T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/3239
Karar No:2025/390
TEMYİZ EDEN (DAVALI) :... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Elektrik Üretim Ticaret ve Sanayi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
MÜDAHİLLER (DAVACI YANINDA): 1- ...
2- ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının dava konusu işlemin iptaline yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ:
Dava konusu istem: Davacı tarafından, ... ili, ... ilçesinde kurulması planlanan ... Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) projesi için verilen ... tarih ve ... numaralı üretim lisansıyla ilgili eksik yükümlülüklerin tamamlanmamasına ilişkin gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddedilmesine, anılan üretim lisansının iptal edilmesine, bu lisans kapsamında sunulmuş olan 1.456.000,00-TL tutarlı teminat mektubunun 728.000,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesine ve davacı şirket ile şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ortaklığı bulunan ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi'nin, yönetim kurulu başkan ve başkan yardımcılarının Kurul karar tarihinden itibaren 3 (üç) yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin... tarih ve... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararının iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; Dava konusu Kurul kararının, davacı tarafından Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinde öngörülen yükümlülüklerden eksik olanların tamamlanmamasıyla ilgili olarak belirtilen gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddedilmesine ve anılan üretim lisansının iptal edilmesine yönelik kısmı bakımından:
Uyuşmazlıkta, bahse konu üretim lisansıyla ilgili olarak inşaat öncesi dönemde yerine getirilmesi gereken yükümlülükler bakımından verilen sürenin uzatılması istemiyle başvuru yapılacak ise bu başvurunun mevcut sürenin (yükümlülüklerini tamamlama süresi) bitiminden önce yapılması gerektiği, buna göre, somut olayda davacı tarafından, eksik olan yükümlülüklerle ilgili olarak 21/09/2018 tarihinden önce mücbir sebebin başlama tarihini ve mahiyetini, ilgili mevzuat kapsamında yükümlülüklerine olan olan etkilerini, mümkün olması halinde etkilerin tahmini giderilme süresini içeren başvurunun yapılması gerektiği, buna karşın davacı tarafından belirtilen süreden önce başvuru yapılmadığı gibi davalı idarenin 01/10/2018 tarihli yazısıyla bildirdiği on (10) iş günü içerisinde de iletilmiş bir başvurunun bulunmadığı, davacının 21/12/2018 tarihli başvurusunun söz konusu sürelerden sonraki tarihe isabet ettiği, bu nedenle uyuşmazlık konusu Kurul kararının, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinde öngörülen yükümlülüklerden eksik olanların tamamlanmamasıyla ilgili olarak belirtilen gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddedilmesine ve anılan üretim lisansının iptaline ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı; her ne kadar davacı tarafından, neden süresi içerisinde başvuru yapılmadığıyla ilgili açıklamada bulunulmuş ise de, davacının elektronik posta adresine yapılan tebliğin usulsüz olmadığı, hüküm ve sonuç doğurduğu, davacının iç işleyişindeki aksaklıkların bu durumu değiştirmediği dikkate alındığında söz konusu açıklamaya itibar edilmediği;
Dava konusu Kurul kararının, davacının 1.456.000,00-TL tutarlı teminat mektubunun 728.000,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesine ilişkin kısmı açısından:
Somut olaya bakıldığında; proje alanındaki özel mülkiyete konu taşınmazlara ilişkin kamulaştırmanın gerçekleştirilmemesi ve Hazinenin mülkiyetindeki taşınmazlar üzerinde davacı lehine irtifak hakkı tesis edilmemesi sebebiyle ilgili Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde düzenlenen "arazi kullanım hakkının" 21/09/2018 tarihi itibarıyla elde edilemediğinin görüldüğü, öte yandan, davacı tarafından mezkur Yönetmeliğin Geçici 15. maddesindeki yükümlülüklerin en geç yerine getirilmesi gereken 21/09/2018 tarihine kadar uzatılması yönündeki 21/09/2017 tarihli Kurul kararı sonrası Kamulaştırma Dairesi Başkanlığınca kamulaştırma işlemlerine devam edilmesi gerekir iken devam edilmediği, bunun sebebi olarak davacının projenin akıbetine ilişkin bilgi vermemesi gösterilmiş ise de, 23/12/2013 tarihinde davacı tarafça yapılmış bir başvuru bulunduğundan davacının 21/09/2017 tarihli Kurul kararı sonrasında yeni bir bilgilendirme yapmasını gerekli kılan bir düzenlemenin bulunmadığı, dolayısıyla