T.C.
D A N I Ş T A Y
ONÜÇÜNCÜ DAİRE
Esas No:2023/743
Karar No:2025/391
TEMYİZ EDENLER : 1. (DAVALI): ... Kurumu
VEKİLİ : Av. ...
2. (MÜDAHİL DAVALI YANINDA) : ... Enerji Üretim ve
Ticaret A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...
KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
3- ...
4- ...
5- ...
6- ...
7- ...
8- ...
9- ...
VEKİLİ : Av. ...
İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Kars ili, Sarıkamış ilçesi, Karakurt Köyü sınırları içerisinde bulunan ''Karakurt Barajı ve HES'' tesisi için düzenlenen ... tarih ve ... sayılı elektrik üretim lisansının iptali istemiyle yapılan 24/09/2020 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dava konusu ''Karakurt Barajı ve HES'' tesisi için verilen ... tarih ve ... sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu" kararının, elektrik üretim lisansına derç edilen tesisin tamamlanma tarihinden önce ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile iptal edildiği, yine ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edildiği, iptal kararlarının ÇED Olumlu kararlarını alındığı tarihten itibaren hükümsüz hale getirdiği dikkate alındığında, müdahil şirket adına verilen üretim lisansına esas şartların sonradan kaybedildiği, ortaya çıkan hukuki sonuç itibarıyla müdahil şirketin yükümlülükleri kapsamında tesis edilen işlemlerin yargı kararlarıyla iptal edilmiş olmasının Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesinin 2. fıkrasında tanımlanan mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesi olanağının da bulunmadığı, dava konusu elektrik üretim lisansına ve bu lisans kapsamında yapılacak projeye karşı bölge halkı ya da sivil toplum kuruluşları tarafından dava açılmasının hayatın olağan akışına uygun ve öngörülebilir bir durum olduğu, somut olayda mücbir sebep nedeniyle yükümlülüklerin yerine getirilmesinin engellenmesi değil, "yerine getirilen yükümlülüklerin" bizatihi hukuka aykırılığının belirlenmesi söz konusu olduğundan bu durumun dava konusu üretim lisansının hukuki geçerliliğini de etkileyeceği anlaşılmakla, müdahil şirket adına düzenlenen ... tarih ve ... sayılı elektrik üretim lisansının iptali için yapılan 24/09/2020 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, dava konusu tesisin 16/12/2020 tarihi itibarıyla tamamen işletmeye geçtiği, Mahkemenin iptal kararı üzerine dava konusu üretim lisansının ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile iptal edildiği, ... tarih ve ... sayılı yeni "ÇED Olumlu" belgesi ve ... tarih ve ... sayı ile tescil edilen "Karakurt Barajı ve Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma"nın (SKHA) temin edildiği, böylece iptal kararındaki eksiklik giderildiği için ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile müdahil şirkete ait söz konusu üretim tesisi için eskisinin devamı niteliğinde üretim lisansı verildiği, dava konusu işlemin her yönüyle hukuka uygun olduğu; davalı yanında müdahil tarafından, 2011 yılında ilan edilen dava konusu üretim lisansına süresinde dava açılmadığı, davacıların dava açma konusunda menfaatlerinin olmadığı, 24/09/2020 tarihli başvurunun zımnen ret tarihinden sonra yeni bir ÇED kararı alındığı, ÇED süreci yönünden eksik inceleme yapıldığı, ÇED kararının iptalinin mücbir sebep sayılacağı, idarenin takdir yetkisini kaldırır nitelikte karar verilemeyeceği, sadece ÇED kararının iptal edilmesiyle lisans verilmesine esas şartların ortadan kalktığından bahsedilemeyeceği ileri sürülmektedir.
KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, kararın usul ve yasaya uygun olduğu belirtilerek istemlerin reddi gerektiği savunulmuştur.
DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:
İNCELEME VE GEREKÇE:
ESAS YÖNÜNDEN:
MADDİ OLAY :
Kars ili, Sarıkamış ilçesi, Karakurt Köyü sınırları içerisinde kurulması planlanan ''Karakurt Barajı ve HES'' tesisi için ... Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş.'ye ... tarih ve ... sayılı elektrik üretim lisansı verilmiş, tesisin tamamlanma tarihi inşaat öncesi 30 ay, inşaat dönemi 88 ay olmak üzere 24/12/2020 olarak lisansına derç edilmiş, söz konusu tesisin tamamı 16/12/2020 tarihinde işletmeye geçmiştir.
