konusu tabloların CD ortamındaki kayıtlarının gönderilmesinin istenilmesine" karar verildiği, davacı tarafından 26/06/2020 tarihinde kayıtlara alınan dilekçesinin ekinde "Devir Tarihinden Sonra ENKA-İNTERGEN Santrali İşletme ve Bakım Maliyetleri (TL)" başlıklı bir tablonun sunulduğu, ara kararı cevabında sunulan CD içinde de yalnızca aynı tablonun excel versiyonunun bulunduğu, anılan tablonun davacı tarafından oluşturulduğu ve herhangi bir dayanak belgenin sunulmadığı, bu durumda, işbu bozma kararı sonrasında yapılacak yeni hesaplamada dikkate alınacak tarife 2008 yılı olduğuna göre 2008 yılına ilişkin Enka-İntergen santrali işletme ve bakım maliyetlerinin EPDK nezdinde teyit edilerek tespit edilen tutarların hesaplamada esas alınması gerektiği de açıktır.
Bu itibarla, temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,
4. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 17/04/2025 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.