dava dosyasında mevcut olan bilgi ve belgelere göre inşaat öncesi dönemde tamamlanması gereken yükümlülüklerin davacıdan kaynaklanmayan bir sebebe dayalı olarak yerine getirilemediği, lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı bir sebep dışında yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinin gerçekleşmediğinin kabulü gerektiği, bu halde, davacının dava konusu üretim lisansı kapsamında sunduğu teminat mektubunun kısmen irat kaydedilmesi için aranılan koşulların mevcut olmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu Kurul kararının davacının 1.456.000,00-TL tutarlı teminat mektubunun 728.000,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı;
Dava konusu Kurul kararının, davacı şirketin, bu şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ortaklığı bulunan ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi'nin, yönetim kurulu başkanı ...'nın, yönetim kurulu başkan yardımcısı ...'un ve ...'ın karar tarihinden itibaren üç (3) yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin kısmı açısından:
Dava konusu projeye ilişkin inşaat öncesi dönemde tamamlanması gereken yükümlülüklerin davacıdan kaynaklanmayan bir sebebe dayalı olarak yerine getirilemediği ve lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı bir sebep dışında yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinin gerçekleşmediği açık olduğundan, davacı şirket, ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi, yönetim kurulu başkanı ..., yönetim kurulu başkan yardımcısı ... ve ... hakkında yasaklama şeklinde idari yaptırım uygulanması koşullarının mevcut olmadığı anlaşıldığından, uyuşmazlık konusu Kurul kararının davacının, adı geçen gerçek kişiler ve tüzel kişinin karar tarihinden itibaren üç (3) yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin kısmında da hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın kısmen reddine, dava konusu işlemin kısmen iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, harçtan muaf olduğundan aleyhine harca hükmedilemeyeceği, yükümlülüklerin 21/09/2018 tarihine kadar tamamlanmadığı, bu konuda bilgi ve belge sunulmasının 01/10/2018 tarihli yazı ile istenildiği, 21/12/2018 tarihinde arazi kullanım haklarını elde etmek için 18 ay ilave süre talep edildiği, davacının yükümlülükleri konusunda gerekli özen ve dikkati göstermediği, yükümlülüklerine ilişkin belgeleri sunmadığı, mücbir sebepler dışında yükümlülüklerini yerine getirmeyen lisans sahipleri açısından haklı neden araştırması yapılmasının 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesinin amacına aykırı olduğu, idare yerine geçilerek haklı neden tespiti yapıldığı ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI: Davacı tarafından, kendi kusurundan kaynaklanmayan haller ve mücbir sebep nedeniyle gecikmeler yaşandığı, bilgi ve belgelerin sunulmasında yaşanan gecikmelerin idarelerden kaynaklandığı; davacı yanında müdahiller, kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı şirkete ... ili, ... ilçesinde kurmayı planladığı ... Regülatörü ve HES projesi için ... tarih ve ... numaralı üretim lisansı verilmiş, inşaat öncesi dönem 16 ay, inşaat dönemi 32 ay olmak üzere tesis tamamlama tarihi 04/05/2015 olarak lisansa derç edilmiştir.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun Geçici 9. maddesi ve Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi uyarınca inşaat öncesi süresi 02/05/2014 tarihine kadar uzamış, davacı tarafından anılan Yönetmelik maddesi kapsamında tamamlanamayan yükümlülükler ilgili olarak 21/04/2015 ve 03/01/2017 tarihli başvurularda sürenin uzatılması talep edilmiş, ...tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile davacının başvurularında sunduğu gerekçeler mücbir sebep kabul edilerek 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi kapsamında iptal işlemi tesisine yer olmadığı, anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi çerçevesinde eksik olan yükümlülüklerin 21/09/2018 tarihine kadar ertelenmesi, söz konusu lisansta yer alan inşaat süresine 60 ay eklenmesi ve bu kapsamda inşaat döneminin 92 ay, tesis tamamlama tarihinin ise 04/05/2020 olarak tadil edilmesine karar verilmiştir.