Davacılar tarafından, müdahil şirket adına düzenlenen söz konusu elektrik üretim lisansının iptal edilmesine yönelik 24/09/2020 tarihli dilekçe ile yapılan başvurunun zımnen reddi üzerine bakılan dava açılmıştır.
Dava konusu projeye yönelik ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararı ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptal edilmiş, bu karar temyiz edilmesi üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 07/04/2021 tarih ve E:2021/581, K:2021/5190 sayılı kararı ile onanarak kesinleşmiştir.
Bu arada, ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile, "1) Karakurt Barajı ve HES tesisine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının ... İdare Mahkemesi tarafından ... esas ve ... sayılı kararı ile iptal edilmiş olması ve DSİ'nin ... tarih ve ... sayılı yazısı ile Karakurt Barajı ve HES'e ilişkin ... tarih ve ... sayılı SKHA'nın hükümsüz kaldığını bildirmiş olması hususlarının Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesi kapsamında 'mücbir sebep' olarak kabul edilmesine, 2) Şirketin ... tarihli ve ... numaralı üretim lisansı kapsamındaki hak ve yükümlülüklerin askıya alınmasına ve faaliyetlerinin durdurulmasına, 3) Bahse konu üretim lisansı kapsamında Karakurt Barajı ve HES üretim tesisinin elektrik üretim faaliyetinin durdurulması hususunun Enerji Piyasaları İşletme A.Ş.'ye bildirilmesine, 4) Söz konusu lisansın askıya alınması kapsamında ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararını iptal eden Mahkeme kararının bozulması ve/veya yeni ÇED Olumlu belgesi sunulması ile SKHA'nın yeniden yürürlüğe girmesi ve/veya tesise ilişkin yeni SKHA'nın Kuruma sunulması için şirkete Kurul Karar tarihinden itibaren 1 (bir) yıl süre verilmesine" karar verildiği, müdahil şirket tarafından ... tarih ve ... sayılı yazı ekinde ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu belgesi ile Ankara 38. Noterliği'nden ... tarihli ve ... yevmiye numarası ile tescil edilmiş SKHA'nın sunularak üretim lisansının yürürlüğe girmesinin talep edildiği, bunun üzerine ... tarih ve ... Kurul sayılı kararı ile, 18/02/2021 tarihli Kurul kararıyla belirlenen "yeni ÇED Olumlu belgesi sunulması'' ile ''tesise ilişkin yeni SKHA'nın Kuruma sunulması'' koşullarının sağlanması sebebiyle, ''Karakurt Barajı ve HES'' tesisi için verilmiş olan ... tarihti ve ... numaralı üretim lisansı kapsamındaki yükümlülüklerinin askıya alınmasına ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının, 18/03/2021 tarihinden itibaren kaldırılmasına karar verildiği görülmüştür.
Söz konusu proje ile ilgili olarak ikinci kez alınan ... tarih ve ... karar numaralı "ÇED Olumlu" kararının ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verildiği, bu kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay Altıncı Dairesinin 30/11/2022 tarih ve E:2022/3058, K:2022/10454 sayılı kararı ile bozulmasına ve söz konusu projeye yönelik ... tarih ve ... sayılı yeni "ÇED Olumlu" kararı alındığı için önceki ÇED kararının zımni olarak geri alındığı ve davanın konusu kalmadığı değerlendirilerek karar verilmesine yer olmadığına kesin olarak karar verildiği görülmüştür.
Öte yandan, dava konusu işlemin iptaline ilişkin mahkeme kararı üzerine davalı idarece ... tarih ve ... sayılı üretim lisansının iptaline ilişkin ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı tesis edilmiş, müdahil şirket tarafından ... tarih ve ... sayılı yeni "ÇED Olumlu" belgesi ve ... tarih ve ... sayı ile tescil edilen SKHA temin edilerek sunulması üzerine anılan iptal kararındaki eksiklik giderildiğinden bahisle ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı ile müdahil şirkete ait söz konusu üretim tesisi için eskisinin devamı niteliğinde ... sayılı üretim lisansı verilmiştir. Bu yeni üretim lisansının ve ... tarih ve ... sayılı Kurul kararının iptali istemiyle açılan dava ise ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla reddedilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun "Lisans esasları" başlıklı 5. maddesinde, "(1) Lisans, bu Kanun hükümleri uyarınca üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetlerinin yapılabilmesi için tüzel kişilere verilen izin belgesidir. (...)
