T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/3592
Karar No:2025/192
TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ...
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Fonu
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Mülkiyeti davacıya ait İstanbul ili, Adalar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde bulunan 134,08 m² yüzölçümlü ev niteliğindeki taşınmaz ile Tekirdağ ili, Ergene ilçesi, Vakıflar Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parselde bulunan 11.516,33 m² yüzölçümlü arsa niteliğindeki taşınmazın 15/03/2023 tarihinde ihale yoluyla satılacağının bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu II. Tahsilat Daire Başkanlığı yazısı ekinde yer alan satış ilanı ile anılan taşınmazların satışa çıkarılmasına yönelik kararın iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; ihalelerin iptali isteminin satış ihalelerinin feshi niteliğinde olması nedeniyle uyuşmazlığın görüm ve çözümünde icra tetkik merciinin, başka bir anlatımla, adli yargının görevli olduğu sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle davanın görev yönünden reddine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, işbu dava ile ihalenin iptalinin değil söz konusu taşınmazların satışına dair kararın iptalinin istenildiği, anılan işlemin denetiminde idari yargının görevli olduğu, davalı idareye karşı Mahkeme kararı ile kesinleşmiş, ikrar edilmiş veya vadesi gelmiş hiçbir borcunun bulunmadığı, davalı idarece açılan mali sorumluluk ve şahsi iflas davalarının tamamının reddedildiği, herhangi bir borcunun bulunmamasına rağmen taşınmazlarının satışına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davacının 15/03/2023 ve 22/03/2023 tarihlerinde 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan satış işlemlerinin iptalinin talep edildiği, bu talebin ihalenin iptali olduğu, 6183 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca ihalenin feshinin icra tetkik merciinden istenebileceği, Mahkeme kararının hukuka uygun olduğu, nitekim ... İcra Hukuk Mahkemesinin ...esasına kayıtlı ve ... İcra Hukuk Mahkemesinin ... esasına kayıtlı dosyalarında ihalenin feshinin talep edildiği, ... Holding temsilcisi olan davacının 01/02/2007 tarihi itibarıyla 1.454.728.890,78-TL sorumluluk tutarının tahsilini teminen başlatılan takip işlemlerine istinaden tesis edilen Fon Kurulu kararı, ödemeye çağrı mektubu ve ödeme emrine karşı açılan davaların reddedildiği ve kesinleştiği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE :
USUL YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Davacı hakkında ... Holding A.Ş.'nin kanuni temsilci olduğundan bahisle 1.454.728.890,78-TL tutarındaki amme alacağının tahsili amacıyla ... tarih ve ... sayılı ödemeye çağrı mektubu düzenlenmiş, anılan işleme karşı açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, söz konusu karar temyiz incelemesi neticesinde Dairemizin 19/12/2014 tarih ve E:2009/3470, K:2014/4432 sayılı kararıyla onanmış, karar düzeltme istemide yine Dairemizin 04/06/2015 tarih ve E:2015/1073, K:2015/2107 sayılı kararıyla reddedilerek kesinleşmiştir.
Yine Fon alacağının tahsili amacıyla davacı adına ...tarih ve ... sayılı ödeme emri düzenlenmiş, bu işleme karşı açılan davada da,... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla davanın reddine karar verilmiş, anılan karar temyiz incelemesi neticesinde Dairemizin 19/12/2014 tarih ve E:2009/4434, K:2014/4433 sayılı kararıyla onanmış, karar düzeltme istemi de yine Dairemizin 04/06/2015 tarih ve E:2015/1436, K:2015/2108 sayılı kararıyla reddedilerek kesinleşmiştir.
Bu süreçte davacı adına kayıtlı İstanbul ili, Adalar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parselde bulunan 134,08 m² yüzölçümlü ev niteliğindeki taşınmaz ile Tekirdağ ili, Ergene ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parselde bulunan 11.516,33 m² yüzölçümlü arsa niteliğindeki taşınmazlar üzerine Fon lehine haciz şerhi işlenmiştir.
Haciz şerhi işlenilen söz konusu taşınmazların 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre satışına ilişkin ihale ilanı ... tarih ve... sayılı yazı ile davacıya bildirilmiştir.