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Kamulaştırma Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında, "Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinin (a) bendi kapsamındaki yükümlülükle ilgili olarak, dava konusu tesisin üretim sahası içerisinde özel mülkiyet, Maliye Hazinesi (Mera) ve Orman vasıflı arazilerin bulunduğu, davacı tarafından 23/12/2013 tarihli yazıyla kamulaştırma planlarının kontrollerinin yapılması ve ... Kadastro Müdürlüğüne sevki için başvuruda bulunulduğu, şahıs parsellerine yönelik kadastro teknik kontrollerinin yapılması amacıyla dosyanın ... tarih ve ... sayılı yazı ekinde ... Valiliği Kadastro Müdürlüğüne gönderildiği, anılan Kadastro Müdürlüğünce ... tarih ve ... sayılı yazıyla kamulaştırma planlarının onaylandığının bildirildiği, yine proje alanında bulunan şahıs parsellerinin tarım dışı tahsisinin yapılmasının... tarih ve ... sayılı yazıyla istenildiği, ... Valiliği Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı yazısıyla şahıs parsellerinin tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görüldüğü, söz konusu proje sınırları dahilinde bulunan mera niteliğindeki taşınmazın vasfının değiştirilmesi için...... tarih ve ... sayılı yazıyla başvurulduğu, Siirt Valiliği Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğünün ... tarih ve ...-... sayılı yazısı ile ilgili taşınmazın mera vasfını değiştirilmesinin uygun görüldüğü, Hazine adına tescil işleminin yapıldığının ... Valiliği Defterdarlık Milli Emlak Müdürlüğü tarafından ... tarih ve ... sayılı yazıyla bildirildiği, orman vasıflı arazi için Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından... tarih ve ... sayılı Orman Kesin İzin Olur'unun verildiği, davacının inşaat öncesi süresi 02/05/2014 tarihinde tarihinde bittiği için bu tarihten sonra Dairelerince başkaca işlem yapılmadığı, anılan Yönetmeliğin (b) bendi ile ilgili olarak, Siirt İl Özel İdaresi İl Genel Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararıyla projeye ilişkin imar planlarının onaylandığı" belirtilmiştir.
Davacının anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinde öngörülen yükümlülükleri tamamlaması için belirlenen sürenin 21/09/2018 tarihinden sona ermesi üzerine davalı idarece 01/10/2018 tarihli yazıyla anılan yükümlülüklere yönelik başvuru tarihi, tamamlanıp tamamlanmadığı ve tamalanmadıysa buna ilişkin gerekçeleri tevsik edici belgeler ile ilave süre istenilecekse bu yöndeki talebin on (10) iş günü içerisinde iletilmesi gerektiği bildirilmiş, sözü geçen yazı davacının elektronik tebligat adresine 02/10/2018 tarihinde ulaşmış, davacı tarafından 21/12/2018 tarihli dilekçeyle 31/12/2014 tarihli acele kamulaştırma talepli kamu yararı kararı verilmesi başvurusunun idarece sonuçlandırılmadığı, imar planlarının onaylandığı, ÇED kararının alındığı belirtilerek eksik olan yükümlülükler için 18 ay ilave süre talebinde bulunulmuştur.
Davalı idarece yapılan inceleme neticesinde, söz konusu projenin Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi çerçevesindeki yükümlülüklere ilişkin; arazi kullanım haklarının elde edilmesi için Kamulaştırma Dairesi Başkanlığına 23/12/2013 tarihinde başvurulmuş olduğu, Özel mülkiyete konu arazilerle ilgili kamulaştırma planlarının 17/03/2014 tarihinde tamamlandığı, ancak henüz kamu yararı kararı alınmadığı ve sürecin devam ettiği, tarım arazisi niteliğindeki taşınmazlar hakkında tarım dışı tahsis işlemlerinin 25/12/2014 tarihinde tamamlandığı ancak konu ile ilgili henüz gerekli Kurul kararlarının alınmadığı ve sürecin devam ettiği, mera vasıf değişikliğinin yapıldığı ve Hazine adına tescil işlemlerinin tamamlandığı, orman kesin izninin alındığı, imar planlarının 07/02/2014 tarihinde onaylanmış olduğu, ... tarih ve ... sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararının sunulduğu, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ile 11/04/2014 tarihinde "Su Kullanım Hakkı Anlaşması"nın imzalandığı hususları tespit edilmiş, ancak şirket tarafından Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde bahsi geçen yükümlülüklere ilişkin bilgi ve belgelerin süresi içerisinde Kuruma sunulmamış olması, yapılan uyarıya rağmen Şirkete verilen süreden sonra ilgili bilgi belgelerin sunulması, Kamulaştırma Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında davacının Kamulaştırma Dairesi Başkanlığına sunulduğunu iddia ettiği projenin yer aldığı sahanın son durumu ile ilgili gerekli bilgi ve belgelerin sunulmamış olması sebebiyle gerekli olan kararların alınamadığının ifade edilmiş olması, Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin (a) bendi kapsamındaki yükümlülüklerin bugüne kadar tamamlanmamış olması hususları göz önünde bulundurularak, davacı tarafından gerekli dikkat ve özenin gösterilmediği değerlendirilmiştir.