(6) Lisans, süresinin bitiminde kendiliğinden, lisans sahibi tüzel kişinin iflasının kesinleşmesi, lisans sahibinin talebi veya lisans verilmesine esas şartların kaybedilmesi hâllerinde ise Kurul kararıyla sona erer.
(7) (...) Mücbir sebep hâlleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hallerinde lisans iptal edilir ve teminat mektubu irat kaydedilir (...)"; "İşletmeye geçmemiş ya da geçememiş lisanslara yönelik işlemler" başlıklı Geçici 9. maddesinin birinci fıkrasında, "Üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerini ikmal edememiş tüzel kişilere, varsa kalan inşaat öncesi sürelerine ek olarak; yoksa sadece altı ay süre verilir. Mücbir sebepler dışında bu süre içerisinde de yükümlülüklerini ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisansları iptal edilir." kuralları yer almıştır.
Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin "Yükümlülüklerin ertelenmesi, askıya alınması ve kaldırılması" başlıklı 35. maddesinde, " (1) Önlisans ve lisans sahibinin ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri, mücbir sebep hallerinde, etkilendikleri oranda, mücbir sebebin etkileri giderilinceye kadar, Kurul kararıyla ertelenebilir veya askıya alınabilir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilemeyeceğinin anlaşıldığı hallerde, Kurul, önlisans ve lisans sahibinin yükümlülüğünün kaldırılmasına da karar verebilir. İletim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerin kaldırılması talep edilemez. (2) Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için; olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve tüm önlemleri almış olmasına karşın olayın önlenemeyecek, kaçınılamayacak ve öngörülemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi gerekir. (...)"; "Mevcut lisans sahiplerine altı aylık süre verilmesi" başlıklı Geçici 15. maddesinde, "(1) Kanun'un geçici 9'uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesindeki tüzel kişilerin tamamlaması gereken yükümlülükler şunlardır:
a) Üretim tesisinin kurulacağı sahanın lisans sahibi tüzel kişinin mülkiyetinde olmaması halinde, söz konusu sahanın mülkiyet veya kullanım hakkını elde etmek, hidroelektrik santrallerinde su tutma alanları hakkında ilgili idarelerden kamulaştırma kararı almak.
b) Kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarını onaylatmak.
c) Rüzgâr başvurularına ilişkin Teknik Etkileşim İzninin alınması için gerekli başvuruyu yapmak.
ç) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararı almak.
(2) Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihi itibarıyla,
a) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi biten tüzel kişiler, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde,
b) İnşaat öncesi döneme ilişkin süresi bitmeyen tüzel kişiler, kalan inşaat öncesi sürelerine altı ay eklenmek suretiyle bulunacak süre içerisinde,
birinci fıkrada belirtilen yükümlülüklerin tamamlandığına ilişkin bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla yükümlüdür. Bu süre içerisinde söz konusu yükümlülükleri tamamlayamayan tüzel kişiler hakkında Kanunun geçici 9'uncu maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde işlem tesis edilir. (...)" kurallarına yer verilmiştir.
HUKUKÎ DEĞERLENDİRME:
Aktarılan mevzuat kurallarından, üretim lisansı sahiplerinin üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirmesi gereken yükümlülüklerin bulunduğu, süreç içerisinde mevzuattan kaynaklanan bu yükümlülüklerin yerine getirilmesine engel teşkil eden mücbir sebep halleri gerçekleşirse etkilenilen oranda ve mücbir sebebin etkileri giderilinceye kadar yükümlülüklerin ertelenebileceği veya askıya alınabileceği anlaşılmaktadır.
Ancak bakılan uyuşmazlıkta olduğu gibi tesis tamamlanma süresi içerisinde yerine getirilen bu yükümlülüklerin daha sonra Mahkeme kararı veya başka bir sebeple geçersiz hale gelmesi durumunda anılan yükümlülüğe ilişkin geçersizlik veya eksikliğin tamamlanması için mücbir sebepten kaynaklı olarak yükümlülüklerin ertelenmesi veya askıya alınmasının söz konusu olup olmayacağı, idarece verilecek süre içerisinde bu eksiklik giderilmiş olsa bile lisansın tekrar yürürlüğe girip girmeyeceğinin ortaya konulması gerekmektedir.
Dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında, müdahil şirkete ait lisansa ilişkin inşaat öncesi dönem yükümlülüklerinden ÇED kararlarının Mahkemece iptal edilmesiyle lisans verilmesine esas şartların sonradan kaybedildiği, bu durumun mücbir sebep olarak değerlendirilemeyeceği, projeye karşı dava açılmasının hayatın olağan akışına uygun ve öngörülebilir bir durum olduğu değerlendirilerek yerine getirilen yükümlülüğün bizatihi hukuka aykırılığının ortaya konulmuş olmasının dava konusu lisansın hukuki geçerliliğini etkileyeceği, müdahil şirkete ait lisansın iptali talebinin zımnen reddi işleminde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varıldığı belirtilmiştir.
Müdahil şirkete ait elektrik üretim tesisi tamamlandıktan sonra dava konusu lisansa ilişkin yükümlülüklerden olan ÇED kararının Mahkeme kararı ile iptal edilmiş olması, müdahil şirketin gerekli özen ve dikkati göstermiş ve öngörmüş olsa bile önleyemeyeceği ve kontrol edemeyeceği bir husus olduğu için mücbir sebep kabul edilerek lisans kapsamında hak ve yükümlülüklerin askıya alınabileceği ve eksikliğin giderilmesi için süre verilebileceği, öngörülen süre içerisinde yükümlülüğün tamamlanması üzerine lisansın yürürlüğüne devam edeceği açıktır.
Dosyanın incelenmesinden, dava konusu lisans kapsamında üretim tesisinin tamamlanma tarihinden önce 16/12/2020 tarihinde işletmeye geçtiği, anılan projeye yönelik ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının ... İdare Mahkemesinin ... tarihli kararıyla iptal edildiği, davalı idarece bu durum mücbir sebep olarak kabul edilerek 18/02/2021 tarihli Kurul kararı ile müdahil şirketin lisansa ilişkin hak ve yükümlüklerinin askıya alınmasına, yeni ÇED belgesi ve SKHA sunması için şirkete 1 yıl süre verilmesine karar verildiği, istenilen belgelerin sunulması üzerine ... tarih ve ... Kurul sayılı kararı yükümlülüklerin askıya alınmasına ilişkin kararın kaldırıldığı, ikinci kez alınan ... tarih ve ... karar numaralı "ÇED Olumlu" kararının da ... İdare Mahkemesinin ... tarihli kararıyla iptal edildiği, ancak temyiz incelemesi aşamasında Danıştay Altıncı Dairesinin 30/11/2022 tarih ve E:2022/3058, K:2022/10454 sayılı kararı ile iptal kararının bozulmasına ve söz konusu projeye yönelik ... tarih ve ... sayılı yeni "ÇED Olumlu" kararı alındığından bahisle karar verilmesine yer olmadığı kararının verildiği görülmektedir.
Bu durumda, dava konusu lisansa ilişkin ÇED olumlu kararının Mahkeme kararı ile iptal edilmiş olması mücbir sebep kabul edilerek müdahil şirketin lisanstan kaynaklı hak ve yükümlülükleri askıya alınarak eksik yükümlülüğün tamamlaması için süre verildiği, belirlenen sürede yeni ÇED kararının temin edildiği, müdahil şirketin halihazırda lisansı kapsamında tamamlaması gereken eksik yükümlülüğünün bulunmadığı, müdahil şirketin hak ve yükümlülüklerinin askıya alınması ve süre verilmesine ilişkin Kurul kararının işbu davaya konu edilmediği, öte yandan müdahil şirkete ... tarih ve ... sayılı Kurul kararı eskisinin devamı niteliğinde yeni bir üretim lisansı verildiği de dikkate alındığında, Bölge İdare Mahkemesi tarafından belirtilen hususlar ve yeni hukuki durum değerlendirilmek suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.
KARAR SONUCU :
Açıklanan nedenlerle;
1. Davalı ve davalı yanında müdahilin temyiz istemlerinin kabulüne;
2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,
3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 29/01/2025 tarihinde kesin olarak oyçokluğuyla karar verildi.
(X) KARŞI OY :
Dava konusu işlemin iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk görüşüne katılmıyorum.