Bunun üzerine davacı tarafından satış ilanının ve taşınmazların satışa çıkarılmasına dair kararın iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır.
İLGİLİ MEVZUAT:
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Kapsam ve nitelik" başlıklı 1. maddesinin birinci fıkrasında, "Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyuşmazlıkların çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir."; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı" başlıklı 2. maddesinde, "İdari dava türleri şunlardır:
a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan iptal davaları,
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, (...)"; "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinde, "1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. (...)"; "İstinaf" başlıklı 45. maddesinin sekizinci fıkrasında, "İvedi yargılama usulüne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz." kurallarına yer verilmiştir.
5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun "Fon alacaklarının takip ve tahsiline ilişkin yetki ve usûller" başlıklı 132. maddesinde, "Fonun, bu Kanunun 130 uncu maddesinde sayılan gelirleri ile 108 inci ve 135 inci maddesindeki alacaklarının takip ve tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
(...)
Fon, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun uygulamasında anılan Kanunun Maliye Bakanlığı tahsil dairesi ve diğer makam, merci ve komisyonlara verdiği yetkileri kullanır." kuralı yer almıştır.
6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un "İhalenin neticesi fesih ve tescil" başlıklı 99. maddesinde, "Satış komisyonu tarafından gayrimenkul kendisine ihale edilen alıcı o gayrimenkulün mülkiyetini iktisap etmiş olur. İhalenin feshi gayrimenkulün bulunduğu yerin icra tetkik merciinden şikayet yoluyla istenebilir. İhalenin ilgililere tebliği tarihi şikayet için muayyen olan 7 günlük müddete başlangıç sayılır. Tetkik merciinin vereceği karar 10 gün içinde temyiz olunabilir. Temyiz talebini Temyiz İcra ve İflas Dairesi tetkik eder. İhale edilen malın değeri 50.000,00 Türk Lirasını aştığı takdirde murafaa istenebilir. İhalenin feshi veya kaydın tashihi hakkında başkaca mahkemeye veya idari kaza mercilerine müracaat olunamaz. Tescil için tapu dairesine yapılacak tebligat şikayet için muayyen müddetin geçmesinden ve eğer şikayet edilmişse şikayetin intacından sonra yapılır" kuralı bulunmaktadır.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
İdari yargının görev alanı, idare hukuku kuralları içinde, kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, kamu gücü kullanılarak tek taraflı tesis edilen kesin ve yürütülmesi zorunlu idari işlemler, idari eylemler ve idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar nedeniyle açılan davaların görüm ve çözümüyle sınırlı bulunmaktadır.
İdari yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikle davaya konu işlemin idari bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukuki durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. İdari makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile, özel hukuk hükümlerine tabi olan işlem ve sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı mercileri görevlidir.
İdari yargının görev alanına girecek idari işlemler, idare hukukuna ve keza uyuşmazlık halinde idari yargıya tabi olan kamu gücüne dayanan hukuki işlemler; yani hukuki sonuç açıklamaya yönelik tek yanlı irade açıklamalarıdır. (İdare Hukuku Cilt I; Gözler, Kemal; Ekin Kitabevi Yayınları, 2019, Bursa, s.764)
2577 sayılı Kanunun 1. maddesinin ilk fıkrası uyarınca idari yargının görevine giren uyuşmazlıkların çözümü bu Kanun'da gösterilen usullere tabidir. Anılan Kanun'un 20/A maddesinde yer verilen ivedi yargılama usulü öncelikle ve süratle sonuçlandırılması önem taşıyan bazı idari dava türleri için öngörülen özel bir yargılama usulü olup ivedi yargılama usulüne tabi olan uyuşmazlıklarla ilgili olarak ilk derece mahkemelerince verilen kararlara karşı doğrudan temyiz kanun yoluna başvurulabileceği açıktır.
İhale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda görevli yargı merciinin ve uygulanacak yargılama usulünün tespit edilebilmesi için ihale işlemlerinden doğan uyuşmazlıklardan ne anlaşılması gerektiğinin açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
İhale işlemlerine ilişkin idari usulü düzenleyen temel kanunlardan olan 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, ihalenin, "Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri"; 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4. maddesinde ise, "Bu Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri" ifade ettiği belirtilmiştir.