Dava konusu Kurul kararıyla davacının başvuru dilekçelerinde bahsettiği yükümlülüklerin süresinde tamamlanamamasına ilişkin gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesi, süre uzatım talebinin reddedilmesi, mezkur üretim lisansının iptal edilmesi, 1.456.000,00-TL tutarlı teminat mektubunun 728.000,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesi ve davacı şirketin, bu şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ortaklığı bulunan ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi'nin, yönetim kurulu başkanı ...'nın, yönetim kurulu başkan yardımcısı ...'un ve...'ın karar tarihinden itibaren üç (3) yıl süreyle yasaklı sayılması yönünde karar alınmış, bu kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Lisans esasları" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Lisans, bu Kanun hükümleri uyarınca üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetlerinin yapılabilmesi için tüzel kişilere verilen izin belgesidir. 11'inci maddenin onuncu fıkrasında belirtilen piyasalara ilişkin hükümler saklı kalmak üzere, lisanslara ilişkin olarak aşağıdaki hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir:
a) Başvuru ve değerlendirme usul ve esasları ile lisansların verilmesi, tadili, sona erdirilmesi, iptali, süreleri, süre uzatımı, yenilenmesi ve lisans kapsamındaki hak ve yükümlülüklerin belirli bir süre askıya alınmasına ilişkin usul ve esaslar (...)
(7) Üretim lisansı başvurusunda bulunan tüzel kişiden, önlisans yükümlülüklerinin yerine getirilmesini müteakiben üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması hâlinde irat kaydedilmek üzere, kurulmak istenen üretim tesisinin niteliğine ve büyüklüğüne göre yatırım tutarının yüzde onunu geçmemek üzere teminat mektubu alınır. Mücbir sebep hâlleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hâllerinde lisans iptal edilir ve teminat mektubu irat kaydedilir. Teminatın alınması, niteliği ve süre uzatımı verilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
(8) Lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte yüzde on veya daha fazla paya sahip ortaklar ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dâhil, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle lisans alamaz, lisans başvurusunda bulunamaz, lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamaz, yönetim kurullarında görev alamaz."; "İşletmeye geçmemiş ya da geçememiş lisanslara yönelik işlemler" başlıklı Geçici 9. maddesinin birinci fıkrasında, ''Üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerini ikmal edememiş tüzel kişilere, varsa kalan inşaat öncesi sürelerine ek olarak; yoksa sadece altı ay süre verilir. Mücbir sebepler dışında bu süre içerisinde de yükümlülüklerini ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisansları iptal edilir.
'' kurallarına yer verilmiştir.
02/11/2013 tarih ve 28809 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin dava konusu işlem tarihindeki haliyle ''Lisans tadil başvurularının incelenmesi, değerlendirilmesi ve sonuçlandırılması'' başlıklı 24. maddesinin üçüncü fıkrasında, ''(3) Üretim tesisinin kurulması sürecinde; a) Mücbir sebep halleri ile Kurul tarafından uygun bulunan hallerin bulunması, b) Söz konusu durumların üretim tesisinin kurulmasını doğrudan etkilemesi veya etkileyebilecek nitelikte olması, c) Lisansta belirlenen tesis tamamlanma süresi içerisinde gerekçeleri ve belgeleriyle birlikte Kuruma başvurulması hallerinde, tesis tamamlama süresinin uzatılması suretiyle lisans tadil edilebilir. Ancak, üretim tesisi yatırımının, geri dönülemez noktaya geldiğinin tespiti halinde (c) bendinde öngörülen süre koşulu aranmaz.''; "Yaptırımlar ve lisans iptali" başlıklı 27. maddesinde, "...(2) Üretim lisansı, mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin ilgili lisansta belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hallerinde iptal edilir. (3) Lisansı iptal edilen tüzel kişi, bu tüzel kişilikte yüzde on veya daha fazla paya sahip ortaklar ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dahil, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, limited şirketlerde müdürler, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle, mevcut önlisansları kapsamındaki üretim lisansı başvuruları hariç olmak üzere, önlisans ve lisans alamaz, önlisans ve lisans başvurusunda bulunamaz, önlisans ve lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamaz, yönetim kurullarında görev alamaz. (...)"; "Yükümlülüklerin ertelenmesi, askıya alınması ve kaldırılması" başlıklı 35. maddesinde, " (1) Önlisans ve lisans sahibinin ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri, mücbir sebep hallerinde, etkilendikleri oranda, mücbir sebebin etkileri giderilinceye kadar, Kurul kararıyla ertelenebilir veya askıya alınabilir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilemeyeceğinin anlaşıldığı hallerde, Kurul, önlisans ve lisans sahibinin yükümlülüğünün kaldırılmasına da karar verebilir. İletim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerin kaldırılması talep edilemez. (2) Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için; olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve tüm önlemleri almış olmasına karşın olayın önlenemeyecek, kaçınılamayacak ve öngörülemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi gerekir. (...)"; "Teminatın iadesi ve irat kaydedilmesi" başlıklı 45. maddesinin üçüncü fıkrasında, "3) Üretim lisansları ile ilgili olarak, 20'nci madde kapsamında Kuruma sunulan teminat, mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında, a) Üretim tesisinin lisansta belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması,
b) Üretim tesisinin kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi,
c) Lisansın, üretim tesisinin geçici kabulü yapılmadan önce herhangi bir nedenle iptal edilmesi, halinde irat kaydedilir. Bu fıkra hükümleri YEKA için verilen üretim lisansları bakımından sadece mücbir sebep halleri dikkate alınarak uygulanır." kuralları yer almıştır.
Aynı Yönetmeliğin "Mevcut lisans sahiplerine altı aylık süre verilmesi" başlıklı Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasında, "Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesindeki tüzel kişilerin tamamlaması gereken yükümlülüklerin; (a) Üretim tesisinin kurulacağı sahanın lisans sahibi tüzel kişinin mülkiyetinde olmaması hâlinde, söz konusu sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmek, hidroelektrik santrallerinde su tutma alanları hakkında ilgili idarelerden kamulaştırma kararı almak, (b) Kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarını onaylatmak, (c) Rüzgâr başvurularına ilişkin Teknik Etkileşim İzninin alınması için gerekli başvuruyu yapmak, (ç) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararı almak" olduğu; dava konusu işlem tarihindeki haliyle ikinci fıkrasında, "Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihi itibarıyla, (a) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi biten tüzel kişilerin, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde, (b) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi bitmeyen tüzel kişilerin, kalan inşaat öncesi sürelerine altı ay eklenmek suretiyle bulunacak süre içerisinde birinci fıkrada belirtilen yükümlülüklerin tamamlandığına ilişkin bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla yükümlü olduğu, bu süre içerisinde söz konusu yükümlülükleri tamamlayamayan tüzel kişiler hakkında Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde işlem tesis edileceği" kurala bağlanmıştır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
Dava konusu Kurul kararının, davacı tarafından Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinde öngörülen yükümlülüklerden eksik olanların tamamlanmamasıyla ilgili olarak belirtilen gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesine, süre uzatım talebinin reddedilmesine ve anılan üretim lisansının iptal edilmesine yönelik kısmı bakımından ilk derece Mahkemesince davanın reddine, buna yönelik istinaf başvurusunun Bölge idare Mahkemesince reddine karar verildiği, davacı vekilince gönderilen ve 10/11/2023 tarihinde Dairemiz kaydına giren dilekçede Bölge İdare Mahkemesi kararına karşı açıkça temyiz talebinin olmadığı belirtildiğinden, uyuşmazlık davalı idarenin temyiz talebi doğrultusunda dava konusu Kurul kararının iptaline yönelik kısımlarla sınırlı olarak incelenecektir.