İhale aşamasındaki işlemler yönünden sözleşme imzalanana kadar, sözleşme imzalansa dahi sözleşme ilişkisinden bağımsız olan ve ondan ayrılabilen ihale süreciyle ilişkili olan işlemler kamu gücüne dayalı olarak tesis edilen idari işlemler olarak değerlendirilmektedir. Nitekim, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi kararları ile, ihale sürecinde sözleşme öncesi işlemlerin ihale işlemi, dolayısıyla idari işlem olmaları nedeniyle idari yargının görev alanına girdiği kabul edilmiş ve bu yöndeki kararlar istikrar kazanmış bulunmaktadır. Bu bağlamda ihale ilanı ile başlayıp sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan süreçte idarece tesis edilen işlemlerin ivedi yargılama usulüne tabi ihale işlemleri olduğunun kabulü gerekir.
6183 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen ihale yoluyla gayrimenkul satış işleminden önce tesis edilen işlemler temel ihale kanunlarında yer verilen klasik ihale süreçleriyle benzer olmakla birlikte, söz konusu kanunlardan farklı olarak 6183 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca borcu karşılamak üzere haczedilen taşınmazların satışına ve elde edilecek satış bedeliyle borcun karşılanmasına karar verilen hallerde, sadece ihalenin feshi (ihalenin iptali) talebiyle sınırlı olmak üzere açılacak davaların mülkiyetle ilişkisi de göz önünde bulundurularak adli yargı yerlerinde (icra tetkik merciince) çözümleneceği açıktır.
İhalenin öncesinde, alacaklı tahsil dairesince veya satış komisyonunca yapılan ve ihaleden ayrılabilir nitelikte olan idari işlemlerin iptalleri için görevli ve yetkili idari yargı yerinde iptal davası açılması süresinde olmak kaydıyla olanaklıdır. Bu gibi durumlarda, idari yargı yerlerince verilecek iptal kararları, bu işlemlere dayanılarak gerçekleştirilen ihalenin feshi için bir neden oluşturur. (Açıklamalı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Turgut CANDAN, Yetkin Basımevi, 2018, Ankara, s.524)
6183 sayılı Kanun'un "Gayrimenkul malların haczi ve satışı" başlıklı üçüncü Bölümünde, ihaleye konu taşınmaz satışının gerçekleştirilmesi için haciz, satış komisyonlarının teşkili, değer biçme, şartname, ilan gibi satış öncesinde bir dizi işlemin yapılması öngörülmüştür. Hacizli gayrimenkullerin satışı için idarece yapılması gereken söz konusu işlemler ve alınması gereken kararların, sonuçta gerçekleştirilecek olan satış işleminin hukuka uygunluğunun tespitinde doğrudan etkili olduğu ve bu işlem ve kararlardaki hukuka aykırılıkların nihai tasarrufu da etkileyeceği kuşkusuzdur. 6183 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca ihalenin feshi talebiyle icra tetkik merciinde açılacak davada, hacizli gayrimenkullerin satışı ile ilgili satış komisyonlarının teşkili, rayiç bedelin tespiti, satış şartnamesinin düzenlenmesi, ilan ve bildirimler ile borçlunun hukukunu etkileyen diğer idari işlemlerin tamamlanıp tamamlanmadığının incelenmesi imkanının bulunması, her biri idarenin tek taraflı ve icra gücüyle tesis ettiği satış öncesi değer biçme, ilan, satış kararı gibi borçlunun hukukunu doğrudan etkileyen işlemlerin hukuka aykırılıkları nedeniyle idari yargı yerlerinde dava konusu edilmesine engel değildir.