Aktarılan mevzuat kurallarından, 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi uyarınca verilen süre içerisinde mücbir sebepler dışında üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülükleri ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisanslarının iptal edileceği, bu madde kapsamında Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinde sayılan yükümlülüklerin verilen sürede yerine getirilmesi gerektiği, süreç içerisinde üretim tesisinin kurulmasını etkileyen veya etkileyebilecek olan mücbir sebep halleri ile Kurul tarafından uygun bulunan hallerin ortaya çıkması ve lisansta belirlenen tesis tamamlanma süresi içerisinde gerekçeleri ve belgeleriyle birlikte başvurulması durumunda tesis tamamlama süresinin uzatılması suretiyle lisansın tadil edilebileceği, böyle bir tadilin yapılmaması ve üretim lisansının mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağı tespit edilerek lisansın iptal edilmesi durumunda Kuruma sunulan teminatın irat kaydedileceği, ayrıca lisansı iptal edilen tüzel kişilik ve yüzde on veya daha fazla paya sahip ortakları ile lisans iptal tarihinden önceki bir yıl içerisinde görevden ayrılmış olanlar dahil, yönetim kurulu başkan ve üyelerinin, lisans iptalini takip eden üç yıl süreyle lisans alamayacağı, lisans başvurusunda bulunamayacağı, lisans başvurusu yapan tüzel kişiliklerde doğrudan veya dolaylı pay sahibi olamayacağı, yönetim kurullarında görev alamayacağı anlaşılmaktadır.
Davacının durumunun 6446 sayılı Kanun'un Geçici 9. maddesi kapsamında olduğu, Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi uyarınca, üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmesi, bu kapsamda hidroelektrik santalinin su tutma alanları hakkında ilgili idarelerden kamulaştırma kararı alması, üretim tesisine ilişkin imar planlarını onaylatması, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararı alması, ayrıca herhangi bir mücbir sebep hali veya lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebebi yoksa belirlenen yükümlülükleri yerine getirdiğine ilişkin belgeleri 21/09/2018 tarihine kadar davalı idareye sunması gerektiği, bu yükümlülüklerin mücbir sebep halleri veya davacıdan kaynaklanmayan haklı sebepler dışında yerine getirilmemesi durumunda üretim lisansının iptali, teminatın irat kaydı ve piyasa faaliyetinden şirketin, ortağının ve yöneticilerinin yasaklanması yönünde karar alınabileceği açıktır.
Somut olayda, davacı tarafından üretim lisansı kapsamında 21/09/2018 tarihine kadar tamamlaması gereken Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi (a) bendi kapsamındaki üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi şeklindeki yükümlülük yerine getirilmemiş, bu yükümlülüğün tamamlanamamasına gerekçe olarak 31/12/2014 tarihli acele kamulaştırma talepli kamu yararı kararı verilmesi talebine yönelik sürecin devam etmesi gösterilmiş olup, uyuşmazlığın çözümü bakımından, davacı şirketin lisansının iptaline neden olan anılan yükümlülüğünü yerine getirmemesine ilişkin durumun mücbir sebep halleri veya davacıdan kaynaklanmayan haklı sebepler kapsamında kabul edilip edilmeyeceğinin ortaya koyulması gerekmektedir.
Dosyanın incelenmesinden, davacının üretim lisansı kapsamında anılan Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasında sayılan yükümlülüklere ilişkin olarak, şahıs parsellerine yönelik 23/12/2013 tarihli başvurusu üzerine ... tarih ve ... sayılı yazıyla kamulaştırma planlarının onaylandığı, 31/12/2014 tarihinde kamu yararı alınması için başvuruda bulunulduğu, 21/04/2015 ve 03/01/2017 tarihli süre uzatım taleplerinde kamulaştırma dosyasının onaylanması, kamu yararı kararı ve acele kamulaştırma kararları eksikliğine de değinildiği, 21/09/2017 tarihli Kurul kararı ile yükümlülüklerin tamamlanma süresinin 21/09/2018 tarihine kadar uzatıldığı, anılan süre sonuna kadar sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde edilmesi şeklindeki yükümlülüğün yerine getirilmediği, bu yükümlülüğün yerine getirilmeme gerekçesine ilişkin bir başvuruda bulunulmadığı, davalı idarenin yükümlülükler ile ilgili bilgi talebine ililşkin 01/10/2018 tarihli yazısı üzerine 31/12/2014 tarihinden beri kamu yararı kararı başvurusunun sonuçlandırılmadığı, kamulaştırma sürecinin devam ettiği yükümlülüklerin tamamlanabilmesi için 18 ay ilave süre verilmesi talebinde bulunulduğu, davalı idarece yükümlüklerin yerine getirilmemesinde davacının mücbir sebep hali veya haklı bir nedeninin olmadığı, gerekli dikkat ve özeni göstermediğinden yükümlülüklerini tamamlanmadığı değerlendirilmek suretiyle dava konusu Kurul kararıyla süre uzatım talebinin reddine, üretim lisansının iptaline, buna bağlı olarak teminatın irat kaydına ve şirketin, ortağının ve yöneticilerinin piyasa faaliyetinden yasaklanmasına karar verildiği anlaşılmaktadır.
Mahkemece 06/09/2022 tarihli arar karar ile,... tarih ve... sayılı Kurul kararıyla üretim lisansının tadiline karar verilmesinden sonra projeye yönelik revizyon yapılıp yapılmadığı, davacının eksik olan yükümlülüğüyle ilgili ikmal etmediği bir izin, bilgi, belge başvuru, bildirim veya başka husus bulunup bulunmadığının sorulduğu, idarece 30/09/2022 tarihli ara kararına cevap yazısında, dava konusu üretim üretim lisansında 16,49 MWm/16,16 MWe olan tesisin toplam kurulu gücünün 13,20 MWm/12,78 MWe olarak tadil edilmesinin... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile uygun bulunmasına rağmen ÇED kararı ile ilgili yükümlülük süresi içerisinde yerine getirilmediği için tadil işleminin gerçekleşmediği, ancak ÇED kararı için ilgili birime süresinde başvuru yapıldığı ve 21/09/2017 tarihli Kurul kararı ile tesis tamamlanma tarihine ilave süre verilmesi üzerine tesisin kurulu gücünün 06/03/2014 tarihli Kurul kararı çerçevesinde tadil edildiği, davacı tarafından 21/12/2018 ve 18/01/2019 tarihli yazılarla arazinin kullanım haklarının elde edilmesine ilişkin sürecin tamamlanmamış olmasından bahisle Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinde belirtilen yükümlülüklerine ilişkin süre ile tesis tamamlanma süresine 18 aylık ek süre verilmesi talebinde bulunulduğu, davacı tarafından sunulmuş olan evraklar ile ilgili yapılan değerlendirme neticesinde, Kamulaştırma Dairesi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı yazısında davacı tarafından Kamulaştırma Dairesi Başkanlığına sunulduğunu iddia ettiği projenin yer aldığı sahanın son durumu ile ilgili gerekli bilgi ve belgelerin sunulmamış olması sebebiyle gerekli olan kararların alınamadığının ifade edildiği, bununla birlikte süresinde belgelerin sunulmaması ve Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin (a) bendindeki yükümlülüklerin halen tamamlanmadığı hususları dikkate alınarak davacının gerekli dikkat ve özeni göstermediğinin değerlendirildiği belirtilmiştir.