Nitekim, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 05/11/2007 tarih ve E:2007/17839, K:2007/20242 sayılı kararında, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takiplerdeki tüm işlemlerin idari nitelikte olduğu, 6183 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca ihalenin feshi talebini inceleme görevi İcra Mahkemelerine bırakılması istisnai durumu dışındakilerinin iptali talepleri inceleme görevinin idari yargı mahkemelerine ait olduğu kabul edilmiştir. Yine benzer uyuşmazlıklarla ilgili Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 30/01/2007 tarih ve E:2006/23737, K:2007/1471 sayılı, 09/02/2010 tarih ve E:2009/21028, K:2010/2593 sayılı, 27/06/2011 tarih ve E:2010/32772, K:2011/13677 sayılı, 09/05/2013 tarih ve E:2013/8467, K:2013/18042 sayılı kararları da bu yöndedir.
Bu noktada, dava konusu istemin, başka bir anlatımla, davacının işbu davada iptalini talep ettiği işlemlerin ne olduğunun ve ileri sürülen iddialarla ilgisinin tespit edilerek karar verilmesi gerekmektedir.
Dava dilekçesi incelendiğinde, davalı idareye yönelik belirli, kesinleşmiş, ikrar edilmiş veya vadesi gelmiş herhangi bir borcunun bulunmadığı, satışa çıkarılan evin haline münasip bir ev olması nedeniyle haczedilemeyeceği, kıymet takdiri prosedürüne riayet edilmediği, muhammen bedelin çok düşük tespit edildiği, ihale ilanının hukuka uygun olmadığı iddialarıyla 09/03/2023 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca, dava dilekçesinin "Konu" kısmında, "Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu II. Tahsilat Daire Başkanlığı'nın ... tarih ve... sayılı yazısı ve ekinde bulunan satış ilanının ve bu satış ilanında 1 ve 2 numaralı gayrimenkul olarak belirtilen mülkiyeti kendisine ait gayrimenkullerin satışlarının iptali" istenilmiş, dilekçenin "Sonuç ve İstek" kısmında, "Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu II. Tahsilat Daire Başkanlığı'nın ...tarih ve ...sayılı yazı ve ekinde gönderilen satış ilanında belirtilen ve mülkiyeti kendisine ait gayrimenkul satış ilanında 1 numaralı gayrimenkul olarak gösterilen Tekirdağ ili, Ergene ilçesi, Vakıflar Mahallesi, ... Mevkii, ... ada, ... parselde bulunan 11.516,33 m² yüzölçümlü arsa vasıflı gayrimenkul ile 2 numaralı gayrimenkul olarak gösterilen İstanbul ili, Adalar ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ...parselde bulunan bahçeli ahşap ev vasıflı gayrimenkul olmak üzere 2 adet gayrimenkulun satışına dair kararın ve 15/03/2023 ile 22/03/2023 tarihlerinde yapılan satışların iptali" talep edilmiştir.
Bu durumda, her ne kadar davacı tarafından 15/03/2023 ile 22/03/2023 tarihlerinde yapılan satışların da iptali istenilmiş ise de, ileri sürülen iddiaların gayrimenkul satış işleminden önceki aşamalara ilişkin olduğu ve davanın da satış tarihinden (15/03/2023) önce (09/03/2023 tarihinde) açıldığı dikkate alındığında, işbu davada ihale öncesi aşama olan ihale ilanının ve taşınmazların satışa çıkarılmasına dair kararın iptalinin talep edildiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, 6183 sayılı Kanun'un 99. maddesi uyarınca icra tetkik merciinin sadece ihalenin feshi talebiyle açılan davalarda görevli olduğu göz önünde bulundurulduğunda, ihale öncesi aşamalarda yer alan ve ihaleden ayrılabilir nitelikte olup idare hukuku kurallarına göre tesis edilen taşınmazların satışa çıkarılmasına dair kararın ve ihale ilanının iptali istemiyle açılan işbu davada idari yargının görevli olduğu anlaşıldığından, davanın görev yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.
Öte yandan, çözümü idari yargının görevinde olan, ihale sürecinde tesis edilen işlemler olması nedeniyle öncelikle sonuçlandırılması özel önem taşıyan ve bu anlamda ivedi yargılama usulü kapsamında yer alan dava konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak, ivedi yargılama usulü yerine genel yargılama usulü uygulanarak karar verilmesinde de usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davacının temyiz isteminin kabulüne;
2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle görev yönünden reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 14/01/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.