Bu durumda dosyadaki bilgi belgeler ile somut olayın birlikte değerlendirilmesinden, üretim lisansı sahibi davacının yükümlüklerini mücbir sebep durumu veya haklı nedeni yoksa belirlenen süreler içerisinde tamamlanması gerektiği, basiretli bir tacir olarak kendine hak sağlayan ve aynı zamanda bazı yükümlükleri yükleyen üretim lisansı kapsamında yükümlükleri konusunda gerekli idarelere başvuruların yapılması ve bunların sürecinin sonuna kadar takip edilmesi sorumluluğunun bulunduğu, dolayısıyla somut uyuşmazlık özelinde davacının proje sahasının mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi yükümlülüğü kapsamında kamulaştırma işlemleri için gerekli başvuruları yapması ve buna ilişkin süreci takip etmesinin bekleneceği, her ne kadar davacı tarafından 2013-2014 yıllarında proje sahasına yönelik kamulaştırma işlemlerini başlatmak için başvuruda bulunulmuş ise de, bu sürecin takip edilmediği, 2015-2017 yıllarındaki ilave süre taleplerinde kamulaştırma sürecinin devam ettiğinden bahsedildiği ve davacının talebi üzerine bu yükümlülüğe yönelik 21/09/2018 tarihine kadar süre verildiği, verilen süre dolmasına rağmen bu konuda idareye herhangi bir başvuruda bulunmadığı, bilgi ve belge sunulmadığı, idarenin bilgi ve belge talebi üzerine aynı yükümlülüğe yönelik olarak aynı sebepler ile tekrar ek süre talep edildiği, kamulaştırma süreci açısından 2014 yılındaki durumdan farklı bir girişim veya başvuruda bulunulduğuna ilişkin bilgi ve belge de sunulmadığı, yükümlülük sürelerinin bir kaç kez uzadığı ve arada fasıla verilen dönemler olduğundan bu arada proje veya sahada bir revizyon değişikliği olabileceği için projeye yönelik işlemlerin yürütülmesi ve ilerleyebilmesi bakımından davalı idarenin süreç ve proje sahasının son durumu açısından bilgilendirilmesi gerektiği, davalı idarece projenin yer aldığı sahanın son durumu ile ilgili gerekli bilgi ve belgelerin Kamulaştırma Dairesi Başkanlığına sunulmadığı ve kamulaştırma için gerekli kararlarının alınamadığının belirtildiği, tüm bu hususlar birlikte ele alındığında, davacının proje sahasının mülkiyet ve kullanım hakkının elde edilmesinde basiretli tacir olarak gerekli dikkat ve özeni göstermediği, kamulaştırma sürecine ilişkin başvurunun üzerinden uzun zaman geçmesine rağmen süreçle ilgili gerekli takibi yapmadığı ve proje sahasıyla ilgili son duruma yönelik bilgi ve belgeleri sunmadığından kamulaştırma sürecinin ilerlemediği, dolayısıyla kamulaştırma sürecinin devam etmesinin davacı açısından mücbir sebep veya haklı neden olarak kabul edilemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, dava konusu Kurul kararıyla eksik yükümlülüklerin tamamlanmamasıyla ilgili gerekçelerin mücbir sebep olarak kabul edilmemesi, süre uzatım talebinin reddedilmesi ve anılan üretim lisansının iptal edilmesinin Mahkemece hukuka uygun bulunduğu, buna karşı temyiz talebinde bulunulmadığı görülmekte olup, üretim lisansı kapsamında sunulan teminatın irat kaydedilmesi ile şirketin, ortağının ve yöneticilerinin elektrik piyasası faaliyetlerinden yasaklanmasının üretim lisansının mücbir sebep halleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin süresinde kurulmaması veya kalan sürede kurulamayacağı tespit edilerek iptal edilmesine bağlı olarak gerçekleşeceği anlaşılmaktadır.
Bu itibarla, davacının üretim lisansı kapsamında Elektrik Piyasası Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesinin (a) bendindeki yükümlülüklerini süresinde tamamlamadığı, anılan yükümlülüğün yerine getirilmesi konusunda gerekli dikkat ve özeni göstermediği gibi mücbir sebep veya haklı neden sayılabilecek bir durumunun bulunmadığı anlaşıldığından, dava konusu Kurul kararının davacının üretim lisansı kapsamında sunduğu 1.456.000,00-TL tutarlı teminat mektubunun 728.000,00-TL'lik kısmının irat kaydedilmesine ve davacı şirket ile şirkette %10 ve üzerinde doğrudan ortaklığı bulunan ... Tekstil Enerji Ticaret ve Sanayi Anonim Şirketi'nin, yönetim kurulu başkan ve başkan yardımcılarının Kurul karar tarihinden itibaren 3 (üç) yıl süreyle yasaklı sayılmasına ilişkin kısmının da hukuka uygun olduğu sonucuna varılmakla, bu kısımlar yönünden dava konusu işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalının temyiz isteminin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin kısmen iptaline, davanın kısmen reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyize konu kısımlarının, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Bozulan kısım açısından yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/01/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.